Dəniz üzərindən uçan qağayı, arxiv şəkli

"Xəzər beşliyi" doğrudanmı Xəzəri bölüşdürə bilib?!

11953
(Yenilənib 21:16 16.08.2018)
Araşdırmaçıları Xəzərin statusu ilə bağlı belə bir sual düşündürür : Ortaq məxrəcə gəlmək mümkün oldumu?

BAKI, 16 avqust — Sputnik. Avqustun 12-də Aktauda Azərbaycan, Rusiya, İran, Qazaxıstan və Türkmənistan prezidentlərinin timsalında "Xəzər beşliyi" Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanı imzalayıb.

Dövlətlərin qarşısında duran əsas məsələ bu idi: dəniz hüququ üzrə 1982-ci il BMT Konvensiyasının müddəaları Xəzərə şamil edilsin, yoxsa, transsərhəd göllərin barəsində mövcud yanaşmadan istifadə edilsin. Sonda qərara alınıb ki, su səthinin əsas sahəsi tərəflərin ümumi istifasində qalır, dənizin dibinin və təkinin barəsində beynəlxalq hüquq əsasında razılaşmaya görə onların sektorlara bölünməsini nəzərdə tutan prinsip tətbiq ediləcək. Konvensiya fundamental müddəaların yazıldığı normativ bazadan ibarətdir, ancaq detallara varılmır. Bu baxımdan araşdırmaçıları belə bir sual düşündürür – ortaq məxrəcə gəlmək mümkün oldumu?

İmzalanma mərasimindən öncə jurnalistlərin qarşısında çıxış edən Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev deyib: "Bu gün bütün dünyanın qarşısında biz deyirik ki, Aktauda birgə iş nəticəsində ümumi məxrəcə və qarşılıqlı anlaşmaya gəlmək mümkün oldu". Lakin onun həmkarı, İran prezidenti Həsən Ruhani qeyd edib ki, "bölünmə sahəsində danışıqlar davam etdirilməlidir". Onun sözlərinə görə, Xəzərin dibinin və təkinin bölünməsi zamanı yekun xətlərin çəkilməsi və təyin edilməsi metodunun müəyyən edilməsi" məsələsində dəqiqlik lazımdır. Bu məsələ ilə bağlı qarşılıqlı anlaşmaya nail olmaq üçün beş ölkə arasında ayrıca sazişlər hazırlanmalıdır. 

İlham Əliyev Xəzəryanı dövlətlərin dövlət başçılarının V Zirvə toplantısında iştirak edib
© Official website of President of Azerbaijan Republic

İmzalanmış Konvensiyaya əsasən sənədi imzalayan dövlətlərin hər birinin ərazi sularının uzunluğu 15 dəniz milini (28 kilometrə yaxın) ötməməlidir, ona yaxın balıqçılıq zonası 10 mil (19 kilometrə yaxın) olmalıdır. Dənizin dibinə gəlincə, perimetr boyunca ayrı-ayrı sektorlardan təhlükəsizlik zonası müəyyən etmək mümkündür ki, bu da 500 metrdən çox olmayacaq. Hələ beş Xəzəryanı dövlət həmin sektorların dəqiq sərhədləri ilə bağlı razılaşma əldə etməlidir.

Türkmənistan prezidenti Qurbanqulı Berdımuhammedov bununla əlaqədar xarici işlər nazirlərinin himayəsilə müntəzəm beştərəfli məsləhətləşmələr mexanizmini təklif edib.

Xəzər dənizinin dibinin bölünməsi ilə bağlı irəli sürülən mövqe də Azərbaycanın yanaşmasına yaxındır. Nümunə kimi vaxtilə Azərbaycanın Rusiya və Qazaxıstanla imzaladığı sənədlərdə ifadə edilən prinsiplər əsas götürülür. Belə ki, Xəzərin dibinin orta xətt prinsipi əsasında bölünməsi gözlənilir. Azərbaycan prizmasından çox vacib məsələlərdən biri də boru xətləri ilə bağlıdır. İndiyə qədər hər hansı bir ölkənin Xəzərin dibi ilə kəmər çəkməsi üçün 5 dövlətin hamısının konsensusu lazım idi. Lakin Aktauda imzalanan konvensiyada məsələ belə qoyuldu ki, kəmər hansı sektorlardan keçəcəksə, o sektor sahibi olan dövlətlərin arasında razılıq olmalıdır. Məsələn,Türkimənistan Azərbaycan sektoru vasitəsilə Avropaya qaz nəql etmək və transxəzər boru xətti çəkmək istədiyi halda, iki dövlət razılıq əldə edəcək. Başqa sözlə, Rusiya, Qazaxıstan və İrandan razılıq almağa ehtiyac yoxdur. Sadəcə, Azərbaycan və Türkmənistan kəmər məsələsini razılaşdırdıqlarını digər dövlətlərə bildirməlidir.

Lakin Xəzərin statusu hələ tam müəyyənləşməyib. Bununla bağlı hüquqi bir müstəvi yaradılıb və bu irəliyə doğru atılmış bir addımdır. Xəzərin statusu onun təbii sərvətlərindən istifadə baxımından Xəzəryanı dövlətlərə hüquqlar müəyyən etmək üçün konkret rəqəm gətirir. Lakin İranla və Türkmənistanla olan fikir ayrılığına son qoyulmayıb. Xüsusilə İranla olan məsələdə anlaşmazlıq hələ də qalır.

Dəniz dibinin sektorlara bölünməsi prinsipi ilə baxsaq, burada daha çox Qazaxıstan və Azərbaycan qazanacaq. Çünki onların sektoru neft və qazla daha zəngindir. Regional təhlükəsizliyin təmin edilməsi baxımından qazanan tərəf regionda təhlükəsizliyi yalnız Xəzəryanı dövlətlərin edə biləcəyi fikrində israrlı olan Rusiya və İran oldu. Rusiya və İran Xəzərsahili ölkələrdən başqa bu hövzədə digər ölkələrin hərbi bazalarının və güclərinin olmasını istəmirdilər. Son sənəddə bu təsbit olundu, digər ölkələr Xəzərdə hərbi güclər yerləşdirə bilməyəcək. Bir sözlə, imzalanmış sənəd aralıq müddət üçün nəzərdə tutulub. Müzakirələr isə hələ davam edəcək…

11953
Əlaqədar
Politoloq: “Aktauda imzalanan Konvensiya mübahisələrə son qoydu”
İlham Əliyevlə Həsən Ruhani Aktauda nədən danışıblar
İlham Əliyev Aktau sammitində çıxış edib
Ekspert: “Aktau sammiti Xəzəryanı dövlətlər üçün əhəmiyyət kəsb edir”
 Koronavirus testi, arxiv şəkli

TƏBİB koronavirus testindən keçənlərin sayını açıqladı

4
Hazırda 1681 aktiv koronavirus xəstəsinin 79-u reanimasiyadadır, 20 nəfər süni tənəffüs aparatına qoşulub.

BAKI, 28 may - Sputnik. Bu gün Azərbaycanda koronavirusla bağlı keçirilən test sayı 4006 olub.

TƏBİB-dən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, ümumilikdə ölkədə koronavirusla bağlı keçirilən test sayı 284 669-dur.

Qeyd edək ki, Azərbaycanda daha 191 nəfərdə koronavirus aşkarlanıb, 2 nəfər vəfat edib. Ümumilikdə ölkədə koronavirusa yoluxanların sayı 4759, vəfat edənlərin sayı 56, sağalanların sayı 3022-dir.

Hazırda 1681 aktiv koronavirus xəstəsinin 79-u reanimasiyadadır, 20 nəfər süni tənəffüs aparatına qoşulub.

4
Prezidenti İlham Əliyev “Qobu Park-3” yaşayış kompleksinin açılışında

Dövlət başçısı: "Əminəm ki, Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa edəcək"

12
(Yenilənib 21:52 28.05.2020)
Bəzən belə fikirlər səsləndirilir ki, bəzi köçkünlər torpaqlar işğaldan azad olunandan sonra qayıtmaya bilərlər.

BAKI, 28 may — Sputnik. "Ancaq onu da bilməliyik və bütün Azərbaycan xalqı bilməlidir ki, bu, sizin üçün müvəqqəti yaşayış yeridir. Torpaqlarımız işğaldan azad ediləndən sonra biz bu gün hələ də işğal altında olan torpaqlarda buna oxşar gözəl binalar, şəhərciklər tikəcəyik, ermənilər tərəfindən dağılmış şəhərlərimizi yenidən quracağıq".

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bunu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev mayın 28-də Bakının Qaradağ rayonunda məcburi köçkünlər üçün salınmış "Qobu Park-3" yaşayış kompleksinin açılışında çıxışı zamanı deyib.

Dövlət başçısı deyib: "Ermənilər tərəfindən dağıdılmış və məhv edilmiş milli irsimiz sənədləşdirilib. Biz öz tarixi keçmişimizi yaxşı bilirik və yaxşı bilirik ki, Dağlıq Qarabağ əzəli Azərbaycan torpağıdır. İşğal olunmuş torpaqlar azad ediləndən sonra bütün binalar yenidən qurulacaq, o cümlədən dağılmış tarixi abidələrin mövcudluğunu əks etdirən əməli memarlıq tədbirlərinin görülməsi də nəzərdə tutulur.

Mən tam əminəm ki, Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa edəcək, bunu deməyə əsas verən bir çox amillər var - bizim hərbi gücümüz və biz bunu göstərmişik. 2016-cı və 2018-ci illərdə uğurlu hərbi əməliyyatlar nəticəsində minlərlə hektar torpaq işğalçılardan azad edildi. Cocuq Mərcanlı kəndinin timsalında biz görürük ki, işğaldan azad olunacaq digər torpaqlarda hansı işlər görüləcək və hansı sürətlə görüləcəkdir. Biz Cocuq Mərcanlını uğurlu hərbi qələbədən sonra cəmi bir il ərzində yenidən qurduq və indi orada həyat qaynayır, köçkünlər öz doğma torpağına qayıdıblar.

Bəzən belə fikirlər səsləndirilir ki, bəzi köçkünlər torpaqlar işğaldan azad olunandan sonra qayıtmaya bilərlər. Amma mən tam əminəm ki, bütün köçkünlər öz doğma torpaqlarına qayıdacaqlar, necə ki, Cəbrayıl köçkünləri. Onlar uzun illər başqa yerlərdə yaşayıblar, o cümlədən Bakı şəhərində. Ancaq imkan olan kimi onlar hətta növbəyə durmuşdular ki, tezliklə öz doğma torpağına qayıtsınlar. Eyni zamanda, işğaldan azad olunan Şıxarx qəsəbəsi. İndi orada da böyük şəhərcik salınıb. O, keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ərazisində yerləşən Azərbaycanın tarixi məkanıdır, işğaldan azad olunan ərazidə böyük şəhərcik salınıb. Biz bu gün işğal altında olan bütün digər torpaqlarda da bərpa işləri görəcəyik. Azərbaycan öz suverenliyini təmin edəcəkdir.

Yenə də deyirəm, hərbi güc, bizim beynəlxalq mövqelərimiz, beynəlxalq təşkilatların münaqişə ilə bağlı sərgilədiyi mövqe. Xüsusilə son illər ərzində demək olar ki, bütün beynəlxalq təşkilatlar ölkəmizin ərazi bütövlüyünü qətiyyətlə dəstəkləyir, dünyanın bütün aparıcı ölkələri, həmçinin. Bu yaxınlarda Dağlıq Qarabağda keçirilmiş qondarma "prezident seçkiləri" bunu bir daha göstərdi. O saxta prezidenti, dırnaqarası prezidenti heç kim tanımadı. Dünyanın aparıcı ölkələri açıq formada bəyanat verdilər. ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri - Amerika, Fransa, Rusiya, ondan sonra Avropa İttifaqı, Qoşulmama Hərəkatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Avropa Parlamenti və digər təşkilatlar bəyanat verdilər ki, bu seçkilər tanınmır, Dağlıq Qarabağ Azərbaycan torpağıdır. Ona görə beynəlxalq hüquq, hərbi qüdrətimiz, eyni zamanda, iqtisadi üstünlüyümüz, əlbəttə ki, torpaqlarımızın azad olunmasında əsas rol oynayacaqdır. Danışıqlar öz yerində, ancaq indi dünyada siz də yaxşı görürsünüz ki, güc amili ön plana çıxır, bəzi ölkələr, hətta böyük demokratik ənənələri olan ölkələr də bəzi hallarda beynəlxalq hüquqa məhəl qoymadan öz maraqlarını təmin edirlər. Nəyin hesabına? Gücün hesabına. Ona görə ordu quruculuğu mənim Prezident kimi fəaliyyətimdə həmişə ön plandadır. Bu gün biz elə bir qüdrətli ordu yaratmışıq ki, istənilən vəzifəni icra edə bilərik. Əlbəttə ki, sadaladığım bütün bu müsbət amillər, eyni zamanda, demoqrafik vəziyyət bizim üstünlüyümüzü bundan sonra da təmin edəcək. Dağlıq Qarabağ probleminin həlli tarixi məsələdir və biz bu məsələni birdəfəlik və tam həll etməliyik. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü tam bərpa olunmalıdır.

Bu gün müzakirə edilən və danışıqlar masasında olan məhz mərhələli həldir. Baxmayaraq ki, Ermənistanın rəhbərliyi öz rəsmi populist çıxışlarında bunu inkar etməyə çalışır, ancaq mahiyyət etibarilə danışıqlar çərçivəsində həmin bu mərhələli həll məsələsi müzakirə edilir. Burada da riyakarlıq edir, öz xalqını aldadır, vasitəçiləri aldatmaq istəyir. Mərhələli həldən başqa heç bir həll mümkün deyil, o da nə deməkdir? Birinci mərhələdə torpaqların bir hissəsi işğaldan azad olunur. Bundan başqa variant ola bilməz. Amma mənim dediyim söz odur ki, bu, ancaq mərhələli yanaşma ola bilər.

Bizim məqsədimiz, əsas amalımız suverenliyimizi tam və birdəfəlik təmin etməkdir və biz bunu edəcəyik. Heç kimdə şübhə olmasın. Sadəcə, daha güclü olmalıyıq, məsələnin həlli üçün vaxtı və geosiyasi vəziyyəti düzgün qiymətləndirməliyik. Mənim fikrim budur və bilirəm ki, Azərbaycan xalqı mənim mövqeyimi dəstəkləyir. Mən bunu dəfələrlə bildirmişəm və bir daha demək istəyirəm ki, Dağlıq Qarabağ məsələsi ancaq ölkəmizin ərazi bütövlüyü çərçivəsində öz həllini tapa bilər. Bir daha demək istəyirəm ki, Dağlıq Qarabağ Azərbaycandır və nida işarəsi".

12