Fotoqraf, arxiv şəkli

Casus sizə düşündüyünüzdən daha yaxın, ondan qurtulmağın yolu isə çox asandır

526
(Yenilənib 20:13 05.10.2020)
"Qısaca belə deyək ki, hər bir informasiya, resurs özündə əlavə informasiyalar daşıyır və bu informasiyalar qarşı tərəf üçün əhəmiyyətli ola bilər" - Osman Gündüz

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 5 oktyabr — Sputnik. Sentyabrın 27-dən etibarən Ermənistan-Azərbaycan arasında münaqişə daha da gərginləşib. İki ölkə arasında hazırda həm cəbhədə, həm də informasiya resursları üzərindən müharibə davam etməkdədir.

İnformaisya müharibəsində uduzmamaq üçün bəzi nüanslara diqqət yetirmək lazımdır. Paylaşılan, hətta mahiyyətsiz görünən hansısa bir video, yaxud da şəklin "EXİF DATA" məlumatları bu baxımdan risk yaradır.

İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları üzrə ekspert Osman Gündüz Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bu təhlükənin aktuallığından bəhs edib: "İndiki dövrdə xüsusilə ehtiyatlı olmaq lazımdır. İstənilən foto, video, animasiya özündən əlavə informasiyalar mənbəyidir. Bu, təkcə bir foto, video demək deyil. Çünki yer və zaman olaraq da bu fayllar özündə əlavə informasiyalar daşıyır. Bu cür məlumatlar araşdırmaçıların əlinə keçdikdə onlar özləri üçün gərəkli digər informasiyalar da əldə etmiş olurlar. Bu səbəbdən istifadəçilər yaydıqları foto və videonun adi, təhlükəsiz olduğunu düşünməməlidirlər".

"Xüsusən də bu məlumatlar qeyri-peşəkarlar tərəfindən yayımlandıqda, müəyyən nəticələr əldə etmək olar. Bu səbəbdən belə bir dövrdə daha diqqətli və məsuliyyətli olmaq lazımdır. Paylaşımlar edərkən də bir qədər ehtiyatlı olmaq lazımdır. Lakin qeyd edim ki, indiki halda cəbhə bölgəsindən ümumiyyətlə fotoların paylaşılmaması daha doğru olardı. Çünki müharibənin getdiyi vaxtda ermənilər bu dəqiqə müxtəlif informasiyalar axtarırlar. Bu informasiyalarla onlar əks-təbliğat aparmaq, ruh düşkünlüyü yaratmaq, panikaya səbəb olmaq istəyirlər. Qısaca belə deyək ki, hər bir informasiya, resurs özündə əlavə informasiyalar daşıyır və bu informasiyalar qarşı tərəf üçün əhəmiyyətli ola bilər", - deyə ekspert əlavə edib.

O bildirib ki, məktublaşdıqda da ehtiyatı əldən vermək olmaz: "Bir neçə gün öncə də bir nüansla qarşılaşdım. Bizim tərəfin xoş niyyətlə və haqq işini dünyaya çatdırmaq üçün paylaşdığı bir video düşmən tərəfindən başqa məqsədlə istifadə edilib. Yəni, ermənilər xırda bir detaldan istifadə etmişdilər. Əslində bunu verməmək daha yaxşı olardı. Lakin tələm-tələsik informasiya vermək istəyi bəzən onu analiz etməyə imkan vermir".

Ekspert ümumilikdə informasiya məkanında olan digər nüanslardan da danışıb. O, anonim olaraq gələn zənglərlə bağlı hər kəsi məlumatlandırıb: "Düşmən tərəf adi telefon zənglərinə üstünlük verir. Onlar əcnəbi nömrələrlə bizim yerli vətəndaşlara zənglər edərək "şəhəri bombalayacaqlar" tipli mesajlar verməklə əhalini çaşdırmağa, təşviş yaratmağa və qorxu yaratmağa çalışırlar.  Hər bir vətəndaş öz yerində ayıq-sayıq olmalı və düşmən təxribatına uymamalıdır. Bir sözlə, xarici nömrələrdən gələn bu cür zəngləri açmamaq lazımdır".

Qısaca olaraq "EXİF DATA" haqda:

"EXİF DATA" özündə yüklənən şəkillə bağlı bir sıra məlumatları ehtiva edir. Burada fotonun çəkildiyi tarix, yer, ölçü, bir sıra toplu məlumatlar və fotonun keyfiyyətinə qədər bir sıra detallar əksini tapır. Bu isə bir daha göstərir ki, çəkilən hər bir foto yalnız görüntüdən ibarət deyil. Telefon və rəqəmsal fotoaparatlarla çəkilən fotoların hansı sürətdə çəkildiyi, hansı diafraqmada çəkildiyi haqda da məlumatlar yer alır. Bu səbəbdən də hansısa foto yayımlandıqda "EXİF DATA" vasitəsilə bir sıra məlumatları əldə etmək mümkündür. Bu yolla hətta fotonun nə zaman, hansı ərazidə çəkilməsini də müəyyən etmək olur.

Lakin foto çəkərkən bu məlumatların, yəni "EXİF DATA" informasiyalarının bloklanması da mümkündür. Belə ki, telefonu alan zaman ""EXİF DATA" məlumatlarına icazə vermək istəyirsinizmi?" sualına "xeyr" cavab verdikdə bu zaman bütün fotoları "EXİF DATA" informasiyaları olmadan çəkə biləcəksiniz. Lakin təsdiq düyməsini basdıqdan sonra da "EXİF DATA" məlumatlarını əngəlləməyin bir yolu var.

Xüsusən də sosial şəbəkələrə yüklənən fotolarda "EXİF DATA"-nın olması fotonun gizliliyi ilə bağlı bir sıra məlumatları ələ vermiş olur. Bunun baş verməməsi üçün "EXİF REMOVER" yazaraq bir sıra saytlara girmək və ya müəyyən applikasiyalar yükləməklə də "EXİF DATA"nı silmək, əngəlləmək mümkündür.

526
Teqlər:
telefon, məlumat, proqram, animasiya, video, foto, sosial şəbəkələr, erməni təxribatı, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi
Mövzu:
Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə (561)
Əlaqədar
Media nümayəndələrinə qarşı erməni təxribatı
"PicsArt" kimi proqramları telefonunuzdan silin - Təhlükə var
Ermənilərin "özəlləşdirdiyi" aparıcı: Damarlarımda Azərbaycan türkünün qanı axır
Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti ölkə vətəndaşlarına xəbərdarlıq etdi
İnformasiya müharibəsi üçün bəzi sosial şəbəkələrin fəaliyyəti bərpa olunmalıdır

Təhlükəsizlik xəbərdarlığı: VPN tətbiqindən casusluq üçün istifadə olunur

49
(Yenilənib 20:09 20.10.2020)
Mərkəz bir daha vətəndaşları VPN-lərdən istifadə etməməyi və istifadə edilən tətbiqlərin təyinatına uyğun icazələrinin əldə edilməsinə diqqətlə yanaşmağı tövsiyə edir.

BAKI, 20 oktyabr - Sputnik. Mövcud vəziyyətlə bağlı sosial şəbəkələrin istifadəsinə gətirilən məhdudlaşdırmalar təhlükəsizlik xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, vətəndaşların VPN xidmətlərdən intensiv istifadəsi ilə müşahidə olunur. 

Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin Kompüter İnsidentlərinə qarşı mübarizə mərkəzindən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, SkyVPN adlanan tətbiqə sadəcə şəbəkə sazlamalarına icazənin lazım olduğu təqdirdə, şəxsin kamerasına, əlaqə vasitələrinə, telefon, təqvim, lokasiya və yaddaş kartından istifadəyə icazələrin əldə etməsi bu tətbiqin sadəcə VPN tətbiqi olmadığı və casusluq üçün də istifadə olunduğunu bir daha isbat edir.

Mərkəz bir daha vətəndaşları VPN-lərdən istifadə etməməyi və istifadə edilən tətbiqlərin təyinatına uyğun icazələrinin əldə edilməsinə diqqətlə yanaşmağı tövsiyə edir.

49
Əlaqədar
VPN istifadə edənlər cərimə ediləcəklərmi?
Smartfonda sosial şəbəkə tətbiqlərinin loqosu, arxiv şəkli

Ermənistan sosial şəbəkələrdə Azərbaycan adından əsgərlərə yardım adı altında pul toplayır

27
(Yenilənib 14:32 20.10.2020)
Ermənistan tərəfi vəziyyətdən sui-istifadə edərək, "Telegram" və digər sosial şəbəkələrdə Azərbaycan adından saxta səhifələr yaradaraq müharibə qurbanlarına və əsgərlərimizə yardım adı altında vəsait toplayır

BAKI, 20 oktyabr — Sputnik. Azərbaycan Ordusunun cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində əldə etdiyi uğurlar, torpaqlarımızın azad edilməsi hər birimizi qürurlandırır. Bu haqlı mübarizədə vətəndaşlarımız əsgər və zabitlərimizə dəstək olmağa çalışırlar. Ermənistan tərəfi isə vəziyyətdən sui-istifadə edərək, "Telegram" və digər sosial şəbəkələrdə Azərbaycan adından saxta səhifələr yaradaraq müharibə qurbanlarına və əsgərlərimizə yardım adı altında vəsait toplayır. Azərbaycan Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyindən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, nazirlik yanında Elektron Təhlükəsizlik Xidməti vətəndaşlardan xahiş edir ki, indiki vaxtda maksimum diqqətli olsunlar və yalnız rəsmi məlumatlara istinad etsinlər.

Həmçinin vətəndaşlar hər hansı kiberinsidentlə üzləşdiklərində və ya metodiki dəstəyə ehtiyacları olduqda www.cert.az saytı və ya reports@cert.az elektron poçt ünvanı vasitəsilə Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinə müraciət etsinlər.

Qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2002-ci il 17 avqust tarixli Fərmanı ilə Silahlı Qüvvələrə Yardım Fondu yaradılıb. Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərən hüquqi və fiziki şəxslər könüllülük əsasında fonda vəsait köçürə bilirlər.

27
Mövzu:
Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə (561)
Əlaqədar
"Qərarlarınızı heçə sayan Ermənistanı mühakimə etməyəcəksinizsə, nəyi edəcəksiniz?!"
İgidlərimizi tanıyın: onlar torpağımızı işğalçılardan təmizləyirlər - FOTO
Nazirlikdən növbəti xəbərdarlıq: Ermənistan bu dəfə ASAN xidməti "işə salıb"
İş adamı Türkiyədən ordumuza tonlarla dərman yolladı
Yerevan mənzərəsi, arxiv şəkli

Ermənistanda demoqrafik çöküş: Müharibədən sonra daha da azalacaqlar

3
(Yenilənib 21:39 20.10.2020)
Torpaqlarımız uğrunda Azərbayanla müharibəni davam etdirən Ermənistanda gənclər arasında işsizlik də yüksək səviyyədədir. Əhalinin artım tempi isə azalmaqdadır.

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 20 oktyabr - Sputnik. 1990-cı ildən etibarən Ermənistanda demoqrafik çöküş davam edir. Hazırda ölkə əhalisi rəsmi rəqəmlərə görə, 2 milyon 964 min 633-dür. Hansı ki, 1990-cı ildə bu rəqəm 3 milyon 538 min 171 olub. 1950-1990-cı illərdə ölkədə demoqrafik vəziyyət qismən yüksələn xətlə davam etsə də, 1990-cı ildən sonra doğumların aşağı olması ilə əhali sayında azalmalar qeydə alınıb. 2004-cü ildən etibarən əhalinin sayı 3 milyondan da aşağı düşüb.

Bu gedişlə Ermənistanı nə gözləyir?

Politoloq İlqar Vəlizadənin Sputnik Azərbaycan-a dediyinə görə, Ermənistanın rəsmi statistikası və ekspertlər də qeyd edir ki, son illərdə bu ölkədə demoqrafik balans kəskin pisləşib:

"Bəzi regionlarda, xüsusi ilə də Ermənistanın Luri regionunda ötən il tarixdə ilk dəfə olaraq depopulyasiya qeydə alınıb. Yəni, əhali sayı kəskin şəkildə azalıb. Ölkədə sosial-iqtisadi vəziyyət də mürəkkəbləşir və bütün bunların fonunda ölkədən böyük köç davam edir. İllik olaraq 35-40 min insan Ermənistanı tərk edir. Bəzi illərdə isə bu rəqəm daha da yüksək olur. Bu şəxslər Ermənistanı daimi əsaslarla tərk edənlərdir. Real olaraq Ermənistanda yaşayanlar isə 2 milyon və hətta bundan bir qədər də azdır".

"Bu şəxslər daimi olaraq xaricdə qalırlar. Sadəcə olaraq erməni vətəndaşlığını da saxlayırlar. Yəni, bu şəxslərin sayı bu gün rəsmi olaraq Ermənistan əhalisinin sayına daxil edilir", - deyə politoloq bildirib.

Dənizkənarı bulvar
© Sputnik / Murad Orujov

İ.Vəlizadə deyir ki, hərbi hissədə qeydiyyatda dayanan şəxslərin də real sayı azdır: "Səfərbərlik qəflətən elan olundu. Bu səbəbdən ölkənin kənarında olan şəxsləri hərbiyə cəlb etmək elə də asan deyil. Düşünmürəm ki, xaricdən könüllü olaraq gəlmək istəyənlərin sayı çox olsun".

Ekspertin sözlərinə görə, getdikcə əhalisinin sayı azalmaqda olan Ermənistanı bununla daha böyük faciə gözləyir:

"Müharibə üçün uyğun yaşda olan, reproduktiv hesab edilən insanların cəbhədə ölmə ehtimalı nəzərə alınsa, deyə bilərik ki, qarşıdakı illərdə Ermənistanın artım tempi daha da aşağı düşəcək. Təcrübə göstərir ki, 80-cı illərdə Ermənistanda əhali artımı ilə 90-cı illərdə qeydə alınan artımı müqayisə etdikdə, rəqəmlər 90-larda 40 faiz azalıb. Bilavasitə olaraq Qarabağ münaqişəsi də bu rəqəmlərə təsir göstərib. Bu isə o deməkdir ki, Qarabağ münaqişəsinin yenidən alovlanması növbəti onilliklərdə əhali sayının 2010-cu illə müqayisədə kəskin şəkildə azalacağını gözləyə bilərik".

Ermənistanda əhalinin illik artım sürətinə nəzər salaq: 1958-ci ildə illik olaraq bu rəqəm 3.72 faiz olubsa, sonrakı illərdə rəqəmlərdə enmə qeydə alınıb. Belə ki, 1966-cı ildə bu rəqəm 2.93, 1983-cü ildə 1.41 faiz olub. 1987-ci ildən isə əhali artımında daha kəskin azalmalar qeydə alınıb. Belə ki, 1987-ci ildən bu rəqəmlər 1.76-dan daha da aşağı enərək 1993-cü ildə 2.32 faizə çatıb. 1994-cü ildən əhali artımında cüzi dinamika qeydə alınsa da, 2014-cü ildən yenidən azalmalar olub. Belə ki, 2014-cü ildən bu yana 2020-ci il ən az əhali artımı olan il kimi qeydə alınıb. Cari ildə əhali artımı 0.19 faiz olub.

Beləliklə, Ermənistan bütün dünya əhalisinin 0.4 faizini təşkil edib. Bununla da Ermənistan əhali sayına görə dünya ölkələri sırasında 137-ci yerdə qərarlaşıb. 1975-ci ildə isə Ermənistan bu siyahıda 118-ci yerdə idi. Gələcək illərdə əhalinin sayı ilə bağlı proqnozlar isə heç də bu ölkə üçün ürəkaçan deyil. Qarşıdakı onilliklərdə Ermənistanda əhali sayının daha da azalacağı, 2050-ci ildə 2 milyon 816 min 112 olacağı proqnozlaşdırılır.

2020-ci ildə Ermənistanda kişilər arasında gözlənilən ömür yaşı 71.8, qadınlar arasında isə 78.9 olub.

Qeyd edək ki, bu rəqəmlər https://www.worldometers.info-da yerləşdirilib və mənbə olaraq BMT, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və digər beynəlxalq təşkilatlar göstərilib.

Dünya Bankının məlumatına görə, Ermənistanda bəzi sahələrdə qadınların aktivliyi kişilərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Məsələn, ötən il kənd təsərrüfatında çalışanların 32.8 faizini qadınlar, 26.9 faizini isə kişilər təşkil edib. Xidmət sahələrində çalışanların 58.2 faizini qadınlar, 48.9 faizini isə kişilər təşkil edib.

Bu ölkədə qadınların sayı kişilərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Belə ki, 2015-ci ilə aid olan rəqəmlərə görə, Ermənistanda qadınların sayı 1 566 461, kişilərin sayı isə 1 391 270 olub.

2018-ci ildə Ermənistanda 0-14 yaşlılar əhalinin 20.63 faizini, 15-64 yaşlılar 68.11 faizini, 65 yaş və daha yuxarı olanlar isə ümumi əhalinin 11.25 faizini təşkil edib. 2012-ci ildə isə Ermənistanda 15-64 yaşlı əhali ümumi əhalinin 69.68 faizini təşkil edib. Doğulanlar arasında kişilərin sayı isə 75 min 160 olub. Həmin ildə qadınlar arasında təbii artım 40 min 29, doöulanların sayı isə 66 min 19 olub.

Torpaqlarımız uğrunda Azərbayanla müharibəni davam etdirən Ermənistanda gənclər arasında işsizlik də yüksək səviyyədədir. Belə ki, 2007-ci ildə gənclər arasında işsizlik 11.62 faiz təşkil edibsə, həmin ildən sonra bu rəqəm durmadan artıb. Gənclər arasında işsizlik həddi 2009-cu ildən 39.87 faizi keçib. Hazırda gənclər arasında işsizlik 35.49 faiz olub.

Ümumilikdə, öncəki illərlə müqayisədə Ermənistanda ölüm statistikası da artıb.

Azərbaycana gəldikdə isə rəqəmlərdə sadəcə olaraq onu qeyd etmək olar ki, 2019-cu ildə ölkəmizdə təbii artım 85 min 263 olub. Doğumların sayı isə 141 min 179 olub. Beləliklə qeyd olunan ildə əhalinin hər min nəfərinə düşən təbii artım 8.7, hər min nəfərə düşən doğum sayı isə 14.3 olub. 2019-cu ildə doğulan kişilər arasında təbii artım 45 min 234 olub.

Azərbaycan əhalisinin 2,4 milyon nəfərini və ya 24,5 faizini gənclər təşkil edir. Bu isə elə Ermənistanın demək olar ki, bütün yaş kateqoriyaları üzrə əhalisinin sayına bərabərdir. 2018-ci ildə ölkədə nikaha daxil olanların 77,0 faizini gənclər təşkil etməsi də müsbət tendensiyalardan biridir.

3