Qətərdə iqtisadi zona, arxiv şəkli

Yeni təhlükə: neft müharibəsindən sonra qaz müharibəsi gələ bilər

23
(Yenilənib 17:57 18.05.2020)
Qətərin hərəkətlərindən ilk zərər çəkən amerikalılar olacaq. Məhz onlar son illərdə maye təbii qazı fəal şəkildə Avropa ölkələrinə göndərirlər.

BAKI, 18 may — Sputnik, Natalya Dembinskaya. Qaz qiymətləri düşür – isti qışdan sonra qaz anbarları dolub və pandemiya tələbi azaldıb. Ən çətin vəziyyətə isə maye təbii qazın əsas tədarükçüsü olan Qətər düşüb. Analitiklər xəbərdarlıq edirlər: Səudiyyə Ərəbistanının neft bazarında etdiyi kimi Qətər də qaz böhranının fəsadlarının öhdəsindən gəlmək üçün qiymət müharibəsinə başlaya bilər.

Vəziyyət barədə daha ətraflı materialımızda oxuya bilərsiniz.

Çətin seçim

İlin əvvəlindən qiymətlər demək olar ki, iki dəfə azalıb: Avropa və ABŞ-da mavi yanacaq 1999-cu ildən etibarən minimum səviyyədə satılır.

Nyu-Yorkun "Statar Capital" qaz hec-fondunun təsisçisi Ron Ozer yanvarda xəbərdarlıq edib ki: "Qaz bazarı eyni anda həm yüksək tədarükü, həm də isti havanı həzm edə bilməz".

Pandemiya tələbata yeni zərbə vurub. Bu isə Qətəri çox ağır vəziyyətə salıb. Krallıq böyük itkilər verir və tezliklə çətin seçim qarşısında qalacaq: istehsalı azaltmaq və ya istehlakçılara böyük endirimlər təklif edərək qiymət müharibəsinə başlamaq. Əks təqdirdə, Qatar öz qazının qiymətinin nisbətən yüksək olması səbəbindən bazar payından məhrum olacaq və liderliyini Avstraliyaya itirəcək.

"Bloomberg" xəbərdarlıq edir ki, dünyanın ən böyük maye təbii qaz ixracatçısı olan Qətər zəif tələbat və böyük saxlama xərcləri üzündən tezliklə bazar payı üçün döyüşə daxil ola bilər.

Hələ fevralda Doha maye təbii qaz axınını koronavirusun tüğyan etdiyi Asiyadan Avropaya istiqamətləndirib. Lakin bu kömək etməyib. Pandemiya köhnə dünyanı da bürüyüb və orada da enerji resurslarının alışı kəskin şəkildə azalıb.

 Neft buruğu, arxiv şəkli
© REUTERS / Angus Mordant

Qətər üçün variantlardan biri istehsalı azaltmaqdır, amma bu, bütün iddialı planların çökməsi deməkdir. Belə ki, ötən ilin yanvarında krallıq diqqətini məhz maye təbii qaza yönəltmək üçün OPEC-dən çıxdığını elan edib - Qətər illik tədarükü 2024-cü ilədək 77 milyon tondan 110 milyon tona qədər, 2027-ci ilədək isə 126 milyon tona qədər artırmağı planlaşdırırdı.

Həmin vaxt Energetika naziri Saad Ben Şrid Əl-Kaabi bildirib ki, bunun üçün bütün resurslar var: xüsusilə, Ras-Laffan şəhəri yaxınılığındakı "Şimal" yatağının yeni sahələri. Bundan başqa, Qətər qazın sıxılması üçün 2024-cü ilə qədər dörd istehsal xəttini işə salmaq niyyətindədir.

"İxracın azalması dövlət büdcəsini gəlirlərdən məhrum edir və Avstraliya həqiqətən də Qətəri sıxışdırmağa qadirdir", — "Bloomberg" bildirir.

Lakin Qətər qiymət müharibəsinə başlasa, apreldə neftlə olduğu kimi, qaz qiymətləri də mənfi göstəriciyə düşə bilər. Amma əsas xoşagəlməz hal ondan ibarətdir ki, hətta istehsalın maya dəyərinin aşağı olması halında belə hasilat əlverişsiz olacaq.

Kim itirəcək

Ekspertlər vurğulayırlar ki, Qətərin maye təbii qaz qiymətini görünməmiş şəkildə aşağı salması onsuz da həddindən artıq dolmuş bazara mənfi təsir göstərəcək.

Lakin Rusiya başqalarından az zərər görəcək.

Kaliforniya sahillərində neft tankerləri
© REUTERS / U.S. Coast Guard / Petty Officer Third Class Aidan Cooney / Handout

"Yerli təchizat strukturunda maye qazın rolu nisbətən azdır. O ki qaldı boru kəməri ilə daşınan qaza, o, uzunmüddətli müqavilələr əsasında ixrac edilir və əgər bu qazdan imtina olunarsa, böyük cərimələr tətbiq olunacaq. Odur ki, karbohidrogenlərin satışından əldə olunan gəlirlər hesabına formalaşan Rusiya büdcəsini gözləyən fəlakətdən danışmaq tezdir", — müstəqil sənaye eksperti Aleksey Xazanov qeyd edir.

İqtisadçı hesab edir ki, əgər Qətərdən Türkiyəyə qaz kəməri çəkilsəydi krallıq Rusiyanın qaz ixracından əldə etdiyi gəlirləri aşağı sala bilərdi. Lakin Qətərin Səudiyyə Ərəbistanı ilə xarici siyasətdə fikir ayrılıqları və Suriyadakı vətəndaş müharibəsi bu layihəyə mane oldu.

Qətərin hərəkətlərindən ilk zərər çəkən amerikalılar olacaq. Məhz onlar son illərdə maye təbii qazı fəal şəkildə Avropa ölkələrinə göndərirlər. İndi isə bu strategiya dalana dirənib: avropalı istehlakçılar artıq okeanın o tayından gələn xammaldan imtina edirlər.

23
Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri

İkili standartlarla əl-ələ saxtakarlıq: Ermənilər bircə məscidimizi saxlayıblar - FOTO

13
(Yenilənib 18:25 05.03.2021)
Ən çox zərər görən İslam dini abidələridir. 291 məsciddən cəmi bir neçəsi qalıb. Onların da tarixi saxtalaşdırılıb.

İbrahim Həşimov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 5 mart — Sputnik. Hazırkı Ermənistan ərazisində səkkiz mindən artıq mədəniyyət abidəsi var. Bunlara mədəni, dini abidələr və karvansaralar daxildir. “İşğal Olunmuş Ərazilərdəki Tarix-Mədəniyyət Abidələrini Müdafiə Təşkilatı” İctimai Birliyinin sədri Faiq İsmayılov Sputnik Azərbaycan-a bildirib ki, bu abidələrin, demək olar ki, hamısı vandalizmə məruz qalıb.

“Oradakı tarixi-mədəniyyət abidələrimizdir, qəbristanlıqlarımızdır, türbələrimizdir, monumental heykəltaraşlıq nümunələrimizdir ki, bunların hamısı yox dərəcəsindədir. Eyni zamanda arxeoloji qazıntılar nəticəsində Azərbaycan mədəni irsinə sahib çıxıblar. Xristianlıq dövrü abidələri və xristianlığa qədər olan abidələrimiz də ermənilər tərəfindən vandalizmə uğradılıb”.

© Photo : Courtesy of Faig Ismayilov
Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri

Ermənistan ərazisindəki İslam dininə aid abidələr daha çox zərər görüb. Orada yaşayan azərbaycanlıların izlərini itirmək üçün uzun illər planlı şəkildə işlər aparılıb. Bir neçə məscid də "bərpa edilərək" tarixi saxtalaşdırılıb. Qalanlarından ya tövlə kimi istifadə ediblər, ya da dağıdaraq yararsız hala salıblar.

291 məsciddən yalnız biri – “Göy Məscid” İrəvan şəhərində ermənilər tərəfindən bərpa olunub. Eyni zamanda Zəngəzur ərazilərində qalan bir neçə məscidin mövcudluğu görünür. Qalan abidələr, məscidlər, türbələr ümumiyyətlə yox olub”, – F. İsmayılov qeyd edib.

© Photo : Courtesy of Faig Ismayilov
Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri

F.İsmayılov deyir ki, ermənilər ötən əsrin 20-ci illərindən sonra həmin ərazilərdə məskunlaşdırılıblar. Həmin dövrə qədər olan xristianlıq abidələri Qafqaz Albaniyası abidələri hesab olunur. Yəni, onların ermənilərə heç bir aiddiyyəti yoxdur. Lakin onların da tarixi saxtalaşdırılıb və bir çox məscid və karvansaralarımız kimi erməni monastrı və kilsələrinə çevrilib.

“Kilsə və ya monastırlar dini ibadət üçün düşünülmüş bir yerdir. Burada ancaq din təbliğ olunur. Bu da inzibati yaşayış mərkəzlərində ola bilən abidələrdir. Hansısa dağ başında, səhralıqda və ya meşəlikdə kilsə və monastırların olması mümkünsüzdür”, – deyə F. İsmayılov vurğulayıb.
  • Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri
    Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri
    © Photo : Courtesy of Faig Ismayilov
  • Qarabağda tarixi abidə
    © Photo : Courtesy of Faig Ismayilov
  • Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri
    Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri
    © Photo : Courtesy of Faig Ismayilov
  • Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri
    Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri
    © Photo : Courtesy of Faig Ismayilov
  • Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri
    Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri
    © Photo : Courtesy of Faig Ismayilov
1 / 5
© Photo : Courtesy of Faig Ismayilov
Hazırkı Ermənistan ərazisində tarixi abidələrimizdən biri

Faiq İsmayılov bildirib ki, hələlik dəymiş zərərin qiymətləndirilməsi aparılmayıb. Çünki bunun üçün həmin ərazidə monitorinqlər aparılmalı və dəyən zərər müəyyənləşdirilməlidir. Bununla bağlı beynəlxalq təşkilatlara müraciət də olunub. Lakin ikili standartlar səbəbindən heç bir tədbir görülməyib. Buna baxmayaraq yenə həmin istiqamətdə işlər davam etdirilir.

13
Vaşinqtonda Kapitoliyə mənzərə, arxiv şəkli

Demokratiya öyrədəcəklər: ABŞ müdaxilə üsullarını müəyyənləşdirdi

4
(Yenilənib 19:52 05.03.2021)
"Bölgənin bütün mütləq monarxiyaları Çinin uğurunu təkrarlamaq – demokratik islahatlar olmadan iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək istəyir. Bununla belə, onların hamısı demokratik ölkə kimi görünmək məcburiyyətindədir".

BAKI, 5 mart — Sputnik, Sofya Melniçuk. Amerikalılar bundan sonra demokratiya uğrunda döyüşmək niyyətində deyil. Zaman müdaxilələrin və avtoritar liderlərin devrilməsinin işə yaramadığını göstərdi. Vaşinqton bundan dərs çıxardı və dünyanı dəyişdirməyə özündən başlamaq fikrindədir. RİA Novosti ABŞ-ın bundan sonra necə hərəkət edəcəyini araşdırıb.

Yeni dövran-yeni üsullar

ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin Dövlət Departamentindəki rəsmi çıxışı boş zalda baş tutsa da, böyük səs-küy yaratdı. Amerika diplomatiyasının rəhbəri sonradan milli təhlükəsizlik strategiyası ilə möhkəmləndiriləcək xarici siyasətin əsas istiqamətlərini açıqladı.

Əslində, Blinken təzə bir söz demədi. O da, prezident Co Bayden də son aylarda eyni məsələləri bir neçə dəfə təkrarlayıblar. Bununla belə, diqqət çəkən məqamlar da oldu.

"Bizim yanaşmamız dəyişəcək. Artıq yüksək xərc tələb edən hərbi müdaxilələr və ya avtoritar rejimləri zorla devirmək cəhdləri ilə demokratiyanı təşviq etməyəcəyik", – deyə dövlət katibi vurğuladı. O etiraf etdi ki, bu cür üsullardan ən yaxşı niyyətlə istifadə olunsa belə, məqbul nəticəyə gətirib çıxarmadı. Üstəlik, "demokratiyanı təşviq etmək" sözləri mənfi çalar qazandı, çünki artıq amerikalıların özləri də buna inanmırlar.

Dünya dəyişib və yeni şəraitdə Vaşinqton öz diqqətini terror təhlükəsindən ayırıb rəqib dövlətlərə qarşı mübarizəyə yönəldəcək. "Demokratiyanı təşviq etməyə – bu hələ də ABŞ xarici siyasətinin imperativi olaraq qalır – özümüzdən başlamalıyıq, əks halda ideallara bağlılığımıza şübhə toxumları səpmək üçün hər fürsətdən istifadə edən Çin və Rusiya kimi rəqiblərin əlinə fürsət vermiş olarıq. Onların işini asanlaşdırmağa ehtiyac yoxdur", – deyə amerikalı diplomat fikrini tamamlayıb.

Belə bir nümunə

Ötən il ölkə çətin sınaqlara məruz qaldı. Birinci, ikinci dünya və Vyetnam müharibələrindən daha çox amerikalının ölümünə səbəb olan koronavirus pandemiyası səhiyyə sahəsindəki bərabərsizliyi ortaya qoydu. Polis vəhşiliyi və qaradərililərin öldürülməsi səbəbindən yaranan irqi ayrı-şeçkiliyə qarşı etirazlar cəmiyyətdəki sistematik irqçilik problemini bir daha qabartdı.

Prezident seçkisi isə son on ilin ən qalmaqallı kampaniyası oldu. Donald Tramp hələ də nəticələrin saxtalaşdırıldığını iddia edir.

Bu, fundamental dəyərlərdən uzaqlaşmağa gətirib çıxardı: yanvarın 6-da seçki nəticələrinin təsdiqlənməsi zamanı qara güruh Konqres binasına basqın etdi. Yeni prezident Co Bayden təcili olaraq ölkədaxili birliyi bərpa etməli və ilk növbədə amerikalıların özünə ABŞ-ın hələ də demokratiyanın beşiyi olduğunu göstərməli idi.

"ABŞ-ın demokratiya nümunəsi göstərməklə bağlı ciddi problemləri var. Bu ölkəyə seçiciləri səfərbər etmək üçün ritorik alət lazımdır. Onlara ölkədəki vəziyyətin həll oluna biləcəyini göstərmək vacibdir", – ABŞ və Kanada İnstitutunun baş elmi işçisi Pavel Koşkin RİA Novosti-yə müsahibəsində belə deyib.

Koşkinin fikrincə, Blinkenin açıqlamaları müəyyən dərəcədə daxilə yönəlib: "Başqa dövlətlərdə qayda-qanun yaratmaq bir növ stimuldur: özümüzdən başlamalıyıq".

Demokratiyaya qarşı inkişaf

Bayden administrasiyası davamlı olaraq əsas strateji rəqibinin Çin və onun inkişaf modeli olduğunu vurğulayır. Vaşinqton məhz onun dəyişdirilməsinə nail olmaq istəyir.

Çin Xalq Respublikasının rəhbəri Si Tsinpinin də dediyi kimi, Pekin öz siyasi sistemini heç yerə ixrac etməyi planlaşdırmır.

"Bəzi ölkələrin, həqiqətən də Çin hökumət idarəetməsinin ayrı-ayrı elementlərinin idxalına ehtiyacı var" – Moskva Karnegi Mərkəzinin məsləhətçisi, çinşünas Temur Umarov belə deyir və buna misal olaraq ABŞ-ın nüfuzunun ildən-ilə azaldığı Orta Asiya dövlətlərini göstərir.

"Bölgənin bütün mütləq monarxiyaları Çinin uğurunu təkrarlamaq – demokratik islahatlar olmadan iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək arzusundadır. Bununla belə, onların hamısı demokratik ölkə kimi görünmək məcburiyyətindədir. Bunsuz qlobal dünyada normal şəkildə mövcud olmaq mümkün deyil" , – deyə Umarov vurğulayır..

Buna görə də Mərkəzi Asiyada hamı ritorik səviyyədə islahatlardan, insan haqlarından dəm vurur, iş fakta gələndə isə Qərbi təqlid modeli olaraq görürlər. Əgər əvvəllər ən az bir ölkə (Orta Asiyanın demokratiya vahəsi sayılan Qırğızıstan) daha çox amerikasayağı əhval-ruhiyyəyə köklənmişdisə, indi bu ölkə də fikrini dəyişib və özünə başqa yol seçib.

Əgər ABŞ Pekin kimi Orta Asiyada iqtisadi baxımdan daha fəal olsaydı, onda bölgədəki mövqeyini möhkəmləndirə bilərdi. Umaravun fikrincə, bunsuz ideoloji baxımdan böyük təsirə nail olmaq mümkün deyil.

Unudulmamış keçmiş

Yeni administrasiyanın bu yanaşmasına hələ Barak Obamanın hakimiyyət dövründə başlanılmışdı. "Obama doktrinası" Amerikanın xaricdəki hərbi mövcudluğunun məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tuturdu. Hələ o zaman demokratlar bu nəticəyə gəlmişdilər ki, hərbi metodların bir o qədər də effekti yoxdur və demokratiyanı müdaxilələr, istilalar və dövlət quruculuğu yolu ilə deyil, yumşaq güc tətbiq etməklə genişləndirmək lazımdır.

Ancaq 44-cü prezident bunun öhdəsindən gələ bilmədi: 2011-ci ildə ABŞ Liviya hökumət qüvvələrinə hava zərbələri endirdi. Obama daha sonra bu qərarın, heç şübhəsiz, doğru olduğunu bildirdi, bununla belə, Vaşinqton nəticələrə hazır deyildi. Liviya xaosa qərq oldu - Obama bunu prezidentliyi boyunca "ən dəhşətli səhv" adlandırdı.

"Yeni administrasiya cəhdləri davam edəcək və birbaşa hərbi müdaxilə istisna olmaqla, bütün metodları işə salacaq", – Ali İqtisadiyyat Məktəbinin Avropa və Beynəlxalq Məsələlər üzrə Kompleks Araşdırmalar Mərkəzinin direktor müavini Dmitri Suslov belə deyir.

Onun sözlərinə görə, əsasən, xarici yardım siyasətinə və qeyri-kommersiya təşkilatlarına vurğu ediləcək və "narıncı inqilab"lar daha aktiv şəkildə dəstəklənəcək. Suslov ABŞ-ın Suriyada Bəşər Əsəd rejimi ilə birbaşa döyüşmədiyini, müxalifət qüvvələrinə kömək etdiyini xatırladaraq "bu hələ də məqbul vasitə olaraq qalır", – deyir.

İndi Vaşinqton Rusiyada, Belarusda, Venesuelada müxalifət nümayəndələrini müdafiə edir. Bundan əvvəl ABŞ Aleksey Navalnının işi ilə əlaqədar bəzi Rusiya rəsmilərinə qarşı sanksiyalar tətbiq etmişdi. Svetlana Tixanovskaya Amerika səfiri ilə Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenkoya qarşı məhdudlaşdırıcı tədbirləri müzakirə etmişdi. Lap bu yaxınlarda isə Blinkenin Venesuela müxalifətinin lideri Xuan Qaydo ilə telefon danışığı olub. ABŞ Çində və İranda qərbyönümlü qeyri-kommersiya təşkilatları və dissidentlərə kömək edir.

Suslovun sözlərinə görə, vətəndaş müharibəsində tərəflərdən birinə dəstək vermək siyasi böhranı qızışdırmaq deməkdir. İnformasiya siyasəti, təşviqat, xalq diplomatisiyası. Sanksiyalar həm də demokratiyanın yayılması üçün mühüm vasitədir: qurtulmaq istədikləri elitanı vururlar. Ancaq İraq və Liviyadakı kimi əməliyyatlar bir daha olmayacaq.

Tarix göstərir ki, yalnız şəxsi nümunə əsasında demokratiya qurmaq problematik məsələdir, bu hətta xarici layihələrə pul ayırmaqdan da çətindir. Buna görə də, çox güman ki, müttəfiq güclərin maddi dəstəyi Dövlət Departamentinin əsas alətinə çevriləcək.

4

Azərbaycan Prezidenti: "Ermənistanla bu səhifəni bağlamalıyıq"

0
Dövlət başçısı: "Müharibə dövründə ədalətsiz mövqe sərgiləyən ölkələrlə də münasibətlər normallaşır".

BAKI, 5 mart — Sputnik. Xarici siyasətlə bağlı kursumuz dəyişməz olaraq qalır. Müharibə dövrü və müharibədən sonrakı dövr bir daha göstərdi ki, bu, çox düzgün kurs idi. Müharibə dövründə bəzi ölkələr bizə qarşı müəyyən iradlar irəli sürdülər. Amma mənim cavabım nə oldu? Azərbaycan xalqı bunu bildi. Artıq bu iradlar da yoxdur.

Bunu Prezident, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyev partiyanın VII qurultayındakı çıxışında ölkəmizin xarici siyasət kursunun uğurlarından danışarkən deyib.

Dövlət başçısı bildirib ki, artıq əsassız ittihamlar da aradan qaldırılıb. Hətta müharibə dövründə ədalətsiz mövqe sərgiləyən ölkələrlə də indi münasibətlər normallaşır.

“Onlar tərəfindən belə bir təklif irəli sürüldü, biz də bunu qəbul etdik. Biz indi anlayırıq ki, bəzi daxili səbəblər ola bilər. İndi bəzi yalan məlumatlar ola bilər. Hər halda, biz maraqlı deyilik ki, bu məsələni uzadaq. Mən demişəm, hətta Ermənistanla biz bu səhifəni bağlamalıyıq, vəssalam, qurtardı getdi. Biz heç vaxt Xocalı soyqırımını unutmayacağıq. Heç vaxt şəhidlərimizin qəhrəmanlığını unutmayacağıq. Amma biz şəhidlərimizin, o cümlədən Xocalı qurbanlarının qanını aldıq. Düşməndən qisasımızı döyüş meydanında aldıq. Xalqımızın böyüklüyünü bir daha göstərmək üçün hesab edirəm ki, əldə olunmuş qələbə bizi tam qane edir. Biz bundan sonra belə yaşamalıyıq. Biz şəhidlərimizin qanını yerdə qoymadıq, qisasımızı aldıq, düşməni cəzalandırdıq. Bütün dünyanın gözü qarşısında onlar bizim qabağımızda diz çöküblər, təslim olublar, ağ bayraq qaldırıblar və bundan sonra məğlub edilmiş ölkə damğası ilə əbədi yaşayacaqlar. Biz isə bundan sonra qürurlu xalq kimi və mübariz dövlət kimi yaşayacağıq”, - Prezident vurğulayıb.

0