Fransa-Portuqaliya qarşılaşması. 2006-cı il Dünya Kubokunun yarımfinalı

Avro-2016-nın finalı: komandalar qələbə üçün istənilən qurbana hazırdırlar

56
(Yenilənib 23:03 10.07.2016)
Əslində nəyin baş verəcəyini biz bir neçə saatdan sonra biləcəyik.

BAKI, 10 iyul-Sputnik. Bir ay əvvəl Fransa-Rumıniya oyunu ilə Fransada Avropa çempionatı başladı. Bu gün biz səbirsizliklə Avropa birinciliyinin sonuncu və əsas oyununu gözləyirik. Bu oyunun birinci ilə oxşarlığı yalnız birdir, hər iki görüşdə meydan sahibləri iştirak edirlər.

Çempionat başlamazdan əvvəl bir çoxları qalibiyyət uğrunda mübarizədə favorit kimi Fransanın adını çəkirdilər. Lakin heç bir bukmeker və ya idman icmalçısı finalda Portuqaliyanı görmürdü (portuqaliyalı fanatlar istisna olmaqla). Çempionatın gedişində qələbələrinə baxmayaraq, inamlı görünməyən fransızların çempionluğuna əminlik bir qədər zəiflədi. Lakin Kop, Platini və Zidanın varisləri zənnləri yanıltmadılar və ulduzlarının fərdi oyununun sayəsində finala çıxdılar. Eysebio və Fiqunun varisləri də onların mirasına layiq olduqlarını nümayiş etdirərək birinciliyin sonuncu oyununa qədər irəliləsələr də, oyunları ilə fanatları məyus etdilər.

Qısa olaraq yarımfinallardan danışaq. Portuqaliya-Uels. Bir çox futbol fanatlarının həmin görüşdə uelslilərə azarkeşlik etdiyini desəm, yanılmaram. Onlar buna layiq idilər. Gözəl oyunlar keçirən Uels yığması əlçatmaz bir nəticəyə, Avropa çempionatı kimi mötəbər turnirin yarımfinalına çıxmağa nail oldu.

Hörmətli futbol həvəskarları, ötən yazımda qeyd etmişdim ki, Uels disklvalifikasiya ucbatından oynamayan Aaron Remzi problemini həll etsə, bu yarımfinal görüşünün qalibi olacaq. Bu problemi həll etmək mümkün olmadı. Uelslilərin oyunu məna və kəskinliyini itirdi. Qaret Beyl meydançanın ortasından ötürmə almayaraq özü geri çəkilməyə başladı. Lakin hətta Beyl kimi böyük futbol ustası da eyni zamanda pleymeyker və qoleador ola bilmədi. Portuqallar Fransada ilk dəfə oyunu əsas vaxtda, özü də ədalətli olaraq uddular. Buna şübhə yoxdur. Lakin düşünürəm ki, dünya futbol ictimaiyyətinin nümayəndələrinin əksəriyyətinin finalda pireneylilərin yerinə daha layiqli yığmanı görmək istədiklərini desəm, çoxsaylı futbolsevərlərin fikirlərini ifadə etmiş olaram. Lakin bütün bunlar artıq tarixdir və o, məlum olduğu kimi əhval-ruhiyyəyə tabe deyil.

Uelslilər qəhrəman kimi qarşılandıqları evə döndülər, portuqaliyalılar isə bu gecə Paris yaxınlığındakı Sen-Deni şəhərində yerləşən "Stad de Frans" stadionunda çempion titulu uğrunda mübarizə aparacaqlar. Almaniya ilə Fransa arasında keçirilən ikinci yarı-final matçının nəticəsinə gəlincə, çox şeyi italyan arbitr Nikola Ritssoli həll etdi. Avropa Çempionatında onun hakimliyi mükəmməllikdən uzaq idi və şəxsən mənim üçün təəccüblü və gözlənilməz idi. Məhz bu hakim həmin prinsipial oyunun taleyini həll etdi. Bununla belə, Avropa Çempionatındakı matçlardakı hakimiliyi dövründə Ritssolinin kifayət qədər yumşaq desək, ləkələri olub. Təşkilatçılar nəzərə almalı idilər ki, 1\4 finalda almanlar amansız mübarizədə — penaltidə İtaliya yığmasına qalib gəlmişdilər.

 Mən heç bir halda Ritssolini qeyri-obyektivlikdə günahlandırmıram, amma razılaşın ki, birinci hissənin sonunda onun almanların qapısına təyin etdiyi penalti oyunun sonrakı hissəsini korladı. Təkrar kadrlar aydın şəkildə göstərdi ki, Şvaynştaygerin əllə oyunu var idi, amma bir çoxları bunun fərqinə varmamışdılar. Belə bir sual ortaya çıxır: Ritssolini Avropa Çempionatının yarı-final matçında, birinci hissənin sonunda belə vasvası prinsipiallığa nə məcbur etmişdi?

Digər tərəfdən qeyd edim ki, bu qəbildən olan futbol fəlakəti, yaxın keçmişdə Almaniya yığmasının oynunu korlaya bilməmişdi, əksinə, onu yalnız səfərbər etmişdi. Amma bu dəfə almanlar öz iradələrinin gücünü nümayiş etdirmədilər. Birinci hissədə penalti ilə cəzalandırılandan sonra, hansı ki, Qrizmann bundan səmərəli istifadə etdi, parlaq oyun nümayiş etdirən almanların ikinci hissədə oyunu tamamilə söndü və Antuana Noyerin qapısına bu oyunun ikinci, özünün isə çempionat ərzindəki 6-cı qolunu vurmağa imkan yarandı.

Fransızlar bukmeyker kontorlarının böyük xoşbəxtliyindən ev sahibliyi etdikləri çempionatın finalına çıxıblar və bu gün portuqallarla qarşıdurmada öz həmvətənlərini pərişan etməməyə çalışacaqlar. Finalın nəticələrini öncədən demək yaxşı iş deyil. Lakin fransızların sonuncu  oyunu göstərdi ki, bu yığmanın nəhəng üçlüyü — Poqba-Jiru-Qrizmanın (yeri gəlmişkən, Rusiya KİV-lərinin məlumatına görə, Antuan ana tərəfdən portuqaldır) oyunu baş tutdu və əgər onlar bu iki günü yaxşı istirahət edə bilsələr, pireneylilərə çox çətin olacaq. İnandırıcıdır ki, bu üçlüyü Payet dəstəkləyir. O, start matçlarından sonra bir qədər yavaşısa da, demək olar ki, köməksiz fransızlara qələbə gətirdi.

Portuqaliyalılar elə-belə təslim olmayacaqlar. Və burada ən böyük rolu Ronaldu oynamalıdır. Çünki o, tamamilə təbii olaraq Portuqaliyaya qızıl medal gətirmək istəyir. Onun qələbə naminə mümkün olan və olmayan hər şeyi etmək üçün daha bir üzrlü səbəbi də var. İki müasir nəhəng futbolçu — Lionel Messi və Kriştianu Ronaldo əbədi qarşıdurmadadır. Bu hər iki top sehrbazının xidməti dünyanın futbol ictimaiyyəti tərəfindən yüksək qiymətləndirilir. Lakin onların heç biri heç bir iri beynəlxalq turnirdə öz yığmasını qələbəyə daşımayıb. Lionel Messi keçən Amerika çempionatında öz komandasını finala daşıdı, lakin argentinalılar çempion titulunu çilililərə güzəştə getdilər. 

Futbol üzrə Almaniya yığmasının oyunqabağı son təlim-məşq toplantısı
© REUTERS / Denis Balibouse
Penaltilar seriyasında kifayət qədər həvəskarcasına güzəştə getdilər, Lionel öz onbirmetrliyini qaçırdı. Ronaldo da komanda ilə birlikdə finala yüksəlməyi bacardı (o artıq bir dəfə Portuqaliyada Avropa Çempionatının finalında oynayıb, hansı ki, o oyunda meydan sahibləri sensasiyalı bir şəkildə yunanlara məğlub olmuşdular). O artıq çoxdan uşaq deyil və başa düşür ki, gələcəyə kor-koranə ümid etmək olmaz. Hamı düşünür ki, Kriştianu bu gün Avropa çempionu olmaq barədə arzu olunan məqsədə çatmaq və Messinin burnunu qırmaq üçün özünün bütün ustalığını ortaya qoymağa çalışacaq. Ronaldo üçün stimul olduqca önəmlidir.

Bugünki final necə keçəcək? Bu barədə bu futbol tamaşasının baş rejissorlarından biri, Portuqaliya yığmasının çalışdırıcısı Fernandu Santuş final matçı ərəfəsində jurnalistlərlə öz fikirlərini bölüşərkən kifayət qədər dəqiq fikir söyləyib: «Hər şey situasiyadan asılıdır. Bu alma və portağal kimidir: hərdən bunu seçirsən, hərdən də o birini. İstənilən halda biz rəqibin əleyhinə oynamayacağıq. Biz onlarla üz-üzə oynacağıq. Finalda, artıq mənim dediyim kimi, futbolun keyfiyyəti haqqında danışmaq olmaz. Burada söhbət yalnız uduşdan gedə bilər.»

Düşünürəm ki, Santuşla razılaşmamaq olmur. Bu gün rəqib komandalar qələbə naminə hər cür qurban verməyə hazırdırlar. Həmçinin oyunun keyfiyyəti baxımından. Amma bütün bunlar sadəcə fərziyyədir. Əslində nəyin baş verəcəyini biz bir neçə saatdan sonra biləcəyik.

56
Teqlər:
Jiru, Fernandu Santuş, Qrizman, Poqba, Aaron Remzi, Şvaynştayger, Sen-Deni, "Stad de Frans", Nikola Ritssoli, Avro-2016, Portuqaliya yığması, Avropa çempionatı, Uels, Paris, Fransa, Kriştianu Ronaldo, Lionel Messi, futbol
Əlaqədar
Futbol yığmasının məşqçisi istefa verir
Futbol psixozunun arxasında nə dayanır?
Futbol bayramı davam edir
Futbol üzrə Avropa çempionatı başlayır
Portuqaliya, yoxsa Fransa: Ən çox pul hansının qələbəsinə atılır?
Roy Cons, arxiv şəkli

Dişləyə bilər. Mayk Taysonun rəqibinin qulaqları sığortalanacaq

14
(Yenilənib 15:36 05.08.2020)
1997-ci ilin iyununda döyüş zamanı Tayson rəqibi Evander Holifildin qulağının bir hissəsini dişləyib qoparıb

BAKI, 5 avqust — Sputnik. Keçmiş mütləq dünya çempionu Roy Consun qulaqları həmvətəni Mayk Taysonla döyüşdən əvvəl sığortalana bilər.

Sputnik Azərbaycan Rusiya mətbuatına istinadən xəbər verir ki, Consun meneceri Colt Barnanın belə bir niyyəti var.

Barnanın fikrincə, "mümkün kazusu" nəzərə almaq lazımdır.

1997-ci ilin iyununda döyüş zamanı Tayson rəqibi Evander Holifildin qulağının bir hissəsini dişləyib qoparıb.

Holifild və Tayson 1996-cı ildən 1997-ci ilə qədər iki döyüş keçiriblər. Hər ikisində Holifild qalib gəlib. O, birinci döyüşün 11-ci raundunda Taysonu nokauta göndərib. İkinci döyüşdə isə rəqibinin qulağını dişlədiyinə görə Tayson diskvalifikasiya olunub.

Bu il iyulun 21-də 54 yaşlı Mayk Tayson 51 yaşlı keçmiş mütləq dünya çempionu Roy Consonla döyüşəcəyini bildirib. Döyüş sentyabrın 12-də Kaliforniyada keçiriləcək. Duelin səkkiz raundlu olması planlaşdırılır.

Tayson xeyriyyə turnirləri üçün peşəkar rinqə qayıtmaq istəyi barədə aprelin sonlarında danışıb. Amerikalı 2005-ci ildən döyüşlərdə olmayıb. Onun hesabına 58 duel var. O, onlardan 50-də qazanıb.

14
Xanım Balacayeva

"Adi uşaqla şahmatla məşğul olan uşağın beyin fəaliyyəti eyni ola bilməz"

2530
(Yenilənib 09:57 05.08.2020)
"Zəif rəqiblə oynamaq ikiqat məsuliyyət tələb edir. Rəqibim güclü olanda, həvəslə oynayıram, uduzsam belə təsir etmir"

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 4 avqust — Sputnik. Xanım Balacayeva Qax rayonunda anadan olub. 18 yaşından Beynəlxalq dərəcəli qrossmeyster (WGM) olan Xanım, Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında təhsil alır.

Təxminən 5 yaşından başlayaraq şahmat oynamağa başlayan şahmatçı, 14 ildir ki, bu işlə məşğuldur. Dünyada, eləcə də ölkəmizdə bir çox uğurlara imza atan xanım şahmatçı, bu idman növünün çətinlikləri barədə Sputnik Azərbaycan-a danışıb: “Anam və atam şahmatçı olub. Uşaqlıqda Aynur Sofiyevanı kumir olaraq seçmişdim. Amma sonralar o, siyasətlə məşğul oldu. İndi isə daha çox kişi şahmatçılarını izləyirəm. Onların içində vəfat edənləri də var. Məsələn, 1946-cı ildə dünyasını dəyişən tanınmış rus şahmatçısı Aleksandr Alyoxinin oyunlarını öyrənirəm. Hazırda şahmatdan uzaqlaşan Anatoli Karpovun oyunlarını izləyirəm. Hazırki dünya çempionu Maqnus Karlseni də izləyirəm. Azərbaycanlılardan isə Şəhriyar Məmmədyarovun oyunlarını öyrənirəm”. 

“Yaxşı şahmatçı olmaq üçün insandan nə tələb olunur” sualına şahmatçının cavabı belə olur: “Güclü şahmatçı olmaq üçün öncə insandan möhkəm iradə tələb olunur. Bundan başqa, şahmatçı gün ərzində ən azı 5-6 saatını şahmata ayırmaldır. Fiziki və zehni hazırlıq şərtdir. Məğlubiyyəti ilə barışmalıdır və məğlubiyyətini unudub, böyük ruh yüksəkliyi ilə yoluna davam etməlidir. Məğlubiyyətdən sarsılsa, ondan çətin şahmatçı ola. Təbii ki, məğlubiyyətdən sarsıldığım vaxtlar da olub. Amma bir oyunda məğlub olub, məğlubiyyətimi düşünəndə, növbəti oyunlara da həmin emosiyayla gedirəm. Bu zaman itirən mən oluram”.

© Photo : Courtesy of Khanim Balajayeva
Xanım Balacayeva

“Mənim də ümidsizliyə qapıldığım vaxtlar olub. Məğlub olduqdan sonra dəfələrlə şahmata “əlvida” dediyim vaxtlar olub. Həmin vaxtlarda köməyimə valideynlərim çatıb. Bir müddət sonra özümə gəlib, özümü toparlayıb, yenidən başlayıram. Əslində bu hal dünya şöhrətli idmançılardan da yan keçməyib. Onlarda da olur. İradəli olan qazanır. Keçən il “Aeroflot-2019” yarışında çox pis çıxış etmişdim. Həmin vaxtlar çox böyük stress yaşadım. Düşündüm ki, çox pis oynayıram. Artıq oynamayacam. Amma 10 gün istirahət edəndən sonra toparlandım və oyuna davam etdim. Ən böyük dəstəkçim valideynlərimdir. Həm şahmat baxımından, həm də mənəvi baxımdan mənə çox dəstək olurlar”, – deyə əlavə etdi.

Balacayeva düşünür ki, şahmatla məşğul olan uşağın beyini və düşüncə tərzi digər həmyaşıdlarından daha üstündür: “Fikrimcə, adi uşaqla şahmatla məşğul olan uşağın beyin fəaliyyəti eyni ola bilməz. Onların düşüncələri də fərqli olur.  Şahmat, beyinin inkişafına kömək edir. Bundan başqa, şahmat insanı təmkinli və səbirli olmağı öyrədir. Adətən 5 yaşından başlayırlar şahmata. 5 yaşlı uşaqla bir dəfə oynamaqla artıq onun gələcəyini müəyyənləşdirmək mümkündür. Onun tapdığı gedişlərdən, düşüncə tərzindən, adi stolda oturmağından gələcəyi barədə proqnoz vermək olar”.

© Photo : Courtesy of Khanim Balajayeva
Xanım Balacayevanın mükafatları

Xanımın fikrincə, ən güclü şahmatçılar çinlilərdi: “Çinlilərlə oynamaq ikiqat məsuliyyət tələb edir. Onlarla oynamaq üçün yox yaxşı hazırlaşırıq. Son 2-3 olimpiadanın qalibləri də onlardır. Çindən sonra Rusiya və Hindistan gəlir. Adını çəkdiyim ölkələrdən daha çox qrossmeyster və olimpiya çempionu yetişib”.

X.Balacayeva deyir ki, bəzən oyun zamanı gözlənilməz sürprizlərlə qarşılaşır: “2013-cü ildə Dubayda Dünya Çempionatı keçiriləndə 2 gediş uddum. Həmin yarışda yarım xalla uduzdum. Hamı inanırdı ki, o yarışdan qalib olaraq ayrılacam. Amma gözlədiyimiz olmadı. Qəribə orasıdır ki, güclü rəqiblərimi udmuşdum, düşünürdüm ki, udacam. Bəzən insanın özündən asılı olmadan səhv gediş gedirsən. Bu da məğlubiyyətə aparır”.

“Gözlənilməz sürpriz” komanda yarışlarında daha çox baş verir: “Yarışdan 1 gün əvvəl püşkatma olur. Artıq biz bilirik ki, rəqibimiz kimdir. Oyundan bir gün qabaq, internetdən rəqibimizin oyunlarına baxırıq. Güclü rəqiblə oynamaq, zəif rəqiblə oynamaqdan daha asandı. Zəif rəqiblə oynamaq ikiqat məsuliyyət tələb edir. Rəqibin güclü olanda, həvəslə oynayıram, uduzsam belə, təsir etmir. Amma zəif rəqiblə oynayıb uduzanda daha pis təsir edir insana. Bu, özünü daha çox komanda oyunlarında biruzə verir. 2018-ci ilin Olimpiada oyunlarında son tura qədər bizim komandanın qazanmaq şansı var idi. Azərbaycana ilk dəfə şahmat olimpiadasından medal gələcəkdi. Biz elə komandaya düşmüşdük ki, düşünürdük ki, udacağıq. Hamı arxayın idi ki, biz qalibik. Çünki güclü rəqibləri udmuşduq. Mən də həmin oyundan qızıl medal udmuşdum. Rahatlıq var idi ki, komanda udacaq. Amma biz həmin yarışda gözlədiyimiz nəticəni qazana bilmədik. Rəqib komanda zəif idi, amma həmin gün bizə qarşı güclü oynamışdılar. Beləliklə biz medaldan məhrum olduq", – deyə X.Balacayeva bildirdi.

© Photo : Courtesy of Khanim Balajayeva
Xanım Balacayeva

Xanım şahmatçı 28 ildən sonra bu sahədə qazanılan qələbədən danışır: “Bu il olimpiada olacaqdı, pandemiyaya görə təxirə salındı. Çox güclü hazırlaşmışdıq, istəyirdik ki, komanda şəkilində qələbə qazanaq. Çünki qadınlar arasında bu, hələ olmayıb. Keçən il Avropa çempionatında 3-cü yerə layiq görüldük. 28 ildən sonra qadın şahmatçıları 3-cü yerə layiq görüldü. Özü də çox güclü komandaları udduq”.

6 yaşından beynəlxalq yarışlarda iştirak edən həmsöhbətimiz, digər idman sahələri ilə də maraqlanır: “Şahmatla bərabər 1 il yüngül atletikayla məşğul olmuşam. Voleybolla və boksla da məşğul olmuşam. Bütün yarışları ailəliklə izləyirik. Xüsusən də voleybolu çox sevirəm”.

“İnsanın formalaşmasında mühitin çox böyük rolu var” deyən şahmatçı uğur qazanmağının sirrini bizimlə bölüşür: “Sosial şəbəkələrdən maksimum uzaq qaçmağa çalışıram. Onlar insanın həm vaxtını, həm də əsəblərini tarıma çəkir. Boş vaxtlarımda musiqi dinləyirəm. Şahmatçılar beyinlərini rahatlaşdırmaq üçün sakit, həzin musiqiyə qulaq asmalıdırlar. Bundan əlavə, filmlər izləyirəm və daha çox mütaliə edirəm. Mütaliə insanı sakitəşdirən ən gözəl vasitədir”. 

© Photo : Courtesy of Khanim Balajayeva
Xanım Balacayevanın mükafatları

“Yaşadığın bölgənin də insana təsiri böyükdür. Əvvəllər Qaxda yaşayırdım. Doğrudur, orada yaşayanda da müvəffəqiyyətlərim olub. Amma Qaxda yaşayanda qohum-əqrəba, dost-tanışla vaxtımı keçirirdim, məktəbə gedirdim, başım qarışırdı. Nəticədə, vaxtım gedirdi. Amma, Bakıda bütünlüklə özümü şahmata həsr etdim”, – qrossmeyster etiraf edir.

Xanım Balacayevanın anası Zəminə Balacayeva da şahmatçıdır. Rayonda uzun illər şahmatla məşğul olan Zəminə xanım deyir ki, qızının erkən yaşlarından peşəkar olacağını hiss edib: “Artıq 5 yaşından hiss edirdik ki, Xanım bu sahədə bacaracaq. 5 yaşında Avropa çempionatına qatılmışdı. Həmin çempionata atası ilə getmişdi. Həmin yarışlarda, artıq özünü göstərməyə başladı. Digər övladlarıma da şahmatı öyrətmək istədik, amma gördük ki, onlarda alınmır”.

Balacayevanın fikrincə, peşə sahələrində genetik faktor çox böyük rol oynayır: “Şahmata yenicə başlayan uşaqlara bütün gedişlər addım-addım öyrədilir. Xanıma heç vaxt bir gediş belə, öyrətməmişik. Yoldaşımla mən şahmat məktəbində işləyirdik. Xanımı da özümlə aparırdım, mən uşaqlarla məşğul olurdum, o da ən arxada otururdu. Uşaqlara baxa-baxa artıq gördük ki, şahmatı öyrənib. Şahmat elə bir sənətdir ki, oturub başa salmaq da mümkün deyil. Gərək onun qanında-canında olsun. Məncə, burada gen öz sözünü deyir”.

© Photo : Courtesy of Khanim Balajayeva
Xanım Balacayeva

Söhbətimizin bu məqamında Xanımın atası – onun ən böyük dəstəkçisi olan Əsəd Balacayev də bizimlə söhbətə qoşulur. Əsəd müəllim də uzun illər şahmatla məşğul olub. Rayonun sayılıb-seçilən şahmatçılarından olan Balacayev bu sahənin inkişafından söz açır: “Əvvəllər 16 yaşında şahmata başlayan insan, müəyyən nailiyyətlər əldə edə bilirdi. İndi isə 12 yaşından başlayanlar belə, uğur əldə edə bilmir. Çünki rəqabət həddindən artıqdır. Gec başlayan, nə qədər çalışsa da, irəliyə gedə bilmir. Sovet dövrü və 90-cı illərin şahmatı ilə bugünkü şahmatın vəziyyəti arasında fərq böyükdür. O dövrdə 16-17 yaşlarında çox nadir hallarda qrossmeyster ortalığa çıxırdı. Bu gün şahmat sürətlə inkişaf edir. O dövrdə müəllim də az idi. Qrup dərslərində iştirak edib, nəsə öyrənməyə çalışırdıq. İndi isə fərdi məşqçilər çoxdur. Kompüter, internet uşaqları çox irəliyə apardı. İndi çox güclü proqramlar var, şahmatçılar o proqramlar vasitəsi ilə özlərini inkişaf etdirə bilərlər. Bizim dövrümüzdə isə belə deyildi. Məşqçi də az idi, məlumat bazamız da yox idi. Biz kitablardan öyrənməyə çalışırdıq, kitablardan da yetərincə faydalana bilmirdik”.

2530
Калькулятор и ручка, фото из архива

Həyəcan təbili - Gələn il iqtisadi göstəricilərimiz ürəkaçan olmayacaq, əgər...

0
(Yenilənib 19:28 06.08.2020)
Professor: "Büdcə kəsirinin maliyyələşməsini Mərkəzi Bank tərəfindən pul emissiyası hesabına etməliyik. Mərkəzi Bank pul çap edərək iqtisadiyyatda canlanmanı təmin etməlidir. Bu yanaşma olmasa, ilin sonuna kimi ÜDM-in azalmasının şahidi ola bilərik"

Xalid Məmmədov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 6 avqust — Sputnik. "Büdcə siyasəti ilə bağlı bu gün bir çox suallar yaranır, çünki dünya iqtisadiyyatında vəziyyət olduqca mürəkkəbdir. Bu proseslər yalnız pandemiya ilə bağlı deyil, dünya iqtisadiyyatı çox dərin tənəzzül dövrünə daxil olub. Bu, uzun müddətli olacaq. O baxımdan Azərbaycanda iqtisadi idarəetmə siyasəti, o cümlədən büdcə siyasəti kəskin şəkildə islahatlara məruz qalmalı, dərin islahatlar aparılmalıdır".

Bunu Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin professoru Elşad Məmmədov Sputnik Azərbaycan-a büdcəyə edilən dəyişiklikdən danışarkən deyib.

Ekspert bildirib ki, bu ilin sonunadək iqtisadiyyatda dayanıqlılıq qoruna biləcək: "Çünki ehtiyatlar buna imkan verir, digər tərəfdən neft qiymətləri tarazlaşıb, 6 ayda fiskal yığımlar təmin olunub. Eyni zamanda valyuta bazarında da sabit vəziyyət var və ona görə də ilin sonunadək ciddi problemlər gözlənilmir. Amma uzun müddətli dövrdə milli iqtisadiyyatımızda da ciddi problemlər gözlənilir. Bu problemlərin qarşısı indidən alınmalıdır, o cümlədən də büdcə siyasəti ilə".

"Bu il büdcə xərclərinin artımına ehtiyac var idi və o baxımdan da büdcə xərclərinin artırılması başa düşüləndir, izah olunandır. Amma büdcə xərclərinin artırılması büdcə kəsirinin də artırılması deməkdir. Büdcə kəsirinin artırılması isə düzgün idarə olunmalıdır. Bu gün bizim dövlət büdcəsinin kəsir göstəricisi təxminən 5 faizdir. Bu, böyük rəqəm deyil, yəni, yolveriləndir" - deyə o qeyd edib.

O bildirib ki, bu ilin ilk 6 ayının nəticələri onu deməyə əsas verir ki, iqtisadiyyata kapital qoyuluşları azalıb: "Bu, təhlükəli tendensiyadır. Əgər biz büdcə kəsirinin idarə olunmasını, büdcə kəsirinin maliyyələşməsini Maliyyə Nazirliyi tərəfindən buraxılan qiymətli kağızlarla təmin edəcəyiksə, bu, iqtisadiyyatda kapital qoyuluşlarının bir qədər də azalmasına səbəb olacaq. Hesab edirəm ki, biz büdcə kəsirinin maliyyələşməsini Mərkəzi Bank tərəfindən pul emissiyası hesabına etməliyik. Yəni, Mərkəzi Bank pul çap edərək iqtisadiyyatda canlanmanı təmin etməlidir. Bu yanaşma olmasa, ilin sonuna kimi ÜDM-in azalmasının şahidi ola bilərik".

"Əgər biz bu il ərzində investisiyaların azalmasına getsək, onda gələn il iqtisadi göstəricilərimiz ürəkaçan olmayacaq. Biz investisiyaların azalmasına yol verməməliyik. Əks halda iqtisadiyyatımız daralacaq, inflyasiya ilə bağlı problemlər kəskinləşəcək. Məsələyə sistemli yanaşmaq lazımdır. İdxalın əvəzolunması, yerli istehsalın formalaşması prosesi getməlidir. İxracatda qeyri-neft sektorunun payı artmalıdır. Digər tərəfdən, qeyri-neft ixracımızda ilk 3 yeri qızıl, pomidor və fındıq tutur. Bunların üçü də xammaldır, lakin biz emal etməliyik" - deyə professor əlavə edib.

Qeyd edək ki, 2020-ci il dövlət büdcəsinə dəyişiklik edilməsi, dürüstləşmələrə gedilməsinə ehtiyac yaranıb. Azərbaycanın 2020-ci il dövlət büdcəsinin gəlirlərinin 24 milyard 124 milyon manat, xərclərinin 27 milyard 492 milyon 200 min manat olacağı gözlənilir.

2020-ci il dövlət büdcəsinin dürüstləşdirilmiş gəlirləri 24124,0 milyon manat nəzərdə tutulur. Bu da ÜDM-in 35,3 faizi həcmində olmaqla, 2020-ci ilin təsdiq olunmuş proqnozu ilə müqayisədə 10,5 milyon manat azdır.

2020-ci il dövlət büdcəsinin dürüstləşdirilmiş xərcləri 27492,2 milyon manat təşkil edəcəyi gözlənilir. Bu da təsdiq edilmiş göstəriciyə nisbətən 597,5 milyon manat və ya 2,2 faiz çoxdur.

Xatırladaq ki, "Azərbaycan Respublikasının 2020-ci il dövlət büdcəsi haqqında" qanuna dəyişiklik ilə bağlı parlamentin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədri Tahir Mirkişili qeyd edib ki, COVİD-19-un dünyada sürətlə yayılması qlobal iqtisadiyyatda neqativ meyllərin artmasına, dünya enerji və səhm bazarlarında kəskin dalğalanmalara səbəb olub: "İstər dünyada, istərsə də ölkəmizdə iqtisadi şərtlər kifayət qədər dəyişib. Ölkədə işgüzar fəallığın və artım sürətinin zəifləməsinə səbəb olub, iqtisadiyyatın əksər sahələrinin inkişafına mənfi təsir göstərib. İqtisadi aktivliyin zəifləməsi nəticəsində qeyri-neft gəlirlərinin azalması və digər maliyyələşmə mənbələrinin daralması dövlət büdcəsinin gəlirləri və xərcləri arasında tarazlığın pozulması təhlükəsini yaradıb. Sadalanan səbəblərə görə 2020-ci il dövlət büdcəsinə dəyişiklik edilməsi, dürüstləşmələrə gedilməsinə ehtiyac yaranıb. Yeni çağırışlar kontekstində dövlət büdcəsinin xərcləri üzrə yeni tələbatlar ortaya çıxıb".

0