BMPT Terminator Moskvada

Rusiya hərbi xərclərin həcminə görə ilk beşlikdədir: Dünyada MDB-də tendensiyalar

32
Silahlanmaya xərclənən dollarlar: hansı ölkələr hərbi xərclərini artırırlar? Silahlanmaya xərclənən dollarlar: hansı ölkələr hərbi xərclərini artırırlar?

BAKI, 27 aprel — Sputnik. Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Stokholm Beynəlxalq Sülh Problemləri İnstitutunun (SIPRI) hesabatına görə, 2020-ci ildə Rusiya hərbi xərclərin həcminə görə $61,7 milyard rəqəmlə dünyada dördüncü yeri tutub. "Global Firepower"-in reytinqində isə Rusiya hərbi qüdrətinə görə dünyada ikinci yerdədir. Bu cür paradoks dövlət idarəetməsinin yüksək səviyyəsindən, hərbi quruculuq strategiyasının düzgünlüyündən və Rusiya müdafiə sənayesi kompleksinin səmərəliliyindən xəbər verir.

Planet miqyasında hərbi xərclərin tədricən artım tendensiyasının (2,6%) qalmasına rəğmən Rusiya 2020-ci ildə ölkənin təsdiq olunmuş hərbi xərclər büdəsindən 6,6% daha az vəsait xərcləyib. Belə ki, əgər 2019-cu ildə Rusiyanın hərbi xərclərinin həcmi $65,1 milyard olubsa, 2020-ci ildə bu rəqəm $3,4 milyard azalıb. Odur ki Moskvanın məqsədi heç də fasiləsiz silahlanma deyil. Ölkənin müdafiə qabiliyyəti şüurlu və qaneedici olmalıdır.

Müdafə təyinatlı xərclərin həcminə görə dünyada ilk beşliyə ABŞ, Çin, Hindistan, Rusiya və Böyük Britaniya daxildir. Bu ölkələrin həmin məqsədlərə xərclədiyi vəsait ümumilikdə dünyada hərbi xərclərin ($1,98) 62%-ni təşkil edir.

"Global Firepower"-in reytinqinə əsasən Çin hərbi gücünə görə üçüncü yerdə qərarlaşıb. Bu siyahıda Hindistan dördüncü yeri tutur. Böyük Britaniya isə bu parametrə görə heç ilk beşliyə də daxil deyil və 8-ci yerdə qərarlaşıb.

Göstərilən reytinqlərdə Rusiyanın bu cür paradoksal vəziyyəti həmçinin ölkədə yüksək texnoloji silahların işlənib hazırlanması ilə bağlıdır. Maraqlıdır ki, "Global Firepower" Rusiyanı hərbi xərclərin həcminə görə 11-ci yerə qoyub. Bu, müxtəlif təşkilatların fərqli hesablama metodikalarından istifadəsi ilə əlaqədardır. Nəzərə almaq lazımdır ki, hərbi xərclər hökumətin silahlı qüvvələrin saxlanmasına çəkdiyi bütün məsrəfləri, o cümlədən əmək haqqı (pul təminatı), silah və texnika alınması, hərbi quruculuq, elmi-tədqiqat və təcrübə-konstruktor işləri, idarəetmə və arxa cəbhə xərclərini ehtiva edir. Bilavasitə silahlanmaya çəkilən xərclər isə ümumilikdə hərbi xərclərin az hissəsini təşkil edir.

Təbii ki, hərbi xərclər həmişə "şəffaf" olmur və bu mənada SIPRI-nin reytinqi də nisbidir. Altı, yaxud doqquz sıfırlı göstəricilər qoşunların real döyüş hazırlığını əks etdirmir. Belə ki, NATO-nun hərbi xərcləri 2020-ci ildə bir trilyon dolları ötüb. Bu, Rusiyanın hərbi xərclərindən 25 dəfə çoxdur. Buna baxmayaraq, Qərb koalisiyası 20 il taliblərlə döyüşməsinə baxmayaraq qalib gələ bilməyərək Əfqanıstanı biabırcasına tərk edir.

Postsovet məkanı

Rusiyanı nəzərə almasaq, MDB ölkələrinin hərbi xərcləri çox az görünür və bu ölkələr reytinqlərdə lider ölkələrdən xeyli uzaqda dayanır.

İnfoqrafika: Yaxın xaricdəki hərbi xərclər
© Sputnik
İnfoqrafika: Yaxın xaricdəki hərbi xərclər

Rusiyanın "az vəsait hesabına ən yaxşı nəticə" hərbi quruculuq strategiyası postsovet məkanına da proyeksiya olunur. Moskva müttəfiqlərinə də silahlarla kömək edir – onlara silahlar Rusiyanın daxili qiymətləri ilə satılır, yaxud bəzi silahlar ümumiyyətlə peşkəş olunur. Xatırladım ki, SIPRI-nin bir qədər əvvəl dərc olunmuş 2016-2020-ci illər üçün silah ixracı barədə hesabatında Rusiya ABŞ-dan sonra dünyada ikinci yerdədir. Bu özünəməxsus şəkildə hərbi xərclərin gəlirlərə və MDB kollektiv təhlükəsizlik sisteminə (KTMT) çevrilməsi deməkdir.

Məsələn, 2015-ci ildən etibarən Qazaxıstan MDB ölkələrində ilk olaraq Rusiyadan güzəştli şərtlərlə 12 ədəd Su-30SM qırıcı-bombardmançıları, Mi-171Ş və Mi-35 hərbi-nəqliyyat və zərbə vertolyotlarını, habelə İl-76MD-90A təyyarələrini alıb. Bundan əvvəl isə Qazaxıstan pulsuz olaraq Su-24 bombardmançıları, MiQ-31 və MiQ-29 qırıcılarını, S-300 zenit-raket komplekslərini (ZRK) alıb.

Belarus da Rusiyadan geniş çeşiddə silah alır. Bir müddət əvvəl respublikanın Müdafiə Nazirliyi S-400 ZRK-larının alınması üçün müqavilənin hazırlandığını bildirib. Bundan əlavə, ölkənin hərbi hava qüvvələri və hava hücumundan müdafiə qoşunları üçün dörd S-300PS ZRK divizionu artıq alınıb. Bir qədər əvvəl isə Belarus Rusiyadan səkkiz S-300PMU-1 komplekti, dörd ədəd Top-M2 ZRK (batareya) və onlar üçün raketlər partiyası (2017-ci il müqaviləsi əsasında) alıb ki, onların da əksəriyyəti güzəştli və pulsuz şərtlər daxilində verilib.

Ermənistana pulsuz olaraq iki S-300 ZRK divizionu verilib (MDB birgə hava hücumundan müdafiə sisteminin formalaşması çərçivəsində). Bundan əlavə, Ermənistan Rusiyadan dörd ədəd "İskander-E" raket komplekslərini idxal etmiş ilk ölkədir. Daha sonra Ermənistan Rusiyadan 12 ədəd Su-30SM qırıcıları, Buk-M1-2, Top-M2KM, Osa-AK mükəmməl ZRK-larını, həmçinin TOS-1A "Solnsepyok" ağır odsaçan sistemləri alıb. Moskva Ermənistana silahları ölkədaxili qiymətlərlə satır və $300 milyonluq dövlət krediti ilə də dəstəkləyir.

Təbii ki, istənilən silah sadəcə bir alətdir və ondan istifadə edə bilən mahir əllərin olmasını tələb edir. Bilik və bacarıq əldə olunması zamanla mümkündür və daha az məsrəf tələb edir.

Digər tərəfdən, NATO-da uzun illər təmsil olunmalarına rəğmən Baltikyanı ölkələrin büdcəsi bir ədəd belə döyüş təyyarəsi, tank və gəmi almağa imkan verməyib (köhnə minaaxtaran gəmilər və yeni katerlər nəzərə alınmır). Polşa faktiki olaraq sonuncu "Orzel" sualtı qayığını artıq itirib, ölkənin suüstü donanması isə deqradasiya etməkdə davam edir. Rumıniyada keçmiş Sovet "MiQ"ləri ömrünü başa vurur. Bu isə NATO-nun qoşunları nəzərəçarpacaq dərəcədə inkişaf etdirmədən, hipersəs raketləri olmadan, Əfqanıstan, İraq, Suriya və digər qaynar nöqtələrdə hərbi qələbə qazanmadan böyük pulların "küləyə sovrulması" strategiyasının bariz təcəssümüdür.

İstənilən halda hazırda və yaxın gələcəkdə dünyanın bir çox ölkələri daxili siyasi qeyri-sabitliklə mübarizə aparmağa məcburdurlar – ya vətəndaş müharibəsi həddindədirlər, ya da hərbi əməliyyatların köməyi ilə beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizə aparırlar. Bütün bunlar isə hərbi xərclərin gələcək artımını müəyyənləşdirir.

32
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu, arxiv şəkli

Putin Netanyahu arasında kritik danışıq

11
(Yenilənib 21:24 07.05.2021)
Tərəflər təhlükəsizlik şurası, həmçinin xarici siyasət və iqtisadi qurumlar barədə dialoqun davam etdirilməsinə dair razılığa gəlib.

BAKI, 7 may — Sputnik. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu beynəlxalq məsələləri müzakirə ediblər. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bu barədə məlumat Kremlin rəsmi saytında yerləşdirilib.

Qeyd olunur ki, telefon danışığı zamanı liderlər Suriya nizamlanması da daxil olmaqla beynəxlaq gündəlikdə olan məsələləri müzakirə ediblər. Bildirilir ki, Benyamin Netanyahu Putini İsrail tərəfinin Kiyev nümayəndələri ilə əlaqələri barədə məlumatlandırıb. Tərəflər təhlükəsizlik şurası, həmçinin xarici siyasət və iqtisadi qurumlar barədə dialoqun davam etdirilməsinə dair razılığa gəliblər.

Putin və Netanyahu, həmçinin Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 76-cı ildönümü münasibəti ilə bir-birlərini təbrik ediblər.

11
Vladimir Putin və Co Bayden arasında görüş, 2011-ci il

Bayden Putinin görüşü: Bakının şansı qədərdir?

1588
Əgər Bayden erməni tərəfinə bağlılığından əl çəksə, o zaman rahat şəkildə Xəzərin Azərbaycan sahilində rusiyalı həmkarı ilə ciddi danışıqlar apara bilər.

BAKI, 7 may — Sputnik. ABŞ və Rusiya Prezidentləri Co BaydenVladimir Putin Azərbaycanın paytaxtı Bakıda görüşə bilər. Sputnik Azərbaycan "Politico" nəşrinə istinadən xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-ın sabiq rəsmi şəxsləri bildiriblər.

Bu ilin aprelində Çexiya Baş nazirinin birinci müavini (həmin vaxt Çexiya XİN-in səlahiyyətlərini icra edirdi) Yan Qamaçek bildirib ki, bu ölkənin Moskva və Vaşinqtondakı səfirlərinə Rusiya – ABŞ sammitinin Praqada keçirilməsini təklif etməyi tapşırıb. Bu bəyanat Çexiya və Rusiya arasında diplomatik böhran baş verməmişdən qabaq səsləndirilib.

ABŞ-ın sabiq rəsmi şəxsləri və analitikləri bəyan ediblər ki, hər iki prezidentin görüşü Çexiya paytaxtı Praqa, İslandiya paytaxtı Reykyavik, Sloveniya paytaxtı Lyublyana və Azərbaycan paytaxtı Bakıda da keçirilə bilər.

Nəşr qeyd edir ki, Bakının görüş yeri kimi seçilməsi də gəzinti kimi bir şey olardı, xüsusilə ABŞ tərəfi üçün. Azərbaycanın həm Vaşinqton, həm də Moskva ilə güclü əlaqələri olmasına baxmayaraq, bu, qeyri-standart seçim olardı. Baydenin Bakıya gəlmə şansları o qədər də yüksək deyil. Səbəblərdən biri: Azərbaycan və Ermənistan arasında ötən il Dağlıq Qarabağda baş tutan qısamüddətli müharibədir.

"Politico" yazır ki, Baydenin Bakıya səfəri böyük ehtimalla Ermənistanı, həmçinin erməni əsilli amerikalıları narahat edəcək: "Bayden bu yaxınlarda 20-ci əsrin əvvəllərində baş verən "erməni soyqırımı"nı rəsmi olaraq tanıyaraq bu icmanın əksəriyyətini sevindirdi".

Bakının üstünlükləri 
Sözsüz ki, əgər bu görüş həqiqətən baş tutacaqsa, tərəflər onun harada keçirilməsi barədə qərarı özləri verəcəklər. Lakin biz, “Politico”dan fərqli olaraq, Bakını görüşün keçirilmə ehtimalı olan yerlər siyahısından silmirik.
Birincisi, ona görə ki, elə bu günlərdə ABŞ prezidentinin administrasiyası “Azadlığa dəstək aktı”na 907-cü düzəlişin dayandırılması müddətini uzadıb. Beləliklə, Bayden Azərbaycana birbaşa yardım etməyə icazə verib.
Özü də bu barədə ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə şəxsən telefonla məlumat verib ki, bu da Amerika tərəfinin Bakı ilə münasibətlər qurmaq niyyətindən xəbər verir.
İkincisi, Azərbaycan paytaxtı artıq neçə illərdir ki, ciddi beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edir, həmçinin ABŞ və Rusiyadan olan yüksək mənsəb sahiblərinin görüşləri üçün şərait yaradır.


Belə ki, 2017-ci ildə Bakıda Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargah rəisi, general Valeri Gerasimov və NATO Hərbi komitəsinin rəhbəri Petr Pavel arasında görüş olub. Daha sonra, 2018-ci ildə Gerasimov iki dəfə Bakıda NATO birləşmiş qüvvələrinin ali baş komandanı Kertis Skaparotti ilə görüşüb. 2019-cu ildə isə Gerasimov bir daha Bakıya gələrək burada NATO Hərbi komitəsinin sədri ilə görüşüb.
2020-ci ilin fevralında, pandemiya ərəfəsində Azərbaycan paytaxtında rusiyalı generalın NATO-nun Avropadakı birləşmiş qüvvələrinin baş komandanı Tod Uolterslə danışıqları da keçirilib.
Bütün hallarda danışıqlar yüksək səviyyədə keçirilib və tərəflər Azərbaycan hakimiyyətinə tədbirlərin keçirilməsi üçün şərait yaratdığına görə minnətdarlıq ifadə ediblər.
Odur ki, əgər Bayden erməni tərəfinə bağlılığından əl çəksə, o zaman rahat şəkildə Xəzərin Azərbaycan sahilində rusiyalı həmkarı ilə ciddi danışıqlar apara bilər.
Həm də ki, hazırda Bakı, bir çox Avropa paytaxtlarından fərqli olaraq, pandemiyadan sonra özünə gəlməyə başlayır. Şəhərdə faktiki olaraq heç bir məhdudiyyət yoxdur və baxmalı yerlər də var. Məsələn, dünyada yeganə olan “Suraxanı tanker-muzeyi”, İçəri Şəhərin Qoşa Qala qapısı yanındakı köhnə hamam, Hərbi Qənimətlər Parkı.

Eləcə də oxuyun: 

* Bayden Azərbaycana hərbi yardıma niyə icazə verir – politoloq şərhi

* Hərbi ekspert Baydenin qərarı barədə: "Bakı Vaşinqtona hava-su kimi lazımdır"

* Gerasimov Bakıda - NATO ilə təkbətək

 

1588
Qanvermə, arxiv şəkli

Mütəmadi olaraq qan vermək infarkt xərçəng riskini azaldır

0
(Yenilənib 23:15 07.05.2021)
Mütəmadi qan vermək həm də vaxtaşırı mini check-up-dan keçmək deməkdir. Çünki qan verməmişdən əvvəl donordan müxtəlif analizlər götürülür.

BAKI, 7 may — Sputnik. Mütəmadi şəkildə qan vermək infarkt və xərçəng riskini azaldır, ürək-damar xəstəliklərinin qarşısını alır, xolesterolu və qandakı şəkərin səviyyəsini normallaşdırır. Bu barədə Türkiyə Səhiyyə Elmləri Universitetinin müəllimi, hematologiya üzrə mütəxəssis, professor Erdal Kurtoğlu Anadolu Agentliyinə müsahibəsində bildirib. Onun sözlərinə görə, qan vermək hüceyrələrin yenilənməsinə səbəb olur.

Donorlardan alınan qanın fərqli komponentlərə ayrıldığını bildirən professor qeyd edib ki, beləliklə, könüllü şəkildə verilən hər vahid qan eritrosit, trombosit və plazma şəklində üç nəfərin həyatını xilas edir.

Kurtoğlu onu da bildirib ki, qan vermək üçün maneə yaratmayan hər hansı bir sağlamlıq problemi olmayan 18-65 yaş arası hər kəs donor kimi qan verə bilər.

Temperaturun yüksəlməsi ilə müşayiət olunan xəstəlik keçirən insanlardan isə ən azı 2 həftə qan alınmamalıdır. Bundan başqa, cərrahiyyə əməliyyatı keçirənlərin, akupunktura, döymə, və pirsinq etdirənlərin də 12 ay ərzində donor kimi qan verməsi qadağandır.

"Kişilər 90 gündən bir, qadınlar isə 120 gündən bir donor kimi qan verə bilərlər", – deyə professor qeyd edib.

Mütəxəssis onu da bildirib ki, COVID-19-a qarşı peyvənd olunanlar da donor kimi qan verə bilərlər. Özü də bunun üçün peyvəndin üstündən müəyyən müddətin keçməsinə ehtiyac yoxdur.

Kurtoğlu qan donorluğunun insanlara mənəvi rahatlıq bəxş etdiyini də bildirib.

"Mütəmadi qan donorluğunu tövsiyə edirik. Çünki bunun infarkt və xərçəng riskini azaltması, qan-damar xəstəliklərinin qarşısını alması, xolesterolu və qan şəkərini balanslaşdırmasına dair tibbi məlumatlar mövcuddur. Bundan başqa, mütəmadi qan vermək həm də vaxtaşırı mini check-up-dan keçmək deməkdir. Çünki qan verməmişdən əvvəl donordan müxtəlif analizlər götürülür. Ən əsası isə qan vermək, beləliklə də, insanlara faydalı olduğunu bilmək adama mənəvi rahatlıq bəxş edir", – deyə o vurğulayıb.

0