Cüt minarəli mədrəsə

Ərzurumdan geri dönüş iki imperiyanın sərhədində qəribə hekayə

262
(Yenilənib 10:44 11.06.2018)
Ermənilər zaman-zaman bu bölgənin onlara aid olduğunu iddia etsələr də, ərazidəki 800 illik qəbiristanlıq bütün həqiqəti ortaya çıxarır

İradə Cəlil, Sputnik Azərbaycan

III — sonuncu yazı

BAKI, 11 iyun — Sputnik. Ərzuruma səfərimin üçüncü günü yenə yağışlar planlarımı pozdu. Burada yağışlar o qədər güclüdür ki, 5 dəqiqə yağışın altında qalmaq bəs edir ki, su içində olasan.

Cüt minarəli mədrəsə…

Cüt minarəli mədrəsə
© Sputnik / Irade JELIL
Cüt minarəli mədrəsə

Yağış bir qədər azalan kimi gəzə-gəzə gəlib cüt minarəli mədrəsəyə çatıram. Deyilənə görə, bura bir ilhanlı tikilisidr. 1243-cü ildə Kosedağ döyüşünü qazanaraq Anadolunu öz torpaqlarına qatan ilhanlılar 1335-ci ilə qədər bu torpaqlarda hökmranlıq ediblər. Cüt minarəli mədrəsə çox bəzəklidir, amma memarlıq baxımından yarımçıq buraxılmış bir tikilidir.

Bir qədər də Atatürk Universiteti haqqında…

Ərzurumda Atatürk Universitetinin məzunları
© Sputnik / Irade JELIL
Ərzurumda Atatürk Universitetinin məzunları

Ərzurumda Atatürk Universitetinin yaranması Türkiyə Cümhuriyyətinin ən önəmli layihələrindən biridir. Cümhuriyyətin qurucusu olan Mustafa Kamal Atatürk 1937-ci il 1 noyabrda Türkiyə Böyük Millət Məclisindəki çıxışında şərqi Anadoluda böyük bir universitetin yaradılmasına ehtiyac olduğunu bildirir. Həmçinin belə bir universitetin yaradılması üçün təlimat verir.

Atatürkün ölümündən 12 il sonra — 1950-ci ildə Türkiyənin 3-cü prezidenti Cəlal Bayar tərəfindən yenidən bu məsələ gündəmə gətirilib. Və uzun müzakirələrdən sonra 1957-ci il iyunun 7-də Atatürk Universiteti yaradılıb.

Hazırda universitetin rektoru professor Ömer Çakmaklıdır. O, bu vəzifəyə 2016-cı ildə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən təyin edilib. Onu da qeyd edim ki, universitetdə təhsil almaq üçün dünyanın bütün ölkələrindən insanlar müraciət edirlər. Və Atatürk Universitetinin diplomu Azərbaycan da daxil olmaqla bir çox ölkələrdə rəsmən tanınır.

İmtahanlarım bitdikdən sonra yağışlar imkan verdiyi qədər Ərzurumu gəzməyə çalışdım. Qaldığım hotelin yaxınlığında yerləşən mağazalara baş çəkə bildim. Orada taxtadan hazırlanmış sandıqlar, stol-stul və müxtəlif əşyalar satılırdı. Qiymətləri baha olmasına baxmayaraq, xüsusi naxışlarla işlənmiş bu əşyaların alıcıları çox idi.

Əlicanın sirri

Alican sərhəd qapısı
© Sputnik / Irade JELIL
"Alican" sərhəd qapısı

Ərzurumdan geri qayıdanda İğdırda dayanıb bir qədər şəhəri gəzməyə qərar verdim. Orada məni qarşılayan uzun illərin dostu Camal Xoşxəbərlə (Cemal Hoşhaber) birlikdə İğdır-Ermənistan sərhədinə də getdik. Dostum mənə "Alican" adlanan sərhəd qapısının maraqlı tarixçəsi barədə danışdı.

Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Araz çayı sərhədində növbədə olan Əli və Can adlı iki əsgər yorğunluqdan yuxuya gedirlər. Komandir gəlib hər iki əsgərin silahlarını götürüb aparır. Yuxudan oyanan gənclər silahlarını yanlarında görməyəndə taxta körpünü keçib, növbə çəkən iki rus əsgərinin silahlarını götürərək geri qayıdırlar.

Səhər komandir əsgərlərdən silahları haradan tapdıqlarını soruşur. Əsgərlər vəziyyəti danışırlar, komandir onları təbrik edir. Elə o vaxtdan kəndin adı Alican (Əlican) qalır və bir müddət sonra sərhədə də elə bu ad verilir.

Qeyd edim ki, Alican sərhəd qapısı 13 oktyabr Qars anlaşması nəticəsində salınıb. Əvvəllər burada taxta körpü olsa da, 1946-cı ildən beton lövhələrlə əvəz edilib.

Qoçbaşı qəbirləri

Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
© Sputnik / Irade JELIL
Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq

Sərhəddən bir qədər aralı Qaraqoyunlu kəndində tarixi 800 il bundan əvvələ dayanan məzarlıq yerləşir. Burada qoçbaşı məzarlar var. Camal bəy deyir ki, həmin məzarların üzərindəki yazıları çox adam oxuya bilmir. Məzarlıqda diqqətimi üzərində "Unutmayın ki, dünən bizlər də, sizin kimi idik, sabah siz də bizlər kimi olacaqsınız" yazılan lövhə xüsusilə çəkdi.

Qeyd edim ki, qəbiristanlıqdakı qoçbaşı məzarlar Qaraqoyunlu zamanından qalıb. O dövrdə belə məzar daşları, adətən qəhrəmanlıq göstərən insanlar üçün qoyulub. Məzarların üzərində hazırda kitabələr yoxdur. Ancaq buna baxmayaraq, məzarlıq "açıq hava muzeyi" hesab edilir.

  • Ərzurumda Atatürk Universitetinin məzunları
    Ərzurumda Atatürk Universitetinin məzunları
    © Sputnik / Irade JELIL
  • Ərzurumda Atatürk Universitetinin məzunları
    Ərzurumda Atatürk Universitetinin məzunları
    © Sputnik / Irade JELIL
  • Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    © Sputnik / Irade JELIL
  • Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    © Sputnik / Irade JELIL
  • Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    © Sputnik / Irade JELIL
  • Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    © Sputnik / Irade JELIL
  • Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    © Sputnik / Irade JELIL
  • Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    © Sputnik / Irade JELIL
  • Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    Qaraqoyunlu kəndində məzarlıq
    © Sputnik / Irade JELIL
1 / 9
© Sputnik / Irade JELIL
Ərzurumda Atatürk Universitetinin məzunları

Deyilənə görə, 20 il əvvəl buradaca 30-a yaxın qoçbaşı məzar olsa da, hazırda 7-si qalıb. Qəbiristanlıq 700-800 il əvvəl müsəlman türklər tərəfindən salınıb. Ermənilər zaman-zaman bu bölgənin onlara aid olduğunu iddia etsələr də, məzarlıq ərazinin 800 il öncədən belə türklərə aid olduğunun sübutudur.

İğdırdakı dostlarımızla vidalaşıb vətənə yola düşürəm. Düzünü deyim ki, Ərzuruma bir dəfə getməklə, Ərzurum haqqında bir dəfə yazmaqla bölgənin gözəlliyini təsvir etmək mümkün deyil. Bəlkə Ərzurumda illərlə yaşamaqla belə, şəhərin sehrinin dərinliyini duymaq mümkünsüz olar.

Amma mən çalışdım ki, görə bildiklərimi, hiss etdiklərimi sözlə ifadə edim. Ərzurumu görmək istəyən, lakin müəyyən səbəblərə görə gedə bilməyən insanları, qiyabi də olsa, şəhərə səfər etdirim. Ümid edirəm ki, az da olsa, bunu bacardım…

Yazının müəllifi – İradə Cəlil
© Sputnik / Irade JELIL
Yazının müəllifi – İradə Cəlil

262
Teqlər:
İğdır, Ərzurum, Atatürk, universitet, Ermənistan, Türkiyə, səfər, əsgər
Əlaqədar
Mövsümlər arasında 65 dərəcə fərq olan türk şəhərinə səyahət
"Arzi" - "Rum"-da dörd gün: Atatürkün evi, min illik qala, türkü ilə türk qəhvəsi
COVİD-19-da ölən şəxs, arxiv şəkli

Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 29 mini keçdi

1
Gürcüstanda isə daha 5 nəfərdə koronavirus aşkarlanıb. Bununla da qonşu ölkədə koronavirusa yoluxanların sayı 958-ə çatıb.

BAKI, 7 iyul — Sputnik. Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 29285-ə çatıb. Sputnik Ermənistan xəbər verir ki, bu barədə Ermənistanın Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika üzrə Milli Mərkəzinin yaydığı məlumatda bildirilib.

Məlumatda qeyd olunub ki, son 24 saat ərzində bu virusa yoluxanların sayı daha 349 nəfər artıb.

Ermənistanda son gündə daha 12 nəfər ölüb. Ümumilikdə bu virusdan ölənlərin sayı 503-ə çatıb. Xəstəlikdən sağalanların sayı 16907 olub. Hazırda bu ölkədə 11711 nəfər xəstəxanada müalicə alır.

Gürcüstanda isə daha 5 nəfərdə koronavirus aşkarlanıb. Bununla da qonşu ölkədə koronavirusa yoluxanların sayı 958-ə çatıb.

Xatırladaq ki, koronavirus infeksiyası ötən ilin dekabrında Çinin Uhan şəhərində yayılmağa başlayıb. Hazırda virus dünyanın əksər regionları və ölkələrində yayılıb. Dünyada koronavirus infeksiyasına indiyədək yoluxanların sayı 11,6 milyonu keçib, 538 mindən çox adam isə virus səbəbilə ölüb.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) fevralın 11-də infeksiyanın törətdiyi xəstəliyin adını COVID-19 qoyub, martın 11-də isə koronavirusu pandemiya elan edib.

1
COVİD-19-da ölən şəxs, arxiv şəkli

ABŞ-da koronavirusa yoluxanların sayı 3 milyona çatır

3
(Yenilənib 12:07 07.07.2020)
Avropada virusa yoluxanların sayına görə Rusiya ilk yerdədir. Belə ki, bu ölkədə 686 852 yoluxma qeydə alınıb.

Eldar Tanrıverdiyev, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 7 iyul — Sputnik. Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 11 622 741-yə çatıb. Bu barədə Sputnik Azərbaycan Cons Hopkins Universitetinin saytına istinadən xəbər verir.

Məlumata əsasən, virusa yoluxmuş 538 079 nəfər vəfat edib, 6 302 689 xəstə isə sağalıb.

Koronavirusa yoluxmaların sayına görə ilk pillədə ABŞ qərarlaşıb ki, bu ölkədə xəstələrin sayı 2 milyon 938 min 625 nəfərə çatıb. Avropada virusa yoluxanların sayına görə Rusiya ilk yerdədir. Belə ki, bu ölkədə 686 852 yoluxma qeydə alınıb.

Xatırladaq ki, koronavirus infeksiyası ötən ilin dekabrında Çinin Uhan şəhərində yayılmağa başlayıb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) fevralın 11-də virusun törətdiyi xəstəliyin adını COVID-19 qoyub, martın 11-də isə koronavirusu pandemiya elan edib.

3
Moskvada COVID-19 hospitalı, arxiv şəkli

Rusiyada bir gündə 200-ə yaxın şəxs koronavirusdan öldü

0
Rusiyada pandemiya yayılandan 10494 nəfər COVID-19-dan vəfat edib. Bir sutka ərzində virusdan sağalanların sayı isə 9551 nəfər olub.

BAKI, 7 iyul — Sputnik. Bir sutka ərzində Rusiyada 6358 koronavirusa yeni yoluxma halı aşkarlanıb. Sputnik Azərbaycan Rusiya Operativ Qərargahına istinadən xəbər verir ki, bir gün ərzində qonşu ölkədə 198 nəfər ölüb.

Ümumilikdə, Rusiyada bu xəstəliyə yoluxanların sayı 694230-a çatıb. Rusiyada pandemiya yayılandan 10494 nəfər COVID-19-dan vəfat edib. Bir sutka ərzində virusdan sağalanların sayı isə 9551 nəfər olub. Bununla da bu ölkədə virusdan sağalanların sayı 463880-ə keçib.

Xatırladaq ki, koronavirus infeksiyası ötən ilin dekabrında Çinin Uhan şəhərində yayılmağa başlayıb. Hazırda virus dünyanın əksər regionları və ölkələrində yayılıb. Dünyada koronavirus infeksiyasına indiyədək yoluxanların sayı 11,6 milyonu keçib, 538 mindən çox adam isə virus səbəbilə ölüb.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) fevralın 11-də infeksiyanın törətdiyi xəstəliyin adını COVID-19 qoyub, martın 11-də isə koronavirusu pandemiya elan edib.

0
Teqlər:
yoluxma, Vəfat, Rusiya, COVID-19, Koronavirus