Покупка, деньги

Bilirsiniz, əsl kasıblıq dövrü vaxt başlayacaq?

535
(Yenilənib 12:12 24.08.2015)
Ekspertlər qiymət artımında süni amillərin də rol oynadığını deyir

Dünya bazarında neftin qiymətinin ucuzlaşması Azərbaycanda bir sıra istehlak mallarının qiymətlərinin artmasına səbəb olub. Bu isə öz növbəsində ölkədə alıcılıq qabiliyyətinin düşməsinə təsir göstərib. Azərbaycana taxıl ixrac edən Qazaxstanda da 35 faizlik devalvasiya baş verib. Bu və digər məsələlər ümumiyyətlə dünya iqtisadiyyatının yaxşı vəziyyətdə olmadığını göstərir. Azərbaycan doğurdanmı “kasıblıq” dövrünü yaşayır, ölkədə qiymət artımının qarşısı alınacaqmı? Bu məsələləri araşdırmağa çalışdıq.

İqtisadçı ekspert Pərviz Heydərovun fikrincə, qiymət artımının qarşısını almaq mümkün olmayacaq:

“Qiymətləri inzibati yolla saxlamaq və ya müəyyən eləmək qeyri mümkündür. Sadəcə olaraq, Azərbyacanda son illərdəki təcrübəyə əsasən süni qiymət artımı problemi mövcuddur. Bu da əsasən müəyyən sahələrdəki insiharçılıqdan irəli gəlir. Dünya iqtisadiyyatında gedən proseslərlə bağlı o cümlədən neftin qiymətinin azalması ölkədə qeyri neft sektorunun hələ kifayət qədər inkişaf etməməsi səbəbindən istehlak bazrında müəyyən qiymət artımı, bahalaşma labüddür. Mənim fikrimcə bu ilin axırınacan biz istehlak bazarında müəyyən bahalaşma ilə üzləşə bilərik. Amma bötüvlükdə qiymətlərin nəzarətdən çıxması xüsusəndə kəskin süni qiymət artımlarının baş verməsi mümkün deyil”.

İqtisadçı ekspert Vüqar Bayramlı isə bildirib ki, bahalaşmanın daha çox suni amillər əsasında baş verməsini deməklə yanaşı əlavə edir ki, qiymət artımı tək xaricdən idxal olunan məhsullara aid deyil:

“Avqust ayında nə qədər qəribə olsada bütün şirkətlər eyni vaxtda istər ərzaq, istər qeyri-ərzaq məhsullarının qiymətlərinin artırılması ilə bağlı qərar qəbul etdi. Bizim apardığımız monitorinqlər göstərir ki, heç də bütün qiymət artımları devalvasiya nəticəsində yaranan xərc hesabına deyil. Çünki yerli istehsal olan məhsullarının qiymətlərinində də artımlar olub. Hətta elə məhsullar var ki, onların istehsalında xaricdən gətirilən xammaldan istifadə olunmur, yani tamamən yerli məhsuldur amma həmin məhsullarında qiymətlərində artımlar var. Bu isə onu göstərir ki, son qiymət artımları yalnız iqtisadi deyil, eyni zamanda süni qiymət artımlarıdır. Çox təssüf ki, sahibkarlar süni şəkildə qiymət artımına gedərək daha çox gəlir əldə etməyə çalışırlar. Bu isə bazarlarda orta hesabla 10 faizlik qiymət artımına gətirib çıxarır.”

Vüqar Bayramlı onu da qeyd edib ki, İqtisadiyyat və Sənaye nazirliyi süni qiymət artımlarına qarşı mübarizəni gücləndirməlidir. Güman olunur ki, bəzi  məhsullarda artım faizinin azalması, bəzi  məhsullarda isə qiymətlərin əvvəlki vəziyyətdə saxlanılması mümkündür.

Ekspert həmçinin Qazaxıstanda baş verən devalvasiyanın Azərbaycana satılan taxılın qiymətinə təsiri haqda danışıb:

“Qazaxıstanda baş verən devalvasiya Qazaxıstanda istehsal olan məhsulların həm manat, həm dollar ifadəsində qiymətlərinin aşağı düşməsinə gətirib çıxaracaq. Amma taxıl strateji məhsul olduğundan adətən  dünya bazarında taxılın qiyməti dollarla müəyyənləşdirilir. Bu zaman artıq milli valyutanın devalvasiyası zamanı strateji məhsulların qiymətlərinin dollar ifadəsində aşağı düşməsinə gətirib çıxarmır. Taxıl idxalı ilə bağlı Azərbyacan ilə Qazaxıstan arsında aparılan danışıqlarda valyuta növü kimi dollar götürülüb. Devalvasiya Qazaxıstanda istehsal olan məhsulların dollar və ya manat ifadəsində qiymətlərinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarsa da, bu, taxılın qiymətinə təsir göstərməyəcək”.

Ekspert Pərviz Heydərov bildirib ki, növbəti illərdə Azərbaycanda real “kasıblıq” dövrü özünü göstərə bilər:

“Kasıblıq dövrü hal-hazırda cəmiyyətə tam hakim kəsilməsə də, dövlət üçün bu dövr artıq başlanmış sayılır. Bizim dövlətin gəlirlərinin 90%-i neftdəndir. Son illərdə bizdə daxildə neft hasilatı azalır, üstəlik də keçən ilin iyun ayından bəri neftin qiymətində iki dəfədən çox ucuzlaşma olub. Hətta gözlənilir ki, qiymətlər daha aşağı səviyyəyə düşsün. Neftin qiyməti ən bədbin proqnozlara əsasən həqiqətən də kəskin şəkildə enərsə, bu artıq cəmiyyətdə də, ölkə iqtisadiyyatının bütün sferalarında özünü hiss etdirəcək. Yəni əsl kasıblıq dövrü növbəti illərdə özünü göstərə bilər”. 

O ki qaldı “kasıblıq” dövrünün nə qədər davam edəcəyi məsələsinə, ekspertlər hesab edir ki, bu dövr yalnız dünya iqtisadiyyatında stabillik əldə edildikdən sonra aradan qalxa bilər.

535
Teqlər:
kasıblıq” dövrü, kasıblıq, manatın devalvasiyası, neft, Pərviz Heydərov, Vüqar Bayramlı