Vikipediya

"Vikipediyada Azərbaycan əleyhinə yazan mütəşəkkil qruplar var"

154
İradə Ələkbərova: "Azərbaycanda rəsmi şəkildə Vikipediya ilə məşğul olan yoxdur. Ümumiyyətlə isə Vikipediya ilə dövlət məşğul olmamalıdır".

BAKI, 11 mart – Sputnik. Milli Məclisdə Vikipediya internet ensiklopediyasına nəzarətlə bağlı məsələ qaldırılıb. Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, millət vəkili Qənirə Paşayeva bildirib ki, Vikipediyada Azərbaycanın tanınmış şəxsiyyətləri, coğrafi yer adları, bölgələri və sair məsələlərlə bağlı təhrif olunmuş məlumatlar yayılır. Tarix sanki qəsdən saxtalaşdırılır: “Bunun qarşısı alınmalı, bu məsələ hüquqi yollarla tənzimlənməlidir”.

Paşayeva, domenlərlə bağlı ortaya çıxan problemlərdən narahatlığını da bildirib. O qeyd edib ki, Azərbaycanı istəməyən qüvvələr, dairələr bundan ölkəmizə qarşı yararlanmağa, öz çirkin məqsədlərini bu yolla da gerçəkləşdirməyə çalışır. 

Millət vəkili Məlahət İbrahimqızı da Vikipediya internet resursunda Azərbaycanla bağlı məlumatların təhrif edidiyini qeyd edərək, bu sahəyə nəzarətin vacib olduğunu vurğulayıb: “Azərbaycan əraziləri, şəxsiyyətləri ilə bağlı məlumatlar təhrif edilir. Məsələn, Gəncə şəhəri ermənilərin şəhəri kimi göstərilmişdi. Bunlara nəzarət olunmalıdır”.

Parlamentin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitəsinin üzvü Vüsal Hüseynov da deyilən fikirləri təsdiqləyərək, bildirib ki, bu məsələləri qanun çərçivəsində həll etmək çətindir. Millət vəkili hesab edir ki, ictimaiyyət bu işdə fəal olmalıdır.

Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar nazirinin müavini Elmir Vəlizadə isə çıxışı zamanı qeyd edib ki, son dövrlərdə Vikipediyaya mötəbər mənbə kimi istinad edilməsi ləğv edilib: “Vikipediyada o qədər təhriflərə yol verilir ki, bunların düzgünlüyünü sübut etmək çətinləşir. Vikipediya istifadəçi tərəfindən yaradılan mənbələrdir və onlar həmin mənbənin özünün qaydaları ilə tənzimlənir. Yəni hər hansı bir milli səviyyədə qanun qəbul edilməsi ilə o məlumatların tənzimlənməsi bir o qədər də real deyil. Vikipediyada Azərbaycan haqqında doğru məlumatların sayını çoxaltmalıyıq ki, axtarış zamanı Azərbaycanın həqiqətlərinə uyğun məlumatlar çıxsın. Eyni zamanda, həqiqətə uyğun olmayan məlumatlara qarşı mübarizəmizi aparmalıyıq. Onların təhrif olunmasının qarşısını almalıyıq”. 

AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun sektor müdiri İradə Ələkbərovanın Sputnik Azərbaycan-a verdiyi məlumata görə, Azərbaycanda rəsmi şəkildə Vikipediya ilə məşğul olan yoxdur. Ümumiyyətlə isə Vikipediya ilə dövlət məşğul olmamalıdır: “Vikipediya könüllülər tərəfindən yaradılmış ensiklopediyadır. Dövlət buna maraq göstərsə, nəzarət etsə, Vikipediyanı bağlaya bilərlər. Bu ABŞ-ın layihəsidir. Vikipediya layihəsinin prinsipi elədir ki, “heç kim yazdığına görə cavabdeh deyil”. Yəni nə istəyirsən yazırsan və heç kim də cavabdeh deyil. Bu layihə cəmiyyətin fikrini öyrənmək üçün bir layihədir. Vikipediya Azərbaycan dili də daxil olmaqla 295 dildə fəaliyyət göstərir”. 

Ələkbərova qeyd edir ki, Vikipediyada kim fəaldırsa, kim daha aktivdirsə, kim daha çox Vikipediyada işləyrisə, onların ideyası qəbul edilir. Dövlət bunu idarə etməsə də, dövlətin də bunda marağı var. Məsələn, QHT-lər yaradılır və onlara maliyyə dəstəyi göstərilir ki, Vikipediayada fəaliyyət göstərsinlər: “Aydındır ki, könüllü adam, ayllarla, günlərlə, saatlarla Vikipediyada oturmaz. Elə adamlar çox az halda olur, amma adətən Vikipediya yazarlarının arxasında kimlərsə dayanır. Maraqlı şəxslər var. Məsələn, Azərbaycan haqqında məqalələri yaradanlar arasında ermənilər, erməni diasporu tərəfindən maliyyələşən insanlar var. Məsələn rus, ingilis dilində Vikipediyaya nəzər salsanız görərsiniz ki, orada Azərbaycan əleyhinə yazan mütəşəkkil qruplar var. Onlar günün 10-15 saatını Vikipediayada keçirirlər. Bunların marağı nədir? Bu barədə araşdırma aparanda məlum olur ki, onların maliyyə mənbəyi var. Bunların maliyyə dəstəyi Vikipediyadan gəlir”. 

Sektor müdirinin sözlərinə görə, bu sahədə az olsa da Azərbaycan könüllüləri də var. Tələbələr, uşaqlar var ki, Azərbaycan haqqında məlumatları daxil etmək üçün çalışırlar. Burada təkcə vətənpərvərlik hissi rol oynamır. Burada bilik, hansısa elm sahəsini bilmək lazımdır: “Bu sahədə bizim alimlərimizin rolu olmalıdır. Buna görə də İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunda “Viki Mərkəz” yaradılıb. “Viki Mərkəz” təkcə Vikipediayada məqalə yaratmaqla məşğul deyil, Vikimərkəzin əsas işi bir neçə istiqamətdən ibarətdir. Birincisi, elmi tədqiqat işləridir, biz Vikipediyanı və digər layihələri araşdırır, oradakı problemlərlə tanış olur, layihələrin inkişafını araşdırrıq”.

Büqtün bunlarla yanaşı "Viki Mərkəz" Vikipediyanın, yəni Vikitexnologiyaların tədrisi ilə məşğul olur. Burada ildə iki dəfə yaz-payız aylarında dərslər keçirilir. Dərslərə əsasən akademiyanın isntitutlarından gəlirlər. Dərslərdə alimlərə öz profillərinə və ixtisaslarına uyğun məqalələr yaratmaq öyrədilir. “Viki Mərkəz”in digər funksiyası isə təbliğat-təşviqat işləridir: “Məsələn, televiziyada, digər mətbuat orqanlarında çıxış edirik. Eyni zamanda, biz monitorinqlər aparırıq. Monitorinqlərdə Azərbaycan haqqındakı məqalələrdəki vəziyyət, hansı dillərdə məqalələr nə qədərdir, Azərbaycana qarşı nə qədər məqalələ var, bunları araşdırırıq. Digər işlərimiz isə təşkilatlara, şəxslərə məsləhətlərin verilməsidir. Yəni, kim Vikipediyada işləyib müəyyən çətinliklərlə qarşılaşırsa, onunla görüşür və ya müəyyən online məsləhətlər veririk”.

154
Teqlər:
Vikipediya, AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, İradə Ələkbərova, Vüsal Hüseynov, Qənirə Paşayeva, Məlahət İbrahimqızı, Elmir Vəlizadə, ABŞ, Gəncə şəhəri, Azərbaycan
Əlaqədar
İnternetdəki fəaliyyətə görə cəzalar sərtləşir
İnternetin tənzimlənməsinə dair deputatlardan daha bir təklif
Baş redaktor: “Azərbaycanda internet mediasının vəziyyəti bərbaddır”
Kaspersky Lab şirkətinin loqotipi, arxiv şəkli

Kaspersky gələcəyin proqnozunu verir - hücumlar daha dağıdıcı olacaq

27
(Yenilənib 13:36 25.11.2020)
Ehtimallara görə, müxtəlif ölkələrin hökumətləri konkret bir qrupun bu və ya digər bir hücumda iştirakı barədə daha ciddi bəyanatlar verəcəklər.

BAKI, 25 noyabr — Sputnik. "Kaspersky" şirkətinin mütəxəssisləri 2021-ci ildə mürəkkəb kibertəhdid mənzərəsinin necə dəyişəcəyinə dair proqnozlarını açıqlayıb.

Sputnik Azərbayan şirkətin məlumatına istinadla xəbər verir ki, APT-qruplar tərəfindən digər təcavüzkarların qurban şəbəkəsinə sızmaq üçün resurs satınalmasını əsas və ən təhlükəli tendensiyalarından biri kimi göstəriblər.

Məsələn, 2020-ci ildə fidyə proqramlarının təcavüzkarların adi, yüksək dərəcədə ixtisaslaşdırılmamış zərərli proqramlardan istifadə edərək sistemdə möhkəmlənməsinə yol açan çox sayda hədəf hücumu qeydə alınıb. Əksər hallarda oğurlanmış hesab məlumatları satan Genesis kimi gizli onlayn mağazalarla onlar arasında əlaqə olduğu bildirilir. Mütəxəssislər təcavüzkarların mürəkkəb hədəf kampaniyaları üçün bu cür sxemlərdən istifadəyə davam edəcəklərinə inanır.

Şəbəkədə daha mürəkkəb kiber təhdidlərin quraşdırılmasının qarşısını almaq üçün təşkilatlara hədəfə alınmış hər bir kompyuterdəki bütün zərərli proqramı hərtərəfli yoxlamaq və cavab tədbirləri görmək tövsiyə olunur.

Əlavə olaraq, mütəxəssislər onların fikrincə gələn il üstünlük təşkil edəcək bir sıra tendensiyaları da qeyd ediblər.

Ehtimallara görə, müxtəlif ölkələrin hökumətləri konkret bir qrupun bu və ya digər bir hücumda iştirakı barədə daha ciddi bəyanatlar verəcəklər. Məxfiliyi aradan qaldırılmış alətlərin istifadəsi daha çətin olduğundan kiber silahlar barədə məlumatların dövlət qurumlarının rəsmi kanalları vasitəsilə açıqlanması kiber casusluq kampaniyaları ilə daha fəal şəkildə mübarizə aparmağa imkan verəcək.

Silikon Vadisi şirkətləri hesab məlumatlarının təhdidlərə açıq olmasına görə 2020-ci ildə məhkəmə iddiası ilə üzləşmiş Whatsappı nümunə götürəcək və sistem boşluğundan istifadə edən eksployt brokerlərini daha tez-tez məhkəməyə verəcəklər.

Həmçinin şəbəkə cihazlarına yönəlmiş hədəf hücumlarının sayı artacaq: qlobal məsafədən işləmə tendensiyası nəticəsində, təcavüzkarlar şəbəkə cihazlarının VPN şlüzləri kimi boşluqlarından istifadə etməyə yönələcək və vişinq (etibarlı mənbədən gəlmiş kimi görünən, əslində saxta olan elektron məktub, zəng, mesaj və s.) kimi sosial mühəndislik metodlarından istifadə edərək istifadəçi məlumatlarını toplayacaqlar.

Bundan əlavə fidiyə təhdidlərinin də artacağı qeyd edilir. Geniş potensial qurban kütləsinə malik təsadüfi, sistemsiz hücumları, təcavüzkar tərəfindən müəyyən bir təşkilatın məlumatlarını şifrələndiyi və ondan böyük məbləğdə fidyə tələb edildiyi hədəf hücumları əvəzləyəcək. Onlar bu cür əməliyyatlar üçün mürəkkəb, bahalı alətlər hazırlayacaqlar.

"Kaspersky" hesab edir ki, hücumlar daha dağıdıcı olacaq. Həyatımız getdikcə texnologiyadan və internet əlaqələrindən asılı olduğuna görə onların səthi də genişlənir.

Şirkəyətin proqnozuna görə, 5G texnologiyasındakı boşluqların istismarı da artacaq. O, nə qədər populyarlaşsa, təcavüzkarlar ondakı boşluqları daha aktiv şəkildə axtaracaqlar.

Bundan əlavə, mürəkkəb kiber kampaniyalar pandemiyadan qazanc götürməyə və onlardan hədəf sistemlərinə sızmaq üçün istifadə etməyə davam edəcək, çünki COVID-19 gələn il də qlobal səviyyədə insanların həyatını təsir edəcək.

"Dünya çox tez dəyişir və sabah nə baş verəcəyindən əmin olmaq mümkün deyil. Şahidi olduğumuz və təhdid mənzərəsinə təsir edən dəyişikliklərin miqdarı və mürəkkəbliyi müxtəlif ssenarilərə səbəb ola bilər. Dünyada bütün mürəkkəb kiber hücumları hərtərəfli qavrayacaq bir mütəxəssis qrupu yoxdur, amma əvvəlki təcrübəmizin də göstərdiyi kimi, bir çox mürəkkəb təhdidləri qabaqcadan görə və nəticədə onlara qarşı daha yaxşı hazırlaşa bilərik. Təcavüzkarların taktikalarını və metodlarını öyrənməyə, öyrəndiklərimizi bölüşməyə və aşkarlanan hədəf hücumlarının nəticələrini qiymətləndirməyə davam edəcəyik", - deyə "Kaspersky"nin Qlobal Təhdid Araşdırmaları və Təhlili Mərkəzi rəhbərinin müavini Sergey Novikov bildirib.

27
Teqlər:
kiberhücum, kiber, Silikon Vadisi, silikon, My Kaspersky, Kasperski Laboratoriyası, Kaspersky Safe Kids
Kompüter ekranında virus, arxiv şəkli

Canlı yayımlara aldanmayın: məşhurlara aludə olub, quru yurdda qala bilərsiniz

25
(Yenilənib 22:19 24.11.2020)
İstifadəçinin hesabından vəsaitlər silinir və fərdi məlumatları digər kiberdələduzluq əməllərinin həyata keçirilməsində istifadə olunur.

BAKI, 24 noyabr — Sputnik. Kiberdələduzlar tərəfindən koronavirusla bağlı həyata keçirilən fişinq hücumları artmaqdadır. Azərbaycan Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyindən (NRYTN) Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, belə ki, növbəti fişinq kampaniyasında məşhur şəxslərin real videolarından istifadə olunaraq onların adından saxta canlı yayımlar edilir. 10 min avrodan çox ianə təklifi ilə istifadəçilər həmin yayımları izləməyə sövq olunurlar. Yayıma daxil olub sadə sualı cavablandıran istifadəçidən növbəti mərhələlərdə fərdi məlumatlarını təqdim edərək qeydiyyatdan keçməsi və kart hesabının məlumatları istənilir. Bu cür məlumatları təqdim edən istifadəçinin hesabından vəsaitlər silinir və fərdi məlumatları digər kiberdələduzluq əməllərinin həyata keçirilməsində istifadə olunur.

© AR Ministry of Transport, Communications and High Technologies
Fişinq kampaniyası

Qeyd edək ki, kiberdələduzların gələcəkdə insanların koronavirusla bağlı qorxu, təşviş və marağından sui-istifadə edərək onları "tələ"yə salmaq cəhdlərini davam etdirməsi istisna olunmur. Məhz bu səbəbdən Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi yanında Elektron Təhlükəsizlik Xidməti vətəndaşları kibermühitdə maksimum diqqətli olmağa, hər hansı hədiyyə, ianə və ya pulsuz məhsul vəd edən bildirişlərə aldanıb fərdi, xüsusilə bank məlumatlarını təqdim etməməyə və bu kimi bildirişləri spam mesaj olaraq şikayət etməyə çağırır. Belə bildirişlərə inanaraq bank məlumatlarını təqdim edən vətəndaşlar dərhal bu barədə müştərisi olduğu banka məlumat verməlidirlər. Hesablarından vəsaitlərin çıxarılmasını məhdudlaşdırmalıdırlar. Həmçinin vətəndaşlardan xahiş olunur ki, bu kimi hallarla üzləşdikdə www.cert.az saytı və ya reports@cert.az elektron poçt ünvanı vasitəsilə Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinə məlumat versinlər.

25
Teqlər:
fişinq, dələduzluq, kibercinayət, canlı yayım, sosial şəbəkələr, internet, Azərbaycan
Dieqo Armando Maradona

Maradonanın həkimi ittihamlara cavab verdi

0
(Yenilənib 23:55 29.11.2020)
Bu gün məlumat yayılıb ki, Lukenin evində və klinikasında axtarış aparılıb. Bundan başqa həkimi Maradonaya kömək göstərməməkdə və bilməyərəkdən onun ölümünə səbəb olmaqda ittiham edirlər

BAKI, 29 noyabr - Sputnik. Argentina millisinin sabiq oyunçusu Dieqo Armando Maradonanın həkimi Leopold Luke futbolçunun ölümü barədə ittihamlara reaksiya verib.

Sputnik Azərbaycan xarici mətbuata istinadən bildirir ki, həkim baş verənlərdə heç kimi, o cümlədən də özünü günahkar bilmir. O həmçinin istintaqla əməkdaşlıq etməyə hazır olduğunu da deyib. Luke vurğulayıb ki, Maradonanın evindəki tibbi heyət futbolçunun alkoqol asılılığından müalicəsi ilə məşğul idi və ürəktutmasının qarşısını ala bilmədi.

Bu gün məlumat yayılıb ki, Lukenin evində və klinikasında axtarış aparılıb. Bundan başqa həkimi Maradonaya kömək göstərməməkdə və bilməyərəkdən onun ölümünə səbəb olmaqda ittiham edirlər.

​Maradona noyabrın 25-də 60 yaşında dünyasını dəyişib. Ölümə səbəb üərk çatışmazlığı səbəbindən ağciyərdə kəskin şişkinlik yaranması olub.

Dieqo Maradona "Barselona", "Napoli", "Nyuells Old Boyz"  klublarında oynayıb. Argentina millisi ilə 1986-cı ildə dünya çempionu olub. Futbol tarixində ən parlaq oyunçulardan hesab olunur.

0
Teqlər:
axtarış, ittiham, həkim, ölüm, Dieqo Armando Maradona