Məktəbli

Azərbaycan təhsilində inqilab: vunderkind yetişdiririk

1342
Orta məktəb dərsliklərimizi nəinki uşaqlar, nəinki onların valideynləri, heç müəllimlər də əməlli-başlı oxuyub anlaya bilmirlər

BAKI, 27 may — Sputnik. Azərbaycanda V sinif dərslikləri akademik səviyyədə yazıldığından orta məktəb şagirdləri onu başa düşmürlər. Bu sahə üzrə təcrübəli mütəxəssis olaraq deyə bilərəm ki, orta məktəb dərslikləri şagirdlərin qavrama qabiliyyəti nəzərə alınmadan yazılır.

Bunu AMEA-nın Dilçilik İnstitutunun direktor əvəzi Möhsün Nağısoylu deyib. Onun sözlərinə görə, orta məktəb dərsliklərində dilin ədəbi normalarının qorunması baxımından müəyyən problemlər var.

5-ci sinif şagirdinə peşəkar iqtisadçının biləcəyi sualı verirlər

Paytaxt sakini Ülkər Abdullayeva Sputnik-ə açıqlamasında, bir valideyn olaraq mövcud dərsliklərdən narazılığını dilə gətirib: "Mənim qızlarım 1-ci və 5-ci sinifdə oxuyurlar. Biz ali təhsilliyik, elmə, təhsilə yüksək qiymət veririk. Uşaqların yaxşı təhsil alması üçün mümkün olan hər şeyi edirik. Ölkədə və dünyada təhsillə bağlı yenilikləri, həmçinin dərsliklərin vəziyyətini davamlı olaraq izləyirik. Amma deməliyik ki, bizdə dərsliklər çox bərbad vəziyyətdədir. Doğrudur, Təhsil Nazirliyi, dərslikləri hazırlayan müvafiq qurumlar bildirirlər ki, onlar müasir təhsilin, kurikulum sisteminin tələblərinə cavab verən dərsliklər hazırlayırlar. Amma onların müasir tələblər deyəndə bir çox şeyi nəzərə almadıqları məlum olur".

Paytaxt sakini bildirib ki, əvvəla dərslikləri bizdəki kimi kor-koranə şəkildə xarici ölkələrin dərsliklərindən tərcümə etmək düzgün deyil: "Dərsliklər hazırlanarkən hər bir millətin IQ-sü nəzərə alınmalıdır. Bizim uşaqların qavrama, reaksiya vermə, yanaşma imkanlarını amerikalı, yaxud avropalı məktəblilərlə müqayisə etmək olmaz. Bizim uşaqların böyüdülmə, tərbiyə edilmə, hətta qidalanma sistemi o ölkələrdən köklü surətdə fərqlənir. Bizim uşaqların tərbiyəsində önəm verdiyimiz şeyləri, avropalılar boş buraxırlar. Yaxud onlar uşaqlara daha çox azadlıqların verilməsinə, fərd olaraq müstəqil böyüməsinə, orijinal fikirlərinin formalaşmasına tərəfdardırlar və buna gen-bol şərait yaradırlar".

"Yaxud onlar uşaqların arzularını yerinə yetirir, təşəbbüslərini dəstəkləyirlər. Yaponlar 5 yaşına qədər uşaqlara heç bir qadağa qoymurlar. Hesab edirlər ki, 5 yaşına qədər uşağa qoyulan hər hansı qadağa onun normal inkişafını əngəlləyir. Bizdə isə bu məsələlər fərqlidir. Bütün bu faktorlar Azərbaycanda nəzərə alınmalıdır", — valideyn bildirib.

Ü. Abdullayeva qeyd edib ki, dərsliklərdə problemləri sadalamaqla bitməz: "Məsələn, 5-ci sinfin riyaziyyat dərsliyində şagirddən belə bir məsələni şərh etməsi istənilir ki, "2011-ci ildə OPEK ölkələri neft hasilatını azaldacaqlar" deyən eksperlər nəyə əsasən bu proqnozu verirdilər? Diqqət etsək, bu sual iqtisadiyyata aiddir. Ona cavab vermək üçün 5-ci sinif şagirdi iqtisadiyyatın əsaslarını, neft hasilatını, OPEK-i, iqtisadi böhran və onun səbəblərini, neft hasilatı, ona olan tələbat, ixrac və idxal şərtləri, neftin qiymətləri, neftlə bağlı qlobal prosesləri, Qərb-Rusiya münasibətlərini, Qərbin Rusiyaya təzyiq göstərmək üçün neft bazarına təsir göstərməsini və s. bilməlidir. Bu gün Azərbaycanda bütün bunları bilən və bu məlumatlar əsasında da neft hasilatının azalma ehtimalının səbəblərini şərh edən cəmi 3-5 savadlı iqtisadçı tapmaq mümkündür. Belə bir məsələni hansı ağılla 5-ci sinfin dərsliyinə daxil ediblər?! Sovet dərsliklərində neft hasilatı ilə bağlı məsələlər tarix fənninin predmeti olurdu. İndi nə baş verib ki, o gedib riyaziyyata çıxıb?".

Heç kimə məlum olmayan qondarma tayfalar meydana çıxarılıb

"Riyaziyyat elmi sistemliliyi tələb edir. Onu öyrənərkən zənciri qırmaq olmaz. Amma müasir dərsliklərdə sistemlilik nəzərə alınmayıb. 5-ci sinif dərsliklərində 9-cu sinif şagirdinin dərk edəcəyi, öhdəsindən gələ biləcəyi tələblər qoyulur. Hətta bir çox hallarda müəllimlər o dərsliklərdəki misal və məsələləri həll etməkdə aciz qalırlar. Çünki, çox sayda məntiqdənkənar, həlli mümkün olmayan məsələ və misallar dərsliyə salınır. Deyirlər ki, uşaqların özləri fikirləşib bunların öhdəsindən gəlməlidirlər. Məgər Azərbaycandakı uşaqların hamısı vunderkinddir?", — Ü. Abdullayeva narazılığını ifadə edib.

Valideyn bildirib ki, eyni problemlər tarix dərsliklərində də var: "Uşaqdan dərslikdə haqqında bəhs edilməyən tarixi hadisələri şərh etmək, yaxud da hansısa tarixi şəxsiyyətlə bağlı dərslikdə verilməyən məlumatları danışmaq tələb olunur. Deyirlər ki, uşaq özü axtarışda olmalıdır, dərsdən sonra internetin, digər dərslikləri köməyi ilə o barədə əlavə məlumat toplamalıdır. Tarix dərsliklərində çox sayda tarixi faktlar saxtalaşdırılıb. Daha əvvəl heç kimə məlum olmayan, heç bir tarixi mənbədə qeyd olunmayan qondarma tayfalar, əhvalatlar meydana çıxarılıb. Bəzi tarixi hadisələr mətləbə dəxli olmayan şəxsiyyətlərin adı ilə əlaqələndirilib. Nəzərə alınmayıb ki, tarix elmində siyasiləşdirməyə imkan vermək olmaz. Çünki, siyasi baxışlar uşaqların müstəqil fikirlərinin formalaşmasını əngəlləyir, onları kimlərinsə baxışlarına uyğun olaraq yönləndirir".

"Ana dili və ədəbiyyat dərsliklərində son dərəcə bəsit və bayağı nağıllara, hekayələrə, şerlərə rast gəlirsən. Özü də bunların çoxu ədəbi dilin normalarından uzaq olur. Dərsliklər dərsliyi yazan adamların əyalətində, kəndində danışılan ləhcədə, orada işlənən söz və ibarələrlə yazılır. Yaxud da, dərslik müəllifləri öz qohumlarının, dost-tanışlarının, kəndçilərinin yazdıqları mənasız söz yığınını ədəbiyyat nümunələri olaraq uşaqlara sırıyırlar. 5-si sinifdə texnologiya dərsliyi var. Burada uşaqlara sovet dövründə istifadə olunan, kustar əmək alətlərinin iş prinsipləri öyrədilir. Kitabda haqqında yazılmayan alətlər, qurğular barədə yazmaq uşaqlardan tələb olunur. 5-ci sinifdə oxuyan qız uşağı niyə xarrat, dülgərlik alətlərindən istifadə qaydalarını bilməlidir? Məgər o, mebel ustası olmağa hazırlaşır? Lap tutaq ki, hazırlaşır, axı indi o dərslikdəki alətlərdən ümumiyyətlə istifadə olunmur. O alətlər xeyli modernləşdirilib, ya da istehsal texnologiyaları ümumiyyətlə dəyişib", — şəhər sakini vurğulayıb.

"Dərslik yazmağı monopoliyaya çevirmək lazım deyil"

Məsələ ilə əlaqədar müəllim, təhsil məsələləri üzrə ekspert Vəfa Vəliyeva Sputnik-ə açıqlamasında deyib ki, orta məktəb dərsliklərinin yazılmasında qlobal bir problem yoxdur: "Bu problem kitab yazanlardadır. Misal üçün, riyaziyyat monopoliya şəklinə salınıb. Riyaziyyatı bir nəfər yazır və yaxud Azərbaycan dilini və ədəbiyyatı. Sadəcə olaraq tender keçirmək lazımdır ki, hansı kitab yaxşıdırsa, o verilsin çapa".

Onun sözlərinə görə, bu problem 5-ci sinif dərsliklərinin hamısına aid deyil: "5-ci sinif riyaziyyatında belə bir problem var. 2-ci sinif riyaziyyatında da bu problem var. Tender keçirmək lazımdır, dərslik yazmağı monopoliyaya çevirmək lazım deyil. Türkiyədə, Rusiyada belə bir təcrübə var. 2-ci sinif kitabı bir neçə dənə ola bilər. Hansı yaxşıdırsa, daha çox ondan istifadə olunur. Bunu ölkəmizdə tətbiq etmək olar".

"Orta məktəb dərsliklərində dilin ədəbi normalarının qorunmasında müəyyən problemlər var. Amma sırf demək olmaz ki, dilin ədəbi normaları qorunmur", —deyə müəllim əlavə edib.

"Problem dərsliklərin yeni sistemə uyğun yazılmasındadır"

AMEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun şöbə müdiri, professor Qulu Məhərrəmli Sputnik-ə açıqlamasında deyib ki, burada məsələ təkcə 5-ci sinif dərsliyində deyil: "Ümumiyyətlə, orta məktəb dərsliklərinə xas olan bəzi qüsurlar var. Konkret olaraq bir dərsliyin üzərində dayanmağı qüsurlu hesab edirəm. Burada ümumi nöqsan ondan ibarətdir ki, dərslik şagirdlərin səviyyəsinə uyğun yazılmalıdır. Problem o dərsliklərin yeni kurikuluma, yeni sistemə uyğun yazılmasındadır. Yəni, köhnə nəsil burada ciddi nöqsanlar axtarır. Burada ümumi kriteriyalar qoyulmalıdır. Yəni, dərslikləri yazanlar üçün məzmun, onun ifadə tərzi, sistem, yeni sözlər, dil qaydaları anlaşıqlı dildə çatdırılmalıdır".

Q. Məhərrəmli bildirib ki, orta məktəb dərsliklərində dilin ədəbi normalarının qorunmasında müəyyən problemlər var: "Bu yaxınlarda apardığımız müşahidələr nəticəsində dil normaları baxımından müəyyən nöqsanlar aşkara çıxarmışdıq. Bunlar yeni terminologiya, ifadə tərzi, şagirdlərin anlaya bilməyəcəyi sözlər ilə bağlı idi. Məsələn, tarix dərsliklərində bu cür ifadələrə çox rast gəlmişdik. Başqa dərsliklərin dilində də bu cür nöqsanlar var".

Onun sözlərinə görə, dərslik yazmaq çox mürəkkəb işdir: "Bizdə dərslik müəllifləri çox tənqid olunur. Hesab edirəm, bu tənqidlərin bir xeyli hissəsi ədalətsizdir. Yəni, biz bunları anlayaraq, o kurikulumu doğru-dürüst dərk edərək o sistemdən çıxış edib dərsliklərə qiymət verməliyik".

Professor əlavə edib ki, uzun illərdən bəri dərsliklərin hazırlanması tender qaydası ilə həyata keçirilir: "Bir neçə alternativ dərsliklər olur. O, verilir ekspertlərə. Ekspertlər bunu müəyyən ballarla qiymətləndirirlər. Yüksək bal toplamış dərslik qalib gəlmiş sayılır. Bu, tendersiz mümkün deyil. Sadəcə olaraq Azərbaycanda dərslik yazan müəlliflərin sayı çox deyil. Bunlar peşəkar insanlardır".

1342
Teqlər:
dərslik, məktəbli, məktəb, şagird, elm, təhsil
Əlaqədar
Xaricdə təhsil kimlər üçün ləğv olundu?
Rayon təhsil şöbələrinin ləğvi nə vaxta qaldı?
Yeməyi təhsildən üstün tutanlar...
Rusiyadan mühüm təklif: 15 min xarici vətəndaş pulsuz ali təhsil almağa dəvət edilir
Təhsil nazirliyi şagirdin döyülməsi faktını araşdırır
Təhsil haqları qalxa bilərmi?
Məktəbdə dərs prosesi, arxiv şəkli

Məktəb, vaksinasiya, metro borclar: milyon yarım şagirdlə bağlı qərar veriləcək?

64
(Yenilənib 17:13 19.01.2021)
Yanvarın 22-də keçiriləcək brifinqdə təhsil naziri Emin Əmrullayev təhsilin növbəti aylardakı fəaliyyəti ilə bağlı açıqlama verəcək

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 19 yanvar — Sputnik. Azərbaycanın COVID-19 əleyhinə vaksinasiyaya başlaması ənənəvi təhsilin bərpasına ümid yaradıb. Bu günlərdə Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın brifinqində çıxış edən Prezidentin köməkçisi Şahmar Mövsümov bildirib ki, peyvənddən sonra məktəblərin açılması ilə bağlı müəyyən addımlar atılacaq. Onun sözlərinə görə, məktəblərdə ənənəvi təhsilin bərpası nəzərdə tutulur.

Sputnik Azərbaycan peyvənddən sonra təhsilin hansı formada bərpa olunacağını araşdırıb.

Təhsil Nazirliyindən Sputnik Azərbaycan-ın sorğusuna verilən cavabda bildirilir ki, yanvarın 22-də keçiriləcək brifinqdə təhsil naziri Emin Əmrullayev təhsilin növbəti aylardakı fəaliyyəti ilə bağlı açıqlama verəcək.

Təhsil üzrə ekspert Kamran Əsədov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, COVID-19 əleyhinə vaksinasiyaya cəlb edilən risk qrupunda təhsil işçiləri də var. Təhsil işçilərinin peyvənd olunması isə ənənəvi tədrisin bərpası yönündə atılmış addımdır: "Ölkəmizdə vaksinasiyadan sonra məktəblər hibrid formada, həftədə bir neçə gün olmaqla açıla bilər. Amma düşünürəm ki, ənənəvi dərslərdə iştirak etmə könüllü olmalıdır. Virusa yoluxmadan narahat olanların və səhhətində problem olanların dərslərdə iştirak etməsi məcburi yox, könüllülük prinsipi əsasında təşkil ediləcək".

K.Əsədov deyir ki, məktəblər açılan kimi birinci yarımil üzrə məktəbdaxili qiymətləndirilmənin həyata keçirilməsi mümkün deyil: "Birinci yarımil üzrə məktəbdaxili qiymətləndirilmə həyata keçirilməyəcək. Çünki 1,6 milyon şagirdi qısa müddətdə bu prosesə cəlb etmək mümkün deyil. Birinci yarımil yanvarın 27-də başa çatır. Çox güman ki, şagirdlərin biliyi ikinci yarımilin sonunda qiymətləndiriləcək. Bu isə yekun qiymət olacaq".

Ekspert bildirir ki, ali, orta ixtisas və peşə təhsili müəssisələrinin də qismən və mərhələli şəkildə açılması mümkündür:

"Nəzərə almaq lazımdır ki, 1-ci kurs tələbələri ümumiyyətlə təhsil müəssisələrinə getməyiblər. 4-cü kursların isə pedaqoji, istehsalat təcrübələri var. Eyni zamanda, bəzilərinin akademik borcları yaranıb. Bütün bu problemlər bu semestr həll olmalıdır. 4-cü kurs tələbələrinin diplom işləri, buraxılış işləri var. Onlar magistratura pilləsinə qəbul imtahanı verəcəklər. Ümumiyyətlə, bütün kurslar üzrə tədrisin bərpa edilməsi istiqamətində addım atılması mümkündür".

Tədris bərpa olunsa belə, ekspert orta və ali məktəblərdə yaşı 65-dən yuxarı olan şəxslərin dərslərə buraxılmasının riskli olduğunu söyləyir: "Ənənəvi təhsil bərpa edilərkən yoluxma sayının artmaması üçün metronun fəaliyyəti bərpa edilməlidir. Məktəblərdə azı 1 giriş və 1 çıxış qapıları müəyyən edilməlidir. Şagirdlərin qoruyucu maskadan istifadə etməsi məcburi olmalıdır. Müəllimlər də sanitariya qaydalarına riayət etməli, məktəblərdə mütəmadi olaraq dezinfeksiya işləri aparılmalıdır. Hibrid formada tədris bərpa olunandan sonra dərslərin müddəti azaldıla bilər. Əsas fənlər ənənəvi, digər fənlər onlayn qaydada həyata keçirilməlidir. Xüsusilə ibtidai sinif şagirdlərinə Azərbaycan dili, riyaziyyat və xarici dil fənləri hər gün tədris edilməlidir. Digər fənlər isə onlayn rejimdə keçirilməlidir".

Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin üzvü Kamilə Əliyeva Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, ənənəvi təhsilin bərpasına tələsmək olmaz: "Koronavirus yayılan kimi ilk olaraq məktəblər bağlandı. Bu, səbəbsiz deyildi. Çünki təhsil müəssisələri virusun yayılması üçün ən böyük risk məkanları sayılırdı. Ona görə də biz ənənəvi təhsili bərpa etməyə tələsməməliyik. Vaksinasiya hər iki risk qrupu üzrə başa çatdıqdan və müsbət nəticə əldə edildikdən sonra məktəblərdə ənənəvi təhsilə mərhələli şəkildə başlamaq olar. Mənim fikrimcə, məktəblərdə tam ənənəvi təhsilə keçmək düzgün olmaz. Məktəblərdə dərslər hibrid formada təşkil edilməlidir".

Qeyd edək ki, artıq Rusiyada orta məktəblərdə ənənəvi təhsil bərpa olunub. Türkiyədə isə yaxın vaxtlarda təhsilin hibrid formada bərpası nəzərdə tutulur.

64
Teqlər:
Təhsil Nazirliyi, vaksinasiya, karantin, məktəb
Onlayn təhsil, arxiv şəkli

Şagirdlərə bu gün xüsusi dərslər keçiriləcək

11
Dərslərdən əlavə, kitab, foto və rəsm sərgisinin, ədəbi-bədii kompozisiyaların təşkili, konfrans, seminar, mühazirə və "dəyirmi masa"ların da keçirilməsi nəzərdə tutulur

BAKI, 19 yanvar — Sputnik. Yanvarın 19-da təhsil müəssisələrində 20 Yanvar faciəsinin otuz birinci ildönümünə həsr olunmuş xüsusi dərslər keçiriləcək. Təhsil Nazirliyindən Sputnik Azərbaycan-a verilən xəbərə görə, Təhsil nazirinin müvafiq əmri ilə təsdiqlənmiş "20 Yanvar faciəsinin otuz birinci ildönümü ilə bağlı Təhsil Nazirliyinin Tədbirlər Planı"na əsasən tədris olunacaq dərslər onlayn təşkil ediləcək. Tədbirlər Planına əsasən, təhsil müəssisələrində onlayn qaydada 20 Yanvar faciəsinin otuz birinci ildönümünə həsr olunmuş kitab, foto və rəsm sərgisinin, ədəbi-bədii kompozisiyaların təşkili, konfrans, seminar, mühazirə və "dəyirmi masa"ların da keçirilməsi nəzərdə tutulur.

11

İlham Əliyev: "Milli iradəmizin zəfər çaldığı gün - 20 Yanvar"

17
1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi Mixail Qorbaçovun əmri ilə qoşun hissələri Bakıya və Azərbaycanın bir neçə rayonuna yeridilib.

BAKI, 20 yanvar - Sputnik. Prezident İlham Əliyevin "Facebook" səhifəsində 20 Yanvar faciəsinin 31-ci ildönümü ilə əlaqədar paylaşım edilib.

Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, paylaşımda deyilir: "Milli iradəmizin zəfər çaldığı gün - 20 Yanvar".

17