Türk əsgəri, arxiv şəkli

Türkiyə öz göbəyini özü kəsmək niyyətindədir

1428
(Yenilənib 19:43 09.10.2019)
"Rəsmi Vaşinqton öz oyununu oynar, əgər oyun istədiyi kimi getməzsə, başqa bir oyuna başlayar. Lakin heç vaxt Türkiyə ilə Amerika əsgəri qarşı-qarşıya gəlməz"

Eldar Tanrıverdiyev, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 9 oktyabr — Sputnik. Artıq bir neçə gündür ki, gündəm Türkiyənin Suriyanın şimalında, Fərat çayından şərqdə YPG/PKK yaraqlılarına qarşı keçirəcəyi əməliyyatıdır. Sözügedən əməliyyat bu gün başlayıb. Sputnik Azərbaycan Suriyada keçirilən əməliyyat və onun mümkün nəticələri ilə bağlı Türkiyənin terror və təhlükəsizlik üzrə tanınmış eksperti Abdullah Ağarla həmsöhbət olub.

Terror və təhlükəsizlik üzrə türkiyəli ekperti Abdullah Ağar
© Abdullah Ağarın şəxsi arxivindən
Terror və təhlükəsizlik üzrə türkiyəli ekperti Abdullah Ağar

Abdullah Ağar vurğulayıb ki, bu əməliyyat "Fərat qalxanı" və "Zeytun budağı" ilə müqayisədə daha böyük bir ərazini əhatə edəcək: "Əgər Türkiyə ordusu "Fərat qalxanı" əməliyyatını 2000 kvadrat kilometr, "Zeytun Budağı" əməliyyatını 1900 kvadrat kilometrlik ərazidə gerçəkləşdirirdisə, yeni əməliyyatda hədəf alınan sahə 15-16 min kvadrat kilometrlik ərazidir. Əgər Türkiyə Suriya ərazisində 40 kilometr dərinliyə doğru irəliləyərsə, bu rəqəm 20 000 kvadrat kilometrə də çata bilər. Yəni əməliyyatın keçiriləcəyi ərazi son iki əməliyyatın keçirildiyi əməliyyatdan sahə baxımından 10 dəfə çoxdur. Digər tərəfdə isə əlində son dərəcə hücum silahları olan 65 min üzvə malik terror təşkilati – YPG var. Bu terror təşkilatının ortaya qoyacağı mövqedən asılı olaraq bu mücadilə, bu əməliyyat çox sərt keçə bilər. Çünki Suriyanın şimalında terror təşkilatının bu əməliyyata dair mövqeyinin necə olacağı bəlli deyil. YPG-nin əməliyyatlar qarşısında duracağı və ya qaçacağı tezliklə bəlli olacaq".

Terror və təhlükəsizlik üzrə ekspert qeyd edib ki, bu əməliyyatlarla bağlı bölgədə yeni bir mənzərə ortaya çıxacaq: "Hazırda YPG/PKK özünü qurtarmaq üçün Suriya rəhbərliyi, Bəşər Əsəd hökuməti ilə anlaşmağa çalışır. Bu ana qədər rejimlə YPG/PKK təmsilçiləri ilə dəfələrlə görüş baş tutub. Lakin indiyədək bir ortaqlıq formalaşmayıb. Türkiyənin Suriyanın şimalında əməliyyata başlaması belə bir ortaqlığın formalaşmasına səbəb olacağı mümkün ehtimallardan biridir. Lakin hazırda belə bir anlaşma yoxdur. Digər tərəfdən, YPG/PKK sadəcə rejimlə deyil, İŞİD/DAEŞ-lə də bənzər görüşmələr həyata keçirir. Hazırda PKK-nın əlində 70-80 min İŞİD-çi var. Onlar arasında qadın, uşaqlarla yanaşı, əli silah tutan döyüşçülər (10-12 min nəfər) də var. Bundan əlavə, bölgədə arxa plana keçən İŞİD hücrələri var. Yenidən aktivləşməyə başlayan bu İŞİD hücrələrində türk ordusu ilə qarşı-qarşıya gəldiyi vaxt necə reaksiya verəcəyini əməliyyat başlayandan sonra görəcəyik. YPG/PKK ilə mübarizə yeni başlayır və necə davam edəcəyini proqnozlaşdırmaq olduqca çətindir. Bütün bunlar qlobal və regional güclərin Suriyadakı aktorları olan YPG/PKK-nı nə qədər dəstəkləyəcəyindən, YPG/PKK-nın nə qədər müqavimət göstərəcəyindən, hava və ərazi şəraitindən, Türkiyənin qüdrətindən asılı olacaq. Lakin bir həqiqət var ki, o da həmin bölgədə 65 min terrorçunun olmasıdır. Bu terrorçuların türk ordusu ilə münaqişəyə girib-girməyəcəyini və ya qaçacağını hamımız birlikdə görəcəyik".

Donald Tramp bir daha Türkiyəni hədələyib>>

Birləşmiş Ştatların bu əməliyyatlara reaksiyası və prezident Donald Trampın Türkiyə iqtisadiyyatını təhdid etməsini dəyərləndirən Abdullah Ağar rəsmi Vaşinqtonun öz oyununu oynadığını, əgər oyun istədiyi kimi getməzsə, başqa bir oyuna başladığını xatırladıb: "Birləşmiş Ştatlar olduqca ağıllı dövlətdir. Birləşmiş Ştatlar əvvəlcə Türkiyənin Fərat çayının şərqinə daxil olmasının qarşısını almaq istədi. Lakin Türkiyə PKK-ya və onu qoruyan Birləşmiş Ştatlara qarşı son dərəcə sərt bir mövqe sərgilədi. ABŞ Türkiyənin Suriyada əməliyyata dair fikrini dəyişə bilmədiyi üçün mövqeyini dəyişdi və yeni planlarını işə saldı. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, Türkiyə mövqeyindən dönmədi. Birləşmiş Ştatlar Türkiyə kimi son dərəcə önəmli müttəfiqi ilə qarşı-qarşıya gəlmək istəməz. Birləşmiş Ştatlar Türkiyənin Rusiya və Çinin yanında olmasını istəməz. Vaşinqton NATO-nun, onun cənub-şərq qanadının çökməsini istəməz. Bu ölkə Türkiyə üzərindən qazandıqlarını da itirmək istəməz. Rəsmi Vaşinqton öz oyununu oynar, əgər oyun istədiyi kimi getməzsə, başqa bir oyuna başlayar. Lakin heç vaxt Türkiyə ilə Amerika əsgəri qarşı-qarşıya gəlməz".

Moskva və Tehranın Türkiyənin əməliyyatına reaksiyasını dəyərləndirən təhlükəsizlik üzrə ekspert qeyd edib ki, Rusiya və İran Türkiyənin Suriya rejimi ilə iş birliyinə gedərək bu əməliyyata başlamasını istəyirlər: "Rejimlə iş birliyinə gedilərək həyata keçiriləcək əməliyyat İran və Rusiyanın mövqeyini gücləndirəcək. Türkiyəni Amerika ilə qarşı-qarşıya gətirəcək bir hərəkata başlaması Rusiya və İranın marağındadır. Lakin Türkiyənin ABŞ-la razılaşaraq həyata keçirəcəyi əməliyyat isə Rusiya və İranın ciddi narahatlığına səbəb ola bilər".

Ağar vurğulayıb ki, hazırda Türkiyə bu iki mövqe arasında tarazlıq axtarışındadır: "Türkiyə öz göbəyini özü kəsmək niyyətindədir. Nəticədə yaranan vəziyyət də yeni fürsətlər və risklər yaradacaq.

İrana gəldikdə isə bu ölkə həmişə Türkiyənin Suriyada onun nüfuzunu, təsirini azalda biləcək həmlələr etməsinə qarşıdır. Düzdür, hazırda Türkiyə İran və Rusiya arasında Suriya məsələsində ittifaq halındadır, lakin bu ittifaq eyni zamanda rəqabəti də şərtləndirir".

1428
Teqlər:
hərbi əməliyyat, ABŞ, Suriya, Türkiyə
Mövzu:
Türkiyə ordusu Suriyada (51)
Əlaqədar
Amerikanın yalanları Türkiyəni təngə gətirib - politoloq şərhi
Türkiyə hökumətindən dünya nəhənginə qarşı sərt addım
Türkiyə ABŞ-ın təhdidlərinə necə reaksiya verəcək - politoloq şərhi
Putin Suriyaya görə Ərdoğan və Trampla danışmayıb
Türkiyə bölgədə böyük əməliyyata başlayır - Vaşinqton Ankaranı tək qoydu
 İstanbulda COVİD-19-da ölən şəxs, arxiv şəkli

Türkiyədə ölənlərin sayı artdı

6
(Yenilənib 22:11 27.05.2020)
Sutka ərzində COVID-19-a daha 1 035 yoluxma qeydə alınıb. Beləliklə, ölkədə koronavirusa yoluxma ilə bağlı təsdiq edilmiş halların ümumi sayı 159 797 təşkil edir.

BAKI, 27 may — Sputnik. Bu gün Türkiyədə koronavirusdan daha 34 nəfər ölüb.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bu barədə ölkənin Səhiyyə naziri Fahrettin Koca bildirib.

Bununla da ölkədə pandemiya qurbanlarının ümumi sayı 4 431-ə çatıb.

Nazir sosial şəbəkədə bildirib ki, sutka ərzində COVID-19-a daha 1 035 yoluxma qeydə alınıb. Beləliklə, ölkədə koronavirusa yoluxma ilə bağlı təsdiq edilmiş halların ümumi sayı 159 797 təşkil edir.

Son gün ərzində Türkiyədə daha 1 286 nəfər virusdan sağalıb. Bununla da koronavirusdan sağalanların ümumi sayı 122 793-ə çatıb.

6
ZOOM proqramı, arxiv şəkli

İnsan günahını təyin edəcək texnologiya: istəsə ölüm hökmü verər, istəsə azad edər

22
(Yenilənib 21:01 27.05.2020)
  Texnologiyanın növbəti mərhələsində yəqin heç hakimə də ehtiyac duyulmayacaq. Mükəmməl bir proqram yaradılacaq, dünyanın bütün qanunları orada əksini tapacaq, süni intellekt isə bu və ya digər insanın günahını təyin edəcək.

BAKI, 27 may — Sputnik. Sinqapur məhkəməsi Zoom videozəng proqramı vasitəsilə ölüm hökmü qərarı verib. Bu, ölkədə ilk belə hal kimi qeydə alınıb. 37 yaşlı malayziyalı Punitan Genasan heroin alverində günahkar bilinərək dar ağacından asılmağa məhkum edilib. Məhkəmə qərarı video əlaqəsi ilə ötürülüb. Koronavirus səbəbindən tərəflərin təhlükəsizliyinin qorunması üçün belə vasitəyə əl atılıb.

Sinqapurda narkotik alveri ilə məşğul olan yüzlərlə insan dar ağacından asılıb

Sinqapurun qanunları narkotik alverində iştirak edənlərə qarşı olduqca sərt cəza tədbirləri nəzərdə tutur. Bu ölkədə narkotik alveri ilə məşğul olan yüzlərlə insan dar ağacından asılıb. Xarici vətəndaşlıq belə bu məsələdə rol oynamır, narkotikə bağlısansa, dar ağacından asılacaqsan. Bir sıra hüquq müdafiəçiləri Sinqapur iqtidarını qəddarlıqda ittiham edir.

Oxşar hadisə Nigeriyada da baş verib. Yerli məhkəmə Zoom videozəng proqramı vasitəsilə cinayətkara ölüm hökmü çıxarıb. Koronavirus pandemiyası bir çox ənənəvi sahələrə ciddi təsir edib. Hələ ötən il absurd görünə bilən məsələyə bu gün münasibət dəyişib. Hələ ötən il məsafədən ölüm hökmünün çıxarılması nə qədər mümkünsüz görünsə belə, günümüzdə bu, reallısa bilib.

Virtual məhkəmə hökmünün çıxarılması bəzi ölkələrdə tətbiq edilib. Məsələn, Rusiyanın Sverdlovsk vilayətinin Nevyansk şəhər məhkəməsi yerli kafelərdən biri barədə qərar çıxarıb. Məhkəmə iclası Whatsapp video zənginin köməyi ilə keçirilib, koronavirusla bağlı fəaliyyətin 45 günlük dayandırılmasına qərar verilib. Oxşar onlayn məhkəmələr Tatarıstanın Kazan şəhərində də keçirilib.

İnsanı ölümə məhkum etmək üçün heç məhkəməyə gətirmək belə vacib deyilmiş

Pandemiya hüquq-məhkəmə sistemi ilə bağlı bir sıra problemi də üzə çıxarıb.

 İnsanların sosial izolyasiya və karantin rejiminə riayət etməməsi hallarına dəfələrlə rast gəlinib. Cərimə də tətbiq edilib, qısamüddətli həbslər də olub. Əgər adi vəziyyətdə hər hansı cərimə qərarından apelyasiya edilməsi mümkün idisə, ekstremal vəziyyətdə bu norma yalnız kağız üzərində qalıb. Demək olar, dünyanın bir çox ölkəsində məhkəmələr ya işləməyib, ya da çox az hallarda fəaliyyət göstərib.

Əgər qanun qadağa edirsə, “adi vətəndaş hara getməli, kimə müraciət etməlidir” sualı da açıq qalıb. “Məsafə gözlə”, “evdə qal”, “Sms icazəsi olmadan  evdən çıxma” kimi şüarlar əhəmiyyət kəsb edib. Çox qarışıq bir dönəm yaşadıq. Virus geri çəkildikdən sonra hüquqşünaslar hələ uzun müddət yaranan kazusları araşdırmaqla məşğul olacaqlar.

Amma ölüm hökmünün video əlaqə ilə verilməsi olduqca maraqlı və qeyri-adi presidentə yol açıb. Deməli, insanı ölümə məhkum etmək üçün heç məhkəməyə gətirmək belə vacib deyilmiş. Günahı sübuta yetirilibsə, elə məsafədən də qərar çıxarmaq olarmış.

Texnologiyanın növbəti mərhələsində yəqin heç hakimə də ehtiyac duyulmayacaq

Bu məsələnin bir neçə əhəmiyyətli tərəfi var. Birincisi, ölüm hökmü dünyanın bir çox ölkəsində ya ləğv edilib, ya da tətbiq edilmir. Hüquq müdafiəçiləri ölümün hər yerdə ləğvinə can atırlar. Məhkəmə praktikasında heç bir günahı olmayan insanın qanunun əli ilə öldürülməsi halları dəfələrlə baş verib. İkincisi, “ölüm hökmünə  icazə verən qanun nə dərəcədə doğrudur” sualı da əhəmiyyət kəsb edir. Heroin alveri ilə məşğul olan birisinə ölüm hökmü çıxarılır, amma başqa növ leqal narkotik alverçisi cəmiyyətdə hörmət sahibidir. Dünya birliyi siqaret və alkoqol birmənalı leqal narkotik kimi qəbul edir, istehsalı, satışı və reklamı da sərbəstdir. Bəzi ölkələrdə qadağalar olsa da, hər halda alkoqol alverçilərinə ölüm hökmü hətta islam ölkələrində çıxarılmır.

Sərnişin təyyarəsi, arxiv şəkli
© REUTERS / Toby Melville

Hər gün bir yeni vasitə kəşf edilir. Bu gün azad satılan preparatı sabah qadağa siyahısına salınır. Bu gün qadağa edilən vasitə sabah leqal satışda ola bilər.

Bu məsələdə ən ciddi sual doğuran məqam ölüm hökmünün  məhz məsafədən çıxarılmasındadır. Birbaşa kontakt olmadan qərar vermək də asandır axı. Bir də var insanla üz-üzə, göz-gözə təmasda olub doğru yolu tutmalısan. Texnologiyanın növbəti mərhələsində yəqin heç hakimə də ehtiyac duyulmayacaq. Mükəmməl bir proqram yaradılacaq, dünyanın bütün qanunları orada əksini tapacaq, süni intellekt isə bu və ya digər insanın günahını təyin edəcək. Öz taleyimizi süni intellektin, ağıllı maşının, robot-androidin əlinə verəcəyik.

Robot da dilsiz-ağızsız düşünən maşındır. Nə aldatmaq, nə dil tökməklə yumşaltmaq olar, nə rüşvət almaz, nə qohumbazlıq eləməz. Yaddaşına yüklənən qeyri-mükəmməl qanunlar toplusuna uyğun qərar verərək. İstəsə ölüm hökmü verər, istəsə də azad edər.

22
Azərbaycan bayrağı

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasından 102 il ötür

12
(Yenilənib 22:20 27.05.2020)
Azərbaycan Demokratik Respublikası gərgin və mürəkkəb ictimai-siyasi şəraitdə cəmi 23 ay fəaliyyət göstərə bildi.

BAKI, 28 may - Sputnik. Bu gün Azərbaycanda Respublika Günü qeyd olunur.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, 28 May 1918-ci il tarixində müsəlman Şərqində ilk dünyəvi demokratik dövlət olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasından 102 il ötür.

1990-cı ildən Respublika Günü dövlət bayramı kimi qeyd edilir.

Bakıda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə İstiqlal bəyannaməsi abidəsi ucaldılıb.

1917-ci ildə Rusiyada baş vermiş Fevral inqilabı nəticəsində Çar İmperiyası devrildi. Ölkədə çarizmin məzlum vəziyyətə saldığı xalqların milli hərəkatı başlandı. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920) – müsəlman Şərqində ilk dünyəvi demokratik dövlət yaradıldı. Bu respublika azərbaycanlıları tarixi yaddaşında Azərbaycan dövlətçiliyinin ilk təcrübəsi kimi iz qoyub.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən əsası qoyulan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti türk və İslam dünyasında ilk parlamentli respublika və ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət nümunəsi idi.

Azərbaycan müvəqqəti hökumətinin ilk başçısı isə Fətəli Xan Xoyski idi. 10 gün Milli Şura Tiflisdə işlədikdən sonra Gəncəyə köçürülüb. Yalnız 1918-ci ilin sentyabrında Türkiyə ordusunun rəhbərliyi ilə – Bakı daşnak-rus qüvvələrdən təmizləndikdən sonra milli hökumət Gəncədən Bakıya köçdü.

Müstəqil Azərbaycan Cümhuriyyəti qısa ömründə böyük nailiyyətlər və qalibiyyətlər əldə edib. İlk dəfə qadınlara seçim hüququ tanıyan və qadın–kişi bərabərliyini təmin edən cümhuriyyət o cümlədən milli ordu, milli pul, demokratlaşma, milli bank, azad seçkilər, beynəlxalq əlaqələr və beynəlxalq ictimayyət tərəfindən Azərbaycan istiqlalının rəsmiyyətə tanınması, Azərbaycanın bütövlüyünü təmin etmək, iqtisadi islahat və s. müstəqil Azərbaycan Cümhuriyyəti təmin edib.

Azərbaycan Demokratik Respublikasını rəsmi surətdə tanıyan ilk dövlət Osmanlı dövləti olub (4 iyun 1918-ci ildə).

1918-ci il 9 noyabr tarixində M.Ə.Rəsulzadənin təklifi əsasında Azərbaycan Demokratik Respublikasının üç rəngli bayrağı qəbul edilib. O zamana qədər Azərbaycan Demokratik Respublikasının bayrağı qırmızı rəngdəydi.

Azərbaycan Demokratik Respublikası gərgin və mürəkkəb ictimai-siyasi şəraitdə cəmi 23 ay fəaliyyət göstərə bildi. Təəssüflər olsun ki, müstəqil Azərbaycan Cümhuriyyəti iki yaşına çatmadan bolşeviklərin hücumuna məruz qalıb müvəqqəti olaraq devrildi. Sovetlər Birliyi, Azərbaycanı məcburi surətdə öz tərkibinə daxil etdi. Bolşeviklər tərifindən devirlməsinə baxmayaraq, istiqlal ideyası yenilmədi və 1991-ci ildə Sovet İmperiyasının dağılması ilə Azərbaycan yenidən öz müstəqilliyini elan etdi.

12