KAMAZ avtomobil zavodu, arxiv şəkli

Sadə etibarlı: Rusiya onların köməyilə dünyanın yarısını fəth edib

49
(Yenilənib 18:45 16.02.2021)
1960-cı illərdə sürətlə böyüyən sovet sənayesi ağır nəqliyyat vasitələrinin kəskin çatışmazlığı dövrünü yaşayırdı. Yeni istehsal müəssisəsi üçün Yar Çallı seçildi - 1969-da illik 150 min avtomobil istehsal etmək gücünə malik zavodun nəhəng tikinti prosesi başladı.

BAKI, 16 fevral — Sputnik, Nikolay Protopopov. Konveyerdən çıxmış milyonlarla yük maşını, döyüş sınaqları, beynəlxalq avtoidman yarışlarında çoxsaylı qələbələr - düz 45 il əvvəl – 1976-cı il fevralın 16-da ilk KamAZ maşını Kama Avtomobil Zavodunun darvazasında göründü. O vaxtdan bəri Rusiyanın yollarını bu ağır çəkili maşınlarsız təsəvvür etmək çətindir. Avtomobil nəhənginin ilk modelləri haqqında - "RİA Novosti"-nin növbəti materialında.

İlk kapotsuz maşın

1960-cı illərdə sürətlə böyüyən sovet sənayesi ağır nəqliyyat vasitələrinin kəskin çatışmazlığı dövrünü yaşayırdı. Yeni istehsal müəssisəsi üçün Yar Çallı (Naberejnıye Çelnı) seçildi - 1969-da illik 150 min avtomobil istehsal etmək gücünə malik zavodun nəhəng tikinti prosesi başladı.

Yolların keyfiyyəti yaxşılaşdıqca (ölkənin hər yerində sürətli magistral yollar çəkilirdi) konstruktorlar yalnız ötürmə qabiliyyətinə deyil, həm də yük maşınlarının rahatlığı və hərəkət xüsusiyyətlərinə də diqqət yetirirdilər.

Mühərriki kabinin altında yerləşən kapotsuz yük maşınları ilə bağlı Avropa təcrübəsi də öyrənildi. Belə tərtibat kabinin daha rahat olmasına və genişliyinə, görünüş sahəsinin yaxşılaşmasına, eləcə də avtomobilin uzunluğundan effektiv şəkildə yararlanmağa imkan verirdi.

Layihəyə yük maşınlarını sıfırdan inkişaf etdirərək istehsalata buraxmaqda böyük təcrübəyə malik olan Moskva avtomobil nəhəngi ZiL-in mütəxəssisləri də cəlb olundu. Onlar həmin vaxta kimi artıq ilk KamAZ-ın prototipi rolunu oynayan birinci kapotsuz maşının (ZIL-170 indeksi altında) sınaq modelini yaratmışdılar. Onun əsasında ən azı səkkiz ton yükgötürmə qabiliyyətinə malik üçoxlu nəqliyyat vasitələrinin bütöv bir nəsli yaradılmışdı.

Bir neçə il ərzində ZiL perspektivli yük maşınlarının onlarla nümunəsini hazırladı. Prototiplər İttifaqın şimal və cənub bölgələrində magistral yollarda sınaqdan keçirildi. Sınağın nəticələrinə əsasən, maşınların əyər-əskiyi müəyyənləşdirildi, səhvlər aradan qaldırıldı və ən optimal dizayn həlləri tapıldı.

Yeri gəlmişkən, hələ onda gələcəyin KamAZ-ı birbaşa xarici analoqları – "Ford", "Mercedes" və "International" yük maşınları ilə müqayisə edilirdi.

Əlüstü təmir imkanı

1976-cı ilin fevral ayında ilk KamAZ3-5320 seriyası Yar Çallıda konveyerdən çıxdı. Sovet dövründə bu çox rahat avtomobil hesab olunurdu – geniş üçyerlik kabin, səs və istilik izolyasiyası, təhlükəsizlik kəməri, tənzimlənə bilən sürücü oturacağı, yolu yaxşı görməyə imkan verən hündür oturma yeri.

Yük maşını 210 at gücünə malik yeni səkkiz silindrli 11 litrlik dizel və beş pilləli ayırıcı sürət qutusu, soyuq havada maşını işə salmağı asanlaşdıran xüsusi qızdırıcılarla təchiz edildi. Yanacaq çəninin tutumu 200 litrə bərabər idi. Bununla belə, dizel yanacağının sərfiyyatı saatda 80 kilometr sürətlə hərəkət etdikdə təxminən 30 litrə bərabər idi. Əyləclər sıxılmış hava ilə işləyirdi.

İlk iki il ərzində zavod KamAZ-ın üç versiyasını istehsal etdi: səkkiz tonluq yük maşını, tikinti üçün özüboşaldan maşın ("samosval") və yükgötürmə qabiliyyəti müvafiq olaraq 10, 20 ton olan yedəkçi maşınlar. Sonra KamAZ-ın müxtəlif növləri də istehsal olundu.

Kama zavodunda buraxılan yük maşınlarının ən güclü cəhəti təmirə yararlı olmaları idi. Maşında yaranan hər hansı bir nasazlığı əlüstü aradan qaldırmaq olurdu. SSRİ-də inkişaf etmiş avtomobil təmiri şəbəkəsinin mövcud olmadığı nəzərə alınarsa, yola çıxan sürücülər uçun bu cəhət çox önəmli idi. Bundan başqa, konstruktorlar maşınların texniki xidmətini bir qədər də sadələşdirməyə çalışırdılar.

İdman və müharibə

1980-ci illərin əvvəllərində Yar Çallıda ilk növbədə ordu üçün nəzərdə tutulmuş 4310 indeksi altında altı tonluq "vezdexod" maşınların istehsalına başlanıldı.

Qurulmuş ağırlıq qaldırma mexanizmi, 6х6 təkər formulu və yüksək klirens necə deyərlər, bütün keçilməz yolları adlamağa imkan verirdi.

KamAZ maşınları ilk dəfə Əfqanıstanda döyüş sınağına məruz qaldı. Bu maşınlar sovet qoşunlarının əsas nəqliyyat və yükdaşıma vasitəsi rolunu oynayırdı. Və özlərinin ən yaxşı cəhətlərini sübut edə bildilər. Məsələ heç də bu maşınların digər hərbi nəqliyyat vasitələri ilə müqayisədə daha rahat olmasında da deyildi – KamAZ-lar yüksək manevr qabiliyyəti və etibarlılığı ilə təəccübləndirdi.

Qərbin sanksiyaları ilə də zavod ilk dəfə elə Əfqanıstan müharibəsi vaxtında üzləşdi. 1980-ci ildə Amerika şirkəti "Ingersoll Rand" Dövlət Departamentinin təzyiqi altında əvvəllər imzalanmış müqavilə əsasında mühərrik silindrlərinin emalı üçün ehtiyat hissələri tədarükünü dayandırdı.

Bundan sonra SSRİ Elmlər Akademiyası və aparıcı tədqiqat institutları idxalın əvəz olunması prosesinə cəlb olundu ki, nəticədə əcnəbilərdən asılılıq aradan qaldırıldı.

45 il ərzində Yar Çallıdakı avtomobil zavodunun konveyerindən iki milyondan çox yük maşını çıxıb. Yüz minlərlə KamAZ keçmiş SSRİ-nin və Rusiyanın yollarını dolaşıb, hazırda bu yük maşınlarının müxtəlif modelləri xarici ölkələrə satılır.

1988-ci ildə yük maşınlarının rallisində iştirak etmək üçün "KAMAZ-master" zavod komandası yaradıldı. Həmin vaxt hələ heç kimin tanımadığı sovet yarışçıları gözlənilmədən yarışların daimi liderlərini geridə qoyaraq mükafat qazanmağa müvəffəq oldular.

1990-cı ildə isə Kama idmançıları beynəlxalq "Dakar" yarışında öz sözlərini dedilər. 1996-cı ildə onlar artıq bu yarışın qalibi oldular. O vaxtdan bəri, xüsusi şəkildə hazırlanmış KamAZ yük maşınları dünya avtomobil sənayesinin liderləri ilə 27 dəfə marafonda çempionluq uğrunda mübarizə aparıb və 15 dəfə qalib gəliblər.

49
Teqlər:
Rusiya, yük maşını, "KamAZ" markalı avtomobil
Rusiyaya məxsus An-124-100 Ruslan təyyarəsi, arxiv şəkli

"Ruslan" An-124: Rusiya niyə bu avianəhənglərin istehsalını dirçəldir

185
Yanvarın ortalarında Bryansk bölgəsində Rusiya tarixində ilk dəfə Seşinski və Tver aviasiya alayları heyətlərinin birgə təlim uçuşları altı "Ruslan" An-124-100 strateji hərbi nəqliyyat təyyarəsinin eyni vaxtda iştirakı ilə reallaşdı.

BAKI, 5 mart — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Otuz ildən çoxdur ki, dünyadakı analoqları arasında ən nəhəng və mükəmməl ağır, uzun mənzilli hərbi-nəqliyyat təyyarəsi olan "Ruslan" An-124-ə Rusiyada modernləşdirilmiş görünüş və ikinci həyat veriləcək. Martın 2-də Aviastar-SP Ulyanovsk müəssisəsində keçirilən görüşdə müdafiə naziri Sergey Şoyquya "Ruslan" An-124 təyyarəsinin istehsalını bərpa etmək təklif olundu. 2004-cü ilə qədər Ulyanovsk təyyarə zavodu bu tip 56 təyyarədən 36-sını istehsal edib, 2020-ci ildə altı An-124 təyyarəsi bu müəssisədə təmir edilib və zavodun texnoloji səviyyəsi ən qısa vaxtda "Ruslan"ların seriya şəklində istehsalını həyata keçirməyə imkan verir.

Ulyanovsk təyyarə istehsalçılarının təklifini həyata keçirmək bir o qədər də asan məsələ deyil, çünki əvvəllər uzun illər Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyindən də belə bir təşəbbüs irəli sürülmüşdü. Ancaq hər dəfə layihənin gerçəkləşməsinə nəsə mane olurdu. Beləliklə, Ukrayna müəssisələri ilə əməkdaşlıq əsasında Ulyanovskda "Ruslan"ın istehsalını bərpa etmək barədə 2006-cı ildə qəbul olunmuş qərarı ixtisara salmalı oldular, çünki Ukrayna tərəfi 8 il idi ki, təyyarələr üçün mühərriklərin tədarükünü təmin etmirdi.

Rusiya Federasiyası Sənaye və Ticarət Nazirliyində belə hesab edirdilər ki, An-124 təyyarələrinin istehsalına kəskin ehtiyac yoxdur, çünki mövcud parkın təmiri "Ruslan"ların 2040-cı illərin sonuna qədər istismar edilməsinə imkan verir (istismar müddəti 50.000 saat, 10.000 uçuş və ya 45 ildir). Digər tərəfdən, eyni qurum Rusiyanın An-124 təyyarəsinin analoqu olan ağır nəqliyyat təyyarələrinin 2020-ci ildən sonra istehsalına icazə verib. "Ruslan"lar və Rusiya Hərbi Nəqliyyat Aviasiyası (HNA) üçün, bəlkə də, məhz indi yeni perspektivlər açılmağa başlayıb.

Son illərin Suriyada, Qarabağda və planetin digər qaynar nöqtələrindəki həyəcanlı hadisələri qoşunların, silahların və materialların operativ köçürülməsi üçün ağır hərbi nəqliyyat aviasiyasının vacibliyini bir daha təsdiqlədi. Xatırladaq ki, baza hərbi nəqliyyat vasitəsi olan "Ruslan" 850 km/saat sürətlə 120 ton yükü (80 tonluq yüklə maksimum məsafə 7500 km-ə qədər uzanır) 4800 km-ə qədər məsafəyə daşımağa qadirdir. Təyyarənin Amerika istehsalı olan analoqu Lockheed C-5 Galaxy yükdaşıma qabiliyyətinə görə ondan əhəmiyyətli dərəcədə geri qalır. Bununla belə, Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyi cəmi 10 ədəd An-124 təyyarəsini istismar edir. Yeni çağırışlar və təhdidlər HNA-nın kəmiyyət və keyfiyyət artımını tələb edir.

Tarixdə ilk dəfə

Suriyada çətin hərbi-siyasi vəziyyət davam edir. Situasiya mobil möhkəmlənmə tələb edə bilər, bu səbəbdən də Suriya ərazisində Rusiya Aerokosmik Qüvvələrinin əməliyyat aerodromları şəbəkəsi genişləndirilir. Amerikanın "The Drive" nəşrinin yazdığına görə, Xmeymimdəki uçuş-enmə zolağının uzunluğu 3,2 km-ə çatdırılıb ki, bu da "ağır yüklü" hərbi nəqliyyat təyyarəsi olan "Ruslan" An-124-ü qəbul etməyə imkan verir.

Bir qədər əvvəl hərbi nəqliyyat aviasiyası (An-124 təyyarələri də daxil olmaqla) operativ şəkildə Rusiyadan Ermənistana Dağlıq Qarabağdakı sülhməramlı kontingentin tərkibinə daxil olan 1960 hərbi qulluqçunu standart silah və texnika ilə (90 zirehli transportyor 380 ədəd avtomobil və xüsusi texnika) birlikdə daşıdı. HNA-nın bu tip əməliyyatlarına əvvəlcədən hazırlaşmaq, ehtiyat təyyarələrə, ekipajlara, marşrutlara və aerodromlara sahib olmaq lazımdır.

Yanvarın ortalarında Bryansk bölgəsində Rusiya tarixində ilk dəfə Seşinski və Tver aviasiya alayları heyətlərinin birgə təlim uçuşları altı "Ruslan" An-124-100 strateji hərbi nəqliyyat təyyarəsinin eyni vaxtda iştirakı ilə reallaşdı. Uçuşların məqsədi hərbi hissələrin şəxsi heyətinin standart silah və hərbi texnika ilə uzun məsafələrə eyni vaxtda köçürülməsində ekipajların bacarıqlarını artırmaq idi. Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, altı ədəd "Ruslan" təyyarəsi 3000-dən çox hərbçini və ya 48 zirehli texnika vahidini göyərtəsinə götürə bilər.

Qəfil hərbi qarşıdurma vəziyyətində Rusiya Federasiyası ərazisinə yerləşdirilən qoşunlar vahid bir orqanizm kimi hərəkət etməli, vəziyyətdəki hər hansı bir dəyişikliyə dərhal reaksiya verməlidir. Bunun üçün onlarla və yüzlərlə HNA təyyarəsi tələb oluna bilər. Deməli, yaxın gələcəkdə Ulyanovsk təyyarə zavodunun işi artacaq.

İkinci həyat

"Ruslan" An-124-100 təyyarəsi 120 tondan çox yükü havaya qaldırmağa qadirdir (880 nəfərlik hərbi heyət və ya dörd Mi-8 helikopteri, yaxud da 18 metrlik bir raket və ya 18 maşın). Müdafiə Nazirliyindən başqa, Rusiyanın müxtəlif strukturlarında daha 20 belə təyyarə istismar olunur ("224-cü Uçuş Dəstəsi" Dövlət Hava Yolları şirkəti, "Volqa-Dnepr" şirkəti). Müqayisə üçün bildirək ki, Ukraynanın Antonov Hava Yollarında cəmi 7 belə təyyarə var.

Əlbəttə ki, Rusiyada An-124 tipli ağır nəqliyyat vasitələrinin sayı get-gedə artacaq. Yəqin ki, rəqəmsal modernləşdirmə, Rusiyanın yeni mühərrikləri NK-32 və ya PD-14, avionikada və şassi dizaynındakı ciddi dəyişikliklər ağır hərbi nəqliyyat təyyarəsinin fərqli bir ad altında buraxılmasına gətirib çıxaracaq. Məsələn, NATO çoxdan An-124-ə "Kondor" adını verib. Ulyanovskdakı zavodda ağır hərbi nəqliyyat təyyarələrinin istehsalını canlandırmaq üçün keçilməz maneələr mövcud deyil.

Ukraynanın Antonov dövlət müəssisəsi istehsalın bu ölkənin iştirakı olmadan reallaşmasını mümkün hesab etmir. Ancaq əvvəllər Rusiya Federasiyası Sənaye və Ticarət Nazirliyi bəyan edib ki, Antonov An-124 təyyarələrinin sertifikat sahibi olaraq Rusiyada təyyarələrin uçuş qabiliyyətini qorumaq üçün öz öhdəliklərini yerinə yetirmir və bu prosesdə Rusiya sənayesinin iştirakı qaçılmazdır.

"Aviastar-SP" Ulyanovsk müəssisəsi artıq xeyli müddətdir ki, "Ruslan" təyyarələrinin An-124-100 (VTA versiyası) və An-124-100-150 (maksimum yük - 150 ton) tiplərinə texniki xidmət göstərir və modernləşdirmə işləri aparır. Sovet konstruksiya ideyalarını "özəlləşdirmək" cəhdləri nəticə vermir, Kiyevin An-124-ün "Ukrayna mənşəli" məhsul olduğu ilə bağlı müasir tezisləri isə tənqidlərə davam gətirmir.

An-124 təyyarəsi Sovet İttifaqında Voronej, Ulyanovsk, Kiyev aviasiya müəssisələrinin əməkdaşlığı nəticəsində yaradılıb. Sovet Ordusu tərəfindən 1991-ci ildə silahlanmaya qəbul edilib. Əvvəlcə müstəqil Ukraynanın sahib olmadığı qitələrarası ballistik raketlərin havaya qaldırılması üçün nəzərdə tutulmuşdu. 56 "Ruslan"dan 36-sı Ulyanovskda istehsal edildi və təsadüfi deyil ki, hazırda Ukraynanın Antonov şirkətinin dörd adda məhsulunun siyahısında An-124 mövcud deyil.

Ukrayna təyyarə sənayesinin vəziyyəti bu qanadlı nəhənglərin istehsalı ilə bağlı yalnız xəyal qurmağı imkan verir. Texnoloji deqradasiya – Rusiya ilə ənənəvi əlaqələri birtərəfli qaydada pozan bütün postsovet ölkələrinin etibarlı "ortağıdır". Yeri gəlmişkən, dünya şöhrətli Sovet təyyarə dizayneri Oleq Antonov Moskva quberniyasında doğulub, Saratov və Leninqradda təhsil alıb və konstruktor kimi Moskvada fəaliyyətə başlayıb. 1946-cı ildən etibarən Sibir Tədqiqat Aviasiya İnstitutuna rəhbərlik edib və həmin müəssisə 1952-ci ildə Kiyevə köçürülüb.

185
Sputnik V peyvəndi, arxiv şəkli

Əcnəbilərə "Sputnik Layt", ruslara "Sputnik-V"

16
(Yenilənib 15:21 05.03.2021)
Rusiya Səhiyyə Nazirliyi yerli peyvənd preparatının daha yüngül versiyası üzrə tədqiqatların ikinci mərhələsinin başa çatdığını elan etdi

BAKI, 5 mart — Sputnik. Rusiyada "Sputnik Layt" peyvəndinin klinik sınaqlarının ikinci mərhələsi başa çatıb. Bu barədə RF-in səhiyyə naziri Mixail Muraşko məlumat verib. "Hazırda əldə olunmuş nəticələr ekspert qiymətləndirməsinə göndərilir", – deyə o, jurnalistlərə bildirib.

Üçüncü mərhələ üzrə klinik sınaqlara da fevralın ortalarında icazə verilib. Bu tədqiqat plasebodan istifadə olunmaqla iki qrupda aparılmalı və 28 yanvar 2022-ci il tarixinə kimi tamamlanmalıdır.

"Sputnik Layt" preparatı insanın adenovirus vektorlarının yaxşı öyrənilmiş platformasında Qamaleya Mərkəzinin Rusiya Birbaşa İnvestisiyalar Fondu (RBİF) ilə birlikdə hazırladığı "Sputnik" istehsal xəttinin bir hissəsidir.

RBİF rəhbəri Kiril Dmitriyevin sözlərinə görə, "yüngül versiya", əsasən, güclü xarici epidemioloji ocaqların mövcud olduğu xarici bazara hesablanıb. Rusiyada isə "Sputnik V" flaqman olaraq qalacaq.

Qamaleya mərkəzinin direktoru Aleksandr Ginzburq isə bəyan edib ki, bu ölkələrdə "Sputnik Layt"dan istifadə yoluxma səviyyəsini aşağı salmağa, yerli səhiyyənin yükünü azaltmağa imkan verəcək. Alim vaksinasiyadan sonra yaranan immunitetin üç-dörd ay davam edəcəyini və peyvəndin təsirinin təxminən 85% olacağını da bildirib.

Sxem yalnız bir dəfə inyeksiya olunmasını ("Sputnik V" nin birinci komponenti) nəzərdə tutur ki, bu zamanda da antitel daha qısa müddətdə ifraz edilir. Bundan başqa, peyvənd olunan insan koronavirusa yoluxsa belə, onun xəstəliyi ağır formada keçirəcəyi gözlənilmir, çünki virusun törədicisi ağ ciyərə qədər gedib çatmır. Müdafiə qabiliyytini uzatmaq üçün üç aydan sonra ikinci komponent də tətbiq oluna bilər.

 

16
Ziyarətçilər Benksinin əsərlərinə baxırlar, arxiv şəkli

Benksinin əsərini yandırmaq üçün 95 min dollar ödədilər - VİDEO

0
(Yenilənib 00:33 06.03.2021)
"Morons" rəsmində real tarixi an - rəssam Vinsent Van Qoqun "Günəbaxanlar" tablosunun hərracda 50 milyon ABŞ dollarına satıldığı vəziyyət təsvir olunub.

BAKI, 6 mart — Sputnik. "Injective Protocol" blokçeyn şirkəti küçə rəssamı Benksinin "Morons" rəsmini yandırmaq və rəqəmsal aktivə çevirmək üçün Nyu-York qalereyasına 95 min ABŞ dolları ödəyərək şəkli satın alıb.

Sputnik Azərbaycan xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, rəssamın özünün yaratdığı "Pest Control" agentliyi əsərin həqiqiliyini təsdiqləyib. Canlı yayımlanan yandırılma prosesindən sonra rəsm əsəri dəyişdirilə bilinməyən tokenə (NFT) çevrilib. Qeyd olunur ki, bu, əsl sənət əsərinin virtual aktivə çevrildiyi ilk haldır.

"Morons" rəsmində real tarixi an - rəssam Vinsent Van Qoqun "Günəbaxanlar" tablosunun hərracda 50 milyon ABŞ dollarına satıldığı vəziyyət təsvir olunub. Bu, çoxlu lot ilə hərracların tətbiqinin başlanğıcı olub.

Daha əvvəl Benksinin qrafitisi olan divarın bir parçasının "altırəqəmli məbləğə" satıldığı bildirilmişdi.

0