ABŞ-ın Minuteman qitələrarası ballistik raketi, arxiv şəkli

Qlobal tərksilah haqqında müqavilə bazasının məhvi kimə nəyə lazımdır?

828
(Yenilənib 12:27 14.11.2019)
Xarici siyasət üzrə magistr, hüquqşünas Olqa Suxarevskaya tərksilah sahəsində müqavilələrin ləğvi prosesində Vaşinqtonun rolu barədə yazır.

"Nüvə əsri"nin strateji silahlarının məhdudlaşdırılmasına dair beynəlxalq razılaşmaların birincisi Nüvə silahının atmosferdə, kosmik fəzada və suyun altında sınağının qadağan olunması barədə 1963-cü ildə Böyük Britaniya, ABŞ və SSRİ arasında bağlanmış müqavilə oldu. Sonra çoxlu sayda başqa, ikitərəfli və çoxtərəfli razılaşmalar olub. Onlardan bəzilərinə tərəflər riayət edirlər, bəziləri köhnəlib və yeni redaksiya ilə əvəz olunub, bəziləri isə ləğv edilib.

Daha çox səs-küyə hələ 1987-ci ildə Mixail Qorbaçov və Ronald Reqyqan tərəfindən imzalanmış "Orta və kiçik mənzilli raketlər barədə" müqavilənin qüvvədən düşməsi səbəb oldu. Onun bağlanması ABŞ-ın Avropada SSRİ-nin daha çox əhali yaşayan Avropa hissəsini hədəf alan raketlərini yerləşdirməsi, həmçinin SSRİ-nin müvafiq ərazidə Avropaya istiqamətlənmiş raketlərinin yerləşdirilməsi ilə diktə olunurdu.

OKMR-in şərtləri 500-dən 5000 kilometrədək fəaliyyət məsafəsi olan yeni raketlərin hazırlanmasını qadağan edirdi. Lakin Müqavilə qanadlılar daxil olmaqla dənizdən buraxıla bilən raketlərə şamil edilmirdi. Məsələn, ABŞ-ın "Tomahavk"ları Aralıq, Baltik və Norveç dənizləri akvatoriyalarından atılaraq "qurudakı həmkalarını" əvəz edə bilərdilər.

ABŞ-ın OKMR-dən çıxmaq üçün bəhanəsi "İsgəndər" kompleksinin tərkibinə 9M729 qanadlı raketinin daxil edildiyi üçün Müqavilə şərtlərinin pozulması ilə bağlı Rusiyaya qarşı əsassız olaraq sürülmüş iddialar oldu. Bu barədə onlar 2019-cu il fevralın 1-də bəyan etdilər. İş ondadır ki, ABŞ özü iki il ondan əvvəl rəsmi olaraq 1000 km uça bilən orta mənzilli qanadlı raketlərin hazırlanması üçün rəsmi olaraq büdcədən pul ayırmışdılar.

ABŞ-ın bu addımına cavab olaraq Rusiya da OKMR-də iştirakını dayandırdı və bu il avqustun 2-də Müqavilə qüvvədən düşdü.

Bundan əlavə, Rusiya XİN başçısı Sergey Lavrovun bildirdiyinə görə, ABŞ-ın hərəkətinə simmetrik cavab kimi RF orta və kiçik mənzilli raketlərin hazırlanmasına başlayır. Lakin raket sahəsində qlobal miqyasda proqnozlaşdırılan vəziyyətin saxlanması üçün Rusiya yerüstü raketləri heç yerdə yerləşdirməyəcək – bu və ya digər bölgədə ABŞ və yaxud Avropanın analoji raketləri peyda olanadək.

"Açıq səma"

Açıq səmaya dair müqaviləni (ASM) də oxşar tale gözləyir – yenə də amerikalılar təşəbbüsü ilə. Bu razılaşma xüsusi avadanlıqlarla təchiz olunmuş təyyarələrin hərbi fəaliyyətə nəzarət etmək üçün digər ölkənin səmasında təftiş uçuşlarını nəzərdə tutur.

ABŞ üzərində uçuşların qadağan olunması üçün bəhanə Rusiyanın "Açıq səma" seriyasından iki yeni təyyarənin avadanlığına sertifikat vermək xahişi oldu. Amerikalı konqresmenlər öz ərazilərinin üzərindən uçuşları "casus və milli maraqlara zərərli" kimi qiymətləndiriblər. Həm də ASM-dən çıxmaq məhz ABŞ-a sərf edir: bu razılaşmadan çıxmamış NATO üzrə tərəfdaşlarından məlumat almaq imkanlarını saxlayaraq, ABŞ öz ərazisinə Rusiyanın nəzarət etmə imkanını aradan qaldırır. Düzdür, peyklərin köməyilə uçuş zamanı alınan məlumatın bir hissəsini əldə etmək mümkündür, lakin tam nəzarət mümkün deyil.

Uda bilmirik – qaydaları dəyişirik?

Nə vaxt hansı müqavilələrin bağlanıb pozulduğuna nəzər yetirdikdə qanunauyğunluğu görməmək olmur: müqavilələr yalnız o zaman bağlanıb ki, ABŞ və müttəfiqləri SSRİ və Rusiyanı texniki üstünlükdən məhrum etməkdən başqa yol tapmayıblar. Lakin amerikalılar irəli çıxan kimi müqavilələr ləğv olunur. OKMR-də də belə oldu.

İndi BMT vasitəsilə hipersəs silahının ləğv olunmasına cəhdlər edilir. Rusiya artıq belə silaha malikdir və bu sahədə ABŞ-ı qabaqlayır. Heç şübhə olmasın ki, Ştatlar özləri bu cür silah istehsal edən kimi qadağana ehtiyac qalmayacaq. Bütün bunlar uda bilmədikdə qaydaları dəyişən centlmen barədə lətifəni xatırladır.

SHS-3 və ya beynəlxalq təhlükəsizliyin qalıqları

Bu gün Rusiya və ABŞ arasında yeganə qüvvədə olan silahların məhdudlaşdırılması razılaşması Strateji hücum silahlarının ixtisar edilməsi barədə müqavilədir (SHS). Yalnız onun uzadılması raket-nüvə sahəsində nəzarət mexanizmlərinin birdəfəlik məhv olmasından qaçmağa imkan verəcək.

ABŞ ardıcıl olaraq həm adi, həm də nüvə silahının məhdudlaşdırılmasına yönəlik mövcud müqavilələr sisteminin ləğvinə hesablanmış xətt yürüdür. Hərbi ekspert Boris Rojin bu fikirdədir. "OKMR-dən çıxandan sonra indi fəal surətdə 2021-ci ildən sonra SHS-3 müqaviləsinin qüvvədən salınması müzakirə olunur. Artıq ABŞ-da müxtəlif səviyyələrdə bəyan edirlər ki, ya Amerikaya sərf etmədiyi üçün Müqavilə ləğv olunacaq, ya da Ağ Ev Birləşmiş Ştatlara sərfəli olan şərtlərlə Rusiya və Çinə yeni müqavilə bağlamağı təklif edəcək" – Rojin deyib.

Onun fikrincə, ABŞ-ın belə hərəkətləri ucbatından beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin qalıqları da məhv ola bilər.

Öz növbəsində Rusiya XİN başçısının müavini Sergey Ryabkov noyabrın əvvəllərində Moskvada keçirilmiş yayılmama üzrə konfransda bəyan edib ki, Rusiya 2021-ci il fevralında fəaliyyət müddəti bitəcək SHS müqaviləsi ilə bağlı çox narahatdır. O qeyd edib: "Hazırkı şəraitdə SHSM-nin müddətinin artırılması strateji sabitlik sahəsində tamamilə deqradasiyanın qarşısına alacaq və raket-nüvə sferasında nəzarət mexanizmlərini qoruyacaq və bu məsələdə yeni metodları fikirləşənədək vaxt qazandıracaq yeganə addım kimi görünür".

828
Moskvada Kremlə mənzərə, arxiv şəkli

Kreml Paşinyanın "İskəndər"lərlə bağlı açıqlamalarından məmnundur

47
(Yenilənib 14:58 01.03.2021)
Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov: "Çox önəmlidir ki, bu məsələdə həqiqət bərpa olundu".

BAKI, 1 mart — Sputnik. "Kreml Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə söhbətdən sonra "İskəndər" məsələsində ona yanlış məlumatın çatdırılması qənaətinə gəlməsinə dair Yerevandan səsləndirilən bəyanatlardan məmnundur ". Sputnik Azərbaycan "RİA Novosti"-yə istinadən xəbər verir ki, bunu Rusiya Prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib.

"Çox önəmlidir ki, bu məsələdə həqiqət bərpa olundu", - Peskov qeyd edib.

Xatırladaq ki, daha əvvəl Ermənistanın Baş nazirinin mətbuat katibi Mane Gevorqyan bildirib ki, Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə danışdıqdan sonra bu qənaətə gəlib ki, ona "İskəndər"lərlə bağlı yanlış məlumat verilib.

"Ermənistan Baş naziri və Rusiya Federasiyası Prezidenti bu yaxınlarda baş tutan telefon danışığı zamanı digər məsələlərlə yanaşı Ermənistan Baş nazirinin "İskəndər" sisteminin tətbiqi ilə bağlı bəyanatını da müzakirə ediblər", - deyə Gevorqyan bildirib.

Agentlik qeyd edir ki, mövcud faktlar və məlumatların müqayisəsi nəticəsində Ermənistan Baş naziri bu qənaətə gəlib ki, cari duruma dair ona yanlış məlumat verilib.

"Bundan əlavə, Baş nazirin bəyanatının hərbi və hərbi-sənaye əməkdaşlığı sahəsində Ermənistan-Rusiya müttəfiqlik əlaqələrinin məzmunu və keyfiyyəti ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Şübhə yoxdur ki, Rusiya silahları dünyanın ən yaxşı silahlarından biridir. Ermənistan Respublikası Rusiya Federasiyası ilə hərbi sənaye və yüksək texnologiyalar sahələrində sıx əməkdaşlığı davam etdirir və onu daha da dərinləşdirmək üçün addımlar atmaq niyyətindədir", - deyə Paşinyanın mətbuat katibi qeyd edib.

Xatırladaq ki, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan "1in.am" nəşrinə müsahibəsində Qarabağ müharibəsi zamanı "İskəndər" operativ-taktiki kompleksinin partlamayan raketlərindən danışıb.

Bununla da Paşinyan Ermənistanın sabiq prezidenti Serj Sarqsyanın Ermənistan hərbçilərinin müharibənin lap əvvəlində "İskəndər"ləri tətbiq etmək barədə fikirlərinə münasibət bildirib.

"Qoy özünə sual versin ki, niyə "İskəndər"in raketi partlamayıb? Və ya məsələn, niyə 10%-i partlayıb?" - deyən Paşinyan detalları verməyib.

Jurnalistin "belə də olurmu?" dəqiqləşdirici sualını isə Paşinyan belə cavablandırıb: "Bilmirəm. Ola bilər, silah 80-cı illərindir".

Ermənistan Müdafiə Nazirliyi Nikol Paşinyanın "İskəndər" komleksləri barədə fikirlərinə münasibət bildirməkdən imtina edib.

47
 Rusiyada epdimioloji vəziyyət

Rusiyada koronavirusdan bir gündə 333 nəfər öldü

9
(Yenilənib 14:59 01.03.2021)
Rusiyada bu xəstəliyə yoluxanların sayı 4 257 640-a çatıb. Rusiyada pandemiya yayılandan 86 455-ə nəfər COVID-19-dan vəfat edib. Ölkədə bu virusdan sağalanların sayı 3 823 074- ə çatıb.

BAKI, 1 mart — Sputnik. Son bir sutka ərzində Rusiyada 11 571 koronavirusa yeni yoluxma halı aşkarlanıb. Sputnik Azərbaycan Rusiya Operativ Qərargahına istinadən xəbər verir ki, bir gün ərzində qonşu ölkədə 333 nəfər ölüb.

Ümumilikdə, Rusiyada bu xəstəliyə yoluxanların sayı 4 257 640-a çatıb. Rusiyada pandemiya yayılandan 86 455-ə nəfər COVID-19-dan vəfat edib. Ölkədə bu virusdan sağalanların sayı 3 823 074- ə çatıb.

Xatırladaq ki, koronavirus infeksiyası ötən ilin dekabrında Çinin Uhan şəhərində yayılmağa başlayıb. Hazırda virus dünyanın əksər regionları və ölkələrində yayılıb. Dünyada koronavirus infeksiyasına indiyədək yoluxanların sayı 114 milyonu keçib, 2,53 milyondan çox adam isə virus səbəbi ilə ölüb.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) fevralın 11-də infeksiyanın törətdiyi xəstəliyin adını COVID-19 qoyub, martın 11-də isə koronavirusu pandemiya elan edib.

9
Teqlər:
Rusiya, Koronavirus, epidemiya, COVID-19
Sənəd, arxiv şəkli

Notariat rüsumları azaldıldı - qabağa düşmüşük?

0
(Yenilənib 08:54 02.03.2021)
Yeni dəyişikliklər daha ədalətli yanaşma ortaya qoyur: "Çünki, şəxs ona verilməyən sənədlərin notariat qaydasında təsdiq edilməsinə görə dövlət rüsumu və ya haqq ödəməkdən azad olur".

Xalid Məmmədov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 2 mart — Sputnik. Prezident İlham Əliyev "Notariat haqqında" və "Dövlət rüsumu haqqında" qanunlarda dəyişiklikləri təsdiqləyib. Bu qanunlar 2021-ci il martın 1-dən qüvvəyə minib.

Hüquqşünas Azər Nağıyev Sputnik Azərbaycan-a bu dəyişiklikləri şərh edib.

Onun sözlərinə əsasən, dəyişikliklər Azərbaycanda notariat hərəkətlərin aparılması zamanı dövlət rüsumunun və haqqının tutulmasının bəzi xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirir: "Dəyişikliyə görə, notarius tərəfindən notariat hərəkətlərinin aparılması üçün müraciət etmiş şəxsə verilməsi nəzərdə tutulmayan sənədlərin, o cümlədən notariat işinə əlavə edilməsi məqsədi ilə hazırlanmış sənədlərin notariat qaydasında təsdiq edilməsinə görə dövlət rüsumu və ya haqq, habelə notariat hərəkətləri ilə əlaqədar göstərilən xidmətə görə haqq tutulmayacaq. Sadə dildə desək, bəzən hansısa notariat əməliyyatı zamanı bir sıra sənədlər (şəxsiyyət vəsiqəsi, etibarnamə, çıxarış, qəbz və s.) təqdim edilir və ya toplanır ki, notarius onların surətlərini notariat işinə əlavə edir. Bu zaman həmin sənədlərin surətləri də notarius tərəfindən notariat qaydasında təsdiq edilib işə əlavə edilir. Bu cür sənədlərin, yəni həmin şəxsə verilməsi nəzərdə tutulmayan sənədlərin, habelə notariat işinə əlavə edilmək məqsədi ilə hazırlanmış sənədlərin notariat qaydasında təsdiq edilməsinə görə dövlət rüsumu və göstərilən xidmətə görə haqq tutulmayacaq".

Hüquqşünas bildirib ki, yeni dəyişikliklər daha ədalətli yanaşma ortaya qoyur: "Çünki, şəxs ona verilməyən sənədlərin notariat qaydasında təsdiq edilməsinə görə dövlət rüsumu və ya haqq ödəməkdən azad olur".

O qeyd edib ki, başqa bir dəyişikliyə görə digər notariat hərəkətinin aparılması çərçivəsində elektron informasiya sistemləri və ya ehtiyatları vasitəsilə əldə edilmiş məlumat və ya sənədlərin surətinin kağız daşıyıcıya keçirilərək təsdiq edilməsinə görə dövlət rüsumu və ya haqq, habelə notariat hərəkətləri ilə əlaqədar göstərilən xidmətə görə haqq tutulmayacaq: "Ölkəmizdə artıq bir sıra fəaliyyət sahələri vardır ki, elektron informasiya sistemləri və ya ehtiyatları vasitəsilə həyata keçirilməkdədir. Buna misal olaraq Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti tərəfindən mülkiyyət hüququnu təsdiq edən çıxarışların elektron şəkildə verilməsini, vergi və rüsumların Elektron Hökumət Portalı vasitəsi ilə ödənilməsini və s. göstərmək olar. Sözsüz ki, zaman-zaman bu cür xidmətlər nəticəsində əldə edilmiş məlumat və ya sənədlərin surətinin kağız daşıyıcıya keçirilərək təsdiq edilməsi zərurəti də yaranır. Yeni dəyişikliklərə əsasən, qanunverici orqan bu halda şəxsləri elektron informasiya sistemləri və ya ehtiyatları vasitəsilə əldə edilmiş məlumat və ya sənədlərin surətinin kağız daşıyıcıya keçirilərək təsdiq edilməsinə görə dövlət rüsumu və göstərilən xidmətə görə haqq tutulmasından azad edir".

"Məsələn, bir vətəndaşın iki mənzili var. Bir mənzilin çıxarışı illər əvvəl alınmış rəsmi blankda olan çıxarışdır. Digər mənzilə dair isə yeni alınmış elektron çıxarışdır. İndi vətəndaş həmin çıxarışların surətlərinin notariat qaydasında təsdiq edilməsini istəyirsə, bu zaman elektron çıxarışın kağız daşıyıcıya keçirilərək təsdiq edilməsinə görə dövlət rüsumu və göstərilən xidmətə görə haqq tutulmasından azad olunacaq. Amma illər əvvəl alınmış rəsmi blankda olan çıxarışın surətinin notariat qaydasında təsdiq edilməsinə görə dövlət rüsumu və göstərilən xidmətə görə haqq ödəməli olacaq" - deyə Nağıyev qeyd edib.

Hüquqşünas vurğulayıb ki, yeni dəyişikliklər müasir dövrün tələblərinə uyğun olmaqla yanaşı, əhaliyə xidmətdə rahatlıq və çevikliyi təmin edən, vətəndaş-məmur ünsiyyətini minimuma endirən elektron informasiya sistemləri və ya ehtiyatları vasitəsilə əldə edilmiş məlumat və ya sənədlərlə bağlı işi stimullaşdırır.

Onun sözlərinə görə, bundan başqa, "Dövlət rüsumu haqqında" qanuna edilən dəyişikliyə əsasən sənədlərin bir dildən başqa dilə tərcüməsinin düzgünlüyünün təsdiqi (hər səhifəyə görə), sənədlərdən surət və çıxarışların düzgünlüyünün təsdiqi və vətəndaşla fotoşəkildəki şəxsin eyniliyinin təsdiqi üçün dövlət rüsumunun məbləği azaldılıb və maddənin məzmunu daha dəqiq ifadə edilib: "Belə ki, hazırda qüvvədə olan "2 manat və sənədlərdən surət və çıxarışların düzgünlüyünün təsdiqi üçün hər səhifəyə görə əlavə" sözləri, yeni layihəyə əsasən "1,5 manat və sənədlərdən surət və çıxarışların düzgünlüyünün təsdiqi üçün ikinci səhifədən başlayaraq hər səhifəyə görə" sözləri ilə əvəz edilib".

0