Ukraynda Müstəqillik gününün qeyd olunması, arxiv şəkli

Ukrayna: böhranın ildönümü

22
Ekspert: İndi xarici ölkədən yardım almadan keçinmək mümkün deyil. Ukrayna böhranı Ukraynanın daxili resursları sayəsində həll edilə bilməz.

BAKI, 25 avqust — Sputnik. Beynəlxalq şərhçi Rostislav İşşenko – Sputnik üçün.

Ukrayna avqustun 24-də formal müstəqilliyinin 30-cu ildönümünü təntənəli şəkildə qeyd etdi. Ancaq düşünüldüyünün əksinə olaraq, Ukrayna böhranı nə 2014-cü ildə, nə də 2004-cü ildə deyil, məhz bu ölkənin müstəqilliyinin elan edildiyi vaxt (SSRİ-nin rəsmi olaraq dağılmasından əvvəl) başlayıb.

Hələ o zaman sovet respublikasının rəhbərləri vətəndaşlıq prinsipinə əsaslanan müasir dövlət qurmaq niyyətini riyakarlıqla bəyan edərək, əslində etnik cəhətdən təmiz ölkə yaratmaq xülyasına qapılmışdılar.

Dərhal yerli rus icmasına qarşı yönəlmiş "qeyri-vətəndaş institutu"nu işə salan Latviya və Estoniyadan fərqli olaraq, Ukrayna millətçiləri təzyiqləri tədricən artırdılar.

Buna görə də, yarandıqları dövrdə nisbətən zəif siyasi böhran yaşayan Baltikyanı dövlətlər yerli rusların müqavimət ehtimalının qarşısını uzun müddətə ala bildilər.

90-cı illərin əvvəllərində Rusiya siyasi cəhətdən zəif, iqtisadi cəhətdən diqqəti cəlb etməyən ölkə idi və Baltikyanı dövlətlərdə yaşayan rusların əhəmiyyətli bir hissəsi, nəyin bahasına olursa olsun, yerli cəmiyyətlərə inteqrasiya etməyi üstün tuturdular. Buna tab gətirməyənlər isə demək olar ki, 90-cı illərin sonuna qədər Rusiya Federasiyasının miqrasiya qanunvericiliyində immiqrasiya ilə bağlı güzəştlərdən yararlanaraq Rusiyaya köçdülər. Beləliklə, Baltikyanı ölkələrdəki rus icması parçalandı, müqavimət göstərmək istəyən qüvvələr isə marginallaşdırıldı.

Əvvəlcə ruslar barədə

Ukraynada başqa yolla getdilər. Rusların qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hüquqları uzun müddətdir ki, praktiki olaraq pozulmayıb. Ukraynalaşdırma, necə deyərlər, sürüşmə üsulu ilə aparılırdı və bu, demək olar ki, əhalinin əksəriyyətinin gözündən yayınırdı. Bu uzun müddət etnik sülhü qorumaq və yerli rusları könüllü şəkildə həqiqi (pasportda olmasa da) ukraynalılara "çevirməyə" imkanı verdi.

Ancaq 2005-ci ildən (Yuşşenkonun hakimiyyətinin əvvəlindən) dövlət mediada, mədəniyyət və incəsənət sahəsində dil kvotaları reallaşdırmağa başladı. Rəsmilər Ukraynanın əksər şəhərlərinin küçələrində yalnız rus dilində danışıqların eşidilməsindən narazılıqlarını ifadə etməyə başladılar. Təhsilin güclü şəkildə ukraynalaşdırılmasına start verildi. Ukraynanın paytaxtındakı rus məktəbləri elit təhsil müəssisələrinə çevrildi, belə ki, dörd milyon (rəsmi olaraq 2,6 milyon) əhalisi olan şəhərdə onların sayı 10-dan da az qaldı. Ukraynanın qərbində rus dilində tədris demək olar ki, tamamilə aradan qalxdı.

Dövlət təbliğatı ukraynalı olan (ya da, sadəcə Ukraynada yaşayanların) və öz dilini öyrənə bilməyənlərin beyninə tədricən natamamlıq düşüncəsini yeritməyə başladı.

Ukraynanın əksər rusdilli vətəndaşları Ukrayna dilini bilirdilər, çünki USSR-nin məktəblərində bu dil mütləq şəkildə tədris olunurdu. Digər tərəfdən, insanlar doğulduğu gündən ailədə eşitdikləri ana dilində danışmağa üstünlük verirdilər.

Ancaq rusdillilərə hesablanmış natamamlıq tezisi öz işini görməyə başlayır və insanlar seçim etmək məcburiyyətində qalırdılar. Bəziləri özünü gündəlik həyatda Ukrayna dilindən istifadəyə məcbur etməyə başlayırdı. Əslində, bunun bir o qədər də əhəmiyyəti yox idi, çünki "əsl vətənpərvərlər" belə hələ də Ukrayna dilində rus ləhcəsi ilə danışırdılar.

Dövlət isə dil məsələsinin üstünə daha çox düşməklə hətta özünü "patentli ukraynalı" hesab edən və Ukraynanın Moskvadan qoparılmasına verdikləri töhfə dəyərləndirmədiyindən incik düşən Maydan fəallarının belə narazılığına səbəb olurdu.

Daha sonra milliyyətçilər fəallaşır

Nəticədə, bu gün onsuz da son dərəcə rəngarəng olan Ukrayna etnopolitik reallığı bir az da parçalanır. Ukraynada yaşayan ruslar, Rusiyaya getmək istəyənlərlə, hansısa ittifaq konstruksiyasının bərpasını (Moskva nəsə tikmək və ya pul vermək xaricində Ukraynanın idarəetməsinə qarışmır ) arzulayanlara bölünür.

Ukraynalılar isə bu ölkəni Avropa İttifaqı və NATO-ya qoşmayana qədər (bundan sonra bütün problemlər öz-özünə həll olunacaq) prezident eksperimentlərini davam etdirmək fikrində olanlarla Ukrayna ərazisində avtarkiya yaratmaq arzusunda olanlara bölünür. Bundan başqa, bütün yaxşı hissləri təhqir olunmuş rusdilli Maydan fəalları və rus olmaqdan çıxdıqlarını düşünən, amma özlərini ukraynalı kimi də hiss etməyən "ATO" qəhrəmanları (Ukraynanın şərqində baş vermiş hərbi münaqişə-red.) da var.

Aydın məsələdir ki, dövləti formalaşdırmalı olan xalqla bağlı belə çətin vəziyyətə düşən ölkədə sabitlikdən danışmağa dəyməz. Bununla yanaşı, ukraynalaşma uğrunda mübarizə iqtisadiyyatı fəlakətli vəziyyətə gətirib çıxardığına görə, maliyyə-siyasi qruplaşmalarından ibarət elitanın parçalanması vəziyyəti bir az da ağırlaşdırırdı.

Cəmiyyət də oxşar problemlə üzləşib. İş yerlərinin kəskin çatışmazlığı, real əmək haqqının aşağı düşməsi və hər şeyin qiymətinin artması şəraitində ölkə vətəndaşlarının ən az on milyonu (Ukrayna rəsmi məlumatlarına görə) daim xaricdə işləyir. Pessimistlər hətta onların 15 milyon olduğunu söyləyirlər.

Nikbin hesablamalara görə, bu gün Ukraynanın real daimi əhalisinin 35 milyon nəfər olduğunu (pessimistlər 25 milyondan dəm vururlar) nəzərə alsaq, demək olar ki, hər ukraynalı ailəsindən bir nəfər xaricdədir.

Bilirik ki, Ukraynada qazanc dalınca getməyən və özünü heç də pis hiss etməyən minlərlə ailə də tapmaq olar. Biz orta statistik rəqəmlərdən bəhs edirik ki, aydın məsələdir ki, Zelenski, Kuçma və ya Timoşenkonun qohumlarının qazanc üçün heç bir yerə getməyə ehtiyacı yoxdur, onlar hətta xaricdən kimisə himayəyə götürə bilərlər. Ancaq bu vəziyyət Ukraynanı əbədi olaraq tərk edən çoxlu sayda ailə tərəfindən "kompensasiya" edilir.

Məsələ burasındadır ki, hətta Ukraynadan Rusiya vətəndaşlığına keçənlərin sayı ilə bağlı Rusiya və Ukraynanın məlumatları kəskin şəkildə fərqlənir. Rusiya beş illik müddət ərzində Ukrayna vətəndaşlarına təxminən bir milyona yaxın pasport verib (Krım istisna olmaqla və cari ilin məlumatları nəzərə alınmadan), Ukrayna isə belə hesab edir ki, bu müddət ərzində yarım mindən az vətəndaşını itirib.

Üstəlik, 30 il ərzində illik minlərlə və hətta on minlərlə insana macar, rumın pasportları, polyak kartları verilir. Ukraynalılar İtaliya, Portuqaliya, Böyük Britaniya, Almaniya, Avstraliya, Kanada, ABŞ vətəndaşlığı alırlar.

Yəni, ölkədəki demoqrafik vəziyyəti xarakterizə edən rəsmi Ukrayna strukturlarının fəlakətli hesablamaları belə çox ümidsizcəsinə şişirdilir. Ancaq ən optimist qiymətləndirmələr belə Ukrayna cəmiyyətinin parçalandığını və ya normal ictimai həyatı, hətta öz dövlətçiliyini bərpa etmək gücündə olmadığını iddia etməyə əsas verir.

İndi xarici ölkədən yardım almadan keçinmək mümkün deyil. Ukrayna böhranı Ukraynanın daxili resursları sayəsində həll edilə bilməz. Ancaq bu gün kənardan müdaxilə etmək mümkün deyil. Ukrayna cəmiyyəti parçalanmış olsa da, ən müxtəlif qrupların əksəriyyəti Ukraynanın gələcəyinə nisbətən nikbin qiymət verməyə razıdır. Bəziləri "Məsih"in zühuruna ümid edir, bir qismi Qərbin onsuz da onları atmayacağına əmindir, bəziləri də Rusiyanı gözləyir, amma bu və ya digər şəkildə Ukraynanın parlaq gələcəyi ilə bağlı xəyallar tükənməzdir və onlarda hələ də ukraynalıların qonşularından üstünlüyü ilə bağlı hissləri ölməyib.

Bu vəziyyətdə ya Ukrayna tərəfindən onlara qarşı açıq təcavüz, ya da Ukrayna əhalisinin bir hissəsinin eyni dərəcədə açıq şəkildə soyqırımı (etnik, linqvistikdən, dini mənsubiyyət və ya digər hər hansı bir səbəbdən asılı olmayaraq) qonşu ölkələri müdaxiləyə məcbur edə bilər. Hətta dövlətlər bu vəziyyəti əvvəlcədən planlaşdırmağa çalışsalar da, konkret situasiyanı və yaranmış problemlərin mahiyyətini qabaqcadan müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

Nəticədə, əhalinin daha da azalması, siyasi və inzibati qurumların səmərəliliyinin aşağı düşməsi, iqtisadi əlaqələrin zəifləməsi və cəmiyyətin dağılması ilə Ukraynanın ortadan qalxma variantı yaxın bir neçə il üçün ehtimal olaraq qalır.

Əhalinin azalması dövlətin doyurmaq məcburiyyətində olduğu ac qarınların da azalmasına səbəb olar, iqtisadi infrastrukturun ukraynalıların özləri tərəfindən məhv edilməsi onun bərpası məsələsini birdəfəlik həll edər, siyasi qurumların tənəzzülü onların yerində yenilərinin yaradılmasını asanlaşdırar.

Beləliklə, son onillikdə kəskin mərhələyə keçən otuz illik Ukrayna böhranından çıxmaq istənilən variantda xarici müdaxiləni nəzərdə tutur, onsuz bu ərazi və onun əhalisinin tənəzzülü davam etməyə məhkumdur.

Yeganə problem ondadır ki, bu cür müdaxilə effektiv olaraq yalnız bütün maraqlı ölkələr tərəfindən səmərəli və razılaşdırılmış şəkildə həyata keçirilə bilər və bu yalnız uzun danışıqlardan və razılaşmalardan sonra mümkündür ki, onlara da hələ başlanılmayıb.

Mövcud geosiyasi reallığı nəzərə alaraq, belə müdaxilə üçün şərait qəfil yarana bilər və hadisələr əvvəlcədən qəbul edilmiş plana tam uyğun olmayaraq təbii şəkildə inkişaf edər. Bu da öz növbəsində dəyişən vəziyyətə çevik və operativ reaksiya tələb edəcək.

Belə çətin vəziyyətdə maksimum effekt əldə etmək, yalnız o halda mümkündür ki, buna nail olmaq üçün yolverilən xərcləri, strateji hədəfi və sərf olunan mənbələrin maksimum miqdarını əvvəlcədən təyin etməklə mümkün olsun.

Bu, şübhəsiz ki, Ukraynada əhalinin qorunub saxlanması üçün heç də təsəlliverici diaqnoz deyil.

Ancaq bu işdəki rolunu otuz il bundan əvvəl o özü seçib və o vaxtdan bəri bu qərar daim təsdiqlənir.

Həmçinin oxuyun:

Ukrayna otuz il sonra: seçim problemi

22
Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov və Finlandiyanın xarici işlər naziri Pekka Olavi arasında görüş

Ceyhun Bayramov Finlandiyanın xarici işlər naziri ilə görüşüb

36
Nazir Pekka Haavisto ölkəsinin Azərbaycanla müxtəlif istiqamətlər üzrə əlaqələri genişləndirməkdə maraqlı olduğunu ifadə edib.

BAKI, 23 sentyabr - Sputnik. Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov BMT Baş Assambleyasının 76-cı sessiyasında iştirakı çərçivəsində Finlandiyanın xarici işlər naziri Pekka Olavi Haavisto ilə görüşüb. Xarici İşlər Nazirliyindən verilən məlumata görə, görüşdə ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlıq münasibətlərinin inkişaf səviyyəsindən məmnunluq ifadə edilib və bu əlaqələrin genişləndirilməsi perspektivləri barəsində fikir mübadiləsi aparılıb. Hazırda Azərbaycan və Finlandiya arasında bütün səviyyələrdə qarşılıqlı anlaşmanın mövcud olduğu vurğulanıb.

Görüş zamanı ikitərəfli əməkdaşlıq gündəliyinin müxtəlif aspektləri, o cümlədən, siyasi, iqtisadi, humanitar, təhsil, kənd təsərrüfatı, yüksək texnologiyalar, sərmayə qoyuluşu, mədəni sahələrdə əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə dair, eləcə də regional təhlükəsizlik məsələləri, üçtərəfli bəyanatdan irəli gələn müddəaların həyata keçirilməsi və etimadın qurulması tədbirlərinin reallaşması üzrə fikir mübadiləsi aparılıb.

Nazir Ceyhun Bayramov 44-günlük Vətən müharibəsi nəticəsində işğaldan azad olunmuş ərazilərimizdəki son vəziyyət, bu ərazilərdə Ermənistan tərəfindən məqsədli şəkildə törədilən geniş miqyaslı dağıntılar, tarixi -mədəni irsin məhv edilməsi, ətraf mühitə böyük zərərin vurulması, habelə mina təhlükəsi barədə danışıb eləcə də hazırda həyata keçirilən bərpa və yenidənqurma prosesi haqqında qarşı tərəfə ətraflı məlumat verib. O, Azərbaycana qarşı onilliklər ərzində həyata keçirilən təcavüzkar siyasətə rəğmən, Azərbaycanın beynəlxalq hüquq prinsipləri əsasında qonşu dövlətlə münasibətləri normallaşdırmağa hazır olduğunu qeyd edib.

Tərəflər, həmçinin ATƏT çərçivəsində əməkdaşlıq məsələləri ətrafında fikir mübadiləsi aparıblar.

Nazir Pekka Haavisto ölkəsinin Azərbaycanla müxtəlif istiqamətlər üzrə əlaqələri genişləndirməkdə maraqlı olduğunu ifadə edib. O, Azərbaycanın Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması ilə bağlı mövqeyinin təqdirəlayiq olduğunu bildirib və üçtərəfli bəyanatın icrasının vacib olduğunu vurğulayıb.

Daha sonra tərəflər arasında qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələlər, o cümlədən regional və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələləri müzakirə olunub.

Qeyd edək ki, Azərbaycanın Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti də BMT Baş Assambleyasının 76-cı sessiyasında iştirak etmək üçün ABŞ-ın Nyu-York şəhərinə gedib. 

Səfər zamanı sessiya çərçivəsində keçiriləcək tədbirlərdə iştirak, habelə xarici dövlətlərin rəsmiləri ilə ikitərəfli görüşlərin keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Baş Assambleyanın bu ilki iclası “COVID-19 pandemiyasının keçid dövrü”, “Davamlılığın bərpası”, “Planetin ehtiyaclarına cavab vermək”, “İnsan hüquqlarına hörmət” və “BMT-nin yenidən canlanması ümidi ilə möhkəmlik yaratmaq” kimi mövzulara həsr edilib.

Həmçinin oxuyun:

Ceyhun Bayramov Avropa Şurasının baş katibi ilə görüşdü

36
Yaxın Şərq məsələləri üzrə ekspert Vüqar Zifəroğlu

ABŞ İran nüvə məsələsində razılığa gələ biləcəkmi? ekspert şərh edir

411
(Yenilənib 17:29 22.09.2021)
Yaxın Şərq məsələləri üzrə ekspert Vüqar Zifəroğlu bildirib ki, İran tərəfi bu mesaja necə reaksiya verməsi sonrakı proseslərə təsir göstərəcək
Vüqar Zifəroğlu: “Danışıqlar kokret mövzular üzrə aparıla bilər”

“ABŞ İranın nüvə proqramı ilə bağlı Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planına tam qayıtmağa hazırdır”. Bunu ABŞ Prezidenti Cozef Bayden BMT Baş Assambleyasında çıxışı zamanı deyib.

Yaxın Şərq məsələləri üzrə ekspert Vüqar Zifəroğlu Sputnik Azərbaycan-a deyib ki,  ABŞ-ın nüvə danışıqlarına qayıtması üçün konkret məqamlar bəllidir: “ABŞ “Vyana razılaşması”ndan çıxdığı zaman da konkret arqumentlər gətirmişdi. Danışıqlar kokret mövzular üzrə aparıla bilər. İran tərəfi bu mesaja necə reaksiya verməsi sonrakı proseslərə təsir göstərəcək. Amma hazırkı zamanda İran və ABŞ bu predmet üzrə danışıqlara başlaması və nüvə məsələsində razılığın əldə edilməsi ehtimalı çox aşağıdır. Bu məsələdən danışarkən İran-Çin münasibətlərinə də diqqət yetirilməlidir. Bu baxımdan, Qərb-İran münasibətlərinə təsir edən yeganə amil nüvə məsələsi deyil”.

Vüqar Zifəroğlunun fikirlərinə audiofaylda qulaq asa bilərsiniz

411
Bakı şəhərinə mənzərə, arxiv şəkli

Sorğuda iştirak etmiş xarici şirkətlər: Azərbaycanda əlverişli biznes mühiti formalaşıb

0
(Yenilənib 17:41 23.09.2021)
Mikayıl Cabbarov pandemiyanın ölkəmizdə iqtisadiyyata təsirinin müəyyənləşdirilməsi, təhlil edilməsində, həmçinin mənfi təsirlərin minimuma endirilməsi istiqamətində həyata keçirilən islahatların qiymətləndirilməsində faydalı platforma olduğunu deyib.

BAKI, 23 sentyabr — Sputnik. Sentyabrın 23-də Alman-Azərbaycan Xarici Ticarət Palatasının təşkilatçılığı ilə cari iqtisadi vəziyyət və biznesin inkişaf perspektivləri, ölkədə investisiya mühiti və həyat keçirilən iqtisadi islahatların səmərəliliyi haqqında "Azərbaycanda xarici biznes: Biznes mühiti sorğusu 2021" hesabatının təqdimatı keçirilib.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov pandemiyanın ölkəmizdə iqtisadiyyata təsirinin müəyyənləşdirilməsi, təhlil edilməsində, həmçinin mənfi təsirlərin minimuma endirilməsi istiqamətində həyata keçirilən islahatların qiymətləndirilməsində faydalı platforma olduğunu deyib.

Nazir ölkədə biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə yeni investisiya imkanları, qeyri-neft sektorunun, regionların və sahibkarlığın inkişafı ilə bağlı görülmüş işlər barədə məlumat verib.

Nazir bildirib ki, "Azərbaycanda Xarici Biznes: Biznes Mühiti sorğusu 2021" hesabatının sorğusunda iştirak etmiş xarici şirkətlərin 68 faizi Azərbaycan iqtisadiyyatının mövcud vəziyyətinin sabit olduğuna inanır, 60 faizi ölkəmizdə əlverişli biznes mühitinin formalaşdığını qeyd edir.

Nazir qeyd edib ki, şirkətlərin 57 faizi fəaliyyətini genişləndirmək və ya yeni investisiya qoymaq niyyətində olduqlarını, 43 faizi məşğul olduqları sahələrdən asılı olaraq işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasında iştirak edə biləcəklərini, 22 faizi bu layihələrdə iştirakının mümkünlüyünü, 17 faizi isə yüksək maraq göstərdiklərini bildiriblər.

O qeyd edib ki, son 15 ayda 5 mindən çox KOB (Kiçik və Orta Biznes) 1 milyard manat məbləğində kredit üçün müraciət edib. Kommersiya banklarının əsasında onların bir çoxuna 123 milyon manatlıq kreditlər verilib.

Həmçinin oxuyun:

* Qarabağda ofşor və onşor layihələr icra ediləcək - Mikayıl Cabbarov

 

0