Koronavirusа qarşı peyvənd, arxiv şəkli

Əslində beş aya başa gəlməyibmiş - Rusiyanın COVID-19 peyvəndi haqqında hər şey

337
(Yenilənib 14:03 20.08.2020)
Qamaleya Mərkəzinin Direktor müavini Denis Loqunov Rusiyanın COVID-19 peyvəndi haqqında Sputnik-ə danışıb

BAKI, 20 avqust — Sputnik. Qamaleya Mərkəzinin Direktor müavini Denis Loqunov Rusiyanın COVID-19-a qarşı yeni peyvəndinin qeydiyyat proseduru, sınaqların nəticələri və əhalinin peyvəndlənməsi planları barədə Sputnik-ə danışıb.

- Ötən bazar günü siz kliniki sınaqların nəticələrini Səhiyyə Nazirliyinə ötürmüsünüz. Nəticələr hələ dərc edilməyib. Bu araşdırmaların əsas nəticələri barədə deyərdiniz.

- Biz peyvəndin klinika öncəsi tam təhlükəsizlik və effektivlik araşdırmasını, sonra isə iki kliniki sınaq həyata keçirdik. Sınaqlar zamanı peyvənd təhlükəsizlik və immunogen göstəricilərə görə sağlam könüllülərin cəlb olunması ilə öyrənilirdi. Bu araşdırmaların nəticələrinə əsasən, peyvənd yaxşı təhlükəsizlik profili və yüksək immunogenlik göstərdi.

Peyvəndin həm quru, həm də maye forması tətbiq olunduqda bizim peyvəndə immunlaşdırılmış bütün könüllülərdə virusu neytrallaşdıran anticisimlər aşkar edildi. Həmçinin hüceyrənin immun cavabının müxtəlif göstəriciləri, o cümlədən, virus əleyhinə immunitetin vacib parametri olan sitotoksik limfositlər təhlil edildi.

Koronavirusа qarşı peyvənd, arxiv şəkli
© Handout / Russian Direct Investment Fund / AFP
Rusiyanın COVID-19 peyvəndi

Virusa yoluxmuş hüceyrələri orqanizmdən çıxaran sitotoksik limfositlər bütün peyvəndlənmiş könüllülərdə aşkar edildi. Beləliklə, immunogenlik üzrə biz çox yaxşı nəticələr əldə etdik.

Təhlükəsizliyə dair: hərarət və daxil edilmə yerində ağrı kimi gözlənilən arzuolunmaz hallar heç də bütün könüllülərdə müşahidə edilmədi. Lakin bu konkret rəqəmlər yaxın günlərdə dərc olunacaq.

- Sınaqların birinci və ikinci fazasında neçə nəfər iştirak etdi?

- Hər bir fazada 38, ümumilikdə 76 nəfər iştiak etdi. İki protokolun fərqi onda idi ki, peyvənd eyni olsa da, aqreqat forması müxtəlif idi.

- Yaş etibarilə iştirakçılar arasında fərq necə idi?

- Hər iki faza üçün könüllülər 18-60 yaş arasında idilər.

- Mətbuatda tez-tez belə bir iddia təkrar olunur ki, etibarlı peyvəndin yaradılmasına ən azı 1,5 il lazımdır. İzah edə bilərsiniz, N.F.Qamaleya adına mərkəzin alimləri qısa müddətdə, 5-6 aya peyvəndi necə yarada bildilər?

- Bizim "sıfırdan" qısa müddətə peyvənd yaratdığımızı demək düzgün deyil. Adenovirus vektorlar texnologiyasının hazırlanma anından onun praktikada tətbiqi məqamınadək 40 il keçib.

Koronavirusа qarşı peyvənd, arxiv şəkli
© Handout / Russian Direct Investment Fund / AFP
Rusiyanın COVID-19 peyvəndi

2015-ci ildən N.F.Qamaleya adına mərkəzin hazırladığı adenovirus vektorların əsasındakı peyvəndlərlə 3 mindən artıq insan peyvəndlənib. Ona görə də bu, 5 aylıq əziyyət deyil.

Adenovirus vektorlarının əsasına yalnız Rusiyada peyvəndlər yaradılmayıb. Çinin CanSino şirkəti və Johnson & Johnson da adenovirus vektorları ilə işləyirlər. Birinci növbədə, bu Ebola qızdırmasına qarşı peyvəndlərdir. Bu platformalar məlumdur və kliniki sınaqların gedişində yaxşı öyrənilib.

Kliniki sınaqların nəticələrindən əlavə, bu platformaların təhlükəsizliyi barədə onu da demək olar ki, biz hamımız adenoviruslara yoluxuruq və heç kimdə somatik xəstəliklər şəklində nəticələr heç vaxt olmur.

Bizdə canlı adenoviruslarla yox, adenovirus vektorlarla iş gedir. Bunlar bəzi genomları çıxarılmış viruslardır və onlar insan hüceyrəsində çoxala bilməzlər. Belə çıxır ki, adenoviruslarla yaşamaq qorxulu deyil, çoxala bilməyən vektorlarla isə yaşamaq tamamilə təhlükəsizdir. Mənim sözlərimi keçirilmiş on minlərlə sınaqların nəticələri təsdiq edir.

- Digər peyvəndlər ya 26-cı, ya da 5-ci adenovirusu istifadə edirlər. Rusiya peyvəndi isə hər ikisini istifadə edir. Bunun necə işlədiyini daha ətraflı izah edə bilərsiniz?

- Milli peyvəndləmə təqviminə baxın. Görəcəksiniz ki, bir çox peyvəndlər möhkəmləndirilir. Yəni, peyvəndi bir, iki, üç və daha çox dəfə vururlar. Bunu niyə edirlər? Yalnız yüksək immun cavabı formalaşdırmaq üçün yox, həm də bu cavabın uzunmüddətli olması, etibarlı immunoloji cavabın formalaşması üçün.

Əgər iqtisadiyyatı çıxsaq və sağlam düşüncə, immun cavabının uzunmüddətliliyi və səviyyəsinin qayğısına qalsaq, praym-bust strategiyası, yəni, iki və daha çox peyvəndləmə həmişə daha yaxşıdır. Praym-bust peyvəndləməni müxtəlif vektorlarla etmək sadə səbəbdən zəruridir: Dərmanın birinci dəfə daxil edilməsindən sonra vektora da immun cavabı formalaşacaq. Əgər siz eyni vektoru ikinci immunlaşdırma zamanı da daxil etsəniz, onda artıq formalaşmış antivektor immuniteti peyvəndləmənin effektivliyini azaldacaq. Ona görə də siz sadəcə daşıyıcı vektoru immun cavabını tanımayacaq vektorla dəyişirsiniz. Beləliklə, siz immun sisteminin xəbəri olmadan vacib geni keçirə və lazımi anticisimə immun cavabını formalaşdıra biləcəksiniz.

- Sizin peyvəndiniz müvəqqəti qeydiyyatdan keçib. Bu nə deməkdir?

- Müvəqqəti qeydiyyat nəyə lazımdır? Biz qarşıdakı 1,5 ildə sağlam könüllüləri müdafiə etmək istəmirik axı.

Koronavirusа qarşı peyvənd, arxiv şəkli
© Handout / Russian Direct Investment Fund / AFP
Rusiyanın COVID-19 peyvəndi

Əgər biz aralarında risk qrupu, yəni keçirəcəkləri infeksiya nəticəsində ya əlil, ya da həlak olacaq insanlar olan adi əhali ilə işləyiriksə, onda çox sərt şərtlərlə və məhdudiyyətlərlə mümkün qədər tez peyvəndi dövriyyəyə çıxaracaq mexanizm lazım idi.

Sərt şərtlər nə deməkdir? Bu, o deməkdir ki, hər bir şüşə QR-kodla kodlaşdırılır. Bütün stasionarlarda peyvəndin tətbiq olunmasına və könüllülərdə ortaya çıxacaq bütün xoşagəlməz hallara nəzarətə dair tətbiq olacaq. Peyvəndlənən hər bir könüllü tətbiqdə öünü necə hiss etməsi haqqında qeyd apara biləcək.

Bir daha qeyd etmək istəyirəm ki, söhbət məcburi kütləvi peyvəndləmədən getmir, peyvənd etdirmək barədə qərarı hər kəs özü qəbul edir.

- Üçüncü mərhələdə təxminən nə qədər insan iştirak edəcək?

- Yekun rəqəmlər razılaşdırılır, amma deyə bilərəm ki, tədqiqatlar təxminən 30-40 min insanı əhatə edəcək. İşçi variantlardan birinə görə, 2 min nəfər immunogenlik parametrlərinin qiymətləndirilməsi üzrə klinik sınaqlarda, 28 min könüllü isə epidemioloji effektivliyin qiymətləndirilməsi üçün müşahidə araşdırmasında iştirak edəcək.

Hal-hazırda biz hələ protokolu yekunlaşdırırıq ki, bütün normalara, o cümlədən beynəlxalq qaydalara uyğun olsun.

- Klinik tədqiqatların müxtəlif mərhələləri bir-birindən nə ilə fərqlənir?

- Bizim Rusiya qanunvericiliyində birinci, ikinci, üçüncü mərhələ anlayışları yoxdur. Bu, beynəlxalq tənzimləmədə istifadə olunan şərti tərifdir. Birinci mərhələ təhlükəsizliyin qiymətləndirilməsi mərhələsidir, onu nadir hallarda öz xalis formasında həyata keçirirlər. Bu mərhələdə 2-8-10-15 nəfər, bəzən isə 20 nəfər iştirak edə bilər.

Vaksinlərin tədqiq edildiyi bir şəraitdə, könüllüləri yalnız təhlükəsizliyə görə araşdırmaq və eyni zamanda qan nümunəsi götürməmək və dərhal immunogenliyi yoxlamamaq kifayət qədər axmaq bir fikirdir. Buna görə də çox tez-tez hallarda vaksinlər üçün klassik birinci mərhələ ikinci mərhələ ilə birlikdə aparılır ki, bu zaman yalnız təhlükəsizliyin deyil, səmərəliliyin qiymətləndirilməsi də baş tutur.

© Sputnik / AFK Sistema
Rusiyanın COVID-19 peyvəndi

Bu mərhələdə vaksinlərin effektivliyi onların immunogenliyi ilə qiymətləndirilir. Yəni birləşdirilmiş birinci-ikinci mərhələdə ən müxtəlif parametrlər üzrə təhlükəsizlik və immunogenlik müəyyən edilir.

Üçüncü mərhələdə isə epidemioloji səmərəlilik qiymətləndirilir. Siz peyvənd edilmiş əhalinin peyvənd edilməmiş əhalidən nə qədər çox qorunduğunu qiymətləndirməlisiniz.

Onu da əlavə etmək istəyirəm ki, klinik sınaqlara preklinik tədqiqatlar proqramını müvəffəqiyyətlə keçmədən başlamaq olmaz. Bu, heyvanlar üzərində geniş təhlükəsizlik və immunogenlik tədqiqatlarıdır ki, onlar olmadan insanlara keçmək olmaz. Və bütün parametrlər böyük sayda növlərin – gəmiricilərin, dovşankimilərin, meymunların üzərində tədqiq edilir. Hərçənd klinik tədqiqatlara başlamaq qərarına gəlməzdən əvvəl biz bu işlərin hamısını görmüşük.

- Tədqiqatların üçüncü mərhələsi niyə artıq müvəqqəti qeydiyyatdan sonra həyata keçiriləcək?

- Müvəqqəti qeydiyyatın ideyası və mənası risk qruplarına daxil olan insanlar üçün vaksinə çıxış imkanını yaratmaq və bununla da insanları infeksiyanın ağır nəticələrindən və ya ölümdən qorumaqdır. Bununla yanaşı, peyvəndin mülki dövriyyəsi sərt nəzarət altında həyata keçiriləcək və müvəqqəti qeydiyyat istənilən vaxt dayandırıla bilər.

Üçüncü mərhələnin məqsədi idarə olunan təsadüfiləşdirilmiş tədqiqat çərçivəsində böyük sayda könüllü üzərində təhlükəsizliyin və səmərəliliyinin qiymətləndirilməsidir. Bu, bütün sınaq parametrləri üzrə böyük həcmdə statistik məlumatları əldə etmək üçün lazımdır. Bundan başqa, bu mərhələ peyvəndin daimi qeydiyyatı haqqında qərarın qəbul edilməsi üçün lazımdır.

- Sizin ünvanınıza Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) nümayəndələrindən tənqidlər gəlib. Onlar heç bir elmi tədqiqat görmədiklərini deyirər. ÜST nümayəndələri ilə qarşılıqlı əlaqəniz varmı?

- Prinsipcə, təcrübə belədir ki, biz əvvəlcə nəticələri Səhiyyə Nazirliyinin ekspertlərinə veririk. Məqsəd mümkün qədər tez təhlükəsiz və səmərəli vaksin əldə etmək idi və bu edilib. Sonra isə məlumatları ingilis dilinə tərcümə etmək və elmi əsərlər yazmaq lazımdır.

Bu, bir tərəfdən insanları qoyulmuş vəzifələrindən yayındırmır, digər tərəfdən də aldığımız məlumatları təhlil edən ekspertlər üçün təzyiq yaratmır. Nəsə dərc edəndə biz sanki göstəririk ki, baxın, bizi nəşr ediblər, bizə istinad verirlər və müzakirə edirlər – bizi qeydiyyatdan keçirin. Yəni Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən nəzərdən keçirildikdən sonra məlumatların dərc edilməsi qərarı qərəzsiz ekspertizaya imkan verir. Hazırda dərman qeydiyyatdan keçirilib və yaxın günlərdə məqalə ingilis dilində nüfuzlu beynəlxalq jurnala təqdim olunacaq, redaktorların və rəyçilərin ekspert qiymətləndirməsindən keçəcək. Bu, bir-iki günlük iş deyil, bu proses bir müddət çəkəcək, amma hər halda bütün materiallar yığılıb və biz onu dərc üçün təqdim edirik. Ümid edirəm ki, yaxın vaxtlarda tənqidçilər üçün yeni zəmin olmayacaq.

- İstehsal gücünü necə artırmağı planlaşdırırsınız?

- Peyvəndin kütləvi istehsalının 2020-ci ilin sentyabrında başlanacağı gözlənilir. Beynəlxalq istehsal gücləri də daxil olmaqla, bütün istehsal güclərindən istifadə olunacağı halda, 2020-ci ilin sonuna qədər vaksinin istehsalının 200 milyon dozaya çatdırılması planlaşdırılır. Artıq 20-dən çox ölkə, o cümlədən BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı, İndoneziya, Filippin, Braziliya, Meksika və Hindistan "Sputnik V" vaksininin əldə edilməsində maraqlı olduqlarını bildiriblər.

© Sputnik / AFK Sistema
Rusiyanın COVID-19 peyvəndi

- Kliniki Tədqiqatlar üzrə Təşkilatlar Assosiasiyası (KTTA) Qamaleya Mərkəzinin alimlərini tənqid edərək guya onların öz vaksinlərinin prototipini özlərinə vurduqlarını iddia edib. Onlar deyirlər ki, beynəlxalq standartlara görə, bu, kobud pozuntudur. Bu tənqidə necə reaksiya verirsiniz?

- Mərkəzin alimləri heç bir pozuntu etməyiblər. Mərkəzin alimləri küçədə könüllü tutaraq, məlumatlandırılmış razılıq və sığorta olmadan onlara vaksin vurmağa başlasaydılar, bu, pozuntu olardı. Əgər biz bunu etsəydik, bu, KTTA-nın dediyi olardı.

Vaksinin yaradıcısının hüququ var ki, öz preparatını özü də qəbul etsin və bu, hər hansı bir şəkildə tənzimlənmir. Biz qəhrəman olduğumuza və ya məşhur olmaq istədiyimizə görə preparatı özümüzə vurmamışıq. Bunu ona görə etmişik ki, insanlar qırmızı zonada, yəni virusla işləyirlər.

Ümumiyyətlə, məsələ sadədir – yaxın dairəni müdafiə etmək imkanı var, hərtərəfli öyrənilmiş platforma əsasında yaradılmış vaksin var və hər birimiz öz nəticələrimizin və həmkarlarımızın nəticələrinin düzgünlüyünə əminik. Biz ilk növbədə özümüzü və yaxın dairəmizi qorumağa çalışırdıq.

Helsinki bəyannaməsi də bunu tamamilə reqlamentləşdirmir. O, klinik tədqiqatların aparılması qaydasını tənzimləyir. Həmin vaxt biz klinik araşdırma aparmamışıq. Yəni biz kliniki araşdırma aparsaydıq, öz adamlarımızı toplayıb peyvənd edib və bunu klinik tədqiqatlar dosyesinə yazsaydıq, onların bütün bu iddiaları əsaslandırılmış olardı. Əlbəttə, bu, pozuntu olardı.

- Peyvənd vurulmuş insanlarda və koronavirus xəstəliyindən sağalmış insanlarda anticisimlərin nisbəti necə olur və bu nisbət nə deməkdir?

- Bütün dünyada hazırda zərdabın xəstəlikdən sağalmış insanlarda aktivlik səviyyəsi ilə immunlaşdırılmış könüllülərdə aktivlik səviyyəsi müqayisə edilir. Burada fərq əhəmiyyətli dərəcədə peyvəndlənmiş insanların xeyrinədir, çünki immunizasiya zamanı orqanizmin intoksikasiyası baş vermir, ağır xəstəlik olmur, ona görə də təəccüblü deyil ki, peyvəndlənmiş şəxslərdə anticisimlərin səviyyəsi sağalanlardan daha yüksəkdir.

Biz artıq bilirik ki, anticisimlər bir çox sağalmış insanlarda yaranır, lakin uzun müddər qalmır. Peyvənd ilə isə anticisimlərin qalması daha etibarlı olur.

© Sputnik / Gamaleya Research Institute of Epidemiology and Microbiology
Rusiyanın COVID-19 peyvəndi

- Sizin peyvəndi koronavirus xəstəliyindən sağalmış insanlar qəbul edə bilərlərmi? Burada hər-hansı arzuolunmaz təsirlər ola bilərmi?

- Burada mənim üçün heç bir problem yoxdur. Biz qripdən hər il vaksinasiya olunuruq, eyni zamanda biz ona yoluxuruq, heç kim burada problem olduğunu soruşmur, soruşmur ki, bu il qripə yoluxmuşamsa, gələn il immunizasiya edə bilərəmmi?

Bu suallar bədnam ADE effektindən (infeksiyanın anticisimə bağlanaraq güclənməsi — virusun tam neytrallaşdırmayan anticisimlərə bağlanması nəticəsində onun immun hüceyrələrinə nüfuz etməsinə səbəb olan fenomen) başlayıb. Bu fenomen haqqında çox danışılır, amma əslində, SARS və SARS-CoV-2 koronaviruslarına qarşı vektor vaksininin vurulmasından sonra belə bir hal baş vermir.

Əgər biz vektor peyvəndlərindən danışırıqsa, bütün vaksin vurulmuş heyvanlar sağ qalır və xəstələnmir, bütün peyvənd edilməmiş heyvanlar ölür və ya ağ ciyərlərinə aşılanmış heyvanlardan daha çox zərər dəyir.

Buna görə də vektor vaksinlərdən istifadə edildikdə tənəffüs xəstəliyinin güclənlməsinə səbəb olan heç bir ADE effekti haqqında danışmaq olmaz. Bu, o demək deyil ki, onu öyrənmək və izləmək lazım deyil. Amma bu gün ADE haqqında söhbət çox şişirdilib. Bu hal həqiqətən də Denge və digər xəstəliklərə qarşı vaksinasiya halında mövcuddur. Ancaq koronavirusda belə bir hal olmur, artıq milyonlarla insan ona yoluxub və heç bir ADE təsiri tapılmayıb. Sağalmışların bir daha xəstələnməsi və ölməsi halı olmayıb.

- Rusiya vaksininin yaradılmasında yalnız rusiyalı alimlər işləyiblər? Yoxsa vaksininin yaradılmasında hansısa xarici həmkarlar iştirak ediblər?

- Xeyr, bu vaksin konkret olaraq yalnız Qamaleya Mərkəzində işlənib hazırlanıb, heç bir xarici həmkarlarla əməkdaşlıq etməmişik. Texnologiyanın özü böyük bir bilik və elmi iş təcrübəsidir. Təbiidir ki, dünyada ondan bir çox adam istifadə edir, çox sayda nəşrlər var, biz bu nəşrlərlə tanış oluruq, onlar bizim nəşrlərlə tanış olurlar. Bu, ümumi bir elm sahəsidir.

Vaksinin bilavasitə işlənib hazırlanması, yaradılması – bütün bunlar yalnız rusiyalı alimlər tərəfindən aparılıb.

337
Əlaqədar
“Vaksinə xoşagəlməz reaksiya olan kimi dayandırılacaq”
Çinin COVID-19 vaksinini pandalara bənzətdilər
Rusiyada koronavirus peyvəndinin istehsalı başladı
Çinin koronavirus peyvəndinin qiyməti bəlli oldu, amma gərək ikisini alasan
Rusiyanın koronavirus vaksininə ən vacib reaksiya
Moskva meri Sergey Sobyanin, arxiv şəkli

Moskva meri distant rejiminə keçməyə çağırıb: Soyuqlar yaxınlaşır, xəstəlik artacaq

551
(Yenilənib 11:53 25.09.2020)
Sobyanin iş yerlərində sanitar-epidemioloji təhlükəsizlik tədbirlərinin ciddi şəkildə yerinə yetirilməsini təmin etməyi tapşırıb.

BAKI, 25 sentyabr — Sputnik. Moskva meri Sergey Sobyanin koronavirusun yayılması təhlükəsi fonunda işəgötürənlərə mümkün qədər çox əməkdaşı distant iş rejimə keçirməyi tövsiyə edib.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, Sobyaninin çağırışı onun şəxsi saytında dərc olunub.

Sobyanin həmçinin dezinfeksiya, fərdi mühafizə vasitələrinin istifadəsi, sosial məsafə, temperaturun ölçülməsi və COVID-19 testləri də daxil olmaqla, iş yerlərində sanitar-epidemioloji təhlükəsizlik tədbirlərinin ciddi şəkildə yerinə yetirilməsini təmin etməyi tapşırıb.

Bundan əlavə, mer sentyabrın 28-dən etibarən yaşlı və xroniki xəstəlikləri olan insanlardan distant iş formatına keçməyi və ya tətil götürməyi xahiş edib.

Sobyanin bildirib ki, Moskvada "koronavirus hallarının sayı əhəmiyyətli dərəcədə artıb" və soyuqların yaxınlaşması ilə soyuqdəymə xəstəliklərinin artması müşahidə olunacaq. O, bütün moskvalıları nəqliyyatda, mağazalarda və digər ictimai yerlərdə maska və əlcək rejimlərinə riayət etməyə çağırıb.

551
Teqlər:
epidemiya, Koronavirus, COVID-19, moskva meri, Moskva, Sergey Sobyanin
İskəndər M raket kompleksi

Moskva ABŞ-ı böyük səhvdən çəkindirir

63
(Yenilənib 20:09 24.09.2020)
Vaşinqton dialoqa razılaşsa, perspektivdə Çin, Fransa, Böyük Britaniya, Hindistan və Pakistan — yəni nüvə silahına malik dövlətlər də müzakirəyə qoşula bilər.

BAKI, 24 sentyabr — Sputnik, Qaliyə İbrahimova, Sofiya Melniçuk. Rusiya Strateji Hücum Silahları Haqqında Müqavilənin (SHS-3) qorunub saxlanmasının tərəfdarıdır və ABŞ-ı onu uzatmağa çağırır. Danışıqlar yaydan bəri uzanır. Vaşinqton sənədin yenidən nəzərdən keçirilməsini tələb edir, Moskva isə nəyisə dəyişməkdən imtina edir. Problemin mahiyyəti nədədir? Ətraflı RİA Novosti-nin materialında.

"Reaksiya eşitmirik"

"Operativ şəkildə həll oluna bilən və həll edilməli olan prioritet məsələ, əlbəttə ki, 2021-ci ilin fevralında başa çatacaq Rusiya ilə ABŞ arasında Strateji Hücum Silahları Haqqında Müqavilənin uzadılmasıdır. Biz amerikalı tərəfdaşlarımızla belə danışıqlar aparırıq", – Vladimir Putin BMT Baş Assambleyasının 75-ci sessiyasının açılışında bildirib.

Rusiya prezidenti ölkələri yeni raket sistemlərinin yerləşdirilməsində də təmkinli olmağa çağırıb. Ötən il Birləşmiş Ştatlar Kiçikmənzilli və Ortamənzilli Raketlərin Ləğvi Barədə Müqavilədən çıxıb. Bundan sonra Moskva raketlərin Avropada yerləşdirilməsinə moratorium elan edib.

Putin vurğulayıb: "Təəssüf ki, biz hələ ki nə amerikalı tərəfdaşlarımızdan, nə də onların müttəfiqlərindən təklifimizə reaksiya eşitmirik".

SHS-3-ü uzatmağı BMT Baş katibi Antoniu Quterreş dəfələrlə tövsiyə edib. Amma o, ABŞ-ın Çini də müqaviləyə qatmaq tələbinə mənfi reaksiya verib. Amerikalıları "böyük səhv" etməkdən Rusiyanın daimi nümayəndəsi Vasili Nebenzya da çəkindirib.

Strateji təhlükəsizliyin sütunları

SHS-3 nüvə texnologiyalarına nəzarət sahəsində əsas sənəddir. 2010-cu ildə onu imzalamaqla Moskva və Vaşinqton strateji arsenalları ixtisar etməyi öhdələrinə götürüblər. Bu proses hələ 70-ci illərin əvvəllərində soyuq müharibə tərəflərinin Strateji Silahların Məhdudlaşdırılması (SSM-1) haqqında ilk müqaviləni bağlaması ilə başlayıb. O vaxtdan bəri bu sahədə yeddi ikitərəfli saziş qəbul olunub.

ABŞ onları heç vaxt şübhə altına almayıb. Lakin Donald Trampın prezidentliyi hər şeyi dəyişib. Ağ Ev rəhbəri razılaşmaları müasir reallıqlara uyğunlaşdırmağa çalışır və yeni silahlanma yarışının başlaması perspektivi onu qorxutmur.

ABŞ 2019-cu ilin avqustunda Kiçikmənzilli və Ortamənzilli Raketlərin Ləğvi Barədə Müqavilədən çıxmaq barədə qərarını Rusiyaya olan iddiaları ilə izah edib. İddia olunurdu ki, Moskva sənədlə qadağan olunmuş SSC-8 (Rusiya təsnifatında 9M729) raketlərini sınaqdan keçirib. Amerikalılar aydın sübutlar təqdim etməyiblər.

Amma qeyri-formal söhbətlərdə onlar etiraf ediblər ki, problem Moskvanın hərəkətlərində deyil. Pentaqon Çini kiçikmənzilli və ortamənzilli raketləri yaratmaqda şübhəli bilib və Çin hökumətinin strateji silahlarla bağlı danışıqlara qoşulmasını tələb edib. Pekin isə bu arzulara məhəl qoymayıb.

2020-ci ilin mayında ABŞ Açıq Səma Müqaviləsindən (ASM) çıxıb və yenə Moskvanı günahlandırıb – guya ruslar təftiş uçuşlarına mane olur. Rusiya Müdafiə Nazirliyi bunu təkzib edib. Qurumda hesab edirlər ki, amerikalılar kosmosa daha fəal şəkildə yiyələnmək niyyətindədirlər. ASM isə onların əl-qolunu bağlayırdı.

Nüvə pariteti

"ABŞ və NATO Çinin nüvə proqramının sürətlə inkişaf etməsindən narahatdırlar. Görünür, çinlilər bu məsələdə Vaşinqton və Moskva ilə paritet əldə etmək niyyətindədirlər", – ABŞ-ın silahlara nəzarət üzrə xüsusi nümayəndəsi Marşall Billinqsli yayda bildirirdi.

Vaşinqtonun narazılığına səbəb olan daha bir faktor odur ki, SHS-3 Rusiyanın taktiki nüvə potensialını artırmasını məhdudlaşdırmır. Billinqsli strateji silahların hazırkı yoxlanılması mexanizmini də tənqid edib.

Diskussiyalara hər halda start verilib, amma amerikalılar növbəti şərtləri irəli sürüblər.

"ABŞ Rusiyanın ən yeni silahlarını da müzakirəyə daxil etməyi tələb edir ki, bu da açıq qapını döymək (yəni aşkar olanı, heç kəsin qarşı çıxmadığını sübut etmək – red.) deməkdir", — Nebenzya bildirib.

"Yaxşı təklif"

Görüşlərin ikinci mərhələsi sentyabrda heç bir irəliləyiş olmadan başa çatıb. ABŞ-ın yeni tələbi var – əlavə çərçivə sazişlərini qəbul etmək.

Amerikalılar oraya yalnız strateji deyil, həm də taktiki nüvə arsenallarını da əlavə etməyi təklif edirlər. Yeganə güzəşt – Vaşinqton Çinin danışıqlar prosesinə qoşulmasını təxirə salmağa razılıq verib.

"Biz Rusiyaya yaxşı təklif verdik", — Billinqsli bildirib.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyindən (XİN) bildiriblər ki, Moskva müqaviləni yalnız hazırkı formada uzadacaq. Onun qüvvədə olma müddəti bir neçə aydan sonra başa çatır və nəyisə dəyişməyə vaxt yoxdur. Qurumdan bildiriblər ki, razılaşmanı amerikalılar özləri uzadırlar.

"Əgər ABŞ maraq balansı əsasında yeni bir şey hazırlamağa hazırdırsa, saziş mümkün olacaq. Amma vaxt lazım olacaq", - Rusiya Xarici İşlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov bildirib.

"ABŞ preferensiyalar istəyir"

"Alternativlər azdır: ya SHS-3 dəyişilmədən uzadılır, ya da ondan tamamilə imtina edilir", - silahlara nəzarət problemləri üzrə mütəxəssis Yevgeni Myasnikov bildirir.

O, müqavilənin əsas dəyərini strateji silahların yoxlanılması sistemində görür: "Əvvəlki dövrlərdə bir-birinin fəaliyyətinə nəzarət etmək çətin idi. Tərəflər ən pis ssenaridən çıxış edirdilər ki, bu da gərginliyi artırırdı. Sistem dağılsa, keçmişin təkrarlanması riski artacaq".

PİR Mərkəzinin yeni texnologiyalar və beynəlxalq təhlükəsizlik proqramının direktoru Vadim Kozulin şübhə etmir: müqavilə uzadılacaq. O, ABŞ-ın tələblərini üstünlükləri artırmağa yönəlmiş oyun kimi qiymətləndirir.

"Tramp öz ampluasındadır: sazişin imzalanmasından əvvəl daha çox üstünlük əldə etmək istəyir. Lakin demək olar ki, vaxt qalmayıb və amerikalılar (sazişi - red.) uzatmağa razılaşacaqlar. Yeni şərtlər gələcək müzakirələrin mövzusudur. Üstəlik, Rusiyanın da taktiki nüvə arsenalı və Amerikanın Avropadakı silahlarına dair təklifləri var", – ekspert vurğulayır.

O qeyd edir ki, SHS-3-ə pilotsuz sistemlər daxil deyil, baxmayaraq ki, onlar da nüvə silahı daşıyıcıları hesab edilə bilər.

"Pilotsuz uçan aparatlar Rusiyada çox sayda suallar yaradır. Əslində onlar da elə qanadlı raketlərdir — çoxdəfəlik istifadə nəticəsində onlar ciddi təhlükə törədir. Lakin SHS-3 üzrə görüşlər çərçivəsində Moskva bu mövzuya hələ ki toxunmur", - Kozulin qeyd edir.

Onun sözlərinə görə, nəzarət sisteminin saxlanması indi əsasən ABŞ-dan asılıdır. Əgər Vaşinqton dialoqa razılaşsa, perspektivdə Çin, Fransa, Böyük Britaniya, Hindistan və Pakistan — yəni nüvə silahına malik dövlətlər də müzakirəyə qoşula bilər.

63
Əlaqədar
Medvedev: "Məgər nüvə silahlarının uçuş hədəflərini kimsə dəyişib?"
Çənədəki maska, Beyrut, nüvə silahı və millətin imicini "yuyan" dovşan qanı
Politoloq: “İran nüvə anlaşması ilə bağlı taktiki gedişlər etməyə çalışır”
Trampın elçisi: "Nüvə silahlarını Avropadan çıxarmayacağıq!"
ABŞ Rusiyaya bütün nüvə gücünü göstərəcək
Koronavirusa yoluxanan xəstələrin müalicə aldığı hospital, arxiv şəkli

COVID-19-la bağlı dəhşətli proqnoz: iki milyon insan ölə bilər

0
(Yenilənib 23:42 25.09.2020)
Eyni zamanda Rayan qeyd edib ki, xəstəxanaya yatırılan xəstələr arasında ölüm göstəriciləri azalır. Onun sözlərinə görə, insanların bundan belə də ölməməsi üçün bəşəriyyətin əvvəlki 9 aydan özünə dərs götürməsi gərəkdir.

BAKI, 25 sentyabr — Sputnik. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) effektiv vaksin əldə edilib bəşəriyyət üçün əlçatan olana qədər COVID-19-dan 2 milyondan çox insanın öləcəyini istisna etməyib.

Sputnik Azərbaycan RİA Novosti-yə istinadən bildirir ki, bu barədə ÜST-ün səhiyyə sahəsində fövqəladə hallar üzrə proqramının direktoru Maykl Rayan mətbuat konfransında deyib.  

“Sözsüz ki, bunu təsəvvür etmək çətindir, ancaq bu, mümkün ola bilər. Çünki biz 9 ay ərzində bir milyon insan itirmişik. Yaxın 9 ay ərzində vaksinin peyda olacağına da ayıq başla yanaşırıq”, - Rayan effektiv vaksin əldə edilib bəşəriyyət üçün əlçatan olana qədər COVID-19-dan 2 milyondan çox insanın öləcəyi ehtimalı ilə bağlı suala cavab verərkən söyləyib.

Onun sözlərinə görə, hazırda problemlər var, xüsusən bunlar peyvəndin maliyyələşdirilməsi, istehsalı və qiymətləndirilməsi ilə bağlıdır.

Eyni zamanda Rayan qeyd edib ki, xəstəxanaya yatırılan xəstələr arasında ölüm göstəriciləri azalır. Onun sözlərinə görə, insanların bundan belə də ölməməsi üçün bəşəriyyətin əvvəlki 9 aydan özünə dərs götürməsi gərəkdir.

0
Teqlər:
vaksin, peyvənd, ölüm, ÜST, dünya, Koronavirus, epidemiya, COVID-19
Mövzu:
Dünyanı cənginə almış bəla
Əlaqədar
Şagirdlər koronavirusa harada yoluxublar? Nazirlikdən cavab
Türkiyədə dəhşət saçan ağcaqanadlar Azərbaycana gələ bilər, amma virus gətirməyəcək
Moskva meri distant iş rejiminə keçməyə çağırıb: Soyuqlar yaxınlaşır, xəstəlik artacaq
Rus virusoloq amerikalı həmkarını təkzib etdi: Denge ilə SARS-CoV-2 qohum deyillər
Təəccüblü kəşf: bu xəstəliyə yoluxmaq koronavirusa qarşı immunitet yaradır