Metyu Brayza

Metyu Brayza: "ABŞ-İran qarşıdurması Azərbaycana xüsusi əhəmiyyət qazandıracaq"

759
(Yenilənib 19:06 22.05.2018)
Amerikalı diplomat: "Birləşmiş Ştatlar İranın nüvə və ballistik raketlər proqramına cəlb olunan İran vətəndaşları və şirkətlərinə də əlavə sanksiyalar tətbiq edəcək"

Eldar Tanrıverdiyev, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 22 may — Sputnik. Son zamanlar Yaxın Şərqdə, İran ətrafında baş verən hadisələr, verilən qərarlar dünya siyasətinin trendini yaradır. ABŞ-ın, onun ardınca daha iki ölkənin (Qvatemala və Paraqvay) öz səfirliklərini Təl-Əvivdən Qüdsə köçürməsi, ABŞ-ın birtərəfli qaydada, üstəlik də müttəfiqləri saymazyana şəkildə İranla bağlanan nüvə razılaşmasından çıxması dünya paytaxtlarında birmənalı olaraq qarşılanmır. Bu günlərdə ABŞ Dövlət Departamentinin yeni rəhbəri Mayk Pompeonun da İranla bağlı səsləndirdiyi fikirlər, bu ölkəni tarixdə görünməmiş sanksiyalarla hədələməsi xeyli müzakirələrə səbəb olub.

Sputnik Azərbaycan-ın əməkdaşı bu mövzular ətrafında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üzrə ATƏT-in Minsk Qrupunun keçmiş amerikalı həmsədri, ABŞ-ın Azərbaycandakı sabiq səfiri Metyu Brayza ilə həmsöhbət olub.

- Birləşmiş Ştatların Qüdsdə səfirlik açması Yaxın Şərq regionuna və sülh prosesinə necə təsir edəcək? Regionun gələcəyini necə görürsünüz?

— Bu addım artıq qan tökülməsi ilə nəticələnib və bu regionda davamlı zorakılığın başlanılmasına səbəb ola bilər. Bu addım, həmçinin sülh prosesini də məhv edə bilər, çünki Birləşmiş Ştatlar artıq dürüst vasitəçi kimi görünmür. Lakin ümumi olaraq nəticə daha yaxşı ola bilər. Çünki prezident Tramp Qərbi Qüdsün de-fakto olaraq İsrailin paytaxtı olmasını vurğulmaqda haqlıdır. Lakin Tramp konsensusun əsas elementi — Şərqi Qüdsün sülh prosesinin uğurlu nəticəsi olacaq gələcək Fələstin dövlətinin paytaxtı olmasından imtina etməklə ciddi problem yaratdı.

- Türkiyə, İran, İordaniya və digər müsəlman ölkələri prezident Donald Trampın səfirliyi Təl-Əvivdən Qüdsə köçürmək barədə qərarını pislədi. Bu proses Birləşmiş Ştatlar və müsəlman ölkələrinin əlaqələrinə necə təsir edəcək?

— Müsəlman ölkələri öz mədəniyyətləri və xarici siyasətlərinə görə fərqlənir. Türkiyə Birləşmiş Ştatların digər NATO üzrə tərəfdaşları kimi rəsmi Vaşinqtonun bu addımını tənqid edir, lakin mən inanıram ki, iki ölkə zədələnmiş əlaqələri artıq bərpa etməyə başlayıb. Səudiyyə Ərəbistanı və İordaniya bu qərarı tənqid etmələrinə baxmayaraq, prezident Tramp üçün strateji əhəmiyyət kəsb edəcəklər. İran və ABŞ qarşıdurma yolundadır. Bunun da əsas səbəbi İranın davam edən ballistik raket sınaqları, terrorizmi dəstəkləməsi və Yaxın Şərqdə vəziyyəti gərginləşdirməsi, həmçinin prezident Trampın İranla bağlanan nüvə sazişindən çıxmasıdır.

- Gəlin Trampın İranla bağlanan nüvə razılaşmasından çıxmaq barədə qərarından danışaq. Avropa və region ölkələrinin əksəriyyəti Trampın bu qərarı ilə razı deyil. Bu, ABŞ və onun tərəfdaşları arasında fikir ayrılığı anlamına gəlir?

Paraqvay prezidenti Horatsio Kartes və İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu Qüdsdə Paraqvayın səfirliyinin açılışı mərasimində, 21 may 2018-ci il
© Photo : Sebastian Scheiner / Pool via Reuters

— Əgər Birləşmiş Ştatlar İranda fəaliyyət göstərən Avropa bankları və digər şirkətlərə qarşı sanksiyaları bərpa etsə, onda mən düşünürəm ki, ABŞ və onun tərəfdaşları arasında qarşıdurmaya səbəb ola bilər. Bu qarşıdurma ticarət müharibəsinə bənzəyəcək. Çünki Tramp Administrasiyasının mümkün sanksiyaları metal və alüminium istehsalçılarına qarşı yönələcək. Yox əgər Avropa İttifaqının maliyyə və kommersiya təşkilatları Vaşinqton tərəfindən yeni sanksiyalarla üzləşməsə, onda ABŞ və onun avropalı müttəfiqləri qarşıdurmadan yayınacaq.

- Yeri gəlmişkən, prezident Tramp, həmçinin İrana qarşı sanksiyaları yenidən bərpa etmək istəyir. Nə düşünürsünüz, İrana qarşı sanksiyalar realdır?

— Prezident Tramp İranla imzalanan nüvə razılaşmasının bir hissəsi olaraq prezident Obamanın ləğv etdiyi sanksiyaları yenidən bərpa edəcək. Böyük ehtimalla, Birləşmiş Ştatlar İranın nüvə və ballistik raketlər proqramına cəlb olunan İran vətəndaşları və şirkətlərinə də əlavə sanksiyalar tətbiq edəcək.

- İran ətrafında yaşanan gərginlik və proseslər Cənubi Qafqaz regionuna, xüsusilə Azərbaycana necə təsir edəcək?

— Birləşmiş Ştatlar ilə İran arasında bərpa olunan gərginlik Vaşinqton üçün Cənubi Qafqaz regionunun, xüsusi ilə də Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini artıra bilər. Buna bir sıra faktorlar – regionun İrana yaxınlığı, Yaxın Şərqdə Rusiya – İran oxunun qarşısını almaq və həmçinin İranın sərt və aqressiv rejimi ilə müqayisədə on milyonlarla iranlı üçün alternativ cəmiyyətin inkişafı cəhətdən Azərbaycanın cəlbedici olması dəlalət edir.

759
Teqlər:
prezident, səfirlik, ABŞ, Azərbaycan, Yaxın Şərq, müsəlman, İran, Təl-Əviv, Qüds, sanksiya, Donald Tramp, Metyu Brayza
Əlaqədar
ABŞ yeni xəritə çəkdi: İsrailə əlavə torpaqlar, Fələstinə isə kiçik ərazili dövlət
Qüds öz yerində, amma bütün amillər İsraillə əməkdaşlığı zəruri edir
Türkiyə ilə İsrail arasında diplomatik skandal yaşanır
İraqda İrana meylli hökümət qurula bilərmi – politoloq şərhi
İranın hərbi bazası bombardman edildi
Co Bayden, arxiv şəkli

Müharibəni başlamaması üçün ABŞ Prezidentindən nüvə düyməsini aldılar

2
(Yenilənib 20:23 17.09.2021)
Qanuna görə, Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidenti, ilk növbədə ABŞ-ın Qərargah Rəisləri Birləşmiş Komitəsinin sədri olmaqla, hərbi rəhbərlərlə məsləhətləşdikdən sonra nüvə raketlərinin buraxılması haqqında əmr verə bilər.

BAKI, 17 sentyabr — Sputnik. Bu ilin yanvarın ayında qanuni yolla seçilən ABŞ prezidenti amerikanın nüvə silahını idarə etməyib. Bu sensasiyalı xəbəri bizə məşhur müstəntiq, hələ yarım əsr əvvəl Prezident Nikson üçün "Uoterqeyt" təşkil edən Bob Vudvord gətirib. Jurnalistikanın 78 yaşlı patriarxı yenicə nəşr olunan "Risk" ("Peril") kitabında ABŞ-ın Qərargah Rəisləri Birləşmiş Komitəsinin sədri Mark Millidən sitat gətirib.

O, jurnalistə bildirib ki, 6 yanvar hadisələrindən sonra Prezident Donald Trampın öz vəzifədən getməmişdən qabaq hər hansı bir qarşılıq törədəcəyindən o qədər qorxub ki, nüvə zərbəsi endirmək barədə qərar qəbul etmək alqoritmini dəyişib.

Təbii ki, mövzu o qədər həssasdır ki, Milli vəziyyəti dolayısı yolla, ezop dilində təsvir edir. Lakin onun nə etdiyini anlamaq o qədər də çətin deyil. Qanuna görə, Amerika Birləşmiş Ştatları Prezidenti, ilk növbədə ABŞ-ın Qərargah Rəisləri Birləşmiş Komitəsinin sədri olmaqla, hərbi rəhbərlərlə məsləhətləşdikdən sonra nüvə raketlərinin buraxılması haqqında əmr verə bilər. Hərbçilərin fikirləri yalnız məsləhət xarakterlidir. Ancaq Milli zabitlərə xəbərdarlıq edib ki, Trampın bu sahədə verdiyi hər hansı əmr əvvəlcə ona məruzə edilməli və yalnız bundan sonra o nə edilməli barədə qərar verəcək.

Hələ bu harasıdır. Trampa heç nə demədən general Milli öz çinli həmkarına - Mərkəzi Hərbi Komissiyanın Birgə Qərargah rəisi Li Çzoçen-ə zəng edərək bir şey olarsa narahat olmayın deyib. Sözbəsöz: "Əgər biz hücum etməyə hazırlaşsaq mən sizə zəng edəcəyəm general Li. Bu, sürpriz olmayacaq".

Hazırda respublikaçılar və demokratlar qızğın şəkildə bu zəngin dövlətə xəyanət olub-olmaması barədə qızğın mübahisələr edirlər.

Spoyler: Xəyanət olub. Lakin ABŞ hökumət idarəetmə sistemində ən yüksək səviyyədə vəziyyət o qədər qarışıb ki, indi demokratlar qışqıraraq bəyan edirlər: "Siz anlamırsınız, bu başqa haldır!". Hətta çoxları onlara inanır da.

Vəziyyət Baydenin hakimiyyətə gəlişi ilə yaxşılaşdımı? Qətiyyən. Bu günlərdə ABŞ-ın Ali Baş Komandanını Əfqanıstanla bağlı suallara cavab verməsi üçün Konqresə dəvət etdilər. Lakin Baydenin başqa işləri çıxdı. Onun əvəzindən konqresmenlərin qarşısına Əfqanıstanda vəziyyətə dair heç bir anlayışı olmayan ABŞ dövlət katibi Blinken çıxdı.

Əgər, bu ordusu bir neçə yüz şəxsdən ibarət banan respublikasında olsaydı yenə nəsə demək olardı. Qərargah rəisinin düşmən ölkənin qərargah rəisinə zəng edib bunlar deməsi axı gülməlidir: "Bax qardaş narahat olma, biz sənə zərbə endirməmişdən qabaq sənə zəng edəcəyəm"

Axı, Birləşmiş Ştatlar adi, nüvə, bioloji və kimyəvi silah ehtiyatlarına görə dünya lideridir. Eyni zamanda ABŞ hərbi maşını hazırda maraqlı transformasiya mərhələsindədir. Bəzi analitiklər hesab edirlər ki, Əfqanıstandan qaçış və ABŞ-ın gözlənilmədən Səudiyyə Ərəbistanını dəstəkləməkdən imtina etməsi heç də təsadüf deyil. Bu mənasız və hamını bezdirən "beynəlxalq terrorizmlə müharibə"nin sona çatması və daha böyük beynəlxalq təcavüz proqramını həyata keçirmək cəhdidir.

"Rand" Korporasiyasına görə, hələ 2014 -cü ildə Pentaqon "Üçüncü bərpa" (The Third Offset) adlı sirli bir planı müzakirə etməyə başladı. Bu plana görə, ABŞ-ın əsas hərbi rəqibləri – gücləri təxminən eyni olan Çin və Rusiya olacaq. Onlar üzərində qələbə ABŞ-ın yeni, çoxqütblü dünyada hegemoniyasını təmin etməlidir.

Plana əsasən Əfqanıstan və ya İraq kimi xırda şeylər unudulmalı, səylər isə böyük dövlətlərə qarşı birləşdirilməlidir. Bunun üçünsə ordu yüksək texnologiyalı ordu olmalıdır. Robotlar, süni intellekt, kosmik texnologiyalar, kiber qüvvələr və s.

Niyə "Üçüncü bərpa"? Hesab olunur ki, ilk dəfə ABŞ qoşunları Koreya müharibəsindən sonra texnoloji dəyişiklik yaşayıb. İkinci texnoloji sıçrayış Vyetnamdakı məğlubiyyətdən sonra gəldi. Üçüncü dəyişiklik isə terrorla mübarizədə qaçılmaz məğlubiyyətdən sonra planlaşdırılıb.

İdeya heç də dərhal dəstəklənmədi. Lakin 2018-ci ildə, artıq Trampın dövründə ABŞ-ın milli müdafiə strategiyası qəbul olundu. Strategiyada ABŞ-ın əsas rəqibləri məhz Çin və Rusiya, gələcək hərbi əməliyyatların əsas teatrı isə Hind və Sakit Okean hövzəsi elan olunur.

"Üçüncü bərpa" – bu sizin üçün təbii ki səhrada taliblərin dalınca düşmək deyil. Fərqli strategiya, fərqli silahlanma və fərqli pullar. Trampın dövründə Pentaqonun büdcəsi 700 milyard dolları ötdü. Bayden 2022-ci ildə hərbçilərə 753 milyard dollar verməyi planlaşdırır. Üstəlik, yüz milyard dollardan çox vəsait yeni hərbi texnologiyaların flaqmanına - ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Perspektivli araşdırmalar idarəsinə ayrılacaq. 10,4 milyard dollardan çox vəsait kiberqoşunlara ayrılacaq.

Maraqlıdır ki, bu planda ən böyük rol süni intellektə düşür. "Google"-in rəhbəri Erik Şmidt, "Palantir"-in rəhbəri Piter Til və digər rəqəmsal oliqarxlar xeyli müddətdir ki uğurla öz məhsullarını Pentaqona satırlar.

Digər məsələ isə onların necə işləməsidir. Süni intellekt bağışlanmaz səhvlər edib. Məsələn, 2003-cü ildə İraq müharibəsinin başlanğıcında insan müdaxiləsi olmadan atılan ABŞ-a məxsus "Patriot" raketləri əvvəlcə ingilis, sonra ABŞ qırıcılarını vurdu. Pilotlar öldü.

Bu yaxınlarda Almaniyada yerləşən ABŞ-ın Ramştayn bazasında erkən xəbərdarlıq etmə sistemi səhvən həyəcan siqnalı verdi. Bu vaxt Baltik dənizində Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin təlimləri keçirilirdi. Kompüter isə təlim raketlərini real raketlər kimi qəbul etdi.

Buna baxmayaraq, amerikalı tərəfdaşlar nüvə silahı sahəsində süni intellekti tətbiq etməyə planlaşdırır. Özü də raketi buraxmaq kimi həssas sahədə.

ABŞ müdafiə nəşri, o cümlədən "Rand" kompüterin təhdidləri müəyyənləşdirmək və qərarları qəbul edərkən kompüterin necə səhv edəcəyinə dair xeyli ssenari dərc edib. Məsələn, qeyri-adi bir atmosfer hadisəsi kompüteri çaşdıra bilər. Kompüter onu rəqiblərin raketləri kimi qəbul edəcək və qarşılıqlı olaraq öz raketlərini buraxacaq. Rəqib isə real raketlərlə cavab verəcək. Bundan sonra isə... Apokalipsis...

Bütün bunlara baxmayaraq süni intellekt ideyası ABŞ-da daha da populyarlaşır. İstər-istəməz adamın ağlına gəlir ki, süni intellekt sadəcə bəhanə üçün amerikalı tərəfdaşlara lazımdır. Kim raketləri buraxmaq barədə əmr verdi? Bilirsiniz, kompüter. O, sadəcə çaşdı. ABŞ filmlərində kompüterlərin ağlını itirdiyi kimi – "Kosmik odiseyadan" tutmuş, "İnterstellar"-a qədər. Biz heç bir məsuliyyət daşımırıq. Kompüteri ki Nyunberqə aparmayacaqsan ki.

Baxın görün ABŞ elitasında necə qarışıqlıq yaşanır. Ətrafa adaptasiya olmayan prezident. Həmişə ən lazımlı vaxta yoxa çıxan vitse-prezident. Köməksiz dövlət katibi.

Hərbçilər? General Mark Milli ABŞ ordusuna müxtəliflik və multikulturalizm aşılamaq fikrini təbliğ edir. O, LGTB nümayəndələrinə himayədarlıq edir. Bunun üçün ABŞ Ordusunda xidməti təbliğ edən və Millinin çəkildiyi reklama baxmaq kifayət edir.

Nümayişkaranə şəkildə zəif elita. Qəribə hərbiçi - friklər. Qeyri-iradi olaraq komandanlığı süni intellektə ötürmək istəyirsən. Sonra isə "dərin dövlətdən" naməlum oliqarxların verdiyi hər hansı bir qərara görə kompüter səhvinin üstünə atmaq olar.

Keçmiş respublikalar SSRİ -dən ayrılarkən 1990 -cı illərdə amerikalı tərəfdaşlar nə qədər hay küy qaldırdılar. Nüvə silahlarının oğurlanması, yayılması və qaçaqmalçılığı ilə bağlı nə qədər proqnozlar var idi. Onların heç biri gerçəkləşmədi. Sovet sivilizasiyası öz son sınağından da uğurla keçdi: Nüvə silahını saxladı və hər kəs üçün təhlükəsizliyi təmin etdi.

ABŞ-ın öz raketlərinə münasibətini ən yaxşı halda etinasız adlandırmaq olar. Bu xəbərlər fonunda ümumiyyətlə raketlərin işə salınması üçün kodları itirməyə belə bacaran Bil Klintonu xatırlamamaq olmaz. Kodları daha sonra uzun müddət axtarırdılar.

Əgər ABŞ elitası belə intellekt nümayiş etdirirsə, onların süni intellektinin daha yaxşı işləyəcəyinin zəmanəti haradadır? Bəlkə də beynəlxalq ictimaiyyətin ABŞ -dakı nüvə düyməsi ilə baş verən kabusa diqqət yetirməsinin vaxtıdır. Onların nüvə arsenalları beynəlxalq nəzarətə götürməlidirmi? Yeri gəlmişkən, Rusiya kömək edə bilər.

Həmçinin oxuyun:

Professor: “Nə ABŞ-a, nə də Çinə qarşıdurma lazım deyil”

2
Teqlər:
Co Bayden, nüvə, nüvə silahı
Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar

Toivo Klaar: Müharibənin acı xatirələri hər zaman qalacaq, lakin biz gələcəyə baxmalıyıq

18
Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar Ağdama səfər çərçivəsində Pənahəli xanın İmarət kompleksində olub.

BAKI, 17 sentyabr - Spotnik. Döyüşlərin, dağıntıların acı xatirələri hər zaman qalacaq, lakin əsas odur ki, biz gələcəyə doğru baxaq. Sputnik Azərbaycan APA-ya istinadən xəbər verir ki, bunu Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar Ağdama səfəri əsnasında deyib.

Aİ rəsmisi bildirib ki, oxşar təcrübəni Avropa İkinci Dünya müharibəsində yaşayıb:

“İkinci Dünya müharibəsindən sonra bizim liderlər bəyan etdilər ki, yeni yol tapmaq lazımdır, biz birgə yaşamağa və irəliyə doğru getməliyik. Düşünürəm ki, Avropa İttifaqının bu təcrübəsini Azərbaycanla, Ermənistanla və ümumilikdə Cənubi Qafqazla bölüşə bilərik. İki dünya müharibəsinin çox acı irsinin, nəticələrinin öhdəsindən gəlmək təcrübəmiz bəlkə də burada irəliyə getmək üçün bir yoldur. Biz regionda fərqli gələcəyin qurulmasına kömək etmək üçün Azərbaycanla, Ermənistanla, Cənubi Qafqazla birlikdə çalışmaq istəyirik. Acı xatirələr var, amma biz gələcəyə baxmalıyıq".

Qeyd edək ki, Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Toivo Klaar Ağdama səfər çərçivəsində Pənahəli xanın İmarət kompleksində olub. T.Klaar İmarət kompleksinə, burdakı türbələrə baxış keçirib, ermənilərin kompleksin ərazisində törətdiyi vandallıq əməllərinin şahidi olub.

Ağdam şəhəri daxil olmaqla Ağdam rayonunun işğaldan azad edilmiş hissəsində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Emin Hüseynov xüsusi nümayəndəyə ermənilərin işğal altında saxladığı Azərbaycan ərazilərində, o cümlədən Ağdamda mədəni, tarixi və dini abidələrini dağıtdığını, evləri, inzibati binaları, muzeyləri və digər sosial obyektləri yerlə yeksan etdiyini bildirib.

E. Hüseynov işğaldan azad edilmiş Ağdam rayonunda aparılan bərpa, quruculuq işləri barədə də qonağı məlumatlandırıb.

Həmçinin oxuyun:

Ceyhun Bayramov Avropa İttifaqının nümayəndəsi ilə nə danışıb?

18
Teqlər: