Xanəgah adibə kompleksi

Pirə xatir dağıdılmayan qəbirin gizlinləri açıldı

28781
(Yenilənib 11:51 17.09.2018)
“Qeyd olunan epizod çəkiləndə qadınlar fəryad edirdilər, elə bilirdilər, həqiqətən Rasim Balayevin dərisi soyulur”

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 17 sentyabr — Sputnik. Naxçıvan füsunkar təbiəti, antik qalaları, orta əsr türk-islam memarlıq inciləri və dini məbədləri ilə həmişə diqqəti cəlb edib. Əbəs yerə bu müqəddəs torpağı "Nuh diyarı" adlandırmayıblar. Muxtar respublikada yerləşən ən məşhur türbələrdən biri də Əlincəçay xanəgahıdır. Barəsində danışdığımız abidə Culfa rayonunun Xanəgah kəndində, Əlincə qalasının ətəyində yerləşir.

Türbənin bələdçisi Sabirə Məmmədova abidənin tarixi haqqında Sputnik Azərbaycan-a danışıb: "Əlincəçay xanəgah kompleksi əmir, böyük alim Uluq Qutluq Lala bəyin əmri ilə Memar Cəmaləddin tərəfindən inşa olunub. Kitabənin son hissəsi ovulub töküldüyü üçün onun inşa tarixini dəqiq təyin etmək mümkün olmayıb. Ancaq memarlıq-konstruktiv quruluşuna görə abidəni XII-XIII əsrlərə aid edirlər". 

Türbənin içərisində hürufilik təliminin banisi Fəzlullah Nəiminin qəbri var. Sabirə xanım hürufilik təliminin banisinin burada dəfn olunmasının səbəbini belə izah edib: "Kəndimizin yaşlı insanlarının dediyinə görə, Nəimi 1396-cı ildə Əlincə qalasında hürufiliyi yaydığı üçün Teymurləngin oğlu Miranşah tərəfindən qətlə yetirildikdən sonra müridləri onu burada dəfn ediblər. Əvvəllər burada pir olub. Nəimini burada ona görə dəfn ediblər ki, onun qəbrini pirə xatir dağıtmasınlar".

Yerli əhali türbəni "Şeyx xorasan" adlandırır. Tədqiqatçılar arasında isə Nəiminin ləqəblərinə uyğun "Şeyx Xurasab" (günəşə oxşayan nurani şeyx) və ya "xorasanlı şeyx", "Xorasan şeyxi" kimi də adlandırılıb. Bələdçinin sözlərinə görə, bu ləqəblər Nəimi Xorasanda təhsil alıb, kamilləşib Azərbaycana gəldiyi üçün ona verilib: "Türbənin cənubunda inşa edilmiş türbə-məscid 1496-cı ildə Bikə xatın tərəfindən sufi təriqətinin rəhbərlərindən olan Şeyx Hacı Lələ Məliyin xatirəsinə inşa edilib. Orta əsrlərdə sufi şeyxləri ailələri ilə birlikdə xanəgahlarda yaşayır, vəfat etdikdən sonra xanəgahın yanında dəfn olunurdular".

Sufi şeyxi öz xanımı Xond Bikə ilə birlikdə sözügedən kənddə yaşayıb. Həmsöhbətimiz bildirir ki, Xanəgahın rəhbəri həmin ərazidə dəfn olunub. Xanımı Bikə xatın ərinin qəbrinin üstündə türbə-məscid inşa etdirib. Bikə xatın özü də xanəgahın yanında dəfn edilib. Ona məxsus sənduqə tipli xatirə abidəsi hazırda Xanəgahın yanında qalır. 

Xanəgahın ətrafında bərpa işləri aparılarkən torpağın altından XV əsrin müxtəlif illərinə aid məzar kitabələri aşkar olunub. Xanəgah uzun müddət orada fəaliyyət göstərən dərvişlərin yaşayış, ibadət və zikr yeri olub. Epiqrafik dəlillər göstərir ki, Xanəgah XVIII əsrdə də fəaliyyət göstərib və onun üzvləri buradan öz ideyalarını ətraf bölgələrə yayıblar.

Mütəxəssislər abidəni işlənmə texnikasına, sənət nümunələrinə görə, Orta Asiya və Cənubi Azərbaycanın gəc üzərində işlənmiş ən yaxşı sənət nümunələri ilə müqayisə edirlər.

Türbə 2006-cı ildə təmir olunub. Sovet dövründə digər abidələrimiz kimi bu türbə də bərbad vəziyyətdə olub. Türbə bələdçisinin sözlərinə görə, əvvəllər buranı nəinki turistlər, heç yerli camaat da tanımayıb: "Heç kəs maraqlanmırdı. Çox az adam tanıyırdı buranı. "Nəsimi" filmindən sonra qismən tanındı. Amma yenə də gələn yox idi. Lakin təmirdən sonra yerli turistlərlə bərabər xarici turistlər də gəlirlər".

Qeyd edək ki, Azərbaycan kinosunun incilərindən sayılan "Nəsimi" filminin böyük bir hissəsi Xanəgah abidəsinin ətrafında çəkilib. Bu da təsadüfi deyil. Mənbələrdə qeyd olunur ki, İmadəddin Nəsimi dövrünün görkəmli ariflərindən təhsil aldıqdan sonra hürufi Fəzlullah Nəiminin xidmətinə girib, onun tərbiyə və təlimlərindən bəhrələnib. Səfərlərinin hamısında mürşidi Nəimi ilə yol yoldaşı olub və onun qızı ilə evlənib. Nəsimi fəlsəfədə Nəiminin yaratdığı hürufiliyə tapınıb və onun əsas müddəalarını təbliğ edib. Elə buna görə də "Nəsimi" təxəllüsünü seçib. 

Nəsimi filmindən kadr
© Photo : Filmdən kadr
Nəsimi filmindən kadr

Rejissor Həsən Seyidbəylinin quruluş verdiyi bu filmin çəkilişində Xanəgah kəndinin sakinləri yaxından iştirak ediblər. Sabirə xanım filmlə bağlı bəzi maraqlı məqamlara toxundu: "Sovet dövründə incəsənət nümayəndələrinə, kino xadimlərinə çox böyük hörmət var idi. O film çəkiləndə kəndimiz toy-bayram ab-havasında idi. Hamı işini atıb rejissora, aktyorlara kömək etməyə çalışırdı. Seyidbəylini, İsmayıl Dağıstanlını, Rasim Balayevi və başqa aktyorları yaxından görmək bizim üçün böyük fəxr idi".

Yerli əhali filmin heyətinə kömək etməklə yanaşı, batal (döyüş) səhnələrin çəkilişində də iştirak ediblər. Filmin kuliminasiya nöqtəsi — Nəsiminin dərisinin soyulması səhnəsi də məhz həmin kənddə lentə alınıb.

Nəsiminin dərisinin soyulması səhnəsi
© Photo : Filmdən kadr
Nəsiminin dərisinin soyulması səhnəsi

Sabirə xanım deyir ki, həmyerliləri həmin səhnəni real qəbul ediblər: "İndi hamı, hətta ən ucqar kənddə belə, kinonun necə çəkildiyi haqda, qismən də olsa, məlumatlıdır. Amma o dövrdə elə deyildi. Qeyd olunan epizod çəkiləndə qadınlar fəryad edirdilər. Hamı buna inanırdı. Neçə müddət bunun şokunu yaşadılar. Elə bilirdilər, həqiqətən də Rasim Balayevin dərisi soyulur. Elə rejissora da bu lazım idi".

28781
Teqlər:
Culfa rayonu, pir, abidə, qəbir, Naxçıvan
Əlaqədar
Azərbaycanda sevgililər qəbiristanlığı varmış: Qoşa qəbirlərin yanında dəfn qadağandır
Xaçmazda qəbiristanlıq yanıb
Trampa qəbiristanlıq fotosu verildi, xəbərdarlıq edildi
Qəbir oğruları saxlanılıb
İspaniyada epdimioloji vəziyyət

İspaniyada ikinci koronavirus epidemiyası qaçılmazdır ekspert

14
"Bəlkə də bütün payız maska geyinmək lazım olacaq. Ciddi gigiyena qaydalarına, sosial məsafəyə riayət etməyə davam etmək lazımdır. İnsanlara izah etmək lazımdır ki, özlərini məsuliyyətli aparsınlar".

BAKI, 27 may — Sputnik. İspaniyada ikinci koronavirus epidemiyasının payızda baş verməsi demək olar ki, qaçılmazdır, lakin hökumətin ağır karantinin qarşısını almaq və problemi digər yollarla həll etmək üçün vaxtı var. Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bunu Navarra Universitetinin mikrobioloqu Gilyermo Martinez de Texada RİA Novosti-yə bildirib.

"Bir çox mütəxəssislər inanırlar ki, epidemiya oktyabrda yenidən baş verəcək. Mən də bu fikirdəyəm. Çox güman ki, belə olacaq. Amma yüz faizlik əminlik ola bilməz. Onun birinci epidemiya kimi güclü olub-olmayacağı da aydın deyil", - Martinez de Texada deyib.

Onun sözlərinə görə, hazırda cənub yarımkürəsində payızdır və orada xəstələrin sayında kəskin artım baş verib.

"Bu qrip kimi mövsümi bir virusa oxşayır", - mikrobioloq deyib.

İspaniya hakimiyyət orqanlarının yeni dalğaya hazırlaşmaq üçün bir neçə ay vaxtı var, lakin ölkə çətin ki, mart-aprel aylarında olduğu kimi sərt karantin tətbiq etsin.

"Bu, çox ağır olardı. Cənubi Koreya və Tayvan bütün əhalini karantinə salmadılar. Onlar tez reaksiya verməyə imkan verən sistemləri tətbiq etdilər", - Martinez de Texada deyib.

O qeyd edib ki, hər halda, epidemiyanın ikinci dalğasına həm hakimiyyət, həm tibb işçiləri, həm də ölkə sakinləri martdakından daha hazırlıqlı olacaqlar.

"Bəlkə də bütün payız maska geyinmək lazım olacaq. Ciddi gigiyena qaydalarına, sosial məsafəyə riayət etməyə davam etmək lazımdır. İnsanlara izah etmək lazımdır ki, özlərini məsuliyyətli aparsınlar", - mikrobioloq əlavə edib.

Bununla yanaşı, o, ölkənin payız və qışda barları, mağazaları və s. yenidən bağlamaq məcburiyyətində qalacağını istisna etməyib.

14
Təcili tibbi yardım

Xəstəlikdən bezən 57 yaşlı kişi intihar etdi

22
Babayev subay olub və evində tək yaşayıb. Onun meyitini ilk görən qardaşı oğlu Hikmət Babayev dərhal hüquq-mühafizə orqanlarına məlumat verib.

Leyla Abdullayeva,  Sputnik Azərbaycan

BAKI, 26 may - Sputnik. 57 yaşlı kişi qollarını doğrayaraq intihar edib. Hadisə Qubanın Mirzəməmməd kəndində baş verib. Sputnik Azərbaycan-ın verdiyi məlumata görə, 1963-cü il təvəllüdlü Edqar Xunbutan oğlu Babayev hər iki qolunun damarlarını doğrayıb. Mərhum qan itirməkdən dünyasını dəyişib. 

Quba rayon polis və prokurorluq orqanları əməkdaşları tərəfindən hadisə yerində meyitə baxış keçirilib. 57 yaşlı Babayev nevroloji xəstəlikdən əziyyət çəkirmiş. O, 1985-ci ildən Quba rayon mərkəzi xəstəxanasının psixiatriya şöbəsində qeydiyyatda olub. İndiyə qədər dəfələrlə stasionar müalicə alan mərhum bu gün intihar edib.

Babayev subay olub və evində tək yaşayıb. Onun meyitini ilk görən qardaşı oğlu Hikmət Babayev dərhal hüquq-mühafizə orqanlarına məlumat verib.

22