Gəlin, arxiv şəkli

Bu gün bir boşqab xörəyi qıymırlar, sabah özləri məhbəs yeməyinə möhtac ola bilərlər

50
(Yenilənib 16:01 27.05.2020)
Onlara bir boşqab xörək də çox görülür - onlar ailənin arzuolunmaz üzvləridir. Qızları arzulamayanlar isə özləri də bilmədən insan alveri ilə məşğuldurlar

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbayan

BAKI, 27 may — Sputnik. Millət vəkili Məşhur Məmmədov erkən nikahlarla bağlı yeni bir təkliflə çıxış edərək bildirib ki, erkən nikahların bağlanması zamanı pozulan hüquqlar insan alveri kateqoriyasına aid edilsin. Bu nikahların qurulması üçün müvafiq arayışları verən həkimlərin işi araşdırılsın, cinayət işi kimi qeyd olunsun və insan alverinə bərabər tutulsun. Millət vəklili fikirlərini bu cür izah edib ki, erkən nikah bağlanan zaman şəxsin təhsil hüququ ilə yanaşı, digər hüquqları da pozulur, erkən yaşda ərə verilən qızlarda bir çox xəstəliklər aşkarlanır.

Ümumiyyətlə, maraqlıdır, hazırda Azərbaycanda erkən nikahlar, uşaq nikahları ilə bağlı vəziyyət necədir və həqiqətən də bu nikahlar insan alveri kateqoriyasına şamil edilə bilərmi?

Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin İnformasiya və analitik araşdırmalar şöbəsinin müdir müavini Aynur Veysəlova Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bu haqda danışıb: "İlk öncə erkən nikahla uşaq nikahları anlayışlarını bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. 2011-ci ildə Ailə Məcəlləsinə dəyişiklik edərək nikah yaşı qadınlar və kişilər üçün 18 müəyyənləşib. Çox üzrlü, obyektiv səbəblər olduğu təqdirdə nikah yaşı müvafiq icra hakimiyyəti tərəfindən 1 il azaldıla bilər. Bu gün erkən nikaha girən qızların statistikası məhz bu cür qeydə alınır.

Biz Statistika Komitəsinin rəqəmlərinə nəzər salsaq, görərik ki, 2011-ci ildə Ailə Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərdən sonra, 2012-ci ildən bu yana rəqəmlərdə kifayət qədər azalma var. 2019-cu ilin rəqəmləri əlimizdə olmasa da, qeyd edim ki, 2018-ci ildə 18 yaşadək nikaha girən qızların sayı 338, 2011-ci ildə isə 5 min 138 idi. Yəni nikah yaşı qanuni olaraq 1 yaş aşağı salınan və nikahına icazə verilən qızların sayı 2018-ci ildə belə olub. Bunlar erkən nikah sayılır. Lakin uşaq nikahları qanunla tənzimlənmir.

Bu gün Azərbaycanda rəsmi nikah sənədi olmadan heç bir dini kəbin kəsdirilə bilməz. Uşaq nikahlarının statistikası aparılmadığına görə isə biz bunun sayını bilmirik. Sadəcə olaraq 15-17 yaşlı qadınlar tərəfindən doğulan uşaqların sayını əsas götürməklə təxminən uşaq nikahları ilə bağlı rəqəmləri ortaya çıxara bilirik. Belə ki, statistikaya görə, 2011-ci ildə belə qadınlar tərəfindən doğulan uşaqların sayı 4 min 392 idisə, 2018-ci ildə bu rəqəm 2 min 129 olub. Bu isə rəqəmlərin iki dəfə azalması deməkdir. Dolayısı ilə bu rəqəmlərdən çıxış edərək deyə bilərik ki, Azərbaycanda uşaq nikahları ilə bağlı rəqəmlər azalmaqdadır".

"Erkən nikahların mənfi təsirləri, fəsadları kifayət qədərdir. Bu həmin qızın sağlamlığına, fiziki, psixoloji və reproduktiv sağlamlığına, sosial həyatına, şəxsiyyət kimi yetişməyinədək, özünü bir şəxsiyyət kimi ailə və cəmiyyətdə təmsil etməsinədək bir sıra problemlər və fəsadlarla üzə çıxır. Bütün bunlar müxtəlif əngəllər törətməklə yanaşı, həmçinin risklər də yaradır. Bu risklərdən biri də insan alverinin qurbanı olmaqdır.

Ümumiyyətlə, dünya təcrübəsinə baxsaq, görərik ki, hər il təxminən 18 milyon uşaq fahişəlik məqsədi ilə istismar edilir. 1,2 milyon uşaq isə insan alverinin qurbanıdır. Uşaq yaşda nikaha məcbur eidlənlər təhsildən, məktəbdən uzaqlaşdırılır, yaşca özlərindən çox böyük olan şəxslərə ərə verilirlər. Dünya təcrübəsində də uşaq nikahlarının insan alverinin qurbanına çevrilmə riskinin olduğu bildirilir. Azərbaycanda da bu risk var, amma bu bir o qədər də çox deyil. Çünki erkən yaşlarda ərə verilən qızın ailəsinin qarşı tərəfin ailəsi haqda məlumatı olur. Və burada daha çox valideynin üzərinə məsuliyyət düşür.  Lakin bu ailələrin böyük hissəsi uğursuz olur.

Əlbəttə ki, boşanma halları olduqda risklər artır. Çünki qızın heç bir savadı, təhsili, bacarıqları olmadığından, öz ailəsi də ona arxa çıxmadığından özünün gündəlik tələbatlarını reallaşdırmaq üçün bir çox hallarda bu qadınlar özlərini təsdiq etməyə çalışsalar da, bəzən də olur ki, onlar cinayətkar insanların təsiri altına düşə bilirlər. Yaş azlığı, təcrübəsizlik və məlumatsızlıqdan onlar insan alverinin qurbanına çevrilə bilərlər. Demək istəyirəm ki, Azərbaycanda belə rəqəmlər çox cüzi ola bilər və ya heç yoxdur", - deyə A.Veysəlova əlavə edib.

O bildirib ki, belə nikahların sayının azaldılması komitənin əsas hədəflərindən biridir: "Bu baxımdan komitəmiz tərəfindən daima maarifləndirmə işləri aparılır. Statisika Komitəsinin məlumatlarını təhlil edərək konkret hədəf əraziləri müəyyənləşdiririk ki, harada maarifləndirmə işlərinin daha çox aparılmasına ehtiyac var. Biz daha çox atalar, qardaşlarla təlimlər keçirməyə üstünlük veririk. Çünki yalnız bir qadının maariflənməsi bəs etməyə bilər. Biz qısa filmlərlə o qədər ailələrə təsir etmişik ki, ata özü səhvlərini, övladına qarşı amansız olmasını etiraf edib, bildirib ki, artıq qızı üçün yol açacaq, onu təhsilə cəlb edəcək. Qonşulardan, yaxınlarından qızların vaxtsız bu cür münasibətlərə cəlb olunması ilə bağlı bizə daxil olan müraciətləri araşdırıb, belə ailələri uzun müddət nəzarətdə saxlayıb onlarla iş görmüşük. Ollub ki, bizə qızların özləri tərəfindən müraciətlər daxil olub, bildiriblər ki, valideynləri onları təhsildən uzaqlaşdırır, bu cür münasibətlərə sövq edirlər".

"Amma onu vurğulayım ki, stereotiplər, daşlaşmış düşüncələrlə mübarizə aparmaq, onları dəyişmək bir çox hallarda çətin olur. Ailədə qıza münasibəti dəyişmək lazımdır. Əslində qız yük deyil, qız sərvətdir. Bu istiqamətdə maarifləndirmə işləri hər zaman aparılıb. Bu gün çiyinlərimizə düşən əsas məsuliyyət də ondan ibarətdir ki, valideynləri bu düşüncə və yanaşmadan uzaqlaşdıraq ki, qızları evdə artıq görməsinlər, əksinə, onları zinət kimi  görsünlər", - deyə A.Veysəlova əlavə edib.

50
Əlaqədar
Onlar hər gün zopa yeyir, bizsə hələ də “Günah öləndədir” deyirik
Ya ikiqat pulunu ver, ya da ölkədən çıxma - aliment ödəməyənlərin işi çətinləşir
Azərbaycan erkən nikah problemini necə həll edə bilər – ekspert şərhi
Atasının bədbəxt etdiyi qadın sığınacağa yerləşdirilib
Erkən nikahlar və onların doğurduğu faciələr – Körpələrimizi gözləyən acı tale

Şəhid general-mayorla doğulduğu Qəbələdə izdihamlı vida

1220
Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz rayonu istiqamətində gedən döyüşlərdə şəhid olan qəhrəman hərbçimiz, general-mayor Həşimov Poladın nəşi doğulduğu Qəbələnin Vəndam kəndinə gətirilib.

General-mayor Həşimov Polad İsrayıl oğlu qəhrəmanca şəhid olub. Onun nəşi doğulduğu Qəbələnin Vəndam kəndinə gətirilib. Məmləkətinə onunla vidalaşmaq imkanı yaradılıb.

Qeyd edək ki, şəhidimiz sabah paytaxtdakı İkinci Fəxri Xiyabanda son mənzilə yola salınacaq.

İyulun 12-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində mövqelərimizi ələ keçirmək məqsədilə artilleriya atəşindən istifadə edərək hücuma keçməyə cəhd göstərib.

Düşmən hücumunun qarşısını alarkən döyüşdə Azərbaycan Ordusunun  hərbi qulluqçuları çavuş Sadıqov Vüqar Lətif oğlu, baş əsgər Məmmədov Elşad Dönməz oğlu, baş leytenant Mahmudov Rəşad Rəşid oğlu, hərbi qulluqçumuz əsgər Daşdəmirov Xəyyam Məhəmməd oğlu, bu gün isə döyüş zamanı müdafiənin ön xəttində olan general-mayor Həşimov Polad İsrayıl oğlu, polkovnik Mirzəyev İlqar Anzor oğlu, mayor Əhmədov Namiq Hajan oğlu, mayor Novruzov Anar Gülverdi oğlu, gizir Zeynallı İlqar Ayaz oğlu, gizir Babayev Yaşar Vasif oğlu və müddətdən artıq həqiqi xidmət hərbi qulluqçusu, əsgər Mustafazadə Elçin Arif oğlu şəhid olub.

1220
Buzovnada çimərlik, arxiv şəkli

Bəla gələndə tək gəlmir: Payızı gözləyək, vəziyyət bir az da pisləşə bilər

632
Psixoloq bildirir ki, karantin qaydalarının davam etməsi, yeni vərdişlərin formalaşması insanlarda müəyyən narahatlıqlar yaradıb.

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 14 iyul — Sputnik. Hər il mövsümi olaraq payız aylarında insanlar müəyyən depressiya yaşayırlar. Mütəxəssislər bunu “payız depressiyası” adlandırırlar. Kimdəsə bu depressiya özünü daha sərt, kimdəsə daha yumşaq formada biruzə verir.

Bu ilin payızında isə depressiyanın daha kəskin olacağı proqnozlaşdırılır. Bunun da əsas səbəbi məhz sərt karantin qaydaları, insanları yayda belə, dincəlmədən evdə keçirməsi, qayğılarının daha da artması ilə izah olunur.

Mövcud pandemiya şəraitinin payızda depressiyaya səbəb olmaması nə edilməlidir?

Psixoloq Elnur Rüstəmov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında deyib ki, bu, daha çox payızda karantin rejiminin hansı formada davam etməsindən asılı olacaq: "Ona görə də hələlik bununla bağlı proqnoz vermək, payızda depressiya artacaq demək tələskənlik olardı. Çünki sentyabrda dərslərin açılması, bundan sonra iş yerlərinin də qismən bərpası insanların əhval-ruhiyyəsinə müsbət təsir göstərə bilər. Buna görə də, düşünürəm ki, biz hələlik payıza yox, bu günə hazırlaşsaq daha yaxşı nəticələr əldə etmiş olarıq. Yəni, karantin qaydalarına əməl etsək, qaydaları pozmasaq, maska taxıb sosial məsafəni gözləsək, gigiyenik qaydalara əməl etsək, bütün bunlar da karantin rejiminin yumşalmasına köklənə bilər".

"Biz bu il nə yazı, nə də yayı normal hiss etdik. Lakin mövcud vəziyyət payızda da davam edərsə, bu bir çox psixoloji problemlərin yaranmasına rəvac verə bilər. Psixoloji problem dedikdə, yalnız depressiya nəzərdə tutulmamalıdır. Bura təşviş, aqressiya və bir çox psixoloji problemləri də əlavə edə bilərik. Karantin qaydalarının davam etməsi, yeni vərdişlərin formalaşması onsuz da insanlarda müəyyən narahatlıqlar yaradıb. Çünki ötən ilin yayı ilə bu ilin yayını müqayisə etdikdə həyatımızda nə qədər dəyişikliklərin olduğunu görə bilərik. Ötən il insanların hamısı dincəlmək üçün harasa üz tutmasalar da,  ən azı istədikləri vaxtda evdən çıxa bilirdilər. İnsanlar rahatlıqla həyətə düşə, parka gedə bilirdilər. İnsanların bir azadlıqları var idi, bu gün isə o azadlıq məhdudlaşdırılıb", - deyə psixoloq əlavə edib.

O bildirib ki, insanlar asanlıqla yeni davranış modelinə uyğunlaşmış olsaydılar, bəlkə də karantin qaydaları bu qədər sərt olmazdı: "Bir toplum olaraq yeni davranış modelini bu rejimdə qəbul etməkdə çətinlik çəkdik. Çünki biz əl verib görüşməyə, sosial məsafə gözləməməyə öyrəşmişdik. Düşünürəm ki, bu gün hökumət payızdan daha çox bu günə köklənib yoluxanların sayının azalması, sağalanların sayının artmasına nail olmağı hədəfləyib. Yəni, bu gün hökumət payızdan daha əvvəl iyul və avqustda vəziyyəti nəzarətə almağı hədəfləyib".

632
Düyü, arxiv şəkli

Əziyyəti çox, qiyməti baha, gəliri az - Özümüz əkmirik, gətirəndən şikayət edirik

0
(Yenilənib 08:42 15.07.2020)
Ekspert bildirir ki, düyünün əkilməməsi və qiymətinin artmasına bu il ilk növbədə həm də Azərbaycanda quraqlıq olması, suyun çatışmaması səbəb olub.

Xalid Məmmədov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 15 iyul — Sputnik. 2020-ci ilin yanvar-may aylarında Azərbaycan 19 milyon dollar dəyərində 28,7 min ton düyü idxal edib. Sputnik Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinə istinadən xəbər verir ki, bu, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 2,1 milyon dollar (12,5%) və 8 min ton (38,5%) çoxdur. Hesabat dövründə düyü idxalı Azərbaycanın ümumi idxalının 0,5%-ni təşkil edib.

“Çox dadlı və sərfəli” – Düyü unundan halva
© Sputnik / Şahpəri Abbasova / Leyla Orucova

Qeyd edək ki, ölkənin düyüyə illik tələbatı 40 min tondan yuxarıdır və onun böyük bir hissəsi idxal hesabına təmin olunur. Lakin Azərbaycanda bu sahənin inkişafı prioritet məsələdir və bu istiqamətdə Dövlət Proqramı da qəbul edilib. Azərbaycanda çəltik bitkisi qədimdən becərilir. Ölkəmizin ərazisində keyfiyyəti ilə müxtəlif müsabiqələrdə dəfələrlə fərqlənmiş "Ağ ənbərbu", "Vilgəri", "Yetim", "Lənkəran sədrisi", "Ağ qılçıqlı" və digər yerli sortlar becərilib. İqtisadi şəraitlə əlaqədar olaraq ölkəmizdə çəltiyin əkin sahəsi illər üzrə müxtəlif olub.

Düyü idxalının artması ilə bağlı iqtisadçı-ekspert Mircavid Həsənov Sputnik Azərbaycan-a deyib ki, bu il də Azərbaycanda su problemi yaşanır: "Təkcə düyüdə deyil, bu il qarğıdalı əkinləri də azalıb. Çünki bunların suya tələbatı çoxdur. Ümumiyyətlə bütün çayların sululuğu azalıb, su qıtlığı var. Digər tərəfdən, bizdə çəltik təsərrüfatları əsasən cənub zonasındadır və bu zonada düyü istehsalına maraq da getdikcə azalır, çünki çox əziyyətli işdir. Bunun biçini üçün texnika olmalıdır və s. Bizdə bu iş əllə görülür".

"Fermerləri də anlamaq olar, onlar daha gəlirli və daha asan işlərə meyl edirlər. Bu sahəyə verilən subsidiya artırılsa, bəlkə də bunu stimullaşdırmaq olar. Burada həm iqtisadi səbəblər, həm təbii amillər, həm də insanların özlərinin maddi maraq məsələləri var. Bu il ciddi şəkildə su qıtlığı yaşanır. Məsələn, fermerlər var ki, ikinci əkin kimi yüz hektarlar ilə qarğıdalı əkmək istəyirdilər, amma su yoxdur. Bu sahədə kompleks tədbirlər həyata keçirilməlidir", – deyə ekspert qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, xaricdə düyünün maya dəyəri çox aşağı başa gəlir: "Ona görə də düyü bizə ucuz qiymətə gəlir. Məsələn, Astara düyüsü Bakıda hər yerdə satılmır, müəyyən yerlərdə olur. Keyfiyyət baxımından bizim düyümüz çox keyfiyyətlidir. Qiyməti də bahadır. 

Adi düyü 2 manatdırsa, Astara düyüsünü 10 manatdan aşağı almaq olmur. Bazar boş qala bilməz, ona görə avtomatik idxal artır. İranda düyü çox ucuz qiymətə satılır".

"Dövlət hansı sahəyə dəstək göstərirsə, o iki ildən sonra özünü biruzə verir. Məsələn, vaxt var idi ki, bizdə qarğıdalı 100 faiz idxal edilirdi, qarğıdalı əkən yox idi. İndi isə hektarlarla qarğıdalı əkilir, çünki dövlət bu sahəyə dəstək verir. Düyü istehsalına da ciddi dəstək mexanizmi olarsa, fermerlər buna maraq göstərəcəklər. Digər bir misal olaraq pambığı göstərək. Pambıq əkilmirdi, dövlət bu sahəyə dəstək göstərdi, indi geniş şəkildə əkilir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi bu istiqamətdə fəal işlər görür", – deyə o qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, fermerlərə bu sahədə daha çox yol göstərmək lazımdır: "Məsələn, bizdə "soğan sindromu" var. 2 nəfər soğan əkib, yaxşı gəlir əldə edirsə, bu səfər hamı soğan əkir. Nəticədə soğanın qiyməti çox ucuzlaşır və onlar ziyana düşürlər. Burada ixtisaslaşma olmalıdır, soğan əkən soğan, pomidor əkən pomidor əkməlidir. Müvafiq qurumlar bunu tənzimləməlidir. Tələbata uyğun əkin aparılmalıdır. Tələbatdan çox əkəndə qiymət düşür, az əkəndə də qiymət qalxır. Bunu tənzimləsələr, düyü, qarğıdalı və digər məhsulların istehsalı da normasına düşəcək".

Qeyd edək ki, 2018-ci ildə "Azərbaycan Respublikasında çəltikçiliyin inkişafına dair 2018–2025-ci illər üçün Dövlət Proqramı" qəbul edilib. Dövlət Proqramının həyata keçirilməsi Azərbaycanda çəltikçilik ənənələrinin qorunaraq inkişaf etdirilməsinə, düyü ilə özünütəminetmə səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsinə, idxaldan asılılığın azaldılmasına, çəltikçilik rayonlarında yaşayan əhalinin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasına təsir göstərməklə ölkənin aqrar potensialını gücləndirəcək. Dövlət Proqramının icrası nəticəsində 2025-ci ildə orta məhsuldarlıq 40,0 s/ha olmaqla çəltik əkini sahələri 10 min hektara, istehsalın həcmi 40 min tona çatdırılacaq.

Qara kürü, arxiv şəkli
© Sputnik / Dmitry Korobeynikov

Azərbaycanda çəltikçiliyin inkişafı dövlət tərəfindən dəstəklənir. Çəltikçilik sahəsi subsidiyalaşmaya cəlb olunub. 2020-ci ilin yanvar ayından artıq subsidiyalar yeni sistemlə verilir. Bu ildən etibarən çəltik əkən fermerlər hər hektar çəltik sahəsinə görə 280 manat əkin subsidiyası alacaqlar.

Onu da qeyd edək ki, 2018-ci ildə Azərbaycanda 4054 hektar sahədə çəltik əkini aparılıb, ölkə üzrə 12 min 413 ton çəltik istehsal olunub. 2017-ci ildə 5,1 min hektarda çəltik əkilib, ölkə üzrə 15,9 min ton məhsul toplanıb. 2016-cı ildə 2,5 min hektarda çəltik əkilib və 5,6 min ton məhsul yığılıb.

0