Dmitri Medvedev, arxiv şəkli

Medvedevin baxış bucağı: Tarixdən dərs çıxarmayanlar

21
(Yenilənib 19:16 23.04.2021)
Liderlər hansısa məqamda birbaşa ünsiyyət qurur, bəzən də buna ehtiyac görmürdülər, ancaq hər bir halda, SSRİ ilə ABŞ arasında təhdid və ultimatum dili ilə gerçəkləşdirilməyən bərabərhüquqlu dialoq mövcud idi.

Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedevin məqaləsini təqdim edirik.

"Böyük qüvvələrlə toqquşmanın qarşısını almaq qorxaqlıqdan deyil, müdriklikdən xəbər verir, çünki özünü qurban vermək heç vaxt heç bir yerdə üstünlük hesab olunmur" (Sun Tzu. "Müharibə Sənəti").

Son illər Rusiya ilə ABŞ arasındakı münasibətlər faktiki olaraq rəqabətdən qarşıdurmaya keçib, əslində Soyuq Müharibə dövrünə geri qayıtmışıq desək, daha doğru olar. Sanksiyalarla təzyiq, təhdid, münaqişəli qarşıdurma, eqoistcəsinə öz mənafeyini qoruma - bütün bunlar dünyanı daimi qeyri-sabit vəziyyətdə saxlayır.

İki ölkənin münasibətləri uzun müddət bu vəziyyətdə qalanda buna elə böhran deyilir. Belə böhranlar münasibətlərin daha kəskin formaya – "böhranların böhranına" keçməsinə münbit şərait yaradır. Belə bir vəziyyətdə, hər hansı bir səhv addım, səbirsizlik, hər bir sözün strateji mənasını anlamamaq təkcə iki ayrı ölkəni deyil, bütün dünyanı ən çətin problemlərin girdabına sürükləyərək birbaşa hərbi münaqişə təhdidi qarşısında qoyur.

Buna bənzər hal artıq bizim ümumi tariximizdə yaşanıb. Düzdür, onda zəmanə başqa idi, indikindən fərqlənirdi, hadisənin baş verdiyi yer isə Karib hövzəsi idi. Amma baş verənlərin mahiyyəti çox oxşar idi. ABŞ-ın o zamankı xarici siyasəti ölkəmizi buna uyğun reaksiya verməyə məcbur etdi. 1950-ci illərin sonu, 60-cı illərin əvvəllərində bu, Amerika raketlərinin Türkiyə, Cənubi Vyetnam və Livanda yerləşdirilməsi şəklində özünü göstərdi. Eləcə də Kubada sonradan inqilabla nəticələnən bacarıqsız siyasətdə, "Azadlıq Adası" üzərində nəzarəti ələ keçirtməyə yönəlmiş cəhdlərdə və bir çox başqa şeydə özünü büruzə verdi.

Hazırda bu, Rusiyaya qarşı sanksiyalar, mütəşəkkil qaralama kampaniyası, Amerikanın qonşularımıza qarşı yürütdüyü siyasət, NATO-nun sərhədlərimizə qədər gəlib çatması, "Şimal Axını 2"-yə qarşı hərəkətlər, ölkəmizin Şimal dəniz yolunu işə salması ilə bağlı narahatlıq, nəhayət, Ukrayna məsələsi və daha bir çox şeydə özünü göstərir. Belə siyasətə dair nümunələr gündəlik olaraq qarşıya çıxır.

Keçmiş SSRİ kimi hazırda Rusiya da rəqibə qarşı təhdid səviyyəsinə görə ABŞ-a cavab vermək iqtidarındadır.

1960-cı illərin əvvəllərində amerikalılara cavab olaraq Kubada strateji hücum silahları yerləşdirildi. Məlum olduğu kimi, ABŞ qarşıdurmanı bir az da qızışdırdı: döyüş gəmilərini bir yerə cəmləşdirdi, adanı dəniz mühasirəsinə aldı və hətta tam müdaxilə planı hazırladı. Bu böhran tarixə "Karib böhranı" adı ilə düşdü.

Böhranla bağlı iki əsas məqam var.

Birincisi, uzunmüddətli cavab – bu yalnız ABŞ sahillərində raketlərin peyda olması ilə bağlı deyil. Hər şeydən əvvəl güc nümayişi və daha da əhəmiyyətlisi, Qərb ölkələri tərəfindən qısa müddətdə dünyanın hər hansı bir yerinə hərbi baza yerləşdirmək üçün dövlətimizin infrastruktur imkanlarını göstərmək cəhdi idi.

İkincisi, vəziyyətin müharibənin astanasına qədər gəlib çıxması idi ki, durumu ayıq qiymətləndirən, uzlaşmağın müdrikliyini qəbul edən və bu səbəbdən də güzəştə getməyə hazır olan iki super dövlətin liderləri sayəsində bundan yayınmaq mümkün oldu.

Liderlər hansısa məqamda birbaşa ünsiyyət qurur, bəzən də buna ehtiyac görmürdülər, ancaq hər bir halda, SSRİ ilə ABŞ arasında təhdid və ultimatum dili ilə gerçəkləşdirilməyən bərabərhüquqlu dialoq mövcud idi. Karib böhranının həll olunmasından sonra bütün XX əsr boyunca heç vaxt iki ölkə arasında münasibətlər bu qədər gərginləşməmişdi. Çünki hər iki ölkə baş verənlərdən dərs çıxarmışdı: beynəlxalq problemlərin həllində əməkdaşlıq qarşıdurmadan üstündür.

Ancaq bu gün vəziyyət bir qədər fərqlidir: ABŞ qeyri-sabit xarici siyasət yürütməyə başlayıb. Bu, İranla nüvə anlaşmasından imtina olunmasında, ABŞ-ın Açıq Səma Müqaviləsindən və bir sıra başqa razılaşmalardan çıxmasında, nəhayət, yeni prezidentin ritorikasında özünü göstərdi.

Yeni strateji reallıq - Vaşinqtonun xarici siyasətindəki qeyri-sabitlik - həm daxili səbəblərdən, həm də ABŞ-ın Qərb dünyasının lideri kimi nüfuzunun müəyyən dərəcədə azalmasından qaynaqlanır.

Amerika rəhbərliyinin yeni taktikası bir tərəfdən dialoqa ehtiyac olduğunun siqnalını vermək, digər tərəfdən təzyiqi artırmaqdır. Yeni administrasiya demokratların seçki vədlərini yerinə yetirməsindən, yeni siyasi kursun müəyyənləşdirilməsindən və yeni komandada qərarların qəbul edilməsində birliyin olmamasından, Amerika "missionerliyindən" dəm vura bilər. "Hər zaman haqlıyıq, bizə itaət etməyə məcbursunuz". Tərəfdaşlar və rəqiblər isə bu kursu elə belə də qəbul etməli, hətta aldıqları "dərs"ə görə minnətdar olmalıdırlar.

Aydın məsələdir ki, SSRİ ABŞ tərəfindən bərabərhüquqlu rəqib kimi qəbul edilirdi və şübhəsiz ki, onun rəyi ilə hesablaşmalı idi.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, arxiv şəkli
© Alexander Zemlianichenko/Pool via REUTERS

Bu, qorunub-saxlanması üçün beynəlxalq təşkilatlar sisteminin qurulduğu tərəflərin hərbi-siyasi paritetlərindən, eləcə də, iki hərbi blokun (NATO və Varşava Paktı) mövcudluğundan irəli gəlirdi.

Ancaq SSRİ-nin dağılmasından sonra bu paritet bir müddət yoxa çıxdı. ABŞ dünyada heç bir ölkənin nəinki onunla müqayisə edilə biləcək gücə sahib olmadığı, hətta belə bir gücə sahib olmaq üçün hipotetik bir hüquqa malik olmadığı koordinat sistemində on il yarım yaşayandan sonra, sadəcə olaraq, bərabərhüquqlu dialoq vərdişini itirdi.

ABŞ-ın yeni administrasiyasının bu ölkənin dünya hökmdarı və kollektiv Qərbin müdafiəçisi mövqeyini bərpa edərək (və eyni zamanda özünü buna inandıraraq) dünyada hər hansı bir dövlətin infrastruktur imkanlarına və hərbi gücə sahib olmaq baxımından onunla müqayisə edilə biləcək siyasi potensiala malik olduğunu etiraf etməyə gücü çatmır. Məsələn, Çin və ya Rusiya kimi.

Ortaya belə bir sual çıxır: mövcud Amerika rəhbərliyi keçən əsrin 60-cı illərindəki Kuba raket böhranında iştirak edən ölkələrin liderlərinin uzlaşmaya gəldiyi kimi kompromisə getmək müdrikliyinə sahib ola biləcəkmi?

Putindən dünyaya sərt xəbərdarlıq: "Peşman olacaqlar">>

Bəs vəziyyət həddən artıq gərginləşəndə problemin həllinə nə kömək edə bilər?

Belə məqamların sayı üçdür.

Birincisi, "həlledici qərar"ların dəyərini anlamaq. Əgər qələbədən gələn zərər qalibin gələcək mövcudluğu məsələsini gündəmə gətirəcək qədər böyükdürsə, deməli, bu heç qələbə deyil.

İkincisi, birbaşa əlaqə. Söhbət telefon əlaqəsindən deyil, açıq danışa bilmək imkanından və ən əsası, həmsöhbətini dinləmək, onun məntiqini, arqumentini anlamaq qabiliyyətindən gedir.

Və üçüncüsü, ən əsası – yalnız kompromislərin vacibliyini başa düşmək deyil, həm də bu uzlaşmaya getməyə hazır olmaq. Dialoqu dalana dirəyən ultimatum və kobudluqdan imtina etməyə hazır olmaq.

Odur ki "Rusiya buna görə cavab verəcək" şəklində ritorika hər nə qədər amerikansayağı səslənsə də, münasibətləri dalana dirəyir. Bu tuneldən isə çıxış yolu yoxdur. Və bu mantra heç kimə xeyir gətirməyəcək.

21
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu, arxiv şəkli

Putin Netanyahu arasında kritik danışıq

10
(Yenilənib 21:24 07.05.2021)
Tərəflər təhlükəsizlik şurası, həmçinin xarici siyasət və iqtisadi qurumlar barədə dialoqun davam etdirilməsinə dair razılığa gəlib.

BAKI, 7 may — Sputnik. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu beynəlxalq məsələləri müzakirə ediblər. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bu barədə məlumat Kremlin rəsmi saytında yerləşdirilib.

Qeyd olunur ki, telefon danışığı zamanı liderlər Suriya nizamlanması da daxil olmaqla beynəxlaq gündəlikdə olan məsələləri müzakirə ediblər. Bildirilir ki, Benyamin Netanyahu Putini İsrail tərəfinin Kiyev nümayəndələri ilə əlaqələri barədə məlumatlandırıb. Tərəflər təhlükəsizlik şurası, həmçinin xarici siyasət və iqtisadi qurumlar barədə dialoqun davam etdirilməsinə dair razılığa gəliblər.

Putin və Netanyahu, həmçinin Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 76-cı ildönümü münasibəti ilə bir-birlərini təbrik ediblər.

10
Vladimir Putin və Co Bayden arasında görüş, 2011-ci il

Bayden Putinin görüşü: Bakının şansı qədərdir?

1584
Əgər Bayden erməni tərəfinə bağlılığından əl çəksə, o zaman rahat şəkildə Xəzərin Azərbaycan sahilində rusiyalı həmkarı ilə ciddi danışıqlar apara bilər.

BAKI, 7 may — Sputnik. ABŞ və Rusiya Prezidentləri Co BaydenVladimir Putin Azərbaycanın paytaxtı Bakıda görüşə bilər. Sputnik Azərbaycan "Politico" nəşrinə istinadən xəbər verir ki, bu barədə ABŞ-ın sabiq rəsmi şəxsləri bildiriblər.

Bu ilin aprelində Çexiya Baş nazirinin birinci müavini (həmin vaxt Çexiya XİN-in səlahiyyətlərini icra edirdi) Yan Qamaçek bildirib ki, bu ölkənin Moskva və Vaşinqtondakı səfirlərinə Rusiya – ABŞ sammitinin Praqada keçirilməsini təklif etməyi tapşırıb. Bu bəyanat Çexiya və Rusiya arasında diplomatik böhran baş verməmişdən qabaq səsləndirilib.

ABŞ-ın sabiq rəsmi şəxsləri və analitikləri bəyan ediblər ki, hər iki prezidentin görüşü Çexiya paytaxtı Praqa, İslandiya paytaxtı Reykyavik, Sloveniya paytaxtı Lyublyana və Azərbaycan paytaxtı Bakıda da keçirilə bilər.

Nəşr qeyd edir ki, Bakının görüş yeri kimi seçilməsi də gəzinti kimi bir şey olardı, xüsusilə ABŞ tərəfi üçün. Azərbaycanın həm Vaşinqton, həm də Moskva ilə güclü əlaqələri olmasına baxmayaraq, bu, qeyri-standart seçim olardı. Baydenin Bakıya gəlmə şansları o qədər də yüksək deyil. Səbəblərdən biri: Azərbaycan və Ermənistan arasında ötən il Dağlıq Qarabağda baş tutan qısamüddətli müharibədir.

"Politico" yazır ki, Baydenin Bakıya səfəri böyük ehtimalla Ermənistanı, həmçinin erməni əsilli amerikalıları narahat edəcək: "Bayden bu yaxınlarda 20-ci əsrin əvvəllərində baş verən "erməni soyqırımı"nı rəsmi olaraq tanıyaraq bu icmanın əksəriyyətini sevindirdi".

Bakının üstünlükləri 
Sözsüz ki, əgər bu görüş həqiqətən baş tutacaqsa, tərəflər onun harada keçirilməsi barədə qərarı özləri verəcəklər. Lakin biz, “Politico”dan fərqli olaraq, Bakını görüşün keçirilmə ehtimalı olan yerlər siyahısından silmirik.
Birincisi, ona görə ki, elə bu günlərdə ABŞ prezidentinin administrasiyası “Azadlığa dəstək aktı”na 907-cü düzəlişin dayandırılması müddətini uzadıb. Beləliklə, Bayden Azərbaycana birbaşa yardım etməyə icazə verib.
Özü də bu barədə ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə şəxsən telefonla məlumat verib ki, bu da Amerika tərəfinin Bakı ilə münasibətlər qurmaq niyyətindən xəbər verir.
İkincisi, Azərbaycan paytaxtı artıq neçə illərdir ki, ciddi beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edir, həmçinin ABŞ və Rusiyadan olan yüksək mənsəb sahiblərinin görüşləri üçün şərait yaradır.


Belə ki, 2017-ci ildə Bakıda Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargah rəisi, general Valeri Gerasimov və NATO Hərbi komitəsinin rəhbəri Petr Pavel arasında görüş olub. Daha sonra, 2018-ci ildə Gerasimov iki dəfə Bakıda NATO birləşmiş qüvvələrinin ali baş komandanı Kertis Skaparotti ilə görüşüb. 2019-cu ildə isə Gerasimov bir daha Bakıya gələrək burada NATO Hərbi komitəsinin sədri ilə görüşüb.
2020-ci ilin fevralında, pandemiya ərəfəsində Azərbaycan paytaxtında rusiyalı generalın NATO-nun Avropadakı birləşmiş qüvvələrinin baş komandanı Tod Uolterslə danışıqları da keçirilib.
Bütün hallarda danışıqlar yüksək səviyyədə keçirilib və tərəflər Azərbaycan hakimiyyətinə tədbirlərin keçirilməsi üçün şərait yaratdığına görə minnətdarlıq ifadə ediblər.
Odur ki, əgər Bayden erməni tərəfinə bağlılığından əl çəksə, o zaman rahat şəkildə Xəzərin Azərbaycan sahilində rusiyalı həmkarı ilə ciddi danışıqlar apara bilər.
Həm də ki, hazırda Bakı, bir çox Avropa paytaxtlarından fərqli olaraq, pandemiyadan sonra özünə gəlməyə başlayır. Şəhərdə faktiki olaraq heç bir məhdudiyyət yoxdur və baxmalı yerlər də var. Məsələn, dünyada yeganə olan “Suraxanı tanker-muzeyi”, İçəri Şəhərin Qoşa Qala qapısı yanındakı köhnə hamam, Hərbi Qənimətlər Parkı.

Eləcə də oxuyun: 

* Bayden Azərbaycana hərbi yardıma niyə icazə verir – politoloq şərhi

* Hərbi ekspert Baydenin qərarı barədə: "Bakı Vaşinqtona hava-su kimi lazımdır"

* Gerasimov Bakıda - NATO ilə təkbətək

 

1584
Qanvermə, arxiv şəkli

Mütəmadi olaraq qan vermək infarkt xərçəng riskini azaldır

0
(Yenilənib 23:15 07.05.2021)
Mütəmadi qan vermək həm də vaxtaşırı mini check-up-dan keçmək deməkdir. Çünki qan verməmişdən əvvəl donordan müxtəlif analizlər götürülür.

BAKI, 7 may — Sputnik. Mütəmadi şəkildə qan vermək infarkt və xərçəng riskini azaldır, ürək-damar xəstəliklərinin qarşısını alır, xolesterolu və qandakı şəkərin səviyyəsini normallaşdırır. Bu barədə Türkiyə Səhiyyə Elmləri Universitetinin müəllimi, hematologiya üzrə mütəxəssis, professor Erdal Kurtoğlu Anadolu Agentliyinə müsahibəsində bildirib. Onun sözlərinə görə, qan vermək hüceyrələrin yenilənməsinə səbəb olur.

Donorlardan alınan qanın fərqli komponentlərə ayrıldığını bildirən professor qeyd edib ki, beləliklə, könüllü şəkildə verilən hər vahid qan eritrosit, trombosit və plazma şəklində üç nəfərin həyatını xilas edir.

Kurtoğlu onu da bildirib ki, qan vermək üçün maneə yaratmayan hər hansı bir sağlamlıq problemi olmayan 18-65 yaş arası hər kəs donor kimi qan verə bilər.

Temperaturun yüksəlməsi ilə müşayiət olunan xəstəlik keçirən insanlardan isə ən azı 2 həftə qan alınmamalıdır. Bundan başqa, cərrahiyyə əməliyyatı keçirənlərin, akupunktura, döymə, və pirsinq etdirənlərin də 12 ay ərzində donor kimi qan verməsi qadağandır.

"Kişilər 90 gündən bir, qadınlar isə 120 gündən bir donor kimi qan verə bilərlər", – deyə professor qeyd edib.

Mütəxəssis onu da bildirib ki, COVID-19-a qarşı peyvənd olunanlar da donor kimi qan verə bilərlər. Özü də bunun üçün peyvəndin üstündən müəyyən müddətin keçməsinə ehtiyac yoxdur.

Kurtoğlu qan donorluğunun insanlara mənəvi rahatlıq bəxş etdiyini də bildirib.

"Mütəmadi qan donorluğunu tövsiyə edirik. Çünki bunun infarkt və xərçəng riskini azaltması, qan-damar xəstəliklərinin qarşısını alması, xolesterolu və qan şəkərini balanslaşdırmasına dair tibbi məlumatlar mövcuddur. Bundan başqa, mütəmadi qan vermək həm də vaxtaşırı mini check-up-dan keçmək deməkdir. Çünki qan verməmişdən əvvəl donordan müxtəlif analizlər götürülür. Ən əsası isə qan vermək, beləliklə də, insanlara faydalı olduğunu bilmək adama mənəvi rahatlıq bəxş edir", – deyə o vurğulayıb.

0