Ukrayna bayrağı, arxiv şəkli

Ukrayna Azərbaycana hərbi yardım göstərməyə hazırdır

81
(Yenilənib 19:19 02.10.2020)
Ukrayna Ali Radasının deputatı Lyudmila Marçenko hazırda Azərbaycana lazım olan yardımlarla bağlı xüsusi siyahının tərtib olunduğunu bildirib.

BAKI, 2 oktyabr — Sputnik. Ukrayna Azərbaycana hərbi sahədə dəstək verməyə hazırdır. Sputnik Azərbaycan-ın Gazeta.ru-ya istinadən verdiyi xəbərə görə, bu fikri Ukrayna Ali Radasının deputatı Lyudmila Marçenko "Ukrayna 24" telekanalının efirində səsləndirib. O deyib: 

"Ukrayna bu gün Azərbaycanı müxtəlif platformalarda dəstəkləməyə hazırdır. Hərbi sahədən tutmuş humanitar yardıma qədər, gələcəkdə də lazım olarsa, hər cəhətdən Azərbaycana köməklik göstəriləcək".

Ukrayna hakimiyyətinin artıq Bakıya həm hüquqi sahədə, həm də humanitar yardımlarla dəstək olduğunu diqqətə çatdıran millət vəkili onu da qeyd edib ki, hazırda Azərbaycana lazım olan yardımlarla bağlı xüsusi siyahı tərtib olunur.

81
Qulam Mustafa Xan, arxiv şəkli

"Hind kinosunun kadrarxası səsi" vəfat edib

12
(Yenilənib 18:00 18.01.2021)
Şimali Hindistanın məşhur mahnılarını səsləndirən Qulam Mustafa Xana "Ustad" titulu verilib. Klassik hind musiqiqinin ustad sənətkarı sayılan Qulam Mustafa Xan, yaradıcılığı boyu çox sayda ordenlə təltif edilib.

BAKI, 18 yanvar — Sputnik. Klassik hind musiqisinin görkəmli nümayəndəsi Qulam Mustafa Xan vəfat edib.

Sputnik Azərbaycan xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, 89 yaşlı Qulam Mustafa Xan ötən gün Mumbayda dünyasını dəyişib.

Qulam Mustafa Xan sənətkarlar ailəsində dünyaya gəlib. Onun ailə üzvləri musiqiçilərdən ibarət olub. Şimali Hindistanın məşhur mahnılarını səsləndirən Qulam Mustafa Xana "Ustad" titulu verilib. Klassik hind musiqiqinin ustad sənətkarı sayılan Qulam Mustafa Xan, yaradıcılığı boyu çox sayda ordenlə təltif edilib.

Qulam Mustafa Xanı Hind kinosunun kadrarxası səsi adlandırıblar. Belə ki, sevərək tamaşa etdiyimiz hind filmlərinin əksəriyyətində onun məlahətli səsi eşidilir.

Qeyd edək ki, 2019-cu ildə insult keçirən sənətkarın bədəninin bir hissəsi iflic olub. Mərhum Qulam Mustafa Xanın martın 3-də 90 yaşı tamam olacaqdı.

12
Pfizer şirkətinin loqosu, arxiv şəkli

Pfizer-lə problem var: Peyvəndin təsdiqi zamanı AB-nin nizamlayıcısına təzyiq olub

12
(Yenilənib 15:53 18.01.2021)
Qovluq ümumilikdə 20 hissədən ibarətdir, onların arasında 10-25 noyabr tarixləri arasında agentliyin müxtəlif əməkdaşları tərəfindən göndərilmiş 19 məktub var.

BAKI, 18 yanvar — Sputnik, Liz Barneo. Avropa Dərman Vasitələri Agentliyi koronavirusa qarşı Pfizer-BioNTech dərmanının sertifikatlaşdırılması zamanı təzyiqlə üzləşib. Bu barədə İnosmi Le Monde-yə istinadən yazır.

"Pfizer-BioNTech" pevəndinin, az qala, fırıldaqçılıq kimi qiymətləndirilə biləcək təfərrüatlarını üzə çıxaran yazışmalar internet şəbəkəsinə sızıb. Sputnik Azərbaycan İnosmi.ru-ya istinadla xəbər verir ki, sənədə görə, preparatla bağlı problemlər olsa da, bu işi tənzimləyən quruma – Avropa Dərman Vasitələri Agentliyinə (EMA) peyvəndin Yeni ildən əvvəl təsdiqlənməsi üçün təzyiq göstərilib.

9 dekabr 2020-ci il tarixində Avropa Dərman Agentliyindən oğurlanan məxfi sənədlər "darkweb"-də (pirat saytlarda) ortaya çıxıb. "Darkweb"-də yayılan məlumatda agentliyin "Pfizer-BioNTech" peyvəndinin təsdiqlənməsi prosesində təzyiqlə üzləşdiyi qeyd olunur. "Le Monde" həmin məlumatların bəzilərini əldə edə bilib və elektron yazışmalar avropalı jurnalistlər qrupu tərəfindən araşdırılıb.

Qovluq ümumilikdə 20 hissədən ibarətdir, onların arasında 10-25 noyabr tarixləri arasında agentliyin müxtəlif əməkdaşları tərəfindən göndərilmiş 19 məktub var. Birdən çox alıcıya ünvanlanmış (bu səbəbdən onların manipulyasiya olunma ehtimalı azdır) elektron məktublardan beşi agentliyə peyvəndlə bağlı təzyiq göstərilməsi haqqında fikir yürütməyə imkan verir.

Məsələn, 12 noyabr tarixli yazışmada agentliyin əməkdaşlarından biri Avropa Şurasının səhiyyə üzrə komissarı Stella Kiriakideslə söhbətindən bəhs edir: "Bütün Avropa ölkələrinin peyvəndi eyni vaxtda alması" üçün israr edən Kiriakides eyni zamanda, ölkələri milli prosedurları tətbiqinə məcbur etməməyin vacibliyini vurğulayır. Belə ki, bu preparatın rəsmi şəkildə təsdiqlənməsi prosesini yubada bilər".

Qeyd edək ki, Avropa Şurasının direktivinə əsasən, epidemiya zamanı dövlətlərin Avropa Dərman Agentliyinin təqdir etmədiyi dərmanlardan istifadə etmək hüququ var.

Noyabrın 19-da Agentliyin yüksək səlahiyyətli bir məmuru Avropa Komissiyası ilə "olduqca gərgin, bəzən xoşagəlməz atmosferdə keçən" iclasından bəhs edir.

Növbəti gün, yəni, noyabrın 20-də yenə həmin məmur Danimarka Dərman Agentliyi ilə yazışmasında etiraf edir ki, Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyenin "ilin sonuna qədər təsdiqlənə biləcək iki peyvəndin – "Pfizer-BioNTech" və "Moderna"-nın adını açıq şəkildə göstərdiyi bəyanatı onun üçün gözlənilməz olub.

"Çünki hər iki preparatla bağlı problemlər hələ də qalır", – deyə agentlik məmuru vurğulayır.

Beləliklə, noyabr ayında Avropa Dərman Agentliyinin bu peyvəndə qarşı üç əsas etirazı olub:

• bəzi istehsal sahələri üçün təsdiq edilməməsi;

• vaksinin ticari partiyaları barədə məlumatların olmaması;

• və ən əsası, ticari partiyalarla klinik sınaqlarda istifadə edilən peyvəndlər arasındakı keyfiyyət fərqlərinin müəyyənləşdirilməsi faktı.

Peyvəndin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi ilə məşğul olanları da ən çox elə sonuncu maddə narahat edib.

"Böyük maneə"

Həqiqətən də klinik sınaqlardan ticari istehsala keçid zamanı istehsal prosesini dəyişdirmək, eləcə də yeni zavodlara və digər müəssisələrə investisiya qoymaq lazım gəlir. Bütün bu dəyişikliklər peyvəndlərin dəqiq tərkibindəki fərqləri, xüsusən də hüceyrələrə daxil edildikdən sonra viral spayk-zülalının istehsalını təşviq edən və peyvəndin ən vacib elementi olan RNT-nin bütövlüyü səviyyəsindəki azalmanı izah edir. İmmunitet sisteminə bu patogeni tanımaq və təsirsiz hala gətirməyi məhz o "öyrədir". Klinik sınaqlarda istifadə olunan peyvəndlərdə RNT bütövlüyü 69-81 faiz olur, yəni spayk zülalının əmələ gəlməsinə imkan verən tam zəncir yaranır. Yeni istehsal xətlərindəki partiyalardan alınan məlumatlarda isə daha aşağı nisbətlər əks olunub: orta hesabla 59 faiz. Bəzi partiyalarda onun tərkibi 51-52 faizə düşüb. Avropa Dərman Agentliyi noyabrın 23-də məhz bu amili peyvəndin təsdiqlənməsi yolunda "böyük maneə" elan etmişdi.

Belə bir sual yaranır: aşağı RNT səviyyəsi peyvəndin effektivliyi ilə yanaşı, təhlükəsizliyinə də təsir edə bilərmi?

Axı RNT bütövlüyü səviyyəsinin aşağı olması daha çox qatışıq miqdarından, əsasən də kəsilmiş RNT formasındakı qatışıqlardan xəbər verir.

"Bu məhsulda biz bir qədər daha qısa və daha uzun RNT-lərə rast gəlirdik. Filtirasiya prosesi molekulun ölçüsündən asılı olaraq gedir, ancaq böyük miqdarlarda proses tıxanır", – deyə Sürix universitet xəstəxanasının mütəxəssisi, artıq 20 ildir ki, RNT-vaksinləri üzərində iş aparan Stiv Paskalo bildirir.

Bu kəsilmiş RNT-lər açıq şəkildə spayk zülalının əmələ gəlməsinə kömək edə bilməz. Bununla belə, agentlik tərəfindən təqdim olunan məlumatlarda göstərilir ki, zülal 62 fazlik RNT səviyyəsində istehsal olunur.

"İlk "BioNTech" testləri zamanı bir mikroqram RNT ilə immunitet reaksiyası yaranmışdı. Peyvənddə 30 mikroqram nəzərdə tutulub, deməli, onlarda ehtiyat var", – deyə Stiv Paskalo vurğulayır.

Agentliyin əlaqə saxladığı ABŞ-ın Qida və Dərman Keyfiyyəti üzərində Sanitar Nəzarət İdarəsi də bu fikri dəstəkləyib.

Əsas etiraz

Noyabrın 26-da "BioNTech" və "Pfizer" Avropa Dərman Agentliyinin etirazlarına cavab vermək fürsəti əldə etdi. Onların hesabatında müxtəlif sənaye sahələrində yoxlamaların aparılması barədə məlumat verilirdi. Həmçinin təklif olunurdu ki, istehsalın ilkin mərhələsində minimum RNT səviyyəsi 60 faizə çatdırılsın və nəticədə də məhsulda bu səviyyə 50 faizdən aşağı düşməsin.

Müqavilədə istifadə olunan bütün sənədlərdə məhz bu meyarın qəbul edildiyi görünür. "Comirnaty" peyvəndinin istehsalçıları isə öz hesabatlarında bildiriblər ki, RNT miqdarındakı fərqlər məhsulların effektivliyinə və ya təhlükəsizliyinə "təsir göstərməməlidir". Bu partiyalardan bəziləri artıq klinik sınaqlarda istifadə edilib.

Bununla belə, açıqlama Avropa Dərman Agentliyini inandıra bilməyib. Belə ki, əldə olunan sonuncu sənədlər və yazışmalar "əsas etiraz" maddəsinin aradan qaldırılmasına imkan vermir. Bunu agentliklə istehsalçılar arasındakı 30 noyabr tarixli yazışmanın ekran görüntüsü də təsdiqləyir: "Bu məsələlər, xüsusən də bu tip məhsulların innovativ təbiəti və məhdud təcrübə kontekstində əhəmiyyətlidir. Bu səbəbdən daha sərt bir nəzarət strategiyası tətbiq edilməlidir".

Bundan üç gün sonra, dekabrın 3-də isə "Wall Street Journal" "Pfizer" peyvəndinin istehsalı ilə bağlı problemdən yazdı.

"Bəzi partiyalarda xammalın keyfiyyəti standartlara cavab vermirdi. Bu problemi həll etdik, amma bu il üçün planlaşdırılan çatdırılmaları həyata keçirmək üçün kifayət qədər vaxtımız olmadı", – deyə "Pfizer" peyvəndinin işlənib hazırlanmasında birbaşa iştirak edən şəxs media orqanına müsahibəsində bildirib.

"Pfizer" şirkəti isə bu məsələni şərh etməkdən imtina edib.

Yanvarın 15-də isə "BioNTech" və "Pfizer" Belçikadakı zavodda işlərin tamamlanmadığını əsas gətirərək tədarükün gecikəcəyini bildirdilər.

Avropa Dərman Agentliyi sonradan bu keyfiyyət probleminin həll olunduğunu təsdiqlədi. "Şirkət bu məsələləri həll edə və agentliyi peyvəndlə bağlı müsbət qərar qəbul olunması üçün lazımı məlumatlarla təmin edə bildi". Agentlik, həmçinin RNT səviyyəsi ilə bağlı texniki tələblərin də "elmi cəhətdən əsaslandırılmış və məqbul olduğunu" bildirdi.

Rus və ya rusofobiya izi

Bu haker hücumunun arxasında kimin dayandığı hələlik mümkün deyil. Oğurlanmış məlumatlar "Rutor" saytında peyda olub ki, buradakı "ru" hissəciyinin "Rusiya" , "tor" hissəciyi isə internetdə anonim baxışa imkan verən veb-brauzer (Tor brauzerinin Rusiya ilə heç bir əlaqəsi yoxdur və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən hazırlanmışdır – red.) mənasına gəlir.

Bu, məlumatları ələ keçirən hakerin Rusiyadan olması və ya rusofil dünyagörüşünə sahib olanlar tərəfindən dəstəklənməsi barədə irəli atılan versiyanın xeyrinədir.

"Bu cür haker hücumu və məlumatların oğurlanması taktikası artıq rus hakerləri tərəfindən "Guccifer 2.0" və ya Ümumdünya Antidopinq Agentliyi işində həyata keçirilib", – deyə kibertəhlükəsizlik məsələləri ilə məşğul olan "Sekoya" şirkətinin mütəxəssisi Jan-Mişel Doan bildirir.

Bundan başqa, cinayətkarların sənədləri seçərkən məhz "Pfizer"-ə yönəldiklərini nəzərə alsaq, sənaye məqsədli kibercasusluq versiyasını istisna etmək də çətindir. Faylın başlığı da bunu təsdiqləyir: ""Pfizer" peyvənd məlumatları ilə bağlı irimiqyaslı fırıldaqçılığın sübutu".

Bəs peyvəndləri nüfuzdan salmağa çalışan vaksinasiya əleyhinə qrup necə?

"Peyvəndə qarşı çıxan hakerin tanınmamış pirat saytında məlumat yayması ehtimalı azdır", – deyə Jan-Mişel Doan bu sualın cavabında bildirir.

Sözügedən sənədlərin necə şərh olunmasından asılı olmayaraq, aşağıdakılar faktdır: "Pfizer-BioNTech" peyvəndi Böyük Britaniyada təsdiqlənəndən üç həftə, ABŞ-da təsdiqlənəndən iki həftə sonra, 21 dekabr 2020-ci il tarixində Avropa Dərman Agentliyi tərəfindən qəbul edildi. Bu onu göstərir ki, hər bir halda, peyvəndi təsdiqləməmişdən qabaq keyfiyyətlə bağlı problemlərin aradan qaldırılması üçün agentliyə müəyyən vaxt lazım gəlib.

Agentliyin əməkdaşları arasındakı 19 noyabr tarixli yazışmaya əsasən, bu gecikmə "Avropa Komissiyası tərəfindən çox da məqbul olmayan hal" kimi qiymətləndirilib.

İndi bütün bunlar azmış kimi, agentlik həm də kiberhücum məsələsinə aydınlıq gətirməlidir.

12
ABŞ Dəniz donaması

ABŞ hərbi donanması silahını haraya tuşlayıb?

0
(Yenilənib 22:29 18.01.2021)
İnformasiya və rəqəmsal texnologiyalar ABŞ donanmasının strategiyasında əsas yer tutur. Artıq bunlar olmadan hərbi əməliyyatlar aparmaq mümkün deyil.

BAKI, 18 yanvar — Sputnik, Nikolay Protopopov. "Qarşısını almaq və məğlub etmək" – ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin qərargah rəisi, admiral Maykl Gildey yaxın onillik üçün "Naviqasiya planını" təqdim edib. Sənəddə əksini tapan əsas məsələ: Amerika donanması Dünya okeanında hegemonluq etməlidir. Qlobal nəzarətin məqsədi amerikalıların öz ölkələrində rifah içində yaşamasıdır. Bununla belə, planda başqa ölkələrə qarşı açıq-aşkar təcavüzkarlıq da öz əksini tapıb.

Bu barədə daha ətraflı RİA Novosti-nin növbəti materialında.

Dünya rəqibləri

Sənəd müəllifləri vurğulayırlar ki, ABŞ donanması bu ölkənin vətəndaşlarının təhlükəsizliyini və həyat tərzini təhdid edən uzunmüddətli rəqabətə cəlb olunub. Hərbi Dəniz Qüvvələri komandanlığı bir dəqiqə də vaxt itirməməlidir: güc tarazlığını yalnız qarşıdakı on ildə deyil, bütün XXI əsr boyunca qorumaq üçün fəal şəkildə hərəkətə keçmək lazımdır.

ABŞ-a görə, əsas rəqiblər və qlobal sakitliyi pozanlar Rusiya və Çindir. Amerikalı admiralların fikrincə, bu ölkələr uzun illərdir ki, hamının xeyrinə olan su hövzələrinin müstəqilliyini pozur.

Moskva və Pekin "qonşularını qorxudaraq" öz ərazi sularından kənarda dəyərli dəniz resursları üzərində "ədalətsiz nəzarət" həyata keçirir, "ən əhəmiyyətli su yollarını uzun mənzilli raketlərlə nəzarət altında saxlayırlar".

Rusiyanın müasir raket gəmiləri və sualtı qayıqları, hipersəsli raketləri və taktiki nüvə silahlarını inkişaf etdirməsi qəti şəkildə amerikalıların xoşuna gəlmir. Pentaqon rus donanmasının bütün dünyada aktivliyini gücləndirdiyini və get-gedə ABŞ-ın sahillərinə yaxınlaşdığını təsdiqləyir. Ona görə də Rusiyanı nəzarət altına almaq vacibdir.

Sürətlə inkişaf edən Çin donanması da narahatlıq doğurur. Amerika analitiklərinin fikrincə, bu, dünyanın ən iri dəniz donanmasıdır. Guya Pekin Vaşinqtona və onun müttəfiqlərinə meydan oxuyaraq ən kəskin və uzunmüddətli təhdidə çevrilir.

Eyni zamanda, qeyd olunur ki, ABŞ – dəniz dövlətidir və onun təhlükəsizliyi dənizdəki üstünlüyündən asılıdır. Bunun üçünsə Dünya okeanın hər bir guşəsində özünün hərbi dəniz gücünü göstərməlidir. Amerikalılar beynəlxalq hüququn imkan verdiyi hər yerdə üzməyə və uçmağa davam edirlər.

Donanmanın gücləndirilməsi

Beləliklə, ballistik raketli sualtı nüvə qayıqları "ABŞ-ı nüvə hücumundan qoruyur" və xüsusi əməliyyat qüvvələri "ən güclü düşməni çıxılmaz vəziyyətə salmağa hazırdır". Admirallar əmin edirlər ki, Hərbi Dəniz Qüvvələri istənilən sahilə desant atmağa qadirdir.

Donanma "istənilən təcavüzün qarşısını almaq üçün lazım olan bütün vasitələrə malikdir". Xüsusilə dənizdən, suyun altından və havadan hücumlara imkan verən informasiya, kibernetik texnologiyalar və digər silah növləri nəzərdə tutulur.

ABŞ qarşıdakı illərdə dənizdəki müasir qarşıdurmada süni zəkaya mühüm əhəmiyyət verəcək. Çünki bu sistemlərin döyüşdə təsirli olduqları və üstünlükləri artıq sübut olunub.

Pilotsuz dəniz platformaları da "həyati" əhəmiyyət daşıyır. Bu qurğular kəşfiyyat və müşahidə prosesində üstünlüyü təmin edəcək və donanmanın hücum qabiliyyətini artıracaq. Onilliyin sonuna qədər Hərbi Dəniz Qüvvələrinin şəxsi heyəti robotlarla sıx əlaqədə işləməyi öyrənmələdir.

ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandanlığı bütün planları həyata keçirmək üçün donanmanın gücləndirilməli və genişləndirilməli olduğuna inanır. Bunun üçün daha çox sualtı nüvə qayığı və yüksək hücum qabiliyyətinə malik suüstü gəmilər tələb olunur. Üstəlik, yeni gəmilər, məsələn, "Constellation" sinfinin perspektivli freqatları kimi kompakt olmalıdır.

Pentaqon təyyarə gəmilərini də nəzərdə saxlayır. Bu gəmilər hələ də ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin qürur mənbəyi və güc nümayişinin əsas aləti hesab olunur. Donanmanın sualtı qüvvələrinin xüsusi əhəmiyyəti də qeyd olunur. Buradakı prioritet "Kolumbiya" sinfindəki nüvə enerjisi ilə işləyən strateji sualtı qayıqlarla yanaşı, həm də çoxməqsədli "Vircinya"lardır.

"Rəqəmsal texnologiyalar" və lazerlər

Dəniz Qüvvələrinin komandanlığı bu işdə texnologiyanın yetərli olmadığını qəbul edir. Düşmən davranışının nüanslarını başa düşmək üçün kadrları daha yaxşı hazırlamaq lazım gələcək. Admiralların fikrincə, "dənizçilər yalnız müşahidə etməməli, həm də təhdidlərə cəld reaksiya verməyi bacarmalıdırlar. Hər hansı bir ölkənin vətəndaşlarının mentalitet xüsusiyyətlərini bilməklə, instinktiv olaraq onların davranışlarını əvvəlcədən təxmin etmək mümkündür".

"Gələcək qarşıdurma" ssenariləri dünyanın hər yerində – Uzaq Şimaldan tutmuş Sakit Okeanın qərb hissəsinə qədər – həyata keçiriləcək. Məsələn, bu il ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin bir neçə təyyarə gəmisi genişmiqyaslı manevrlər həyata keçirəcək. Orada ilk dəfə yeni hücum silahları və məlumat mənbələrindən istifadə olunmaqla, kiçik taktiki kiber qruplar yerləşdiriləcək. Admiral Gildeyin sözlərinə görə, yeni tarixdə bu cür manevrlərin tayı-bərabəri görünməyib.

İnformasiya və rəqəmsal texnologiyalar ABŞ donanmasının strategiyasında əsas yer tutur. Artıq bunlar olmadan hərbi əməliyyatlar aparmaq mümkün deyil. Çünki indi hər şeyi rəqəmsal texnologiyalar həll edir. Bu texnologiyalar dəniz və quru döyüşlərini sürətli və səmərəli şəkildə aparmağa imkan verir.

Hərbi Dəniz Qüvvələrində belə hesab edirlər ki, "ABŞ-ın düşmənləri donanmanın müdafiəsini böyük sayda raketlərlə yarmağa ümid bəsləyir. Bu səbəbdən də Pentaqon müxtəlif stasionar və mobil aşkarlama sistemlərindən, sualtı qayıqların radarlarından və pilotsuz dəniz aparatlarından istifadə edəcək, gəmi və təyyarələrin müdafiə qabiliyyətini artıracaq. Bununla belə, yaxın döyüşlərdə enerji silahlarından istifadə edilməsi də planlaşdırılır.

 

0
Teqlər:
Rusiya, ABŞ