Yıldız Tilbə

"Hamınıza nifrət edirəm, amma sizsiz darıxıram!"

618
(Yenilənib 13:01 29.10.2017)
O, qaranlıqdan o qədər qorxur ki, gecələri yatağına işıq salan projektorlarla yatdığı bilinir. Əlbəttə, ulduzdur bu, parlamaq xislətində var

1966-cı ildə, İzmir şəhərində doğulub. Milliyyətcə kürd və zaza əsillidir. Bacıları, qohumları, qonşuları ona zarafatla "Yadigar" desələr də, kişiyana hərəkətlərinə görə bəzən "Yılmaz" deyə çağırılsa da, o, öz orjinal və özünə ən çox yaraşan adını sevir – Yıldız.

Bir də onun taleyi, yaşantıları kimi soyadı var – Tilbe. Nə qəribə təsadüf! Adı sənətinə, soyadı həyatına necə də uyğundur! Yıldız – ulduz, tilbe – dərviş mənasını verir.

Çox gənc yaşda evlənib. 1990-cı ildə 23 yaşlı Yıldız Tilbenin artıq 5 yaşında bir qızı vardı və həmin dönəm həyat yoldaşından ayrılmışdı. Bir müddət sonra Yıldız Tilbenin işlədiyi gecə klubuna gələn müğənni Sezen Aksu onun ifasını bəyənir və onu öz vokalisti olaraq işə götürür.

Ölkənin mədəniyyət paytaxtı İstanbula köçüb Sezen Aksunun evində qalan Yıldız Tilbe eyni zamanda onun vokalisti olaraq işləyir. Bu illərdə Sezen Aksu bəstəkar Uzay Heparı ilə sevgi münasibətinə son verir, lakin gənc və yaraşıqlı bəstəkar Sezen Aksudan ayrılmaq istəmir. Yıldız Tilbe bir gecə sərxoşluğu ilə Uzay Heparı ilə birlikdə olur və ertəsi gün hadisəni olduğu kimi Sezen Aksuya deyir ki: "Mən sənin ayrıldığın adamla birlikdə oldum". Bundan sonra Yıldız Tilbenin həyatındakı dalğaların şiddəti daha da artır.

Elə həmin gün Sezen Aksu Yıldız Tilbeni evindən qovur və Yıldız Tilbe gecə klubları səhnəsinə geri qayıdır. Sezen Aksu Uzay Heparı ilə əlaqəsini tamamilə kəsir, Uzay Heparı başqa bir qadınla evlənir və xanımı hamilə olan zaman gənc bəstəkar qəzada həyatını itirir. 

Uzay Heparının öldüyü il Yıldız Tilbe onun xatirəsinə "Delikanlım" adlı albomunu çıxarır. Bununla da ulduzu parlayan sənətçi türk musiqisinə saysız-hesabsız dəyərli əsərlər bəxş etməyə başlayır.

Lakin onun dərviş kimi keşməkeşli həyatından bəlalar da səngimir. Axı hər şeyin haqqını verən belə bir qadın soyadının da haqqını verməlidir. Gah evində əsrar tapıldığı üçün həbs olunur, gah da bətnində xərçəng tapıldığı üçün əməliyyatlardan keçir. Bətnindəki xərçəngin səbəbini belə açıqlayır: "Çox aşiq oldum və çəkdiyim əzabların nəticəsi bu oldu".

Bundan sonra müxtəlif psixiatrlardan müalicə alır, ruhi-əsəb disspanserində yatır. Bu mənada şərqin Merlin Monrosu olan Yıldız Tilbe bu günə qədər sakitləşdirici həblərdən istifadə etdiyini gizlətməyib.

Yıldız Tilbe sənətinin nəhəngliyini anlamaq üçün əvvəlcə sözləri və musiqisi ona məxsus olan mahnıların siyahısına baxaq:

Denis Seki (daha çox İbrahim Tatlısesin ifasında tanınır) – "Kop gel günahlarından"

İbrahim Tatlıses – "Anam Anam", "Dağlar", "Ayrılamam", "Seni sana bırakmam", "Ben de insanım",

Ebru Gündeş – "Seninle çok işim var", "Adam olsaydın"

Gülben Ergen – "Kandıramazsın beni", "Lay la lay lalay" 

Mabel Matiz – "Aşk yok olmaktır"

Muazzez Ersoy – "Leyla Mecnun aşk görsün"

Yıldız Tilbenin öz ifasında tanınan sözləri və musiqisi özünə aid olan mahnılar:

"Delikanlım", "Vazgeçtim", "Aşk laftan anlamaz ki", "Olsun mu olmasın", "Dayan yüreğim", "El adamı", "Aşkın cezam mı", "Yar yar", "Aşkın benden de öte", "Emi", "Yürü anca gidersin", "Çat kapı", "Çabuk olalım aşkım", "Ama evlisin", "Yar yanına geleceğim", "Ummadığım anda" və s.

Yıldız Tilbe hem güclü ifaçı, həm nəhəng bəstəkar, həm də çox istedadlı söz yazarı, şairədir. Türkiyənin heç bir şairində Yıldız Tilbenin müəllifi olduğu mahnı sözlərindəki məna yükü, təsir qüvvəsi, poetik-fəlsəfi gücü böyük olan misralar qədər misra yoxdur. Kiçik, amma yüksək anlamlı bu misralar kimin ruhunu titrətməz ki? 

"Yokluğun soğuk, tenine susadı tenim, üşüdüm, yorgan misali seril üstüme" — "Yoxluğun soyuq, bədəninə susadı bədənim, üşüdüm, yorğan misalı səril üstümə"

"Kendimden çıktım yola bir yere varamadım" – "Özümdən çıxdım yola, bir yerə çata bilmədim"

"Gömleğinin bir kolunu dar ağacı belledim" – "Köynəyinin bir qolunu dar ağacı bildim"

"Sana güçlü bir zayıflığım var" – "Sənə güclü bir zəifliyim var"

"Aşk her zaman haklıydı, mekan farklıydı" – "Eşq hər zaman haqlıydı, məkan fərqliydi"

"Sensiz ölürüm ben cennette" – "Sənsiz ölərəm mən cənnətdə"

"Yüzün benim gökyüzüm, ağlarım bulutluysa" – "Üzün məni göy üzüm, ağlaram buludlu olsa"

"Bit dersin bitmez ki, aşk laftan anlamaz ki" – "Bit deyərsən, bitməz ki, eşq sözdən anlamaz ki" 

Yazsaq kitab-kitab dolacaq qədər dəyərli misralar sahibi olan Yıldız Tilbe son dönəmlər irqçilik etməsi ilə gündəmə gəldi və şiddətlə qınanıldı. Lakin Yıldız Tilbe o qadındır ki, "kürd nədirsə mənimçün, türk də odur, laz da odur, çərkəz də odur. Mən kürd olduğum üçün utanmıram, öyünmürəm də. Əslini danan haramzadədir. Hamınızı qardaş-bacım kimi görürəm. Məni belə qəbul etməyənlər alnımın ortasından vura bilər!" deyib bütün ayrıseçkiliklərə cavab vermişdi.

Onun haqqında saysız-hesabsız şayiələr dolaşdı. Gah qumarbaz, gah narkotik aludəçisi, gah fahişə, gah evli adamların həyatına soxulduğunu dedilər. Bütün bunlar o həddə çatdı ki, Yıldız Tilbe hamısına bir cümlə ilə cavab verdi: "Hamınıza nifrət edirəm, amma sizsiz də darıxıram!"

O, nadir müğənnidir ki, teleməkanda açıq-aydın gecə klublarında mahnı oxuduğunu, evli adama aşiq olduğunu, narkotik istifadə etdiyini və həyatının mənfisi, müsbəti ilə bütün anlarını dilə gətirib. O, könlü istədiyi zaman istədiyi yerdə mühafizəçisiz, köməkçisiz bir küncə yaslanıb içindən keçən mahnını bağıraraq oxuyacaq qədər sadə, "beş dəfə aşiq oldum, platonikləri saysaq sonsuz eşq yaşamışam" deyəcək qədər səmimi, həm də "seçimim olsaydı bu dünyaya gəlməzdim" deyəcək qədər kədərli qadındır.

Bütün istedadların təməli əzabla yoğrulub. Yıldız Tilbe də əzabın, ayrılığın, həsrətin, intizarın ən mükəmməl ifadə şəklidir. Ona "sən eşq qadınısan" deyənlərə "mən eşqin yoxluğundan yazmışam, mən eşqin yoxluğunun qadınıyam, eşqi əlli il bir yastığa baş qoyanlara soruşun" deyə cavab verir.

Və əbəs deyil ki, Yıldız Tilbe evinin işıqlarını heç vaxt söndürmür. O, qaranlıqdan o qədər qorxur ki, gecələri yatağına işıq salan projektorlarla yatdığı bilinir. Əlbəttə, ulduzdur bu, parlamaq xislətində var.

618
Teqlər:
Ebru Gündeş, Gülben Ergen, Muazzez Ersoy, İbrahim Tatlıses, Uzay Heparı, Yıldız Tilbe, Sezen Aksu, İzmir şəhəri
Əlaqədar
Azərbaycanda gizli mafiyalar: bu qaranlıq yeraltı aləm harada yerləşir?
Anaxaqanlığı dövrünün mirası: ondan imdad diləyirlər
Qanımıza kiçik cihazlar yerləşdiriləcək və baxın, nələr baş verəcək...
"Xalqın şairi" kimdir?
Ucqar dağ kəndində yüksək mədəniyyət
Bumeranq zirehli transportyoru

"Armata"dan da sürətli: Rusiyada yeni təkərli tanklar hazırlanır

6
(Yenilənib 23:52 24.02.2021)
Bu maşınlar müdafiə baxımından tırtıllı tanklardan geri qalsalar da, sürət, manevr və qət etdiyi məsafəyə görə onları əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir.

BAKI, 24 fevral — Sputnik, Andrey Kots. "Güclü, sürətli və yaxşı müdafiə olunan "Bumeranq" vahid zirehli platforması əsasında Rusiyanın ilk təkərli tankını yaratmağa hazırlaşırlar. Perspektivli şassinin xüsusiyyətləri üzərinə "Sprut"-SD özüyeriyən silahdakı kimi hamar gövdəli topla bir silah kompleksi quraşdırmağa imkan verir," - deyə Hərbi Sənaye Şirkətinin baş direktoru Aleksandr Krasovitski izah edir.

Təkərli tankların qoşunlarda hansı yeri tuta biləcəyi barədə RİA Novosti-nin növbəti materialında.

Suriyada işə yarayacaq

Krasovitskinin sözlərinə görə, "Bumeranq" vahid təkərli platformasının işlənib-hazırlanması başa çatmaq üzrədir – onun üzərində qurulan K-16 zirehli transportyorunun dövlət sınaqlarının ilin sonuna kimi yekunlaşdırılması planlaşdırılır. Mühəndislərin fikrincə, dizaynda elm və texnikanın ən müasir nailiyyətlərindən istifadə olunub. Əlavə planlara perspektivli BMP K-17, xüsusi təyinatlı texnika və digər vasitələrin sınağı da daxildir.

Hərbi Sənaye Şirkətinin baş direktoru bildirir ki, "Bumeranq" platforması əsasında sürətli təkərli tankın yaradılması sektor üçün problem təşkil etmir.

Sovet İttifaqında buna bənzər texnika işlənib-hazırlansa da, rus ordusunda təkərli tanklar yox idi. Təkərli tank - tam dönən bir qüllədə güclü silahla təchiz olunmuş zirehli maşınların qeyri-rəsmi adıdır. Bu maşınlar müdafiə baxımından tırtıllı tanklardan geri qalsa da, sürət, manevr və qət etdiyi məsafəyə görə onları əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir.

"Təkərli tanklar onlar üçün uyğun zəminin olduğu ölkələrdə daha populyardır", - deyə hərbi ekspert Aleksey Leonkov RİA Novosti-yə bildirir.

"Məsələn, Afrikada. Ona görə də xüsusən CAR-da məhz təkərli tanklara üstünlük verirlər. Onların ən böyük üstünlükləri sürətində və təmirlərarası məsafənin uzunluğundadır. Əgər əsas döyüş tankları, belə demək mümkündürsə, on min kilometr məsafə qət edəndən sonra sınırsa, topla təchiz olunmuş zirehli tank yüz min kilometr yol gedə bilər", - deyə ekspert vurğulayır.

Mütəxəssisin fikrincə, Rusiya ordusu üçün bu cür tanklar dəmir yollarının ötürücülük qabiliyyətinin zəif olduğu Orta Asiya istiqamətində daha faydalı ola bilər: təkərli zirehli maşınları magistral yollara keçirmək çox asandır. Bundan başqa, belə texnika Suriyada göstərilən patrul xidmətində də əl verir. Hazırda orada hərbi polis "Tiqr" və BTR-82A zirehli maşınları ilə hərəkət edir.

Leonkov onu da qeyd etdi ki, perspektivli tank eynilə zirehli transportyor kimi su maneələrini aşmağa, həm gedə-gedə, həm də üzə-üzə atəş açmağa qadirdir. Güclü silahlanması sayəsində bu maşından həm reydlər zamanı, həm də ümumqoşun əməliyyatlarında - cinahlarda, kəşfiyyat, patrul xidmətlərində və döyüş zastavalarında istifadə edilə bilər.

İri kalibr

Təkərli texnikanın yollara daha az zərər verməsi də mühüm amillərdən biridir. Polad tank tırtıllarının ən möhkəm asfaltı belə dağıtdığı heç kimə sirr deyil. Bu səbəbdən, ağır zirehli maşınların xüsusi qoşqu-transportyorunda daşınmasını üstün tuturlar. Yükləmə və boşaltma isə çox vaxt aparır. Amma təkərli tank xüsusi hazırlıq tələb olunmadan yürüşdən birbaşa döyüşə qoşula bilər.

Xüsusi olaraq hava-desant qüvvələri üçün hazırlanmış "Sprut"-SD özüyeriyən silahında olduğu kimi perspektivli tankın da 125 mm-lik bir topa sahib döyüş bölməsi əsas silahı hesab olunur.

Avtomatik yükləyici və 40 mərmi ilə sabitləşdirilmiş 2A75 hamar gövdə T-72 və T-90 tanklarının 2A46M silahlarına bənzəyir.

Özüyeriyən tank müvafiq çapdakı hər cür sursatı, həmçinin tank əleyhinə idarə olunan raketləri atəşə tuta bilir. Döyüş bölməsinin köməkçi silahlanması 7,62 mm-lik bir PKT pulemyotu ilə birləşdirilib.

Tank və dronlar əleyhinə

Perspektivli təkərli platforma olan "Bumeranq" ilk dəfə 2015-ci ildə Qələbə bayramı münasibətilə təşkil edilmiş paradda nümayiş olundu. Bu bazadakı texnika BTR ailəsinə məxsus Sovet və Rusiya zirehli transportyorlarına nisbətən daha böyük və daha güclüdür.

Magistral yolda 750 at gücünə malik YaMZ-780 mühərriki maşını saatda 100 kilometrə qədər sürətləndirir. Mühərrik bölməsi ön hissədədir, bu isə desanta arxadan çıxıb-düşməyə imkan verir. "Bumeranq" maşınları keramik əsaslı çoxqatlı zirehə malikdir ki, bu da homogen müdafiədən daha etibarlıdır.

"Bumeranq" ailəsinin ən güclü maşını hələlik "Bumeranq"-BM uzaqdan idarə olunan universal döyüş modullu K-17 təkərli BMP-si sayılır. Silahlanması – tank əleyhinə selektiv hərbi sursat və döyüş ehtiyatı tutumu 500 mərmiyə qədər olan 30 mm-lik 2A42 avtomatik topudur. Tank əleyhinə iki idarə olunan "Kornet" raketi ilə də təchiz edilib.

Daha ciddi variant da var. K-17 üçün mümkün döyüş modullarından biri də dəqiqədə 120 atış dərəcəsi ilə 57 millimetrlik topa sahib "Baykal" AU-220M-dir.

Belə hesab olunur ki, onun mərmilərinin gücü Qərb məktəbinin bütün müasir BMP-ləri ilə mübarizə aparmaq üçün yetərlidir. Bundan başqa, 57 millimetrlik kalibr 12 kilometrə qədər məsafədə uçan ən kiçikölçülü pilotsuz uçuş aparatlarını belə məhv etməyə qadirdir.

6
Teqlər:
dron, zirehli döyüş maşını, zirehli maşınlar, zirehli texnika, tank, Rusiya
Lourens Ferlinqetti, arxiv şəkli

Dünyanın ən qocaman şairi vəfat edib

2
(Yenilənib 22:41 24.02.2021)
Otuzdan çox poeziya məcmuəsinin müəllifi olan mərhum şairin adını daşıyan "City Lights" kitab mağazası 1953-cü ildən bəri yaşadığı evlə eyni binada yerləşir.

BAKI, 24 fevral — Sputnik. Amerikalı şair Lourens Ferlinqetti vəfat edib.

Sputnik Azərbaycan xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, 101 yaşlı şair San-Fransiskodakı evində dünyasını dəyişib.

Qeyd edək ki, Ferlinqetti 1919-cu ildə Nyu-Yorkda anadan olub. Xalası tərəfindən böyüdülən şairin atası dünyaya gəlmədən ölüb. Anası isə psixiatriya xəstəxanasına göndərilib. Ferlinqetti yeddi yaşında olanda varlı bir ailədə qubernator işləyən xalası onu işə götürənlərin yanında qoyub qaçıb. Çətin uşaqlıq illərinə baxmayaraq Ferlinqetti təhsil alıb və 1941-ci ildə jurnalist kimi fəaliyyət göstərib. Daha sonra isə Donanmaya könüllü olub.

30-dan çox poeziya məcmuəsinin müəllifi olan mərhum şairin adını daşıyan "City Lights" kitab mağazası 1953-cü ildən bəri yaşadığı evlə eyni binada yerləşir.

2