AVRO-2020 oyunların birində

Avropa çempionatının qrup mərhələsi arxada qaldı

1145
(Yenilənib 16:17 25.06.2021)
Qitənin ən güclü on altı komandası mübarizəni davam etdirəcək, səkkiz komanda isə turniri tərk edir. Ümumilikdə, qrup mərhələsi tamamilə ədalətli nəticələrlə bitib və futbol həvəskarları səbirsizliklə heç kimə güzəşt olunmayacaq 1/8 oyunlarını gözləyirlər.

Budur, onaltıncı Avropa çempionatının qrup mərhələsi sona çatdı. Qeyd etməliyəm ki, qrup mərhələsinin son turu futbol həvəskarlarına hansısa gözlənilməz nəticə nümayiş etdirmədi və tamamilə ədalətli şəkildə hazırkı qitə birinciliyində mübarizəni davam etdirəcək on altı komandanı müəyyənləşdirdi. Qrup mərhələsində uğursuz komandaların əksəriyyəti, nadir istisnalar olmaqla, elə bu cür iflasa da layiq idilər və üçüncü tur da onların oyunundakı çatışmazlıqları bir daha sübut etdi. Hörmətli futbol həvəskarları, gəlin, son turu nəzərdən keçirək...

"A" qrupu

İtaliya-Uels, 1:0

Mənə elə gəlir ki, bu oyunda italyanların qalib gələcəyinə heç kim şübhə etmirdi. Uelslilərin kifayət qədər inamlı oyununa baxmayaraq, 39-cu dəqiqədə Pessinanın vurduğu qol "Skuadra Adzurra"nın görünən üstünlüyünü bir daha təsdiq etdi. Uels yaxşı komandadır və onların qrupda ikinci yeri tutması da bunun bariz göstəricisidir, lakin italyanlar onlardan bütün parametrlərə görə ən azı bir baş üstündürlər. İtalyanlar qrupda birinci yeri digər komandalardan aşkar üstün olduqlarına görə tutdular.

İsveçrə-Türkiyə, 3:1

İsveçrə millisi döyüşkən komandadır və ümumilikdə turnirdə kifayət qədər inamlı oyun nümayiş etdirərək 1/8 finalda oynamaq haqqını qazanıb. Komanda üçüncü turda türklərə qalib gələrək bu vəzifənin öhdəsindən inamla gəlib. Seferoviç və Şakirinin birinci hissədə vurduqları qollara ikinci hissədə türklər Kahvecinin qolu ilə cavab verdilər. Elə buna görə də türklərin hələ bundan başqa da nə isə edə biləcəklərinə ümidlər yenidən baş qaldırdı. Lakin elə həmin Şakiri 68-ci dəqiqədə bütün bu ümidlərin üstündən xətt çəkdi. İsveçrəlilər haqlı olaraq 3:1 hesabı ilə qalib gəldilər və qrupda üçüncü yerdən Avropa çempionatının növbəti mərhələsinə çıxdılar. İsveçrənin heyətində hər üç qol üçün məhsuldar ötürmə etmiş Tsuberi xüsusi qeyd etmək istərdim.

Türkiyə millisinə gəldikdə isə... Mənə elə gəlir ki, əvvəlki şərhlərdə qardaş ölkənin komandasının Avropa birinciliyində necə oyun nümayiş etdirdiyini kifayət qədər ətraflı şəkildə təsvir etmişəm. Komandanın yeganə nailiyyəti odur ki, üçüncü turda nəhayət ki, rəqib komandanın qapısına qol vura bildi. Buna baxmayaraq Türkiyə millisi tamamilə iflasa uğradı. Azarkeşlərdən həm baş məşqçi Şenol Günəş, həm də komandanın kapitanı Buraq Yılmaz başda olmaqla bütün oyunçular üzr istədilər. Düşünürəm ki, bu üzrhaqlıqları qəbul edib Günəşə öz işini davam etdirmək üçün imkan vermək lazımdır. Ola bilər ki, onun hazırkı komandanın Türkiyə futbolunun gələcəyi olması barədə dedikləri tamamilə əsaslıdır. Qoy işi ilə dediklərini və haqlı olduğunu sübut etsin.

"B" qrupu

Finlandiya-Belçika, 0:2

Məhkəm komanda təsiri bağışlayan Finlandiya yığmasına nə qədər yaxşı münasibət bəsləsəm də, onlar hələ ki belçikalılara rəqabət göstərə biləsək səviyyəyə qədər yüksəlməyiblər. Əminəm ki, ilk turda onların danimarkalılar üzərində qələbəsi Danimarka millisi oyunçularının finlərlə oyun zamanı ürək çatışmazlığından yıxılaraq huşunu itirən Kristian Eriksenin səhhətindən narahatlıqları ilə bağlı oldu. Qradetskinin avtoqolu və Lukakunun Suomi qapısına vurduğu qol hesabı 0:2 etdi, lakin belçikalıların oyunda ustalıq səviyyəsi bu nəticədən müqayisəyəgəlməz dərəcədə yüksək idi. Finlər bacardıqlarını nümayiş etdirdilər və onların elə Avropa çempionatında iştirakının özü də artıq böyük nailiyyətdir.

Rusiya-Danimarka, 1:4

Oyun keyfiyyətinə görə Avropa çempionatında ruslardan pis oynayan ancaq türklər oldu, o da ki, lap azacıq. Külli miqdarda texniki səhvlər və tamamilə savadsız taktiki təlimatlar (yaxud oyunçuların həmin təlimatları həyata keçirə bilməməsi) Stanislav Çerçesovun komandasının iflasına gətirdi. Onlar qrupda yalnız finlərə qalib gələ bildilər, amma heç bunu da aşkar şəkildə edə bilmədilər. Danimarkalıların ilk hissədə vurduğu iki, ikinci hissədə isə əlavə olaraq vurduğu iki qol onların oyunda üstünlüklərini əyani şəkildə nümayiş etdirdi. Rusiyalılar Danimarka millisinin əlindəki bu "poker"ə ancaq penaltidən vurulmuş yeganə qolla cavab verdilər. Penaltini Artyom Dzüba qola çevirdi. Bu qrupda hər şey tamamilə ədalətli sona çatıb: danimarkalılar Avropa çempionatında mübarizəni davam etdirmək haqqını qazanıblar, finlər və ruslar isə turniri tərk etməyə layiq olublar.

"C" qrupu

Şimali Makedoniya-Niderland, 0:3

Bu qrupda konkret, aşkar autsayder var idi və bu, Şimali Makedoniya komandası idi. Tarixində ilk dəfə qitə birinciliyinin final mərhələsində oynayan bu komanda nəticədə onun üçün hazırlanmış sonuncu yeri tutdu. Lakin komanda yaxşı futbol nümayiş etdirdi, bütün oyunlarda sona qədər mübarizə apardı və futbol həvəskarlarının rəğbətini qazandı. Onlar bacardıqlarının hamısını etdilər və pərəstişkarlarının gözlərinə baxmaqdan utanmayacaqlar. Niderland komandasına qarşı oyun Makedoniya futbolunun əfsanəsi, yığmanın 37 yaşlı kapitanı Qoran Pandev üçün son oyun oldu. Onu ikinci hissədə başqa qapıçı ilə dəyişərkən komanda üzvləri öz kapitanları üçün fəxri canlı dəhliz təşkil etdilər. Oyun isə "zanbaqlar ölkəsi" futbolçularının aşkar üstünlüyü ilə keçdi və onların xeyrinə başa çatdı. Birinci hissədə Depayın vurduğu qol, ikinci hissədə Vaynaldumun vurduğu iki qol "narıncılar"ın üstünlüyünün nə qədər aşkar olduğunu göstərdi. İtaliya və Belçika komandaları kimi, Niderland da bütün turlarda qalib gələrək qrup mərhələsini inamla birinci yerdə başa vurdu.

Ukrayna-Avstriya, 0:1

Dəfələrlə qeyd etmişəm ki, Ukrayna millisinin baş məşqçisi Andrey Şevçenko Avropa çempionatına gözəgəlimli komanda çıxarıb. Ukraynalıların Avstriya millisi ilə oyunda qələbəyə bütün şansları vardı. Lakin sonuncular öz əsas kartlarını – sürətli oyunu istifadə etdilər və ukraynalılar buna layiqli cavab verə bilmədilər. Oyunun 21-ci dəqiqəsində qarşılaşmanın yeganə qolunu Baumqarten vurdu ki, bu da Franko Fodun yetirmələrinə qrupda ikinci yeri tutmaqda kömək etdi. Əgər bu qədər baxımlı oyun nümayiş etdirən Ukrayna millisi turnirdə iştirakını davam etdirməsəydi, təssüflü olardı. Lakin digər qruplarda hadislər elə cərəyan etdi ki, Şevçenkonun yetirmələri yenə də 1/8 finala çıxa bildilər. Əminəm ki, bu ədalətli nəticədir, çünki ukraynalılar çox savadlı və gözəl oyun nümayiş etdirirlər.

"D" qrupu

İngiltərə-Çexiya, 1:0

İngilislər çempionatda o qədər də inamlı oyun mümayiş etdirmirlər. Bir çox mütəxəssislər əmindirlər ki, Dumanlı Albion yığmasının baş məşqçisi Qaret Sautgeyt bütün bunları nəzərə alıb və ingilislər pley-off mərhələsində artıq özlərini lazımi şəkildə göstərə biləcəklər. Həmin ekspertlərin haqlı olduğunda əmin deyiləm, amma buna baxmayaraq ingilislər Raxim Sterlinqin 12-ci dəqiqədə vurduğu qol sayəsində çexlərə qalib gələrək, qrupda birinci yerə çıxdılar. Çexlər də incik deyillər, üçüncü yerdə qərarlaşmalarına baxmayaraq, onlar da 1/8 finalda mübarizəni davam etdirəcəklər.

Xorvatiya-Şotlandiya, 3:1

Özləri üçün tarixi nailiyyətdən – ingilislərlə oyunda heç-heçədən sonra şotlandiyalılar futbol ictimaiyyətinin diqqətini özlərinə cəlb etdilər. Bir çoxları Şotlandiya və Xorvatiya yığmaları arasında gərgin mübarizə olacağını deyirdilər. Lakin dünya vise-çempionları əvvəlki kimi oynamadıqlarına, Rusiyadakı mundialda olduqları kimi parlaq oyun nümayiş etdirmədiklərinə rəğmən hələ ki, şotlandiyalılara uduzacaq qədər də aşağı səviyyəyə düşməyiblər. 17-ci dəqiqədə Vlaşiç hesabı açdı, lakin birinci hissənin sonunda Makqreqor hesabı bərabərləşdirdi. Lakin 62-ci dəqiqədə solmaq bilməyən Modriç, 77-ci dəqiqədə isə yaxşı formada olan Perişiç Britaniya təmsilçilərinə heç bir ümid saxlamır. Bundan əlavə, dünya vise-çempionları hətta simasını qoruya bilərək ikinci yeri də tutur, lakin bu da onların statusunu o qədər də zəiflətmir.

"E" qrupu

İsveç-Polşa, 3:2

Məlum olduğu kimi, Avropa çempionatlarının tarixi gözlənilməz nəticələr və sensayilalarla doludur. Onaltıncı Avropa çempionatında hələ ki, "E" qrupunda baş verənləri nəzərə almasaq, sensasiya olmayıb. Bu qrupun sözsüz favoritləri Polşa və İspaniya milliləri idi. Lakin Polşa yığması Slovakiya komandasına məğlub olduqdan və ispanların iki heç-heçəsindən sonra favoritlərin vəziyyəti çox təhlükəli idi. Polşalılar hökmən isveçlilərə qalib gəlməli idilər ki, çempionatda mübarizəni davam etdirməyə şansları olsun. Amma oyunun ikinci dəqiqəsində Forsberqin vurduğu qol Polşa millisinin qətiyyətini xeyli soyutdu. İkinci hissədə elə həmin Forsberq yenidən Voytsex Şçensnanın qapısından qol keçirir. Elə təəssürat yaranırdı ki, polyakların işi artıq bitib. Lakin bu məqamda polyakların komandasının kapitanı Robert Levandovskinin vaxtı çatır. Müasir dövrün ən yaxşı qolvuranlarından biri öz fərdi məharəti sayəsində 61 və 84-cü dəqiqələrdə topu rəqib qapısına göndərir və hesab bərabərləşir. Son dəqiqələrdə polyaklar hücuma atılaraq oyunu xilas etməyə çalışırlar, lakin qolu rəqibləri vurur. Klasson 93-cü dəqiqədə topu tora göndərərək öz yığmasının qələbəsini rəsmiləşdirir. Nəticədə, isveçlilər qrupda birinci yerdədirlər, favorit sayılan polyaklar isə evlərinə yollanır.

İspaniya-Slovakiya, 5:0

İspanlar da hazırkı birincilikdə o qədər də inamlı görünmürlər. Lakin onlara özlərinə əvvəlki inamı bərpa etməkdə slovakiyalıların qapıçısı martin Dubravka kömək edir. Qapıya doğru asmadan sonra topu qaytarmaq əvəzinə, yaxşı aldadıcı volyebol zərbəsi ilə topu öz qapısına göndərir. Bu anlaşılmazlıqdan sonra ispanlar daha rahat oynamağa başladılar və hissənin sonunda Emerik Laport hesabda fərqi iki topa çatdırdı. İkinci hissədə Pablo Sarabiya üçüncü topu vudu, 67-ci dəqiqədə isə Fernan Torres dabanı ilə daha bir gözəl qol vurdu. Lakin slovakların bədbəxtlikləri bununla bitmədi: 71-ci dəqiqədə ispanların növbəti hücumundan sonra slovakların yarımmüdafiəçisi Yuray Kutska baş verənlərdən başını itirmiş Martin Dubravkanın qapısına göndərir. Nəticə - 5:0. İspanlar qrupda ikinci yeri tutaraq pley-of mərhələsinə çıxdı, Polşa komandasını məğlubiyyətə uğradanlar isə, qrupda üçüncü yerdə olmalarına baxmayaraq, Avropa çempionatında şüxışlarını dayandırırlar.

"F" qrupu

Macarıstan-Almaniya, 2:2

Macarıstan yığması Avropa çempionatında özündən sonra yaxşı təəssürat buraxdı. "Ölüm qrupu"na düşməsinə baxmayaraq, macarlar ilk iki oyunda layiqincə mübarizə apardılar. Onların rəqibləri isə hazırkı qitə çempionları portuqaliyalılar və hazırkı dünya çempionları ftansızlar idilər. Qrup mərhələsini adlamaq üçün macarlar üçüncü turda kimi gəldi deyil, dəfələrlə dünya və Avropa çempionları olmuş Almaniya millisini məğlub etməli idilər.

Oyunun lap əvvəlindən macarlar hücuma atıldılar və 11-ci dəqiqədə Adam Saloi planetin ən güclü qapıçılarından biri olan Manuel Noyerin qapısına gözəl qol vurdu. Bu hesab 66-cı dəqiqəyə qədər dəyişməz qaldı, lakin macarların qapıçısı Qulaçinin səhvi üzündən Kay Xaverts hesabı bərabərləşdirdi. Cəmi iki dəqiqə sonra macarlar yenidən irəli çıxdı – Saloinin vaxtında etdiyi ötürməni Ondraş Şefer qola çebirdi. Elə təəssürat yarandı ki, budur, sensasiya.

Lakin almanlar yenidən əzm nümayiş etdirdilər: 84-cü dəqiqədə meydana çıxmış Leon Qoretska xilasedici qolu vurur. Macarların bütün səylərinə baxmayaraq, oyunda hesab dəyişmədi. Almanlar qrupda ikinci yerdə, macarlar isə sonuncu yerdədirlər. Lakin macarların çempionatı tərk etməsinə baxmayaraq, komandanın azarkeşləri öz sevimlilərinin oyununun keyfiyyətindən razıdırlar. Düşünürəm ki, Macarıstanın bu komandasının gələcək nailiyyətlər üçün bütün perspektivləri var.

Fransa-Portuqaliya, 2:2

Oyun çox baxımlı oldu və oyunda əsas qəhrəmanlar dünya futbolunun hazırkı ulduzları Karim Benzema və Kriştianu Ronaldu oldular. Oyunun ilk yarısında dünya çempionlarının qapısına penalti təyin olundu və Ronaldu topu Uqo Lyorusun qapıısına göndərdi. Lakin hissənin sonunda portuqaliyalıların qapısına da penalti təyin olundu ki, onu da Karim Benzema qola çevirdi.

Oyunun ikinci hissəsinin əvvəlində elə həmin Benzema oyundan topu qapıya göndərərək qol vurdu. Hakimin şübhələri olsa da, hər şeyi görən VAR sistemi bütün şübhələrə son qoydu.

Portuqaliyalıların kapitanı Ronaldu birinci hissədə penaltini qola çevirdi. Lakin ilk hissənn sonunda hesabı penaltidən artıq fransızların hücumçusu Karim Benzema bərabərləşdirdi. Oyunun 60-cı dəqiqəsində penalti təyin etməkdə xəsislik etməyən ispaniyalı hakim Mateu Laos fransızların qapısına daha bir 11 metrlik cərimə zərbəsi təyin etdi. Ronaldu bu penaltini də qola çevirərək vurduğu topların sayını 109-a çatdırdı. Beləliklə, o, iranlı futbolçu Ali Deayinin uzun müddət davam edən rekordunu təkrar etdi.

Oyun elə 2:2 hesabı ilə də başa çatdı. Bu, fransızlara qrupda birinci yer tutmağa, portuqaliyalılara isə üçüncü yerdən pley-of mərhələsinə çıxmaşa imkan verdi.

Beləliklə, qitə çempionatında on altı komanda qalıb, səkkiz komanda isə turniri tərk edib. Deməliyəm ki, həmin səkkiz komanda həqiqətən pley-off mərhələsinə çıxmış komandalardan zəif idilər. Yalnız bircə istisna var, o da Macarıstan millisidir. Əgər bu cəsarətli komanda "ölüm qrupu"na düşməsəydi, əminəm ki, macarlar da on altı komanda içində olacaqdılar. Lakin tarix, hətta futbol tarixi olsa belə, keçmiş zamanda şərt qoyulmasına imkan vermir. Nə olubsa, o da olub. Qrup mərhələsi başa çatıb və güclülər müəyyən edilib. Bizi isə qarşıda Avropa çempionatının 1/8 final oyunları göləyir...

1145

Bu gün I ixtisas qrupu üzrə qəbul imtahanları keçiriləcək

8
(Yenilənib 08:30 27.07.2021)
Kütləviliyin və təmas hallarının qarşısının alınması məqsədilə imtahan iştirakçıları üçün imtahan binasına müxtəlif daxilolma vaxtları müəyyən edilib.

BAKI, 27 iyul — Sputnik. Bu gün Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən I ixtisas qrupu üzrə ali təhsil müəssisələrinə qəbul imtahanları keçiriləcək.

DİM-dən verilən məlumata əsasən, 19184 abituriyentin iştirakı nəzərdə tutulan imtahanlar 11 şəhər və rayonda - Bakı, Gəncə, Qazax, Ağstafa, Şəki, Bərdə, Göyçay, Şirvan, Salyan, Lənkəran və Xaçmazda təşkil olunacaq.

İmtahanlar saat 10:00-da başlanacaq. İmtahanların başlanmasına 15 dəqiqə qalmış – saat 09:45-də buraxılış rejimi başa çatır və bundan sonra gələn iştirakçılar imtahan binasına buraxılmırlar.

Kütləviliyin və təmas hallarının qarşısının alınması məqsədilə imtahan iştirakçıları üçün imtahan binasına müxtəlif daxilolma vaxtları müəyyən edilib və imtahan iştirakçısının buraxılış vərəqəsində həmin vaxt göstərilib. Ona görə də imtahan binasına buraxılış vərəqəsində qeyd olunan vaxtda gəlmək lazımdır.

Qeyd edək ki, iyulun 27-28-də imtahan keçirilən şəhər və rayonlarda ümumilikdə 151 imtahan binası, 2544 imtahan zalı ayrılıb. İmtahanların idarə olunmasına 151 ümumi imtahan rəhbəri, 422 imtahan rəhbəri, 3309 nəzarətçi–müəllim, 308 buraxılış rejimi əməkdaşı, 151 bina nümayəndəsi ayrılıb. İmtahanlarda 23 nəfər fiziki məhdudiyyətli (gözdən əlil, eşitmə əngəlli) abituriyent də iştirak edəcək. Bu abituriyentlərin rahat şəkildə imtahan verməsi üçün imtahan binalarında xüsusi zallar ayrılıb, gözdən əlillər üçün fərdi nəzarətçilər təyin edilib.

Ehtiyat tədbirləri çərçivəsində imtahan binasına daxil olan iştirakçılarının məsafədən ölçə bilən elektron termometrlə bədən hərarətləri yoxlanılacaq, zəruri dezinfeksiyaedici vasitələrdən istifadə olunacaqdır. İmtahana bədən hərarəti 37°C-dən aşağı olan şəxslər buraxılır.

8
Poçt markaları

Poçt markası: nadir bir nümunəsi əntiq əşyaya bərabər tutulur

96
(Yenilənib 08:20 27.07.2021)
Azərbaycanda da marka həvəskarı vaxtilə çox olub. Marka-marka oynayan uşaqların bir hissəsi sonra filatelistlərin sırasına qoşuldu.

BAKI, 27 iyul — Sputnik. Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeli qurum "Azərmarka" MMC "Azərpoçt" MMC-yə birləşdirilir. Məlumatı nazirlik yayıb.

Yeni qaydaya əsasən, Mülki Məcəllə və digər normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq "Azərpoçt" yenidən təşkil ediləcək, yəni "Azərmarka" "Azərpoçt"un struktur bölməsi kimi fəaliyyət göstərəcək. Bu yerdəyişmədə məqsəd qurumların işinin daha səmərəli qurulması, resurslardan effektiv istifadənin gücləndirilməsidir.

Markanı həm satmaq olardı, həm də nəyəsə dəyişmək

Marka deyəndə hər bir yaşlı insanın yadına ilk növbədə sovet dövründə oynadığı marka-marka oyunu yada düşür. İnternetin və hazırkı sosial şəbəkələrin hələ mövcud olmadığı, ortalıqda cəmi bir neçə televiziya kanalı və radio stansiyasının fəaliyyət göstərdiyi zamanda marka toplamaq olduqca populyar bir məşğuliyyət idi. Marka yığmaq bir tərəfdən maraqlı bir proses olduğu qədər həm də gəlirli bir sahə idi. Filatelistlər qiymətli bir marka növü üçün nə qədər desən pul ödəməyə hazır idilər.

Marka-marka oynayan uşaqlar isə həm də bu oyunda qazandıqları markanı bir növ kapital kimi toplayırdılar. Yəni markanı həm satmaq olardı, həm də nəyəsə dəyişmək. Kimsə idman markası toplayırdı, kimsə də avtomobil markası. Sənə lazımsız olanını sinif yoldaşınla asanlıqla dəyişə bilərdin. Marka qazanmaq üçün keçirilən oyunun bir qaydası vardı: üst-üstə qalaqlanan markaya yüngülcə zərbə endirməklə onu çevirmək lazım gəlirdi. Çevrildisə, deməli uddun. Məktəb rəhbərliyi uşaqların bu işinin qarşısını almaq üçün xeyli güc sərf etsə də, qarşısını tam almaq olmurdu.

Markanı alırdın, pozan-pozan oynayırdılar, pozanı götürürdün, saqqız kağızından çıxan etiketlə oynayırdılar. Bəzən bəxti gətirən uşağın cibindən 20-30 pozan tapılırdı. Amma pozan bir həvəs idi, heç vaxt markanın yerini verməzdi. Marka həm bahalı idi, həm də daha cəlbedici. O dövrdə hər poçt məntəqəsində, həmçinin müxtəlif dükanlarda marka almaq olurdu. Qiymətli markalar isə heç vaxt satışa çıxarılmazdı, onlar xüsusi adamların vasitəsilə əldə edilirdi.

Zərfi marka ilə birgə də almaq olardı, markasız da

Filateliya, yəni marka yığmaq sahəsi, yunan mənşəli sözdən yaranıb. Bir növ vergidən azad olunma mənasını verir. Əgər poçtla göndərilən məktubda marka varsa, deməli ödənişə ehtiyac yoxdur bir növ. Poçt sisteminin yaradılması, dünyanın bir başından o biri başına poçtla məktub yollamaq prosesi markanın yaranmasına bir təkan verib. Bir çox mənbə markanın məhz Böyük Britaniyada yarandığını göstərir, çünki 19-cu əsrdə dünyanın qlobal imperiyası olan Britaniyanın poçt sistemi olduqca mükəmməl idi. Məktub yollayırsansa, deməli bunun pulunu nə yollasa ödəməlisən. Məktub üzərindəki marka onun pulunun ödənilməsinə işarə idi. Zərfi marka ilə birgə də almaq olardı, markasız da. Sonra üzərinə marka yapışdırıb yollaya bilərdin.

Fransa, Almaniya, İtaliyada marka istehsalına başlanıldığından ölkələr arasında xüsusi saziş imzalanır. 1874-cü ildə Ümumdünya poçt birliyinin yaranması da markaların tətbiqinə bir təkan verir. Bu birliyin üzvü olan istənilən ölkənin markası başqa məkanda tanınırdı.

Markaların yaranması həm də onları toplamaqla məşğul olan insanların da ortaya gəlməsinə səbəb oldu. Filatelistləri daha çox nadir markalar maraqlandırırdı, böyük miqdarda buraxılan seriyaya elə də həvəs olmurdu. Hər hansı bir qüsuru olan marka mütləq məhv edilməli idi, amma bəzən hansısa nüsxə salamat qalırdı, bu halda onun qiyməti birə-yüz artırdı. 20-ci əsrin ortalarında Monqolustanda sərkərdə Çingiz xana həsr olunmuş marka buraxılır. Bu markada o, əzəmətli bir insan kimi əks edilir. Sovetlər birliyində isə Çingiz xan olduqca mənfi bir obraz sayılırdı, insanlarda qıcıq doğururdu. Nəticədə bu markanın məhv edilməsi qərarı verilir, amma bir hissə salamat qalır. Hazırda Çingiz xanın bu markası nadir nüsxələr sırasında yer alıb.

XIX-XX əsrlərdə marka toplamaq həvəsi bir çox məşhur insanda olub. Məsələn, doktor Leqran, Fridrix Engels, Albert Eynşteyn marka toplamağı sevirdilər. Həm də bəzi pul sahibləri məşhur auksionlarda marka almaqla kapitalı qorumağa çalışırdı. Nadir bir marka əntiq əşyaya bərabər tutulurdu.

Əsgər məktubu markasız da rahatlıqla yerinə çatırdı

Sovet dövründə markasız məktubları hərbi hissədən yalnız əsgər yollaya bilərdi. Həmin zərf hərbi hissənin poçt qutusunu atılırdı, həmin məktuba üçbucaq formasında olan ştamp vurulurdu. Beləliklə, əsgər məktubu markasız da rahatlıqla yerinə çatırdı, yəni onların poçt xərcini dövlət ödəyirdi. Məktubun formasından asılı olaraq üzərinə daha bahalı marka da yapışdırıla bilərdi. Sifarişli məktublar üçün əlavə ödəniş də etmək lazım gəlirdi.

SSRİ-də marka kolleksiyaçılarının sayı-hesabı bilinmirdi. Bu insanların öz toplaşdığı yerlər də olurdu, hər kəs qoltuğunda bir kitabça ilə gəzirdi. Markanı saxlamaq üçün belə kitabçalar hər tində satılırdı. Sovet poçtu da hər tarixi hadisə ilə bağlı minlərlə marka buraxırdı. O dövrdə də Lenin, Stalin və digər sovet liderlərinin əksi olan yüz minlərlə marka hazırlanıb. Bu gün həmin markalar artıq tapılmır. Məsələn, 1979-cu ilə kimi İran şahı Məhəmməd Pəhləvinin əksi olan nə qədər marka vardı. Sonralar onlar da yox oldu.

Müasir texnologiya dövründə nə məktuba ehtiyac qalıb, nə də yazışmaya

Azərbaycanda da marka həvəskarı vaxtilə çox olub. Marka-marka oynayan uşaqların bir hissəsi sonra filatelistlərin sırasına qoşuldu. İndi də evlərdə o dövrdən qalmış marka kitabı qorunub saxlanılır. Bakının bukinist dükanlarında hələ də marka satışına rast gəlmək olur. Marka yığanlar və numizmatların öz yerləri var: toplaşıb nəyisə dəyişdirməyə, satmağa çalışırlar.

Elə "Azərpoçt"a birləşdirilən "Azərmarka"nın elə əsas fəaliyyət istiqaməti Dövlət Poçt Ödəniş Nişanlarının – poçt markaları, markalı zərflər, poçt kartlarının nəşri və dövriyyəyə buraxılmasından ibarət olub. Həmçinin qurum bloklar, kiçik vərəqlər, bukletlər, poçt ştempellərinin ottiskləri və filatelistlərin kolleksiya obyektləri sayılan digər məhsullar, o cümlədən açıqcalar, müxtəlif suvenirlər hazırlayıb. Bütün bu işlər bundan sonra "Azərpoçt"un tərkibində reallaşdırılacaq.

Müstəqillik dövrünü əks etdirən xeyli marka da buraxılıb. Bu markaların hesabına dünyanın o tayında belə insanlar Azərbaycan barədə məlumat əldə edirlər. Bizim də markalar xarici ölkə filatelistlərinin kolleksiyalarında yer alır.

Amma marka istehsalına olduqca ciddi zərbə də dəyib. Müasir texnologiya dövründə nə məktuba ehtiyaca qalıb, nə də yazışmaya. Bir neçə saniyəyə hara istəsən havayı mesaj yollaya bilərsənsə, marka və zərf almağa nə ehtiyac var? Marka öz dövrünün mütərəqqi texnologiyası idi, bu gün isə elə də əhəmiyyətli deyil. İnternet zamanında marka istehsalı xeyli azalıb. Yalnız rəsmi yazışmalarda, məhkəməyə dəvət ediləndə, ya da bir sıra xüsusi hallarda adi məktub üzərinə marka yapışdırılaq ünvanına göndərilir. Bu sistemin mövcudluğu markanın hələ də mövcud olmasına bir imkan yaradır. Ən azından tam silinib ortadan çıxmayıb.

96