Əl barmaqlarının qurban verilməsini tələb edən qeyri-adi sənət

1758
(Yenilənib 12:17 12.08.2016)
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
Bu sənətdə 10 barmağı olan adamı nadir hallarda tapmaq olar.

İlham Mustafa, Sputnik Azərbaycan

"Dedim əgər mənim hazırladığımı 75 ustadan biri düzəltsə, mən işdən çıxacağam. Dərəcə imtahanı olan gün hazırladığımı görəndən sonra narazılıq edənlərin birindən də səs çıxmadı. Zavodda 6-cı dərəcəni almış ən gənc usta oldum."

Bu sözlərin müəllifi Göygöl rayonu sakini Cahan Cəfərov 30 ildən artıqdır ki, qədim sənət nümunələrindən olan çəlləkçiliklə məşğul olur. Yaşadığı evin bir hissəsinə lazım olan avadanlıqları yığaraq ailəsinin çörəkpulunu məhz bu sənətdən çıxarır.

Onun sənətə gəlişi SSRİ dövrünə təsadüf edir. Hərbi xidmətdən qayıdandan sonra Göygöl rayonunda fəaliyyət göstərən şərabçılıq üzrə ixtisaslaşmış Mexanika zavodunda fəhlə kimi işləməyə başlayıb. Lakin ömrünü fəhləliklə başa vurmaq istəmədiyindən müdriyyətdən xahiş edib ki, ona çəlləkçi ustaların yanında şagird kimi işləməyə icazə verilsin. İki ay fəhlə işlədiyi müddətdə zavodun hər işi ilə tanış olmağa imkan tapan Cahan usta az müddətdə şagirdlikdən ən yüksək — 6-cı dərəcəli ustaya kimi yüksələ bilib. Ən maraqlısı isə odur ki, çoxlarının ömür boyu 2-3-cü dərəcədən çox inkişaf edə bilmədiyi bu sənətdə 5 dərəcəni ard-arda yalnız bir ilin içərisində qazanıb. Zavodda fəaliyyət göstərən 75 ustadan 8-9 nəfərindən başqa hamısının erməni olduğunu deyən Cahan usta onun sənət pillələrində belə sürətlə irəliləyişini hamısının paxıllıqla qarşıladığını söyləyir.

Sonuncu — 6-cı dərəcəni almaq istəməsi isə zavodda hay-küyə səbəb olub. O zaman onun düzəldəcəyi çəlləklərdən başqa ustanın düzəldəcəyi təqdirdə işdən ayrılacağını bəyan edib. Dərəcənin təqdim edildiyi gün, o günə kimi heç kimin düzəltmədiyi və imtahan gününədək gizli saxladığı 1 və 2 litrlik çəlləkləri üzə çıxardığında, narazılıq edənlərdən heç kim səsini çıxara bilməyib. Onun kiçik çəlləklərin altına düzəltdiyi ayaqaltılar isə sənətdə bir yenilik olub. Usta hətta üç növdə içki tökülə bilən çəlləklərin də müəllifidir.

Palıd çəlləyi içkiyə özünəməxsus dad və rəng verir

Ustanın hazırladığı qablar ən çox şərabçılıqda istifadə olunsa da, çəlləklərdə bal, bəhməz, un və digər qida məhsullarını saxlayanlar da çoxdur. Çünki bu cür qablarda qida məhsulları saxlamaq daha təhlükəsizdir.

Əsasən turşu-şorabaların qoyulmasında rəngli kauçuk qablardan istifadə edilməsini məqbul saymayan usta, taxta çəlləklərin şorabaların yetişməsində və saxlanmasında əvəzsiz olduğunu deyir. Çəlləklərin hazırlanmasında isə yalnız palıd ağacından istifadə edir. Buna səbəb digər ağaclardan fərqli olaraq, palıdın istənilən məhsulu daha təmiz saxlamasıdır. Palıd ağacından düzəldilən məhsul möhkəm və mayeyə davamlı olur. Eyni zamanda usta palıd çəlləyin içindəki içkiyə özünəməxsuz tam və dünyanın heç bir rəssamının ala bilməyəcəyi rəng verdiyini bildirir. 

Usta deyir ki, Sovet dövründə zavodda "yararsız" kimi qeydiyyatdan keçmiş çəlləkləri müəyyən hörmət müqabilində alıb gətirib. Hazırda material kimi onlardan istifadə edir. Sifarişlərin belə az olduğu müddətcə hələ 20 il bu materialın ona bəs edəcəyini deyir.

Bir ustanın sadəcə 1 barmağı var idi

Cahan usta bu işin incə, məsuliyyətli və ağır olduğunu qeyd edir.
"Hər ustanın düzəltdiyi çəlləyə ilk dəfədən şərab tökmək olmur. Çox vaxt içərisinə su doldurub 3-4 gün saxlayırlar ki, taxtalar şişsin sonra şərab tökülsün. Mən hazırladığım çəlləkləri satanda isə ilk dəfədən doldurula biləcəyini deyirəm. İndiyədək də heç bir problem olmayıb".

İşin ağırlığı isə ondadır ki bu işlə məşğul olan ustaların 10 barmağının olması nadir hadisələrdəndir — deyir Cahan usta. Zavodda işləyən vaxt 6-7 barmaqlı, hətta bir ustanın yalnız bir bütöv barmağının qaldığını deyir.

"Düzdür əlimdə kəsik çox olsa da şükür ki, barmaqlarım hamısı salamatdır".

Əziyyəti qiymətindən baha 

İşin əziyyətli olmasına baxmayaraq, məhsullar o qədər də baha deyil. 2-3 litrlik çəlləklər 50-60 manat, böyüdükcə isə hər litrində 5-10 manat fərqlə yüksəlir. 5 litrlik 75, 10 litrlik isə 90-100 manat aralığında dəyişir. Usta qiymətlərin eynihəcmli çəlləklərdə qoyulan krana, rənglənməyə və laklanmaya görə də dəyişdiyini deyir. Hər çəlləyə isə həcmindən asılı olaraq 1-7 gün vaxt sərf edir. Cahan usta hazırda sifarişlərin çox azaldığını söyləyir. Bunu isə çəlləklərin içərisinə töküləcək məhsulların baha olması ilə əlaqələndirir. Daha çox tələbatın içi doldurula biləcək 10 litrə qədər olan çəlləklərə və turşu-şoraba qablarına olduğunu deyir.

Əsas köməkçilərini bir ilin içində ərə verib

Cahan usta hazırda tək işləyir. Sifariş az olduğundan öhdəsindən gəldiyini deyir. Əvvəllər iş çox olanda, ailə üzvləri — yoldaşı, dörd qızı və bir oğlu hər işinə yardım ediblər.
"Biri taxtaları seçirdi, biri laklayırdı, biri rəngləyirdi, biri vintini açırdı. Vaxta da çox qənaət olurdu. İndi sifariş də azdır, köməyə də ehtiyac yoxdur. Bir ildə beş ustalıq dərəcəsini necə almışdımsa, eləcə də bir ildə qızlarımın hamısının nişanını edib, cehizini hazırlayıb köçürdüm getdi. Hazırda Cahan ustanın 7 oğul, 3 qız nəvəsi var. Böyüyəndə bu sənəti davam etdirib etdirməməyi isə usta onların öz öhdəsinə buraxıb.

1758
  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Göygöl rayon sakini Cahan Cəfərov 30 ildən artıqdır ki, çəlləkçiliklə məşğul olur.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Usta yaşadığı evin bir hissəsini lazım olan avadanlıqları yığaraq ailəsinin çörəkpulunu məhz bu sənətdən çıxarır.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Sovet illərində Göygöldəki Mexanika zavodunda əmək fəaliyyətinə başlayan Cəfərov qısa müddətdə 6-cı dərəcəli ustaya qədər yüksələ bilib.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Ustanın hazırladığı qablar ən çox şərabçılıqda istifadə olunsa da, digər məhsulların da belə qablarda saxlanılması daha təhlükəsizdir.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Təcrübəli sənətkar çəlləklərin hazırlanmasında yalnız palıd ağacından istifadə edir.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Palıd, çəlləyin içindəki içkiyə özünəməxsus tam və rəng verir.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Cahan usta deyir, bu sənət həm də təhlükəlidir: “Əlimdə kəsik çox olsa da şükür ki, barmaqlarım hamısı salamatdır”.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Cahan ustanın çəlləklərin altına düzəltdiyi ayaqaltılar vaxtilə sənətdə bir yenilik olub.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    İşin əziyyətli olmasına baxmayaraq məhsullar o qədər də baha deyil.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    2-3 litrlik çəlləklərin qiyməti 50-60 manatdır, tutumu böyüdükcə isə dəyəri hər litrinə 5-10 manat artır.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Cahan ustanın emalatxanası.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Hazırda Cahan Cəfərovun 7 oğul, 3 qız nəvəsi var.

  • Çəlləkçi Cahan Cəfərov
    © Sputnik / İlham Mustafa

    Böyüyəndə nəvələrinin hansının bu sənəti seçməsini isə usta onların öz öhdəsinə buraxır.

Teqlər:
turşu, barmaq, sovet dövrü, sənət, çəllək, Cahan Cəfərov, GöyGöl
Əlaqədar
Məhbusların gizli şifrələrini daşıyan sənət
Qocası cavanından çox yaşayan sənət
Bizim sənət fədailərimiz kimlərdir?
Erotika və porno – sənət, yoxsa əxlaqsızlıq?
Sənət rüşvətə yoluxanda...
Bu sənət ruhunuzu sakitləşdirəcək

Həftənin fotoları: güclü partlayış, maskalardan bikini nəhəng Ay

28
(Yenilənib 19:23 08.08.2020)
Sputnik Azərbaycan dünya agentliklərinin müxbirlərinin çəkdikləri ən parlaq və emosional fotoları oxucularının diqqətinə çatdırır

BAKI, 8 avqust — Sputnik. Ötən həftənin ən dəhşətli hadisəsi Livanın paytaxtı Beyrutda baş verdi. Oradakı liman anbarlarında təhlükəsizlik qaydaları pozulmaqla saxlanan 2,7 ton ammonium nitrat partlayaraq 158 nəfərin ölümünə, 5 min nəfərin yaralanmasına səbəb oldu. Partlayış yaxınlığındakı binalara, infrastruktura ciddi ziyan dəydi.

Almaniyada etiraz aksiyaları keçirildi. Berlindəki mitinqdə 20 mindən çox insan koronavirus pandemiyası səbəbindən tətbiq edilən məhdudlaşdırma qaydalarına etiraz edirdi. Qonşu Fransada isə həmin ərəfədə meşə yanğınları başladı. Ölkənin cənubunda, minlərlə hektar meşənin məhv olduğu ərazilərdən 2700 nəfər təxliyə edildi. Yanğın yaşayış evlərinə yaxınlaşmaqdadır, bir neçə ev zərər görüb.

Dünyanın ötən həftəni necə keçirdiyini planetin müxtəlif guşələrindən toplanmış fotolara baxmaqla xatırlamağı təklif edirik. Aparıcı informasiya agentliklərinin müxbirlərinin yaddaqalan hadisələri, eləcə də emosional anları həkk elədikləri kadrlar - Sputnik Azərbaycan-ın həftəlik fotolentində.

 

28
  • © AFP 2020 / Sam Panthaky

    Əhmədabaddakı Bhekhaddhari Goga Maharaj məbədinin işçisi vəhşi heyvanlara yem verir, Hindistan

  • © AP Photo / Ben Birchall / PA

    Bristolda hava şarları festivalının iştirakçısı

  • © AFP 2020 / Sonny Tumbelaka

    Bali adasında insanlar brakonyerlərdən müsadirə olunan yaşıl dəniz tısbağalarını suya buraxmağa hazırlaşırlar

  • © AFP 2020 / ANP / Robin van Lonkhuijsen

    Rotterdamda nümayiş zamanı maskalardan bikini geymiş qadın, Niderland

  • © AFP 2020 / Noah Seelam

    Heydərabadda mobil koronavirus testi məntəqəsində analiz verən qadın, Hindistan

  • © AFP 2020 / Xavier Leoty

    La-Kuronda meşə yanğını, Fransa

  • © REUTERS / Christian Mang

    Berlində koronavirus pandemiyası səbəbindən tətbiq edilən məhdudiyyətlərə qarşı mitinqdə vəba maskası taxmış qız, Almaniya

  • © Sputnik / Vladimir Astapkovich

    Moskvanın Tverskaya küçəsində yol örtüyünün dəyişdirilməsində istifadə olunan texnika

  • © REUTERS / Aly Song

    Şanxayın Lutsyayzuy maliyyə rayonunda velosiped sürən insanlar, Çin

  • © AP Photo / Michael Probst

    Frankfurt meydanında sabun köpükləri, Almaniya

  • © AFP 2020 / Chandan Khanna

    Mayami-Biçdə iti ilə yağışa düşən qadın, ABŞ

  • © REUTERS / Thomas Peter

    Pekinin işgüzar rayonunda Moailərin surətləri önündə velosipedli qız, Çin

  • © REUTERS / Thomas Mukoya

    Nayrobidə müsəlmanlar Qurban bayramı üçün keçi alırlar, Keniya

  • © REUTERS / Bruno Kelly

    Amazonas teatrında dezinfeksiya işləri, Braziliya

  • © REUTERS / Adnan Abidi

    Ayodhyada Ram Məbədinin bünövrəsinə daş qoyulması münasibətilə bayram, Hindistan

  • © AFP 2020 / Pedro Pardo

    San Migel Hikoda məzarçı yeni qəbir qazır, Meksika

  • © Sputnik / Evgeny Odinokov

    Moskvanın Tverskaya küçəsində yol örtüyünün dəyişdirilməsi, Rusiya

  • © Sputnik / Konstantin Mihalchevskiy

    Krımda dincələnlər

  • © Sputnik / Valery Melnikov

    Beyrutda partlayışın nəticələri, Livan

  • © Sputnik / Ramil Sitdikov

    Moskva yarımmarafonu - 2020-nin iştirakçısı, Rusiya

  • © Sputnik / Roscosmos

    Baykonur kosmodromundan "Proton-M" raketdaşıyıcısının buraxılması, Qazaxıstan

  • © Sputnik / NASA

    Amerikanın Crew Dragon kosmik gəmisi Meksika körfəzində suya endi, ABŞ

  • © Sputnik / Michael Alaeddin

    Beyrutda partlayış, Livan

  • © AP Photo / Thanassis Stavrakis

    Yunanıstanda nəhəng Ay doğdu

Salam, dəniz! Biz gəldik...

63
(Yenilənib 19:25 06.08.2020)
Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargah çimərliklərlə bağlı qadağanı müəyyən qaydalara riayət etmək şərtilə aradan qaldırıb. Bu hadisə dəniz istirahəti həvəskarlarının sevincinə səbəb olub və paytaxt əhalisi Abşeron çimərliklərinə axışıb.

 

BAKI, 6 avqust — Sputnik. Yayın sonunadək çox az vaxt qalıb. Azərbaycanın çimərlikləri koronavirus pandemiyası səbəbindən yay mövsümünün əvvəlindən indiyədək bağlı idi. Avqustun 5-də Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargah çimərliklərlə bağlı qadağanı müəyyən qaydalara riayət etmək şərtilə aradan qaldırıb. Bu hadisə dəniz istirahəti həvəskarlarının sevincinə səbəb olub və paytaxt əhalisi Abşeron çimərliklərinə axışıb. Abşeron sahillərində vəziyyətin necə olduğuna Sputnik Azərbaycan-ın fotolentində baxın.

Koronavirus pandemiyasına görə gecikmiş çimərlik mövsümü bu il çox çəkməyəcək. Abşeron, Sumqayıt, Lənkəran, Xaçmaz, Siyəzənin bütün çimərliklərində, eləcə də Azərbaycanın bir sıra digər şəhər və rayonlarında çimməyə qadağa qaldırılsa da, karantin dövrü qaydalarına və tibbi-profilaktik tədbirlərə riayət etmək məcburidir.

İstirahət edənlər heç bir icazə olmadan dənizdə çimməyə gedə bilərlər. Lakin əvvəlcədən xüsusilə yaradılmış cimerlik.az portalında çimərliyin dolu olub-olmadığını yoxlamaq lazımdır.

Hər bir çimərlikdə istirahət edənlər üçün kvota müəyyən olunub və ASAN könüllüləri buna nəzarət edirlər. Çimərliklərin doluluq səviyyəsi portalda yaşıl, sarı və qırmızı rənglərlə təsvir olunur. Çimərlik dolursa, vətəndaşlar bunu əvvəlcədən öyrənirlər.

Həmçinin çimərliklərdə sosial məsafə və gigiyena qaydalarına riayət etmək lazımdır.

Beləliklə, dəsmalları, çətirləri və çimərlik kostyumlarını götürərək təcili isti Xəzər sahillərinə gedin ki, qarşıdan gələn qış üçün bolluca D vitamini toplaya biləsiniz.

63
  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

  • © Sputnik / Murad Orujov

    Bakıda karantin rejiminin yumşaldılmasından sonra Buzovna çimərliyi

Teqlər:
fotolent
Distant təhsil, arxiv şəkli

Distant təhsil - Gələcəyimizi təmin edən fürsət, yoxsa savadsızlığa aparan "Troya atı"

41
(Yenilənib 07:16 10.08.2020)
Təhsilin bu formasının qanunda öz əksini tapmasına baxmayaraq, ali məktəblərin maddi-texniki bazası bunun tətbiqinə imkan vermir.

İradə Cəlilova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 10 avqust — Sputnik. "Şagirdlər biliklə doldurulacaq gəmi deyil. Onlar biliklərin effektiv şəkildə mənimsənilməsinə, müəllimlə, sinif yoldaşları ilə ünsiyyətə ehtiyac duyan canlı varlıqlardır. Kompüter ekranında bilik nə ötürülə bilər, nə də real olaraq qəbul edilə bilməz".

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, italiyalı professor Nuçço Ordine belə hesab edir.

Professorun fikrincə, distant təhsil ənənəvi təhsilə ucuz alternativdir və biliyə olan susuzluğu söndürə bilməz.

© AR Ministry of Education.

"Mənə elə gəlir ki, distant təhsil pandemiyadan yararlanaraq təhsilimizin əsaslarını sındırmağa çalışan Troya atıdır" - deyə professor öz narahatlığını dilə gətirib.

Azərbaycanda da koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar olaraq mart ayının 3-dən ənənəvi təhsil dayandırılıb. Bunun əvəzində virtual məktəb, teledərs layihələri təqdim edilib.

Ölkə ərazisində internet sürətinin problemli olması, ən əsası isə uşaqların uzaqdan qavrama qabiliyyətinin zəif olması teledərs və vitrual məktəb layihələrinə kölgə salır. Çünki orta məktəb şagirdlərinin belə təcrübəsi olmayıb. Eyni zamanda italiyalı professorun dediyi kimi onların müəllimlərlə və digər şagirdlərlə ünsiyyətə ehtiyacı var.

Distant təhsilin nə kimi zərərləri və faydaları var?

Sputnik Azərbaycan bu məsələni araşdırıb.

Təhsil eksperti Kamran Əsədov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, məsafəli təhsil (distant) proqramı, təhsil müəssisələrinin, şagirdlərin tək başına təhsili reallaşdırmasına kömək etmək üçün müəyyən bir nizamda hazırladıqları dərs proqramı ilə həyata keçirilən işə verilən addır: "Bu sistemdən istifadə etmək istəyən tələbələr faks, poçt və ya e-poçt kimi üsullarla şagirdlərə, ixtisaslı bir müəllim tərəfindən hazırlanan dərslə əlaqədar tapşırıq mövzuları verilir. Daha sonra tapşırıqlar və sınaqlarla bağlı qiymətləndirmələr edilir. Distant təhsil proqramı tələbə ilə öyrədici qaynaqlar arasında əlaqə quraraq təhsili reallaşdıran bir sistemdir. Məsafəli təhsil proqramlarının hər hansı bir təhsil təşkilatına qeydli olmayan kəslərə də təhsil imkanı təmin edir. Məsafəli təhsil proqramının bir başqa istiqaməti də mövcud qaynaqlardan kifayət qədər faydalanması və inkişaf edən texnologiyanı yaxından təqib etmək məcburiyyətində olmasıdır".

K.Əsədov qeyd edir ki, məsafəli təhsil uzaqda olan bir tələbə ilə birbaşa əlaqə qurularaq reallaşdırılan təhsildir. Bu təhsil proqramı təhsil sahəsində ən ön planda yerini alan bir üsul ola biləcəyi kimi digər üsulları möhkəmlədən bir proqram olaraq da şərh olunur.

Ekspertin fikrincə, distant təhsilin çatışmazlıqları öyrənənlər və öyrədənlər arasında birbaşa canlı ünsiyyətin olmaması, praktik məşğələlərdə çatışmazlığın hiss olunmasıdır.

Belə ki, distant tədrisi reallaşdıran tədris müəssisələrinin çoxunda axşam və ya istirahət günlərində əyani məşğələlər də keçirilir.

"Bu məşğələlər məcburi deyil, amma təhsilalanların praktik bacarıqlarının formalaşması üçün çox faydalıdır. Tədris müəssisələri sırasında istirahət günlərində öyrənənlərin qrup işini təşkil etmək üçün qısa (iki-üç günlük) "gəzən" məktəblərdən də istifadə olunur. İstənilən yeniliyin tətbiqi çox mürəkkəb bir prosesdir", - deyə o vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, distant təhsilin təşkili ikiqat mürəkkəbdir.

"Müəllim və tələbələrin çoxu distant təhsil forması ilə işləməyə hazır deyil. Distant təhsil sisteminin qurulmasının baha başa gəlməsi, tədris kurslarının hazırlanması, texniki təminatın alınması xərclərinin yüksək olması çətinlik yaradır. Distant təhsil kurslarının hazırlanması böyük əmək, bilik, bacarıq tələb edir. 1 saatlıq interaktiv multimediyalı fəaliyyətin hazırlanması professionalların 1000 saatlıq işinə bərabərdir. Bu problemin həlli yollarından biri kimi axtarış sistemlərinin köməyi ilə mövcud olan audio və video fayllardan, distant kursların yavaş-yavaş mürəkkəbləşdirilməsi metodundan istifadə etmək olar", - deyə o vurğulayıb.

K.Əsədov hesab edir ki, öyrədici proqramların və kursların hazırlanması üçün müvafiq tədris vəsaitlərini hazırlaya bilən ixtisaslaşmış mütəxəssislərin azlığı problem yaradır. Təlim və imtahan telekonfranslarının təşkili üçün müxtəlif ölkələrin telefon xətlərinin keçiricilik qabiliyyətinin kifayət etməməsi problemi bir çox ölkələrdə, eləcə də respublikamızda artıq aradan qaldırılıb: "Azerspace-1" peykinin fəaliyyəti ilə ölkəmizdə bu sahədə olan problemlərin (İnternetin qiyməti, sürəti və s.) istifadəçilərin xeyrinə dəyişməsi distant təhsil həyata keçirilməsində qarşıya çıxacaq bəzi maneələrin aradan qaldırılmasına çox böyük təkan verdi.

Tələbələrin təhsil səviyyəsində və peşəkar təcrübəsində fərdi fərqləri nəzərə almağa imkan vermir".

Mütəxəssis deyir ki, təlim və imtahan telekonfranslarının təşkili üçün müxtəlif ölkələrin telefon xətlərinin keçiricilik qabiliyyəti kifayət etməyə bilər.

Tələbələr tərəfindən mənfi qarşılana biləcək daha bir cəhət distant təhsil sistemində müəllim və tələbə arasında canlı ünsiyyətin itməsidir.

Onun sözlərinə görə, təlim kursları kifayət qədər interaktiv olmur: "Distant təhsilin yekunlarına görə verilən diplom və ya sertifikat hələlik keyfiyyətli təhsilin göstəricisi kimi qəbul olunmur".

Digər təhsil eksperti Qoşqar Məhərrəmovun fikrincə, distant təhsil insanların alışmadığı, öyrəşmədiyi bir təhsil formasıdır. Bunun mənimsənilməsi üçün uzun illər və texnoloji infrasturuktur lazımdır. Bu səbəbədn də distant təhsil həm təhsil alanlar, həm də təhsil verənlər üçün adaptasiyası uzun çəkən bir prosesdir.

Ekspert hesab edir ki, distant təhsilin mənfi tərəflərindən biri də hamıya əlçatan olmamasıdır. Şagirdlər və müəllimlər olduqları əraziyə görə üstün və geridə ola bilərlər. Müəllim və şagirdlər şəhərdə, İKT-nin inkişaf etdiyi ərazilərdə yaşayırsa, distant təhsil daha əlyetən olur. Regionlarda yaşayanlar üçün isə distant təhsil daha çətindir.

"Distant təhsil cəmiyyətin sinifləri arasında fərqləri daha da dərinləşdirir. Yəni distant təhsil ictimai sinifləri arasında təhsil uçurumunu dərinləşdirir. Çünki maddi rifah səviyyəsi yuxarı olan sinfin uşaqları distant təhsilə daha açıq və daha rahatdırlar. İqtisadi səviyyəsi daha aşağı olan ailələrin uşaqları isə distant təhsilə hazır deyil. Sosial-iqtisadi səviyyəsinə görə mövcud siniflər arasında olan təhsil fərqi distant təhsildə özünü büruzə verməkdədir", - deyə eskpert bildirir.

Onun sözlərinə görə, distant təhsil öyrənilmiş-alışılmış təhsil növü olmadığına görə, bəzi müəllimlərin işə səhlənkar yanaşması, bir qisim müəllimlərin isə İKT-ni öyrənə bilməməsi keçən dövr ərazində özünü büruzə verdi.

"İcbari şərt olmadığı üçün rayonların ən yaxşı məktəblərində belə virtual məktəb platformalarından istifadə edən müəllimlərin sayı az oldu", - deyə qeyd edən Q.Məhərrəmov əlavə edib ki, bəzi valideynlərin laqeydliyi səbəbindən bir çox şagirdlər distant təhsilə ciddi yanaşmadı və ondan faydalana bilmədi.

Ekspert bildirir ki, distant təhsilin dezavantajlarından biri də qiymətləndirmənin obyektivliyinin sual altında olmasıdır: "Dərsin interaktivliyinin sual altında olması, dərslərdə sosiallaşmanın olmaması, müəllim və şagirdlərin bir-birini görməməsi, müəllimlərin kollegial davranışlarının, bir-birindən faydalanmaq davranışlarının olmaması distant təhsilin mənfi tərəfləridir".

Qeyd edək ki, "Təhsil haqqında" qanuna görə, Azərbaycanda təhsil almanın formalarından biri də distant təhsildir. Amma təhsilin bu formasının qanunda öz əksini tapmasına baxmayaraq, ali məktəblərin maddi-texniki bazası bunun tətbiqinə imkan vermir.

Distant təhsilin tətbiqi üçün məktəblərin internetə çıxışı təmin edilməli, distant təhsil almaq üçün hər bir təhsil alanın evində müvafiq şərait olmalıdır. Bu isə, hələ ki, mümkün deyil…

41