Mirzə Fətəli Axundov adına 1 saylı tam orta məktəb

Təhsilin "kölgədə qalmış" problemi - Söhbət kitabdan, müəllimdən gedir

507
(Yenilənib 14:07 12.09.2019)
Bu gün əksər məktəblərdə isti yeməklər verilmədiyindən, şagirdlər fast-fud qidalanmaya üstünlük verir

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 12 sentyabr — Sputnik. Yeni tədris ili yaxınlaşdıqca gündəmə gələn mövzulardan biri də, məktəblərdə uşaqların qidalanması məsələsidir. Artıq dünyanın bir sıra ölkələrində məktəb bufetlərinə nəzarət gücləndirilib. Məsələn, bu ildən etibarən Türkiyədə məktəb qidası möhürü olmayan məhsulların bufetlərdə satışı qadağan olunub. Ölkənin Təhsil Nazirliyi bununla bağlı təhsil müəssisələrinə lazımi xəbərdarlıqları edib. Bundan başqa, məktəb bufetlərində ənənəvi olaraq şəkər məhsulları, qızartmalar, qazlı və energetik içkilərin satışı da birmənalı olaraq qadağandır.

Bəs görəsən yeni tədris ilindən Azərbaycanda məktəb bufetlərinə nəzarətin gücləndirilməsi nəzərdə tutulurmu?

Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyindən (AQTA) Sputnik Azərbaycanın sorğusuna verilən cavabda bildirilir ki, AQTA tərəfindən əhalinin təhlükəsiz qida məhsulları ilə təmin edilməsi, gələcək nəsillərin sağlamlığının qorunması istiqamətində mütəmadi olaraq tədbirlər həyata keçirilir: “Ölkədəki ümumitəhsil müəssisələrində qida təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ən vacib məsələlərdən biri olduğundan yeni tədris ilində də Qida Təhlükəsizliyi Agentiliyi Təhsil Nazirliyi ilə birlikdə monitorinqləri davam etdirəcək. Nəzərinizə çatdıraq ki, ötən il Bakı şəhərində yerləşən 53 ümumi təhsil müəssisəsində ictimai iaşə xidmətlərinin göstərilməsi üçün nəzərdə tutulmuş bufetlərin cari vəziyyəti, müvafiq sahələrin mövcudluğu, zəruri avadanlıq və invertarlarla təminat və qida təhlükəsizliyi sahəsində texniki və normativ-hüquqi aktlardakı tələblərə riayət edilməsi vəziyyətinin qiymətləndirilməsi məqsədi ilə monitorinqlər həyata keçirilmiş və profilaktik tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün Agentlik tərəfindən metodiki göstərişlər verilmiş, nəzarət tədbirlərinin gücləndirilməsi üçün zəruri tədbirlər görülmüşdür. Uşaq bağçaları və məktəblərdə uşaqlar üçün olan qida rasionunun hazırlanması ilə bağlı təklifləri Nazirlər Kabinetinə təqdim edib. Təklif olunan qida rasionunda uşaq bağçalarında və məktəblərdə yeniyetmə yaşına qədər olan uşaqların qidalanmasının necə olması qeyd edilib. Hökumət təklifləri təsdiq etdikdən sonra həmin qidaların nə qədər təhlükəsiz olduğuna baxılacaq. 2019-2020-ci tədris ilində də Qida Təhlükəsizliyi Agentiliyi Təhsil Nazirliyi ilə birlikdə məktəb bufetlərində monitorinqləri davam etdirəcək, profilaktik tədbirlər həyata keçiriləcək ki, bufetlərdə məktəblilər təhlükəsiz qida məhsulları ilə təmin edilsin. Eyni zamanda Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi tərəfindən reallaşdırılan “Sağlam məktəbli” layihəsi çərçivəsində yeni tədris ilində məktəblilər arasında maarifləndirmə tədbirləri davam etdiriləcək. Şagirdlərlə keçirilən görüşlərdə onlara təhlükəsiz qida anlayışı təbliğ ediləcək, sağlam qida vərdişlərinin aşılanması üçün zəruri məlumatlar veriləcək".

Azərbaycan Tibb Universitetinin (ATU) Tədris Terapevtik Klinikasının Qidalanma və kommunal gigiyena kafedrasının müdiri İbrahim Əhmədov deyir ki, məktəb bufetlərinə nəzarətin gücləndirilməsi şərtdir. İ. Əhmədov Sputnik Azərbaycan-ın əməkdaşı ilə söhbətində bildirib ki, məktəb yaşlı uşaqların qidalanmasına məktəbdə də nəzarət olunmalıdır: “Bu gün əksər məktəblərdə isti yeməklər verilmədiyindən, şagirdlər fast-fud qidalanmaya üstünlük verir. Bəzən valideynlər övladlarının çantasına evdə hazırladıqları yeməklərdən qoysalar da, məktəb bufetindən alış-veriş edən məktəblilər də az deyil. Məktəblərin bufetlərində son illər satılan qidaların çeşidinə nəzarət edilir. Əsas problem qidaların saxlanılması ilə bağlıdır. Məsələn, kolbasadan hazırlanan buterbrodun şagirdlərə satılmasını yasaqlamaq düzgün deyil. Hər bir valideyn evində də uşağına kolbasa çörək verir. Sadəcə olaraq bufetdə bu qida satıldıqda onun saxlanma şəriatinə və vaxtına əməl edilmir. Kolbasa uzun müddət çörəyin arasında qaldıqda, çörəyin nişastası nəmişlik yaradır, bakteriyanın inkişafı üçün münbit şərait yaranır. Kolbasa çörəyin arasında ən çox üç saat müddətində saxlanıla bilər. Bəzən bufet satıcıları buterbrodu axşamdan hazırladıqlarından saxlanma müddətinə əməl etmirlər. Bu da uşaqların səhhətində ciddi problemlər yarada bilər”.

İ.Əhmədov deyir ki, məktəb yaşlı uşaqlara məktəb bufetlərində meyvə və süd məhsullarının satılması daha yaxşı olardı. Onun sözlərinə görə,uşaqlar aludəçilik yaratmayacaq həddə şirniyyat yeyə bilərlər: “Bəzən  deyirlər ki, uşağa şirniyyat ümumiyyətlə vermək olmaz. Bu doğru yanaşma deyil. Uşağın mədəaltı vəzi elə vəziyyətdədir ki, şəkərli qidalara mane yaratmır. Amma şirniyyat uşağa aludəçilik yaradacaq həddə  verilməməlidir. Uşaqların qidalanmasında əsasən karbohidrat və zülal tərkibli qidalara yer ayırmaq daha məqsədəuyğundur. Əgər valideyn uşağınızın məktəbdə sağlam qidalanmasını istəyirsə, özünün evdə hazırladığı kotleti çörək arasına qoyaraq buderbrod düzəldərək çantaya qoyması daha məsləhlidir”.

K.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun direktoru Nəsib Quliyev  isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, məktəblərdə uşaqların qidalanması üçün maksimum əlverişli şərait yaradılmalıdır. N. Quliyevin sözlərinə görə,məktəb bufetlərində qidaların satışı ilə bağlı sənədləşmələr aparılıb və metodik təlimat hazırlanıb. Baş pediatr bildirib ki, qalır bufetlərdə uşaq sağlamlığına zərərli qidaların satılmaması üçün nəzarəti gücləndirmək. Həmsöhbətimiz bildirib ki, şagirdlərin məktəbdə olduğu müddətdə sağlam qidalanması üçün onları zərərli fast-fud qidalardan uzaq tutmaq lazımdır. Baş pediatr deyib ki, məktəblilərin qidalanmasında konservləşdirilmiş qida məhsullarından uzaq durmaq lazımdır.

Qeyd edək ki, Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsindən bildirilib ki,  kremli şirniyyat məmulatları (piroq və tortlar), ev şəraitində hazırlanmış qatıq, göbələk və ondan hazırlanan məhsullar, saqqız, çips, qayğanaq və energetik içkilərin ümumi təhsil və peşə təhsili müəssisələrində uşaq və yeniyetmələrin qidalanması zamanı istifadəsi qadağandır: “Təhsil müəssisələrində iaşə xidməti Nazirlər Kabinetinin “Təhsil müəssisəsində iaşə və tibb xidmətinin təşkili Qaydası və Normalarının təsdiq edilməsi haqqında” Qərarına, “Təhsil müəssisələrində təhsil və tərbiyə alanların qidalanması üzrə Dövlət Standartı”na və “Təhsil müəssisələrinin tikintisinə, maddi-texniki təchizatına dair vahid normalar, ümumi sanitariya-gigiyena tələbləri, şagird yerləri ilə təminat normativlərinin təsdiq edilməsi haqqında” Qərarına uyğun norma və qaydalara əsasən aparılır və daim nəzarətdə saxlanılır. Müvafiq qaydaların tələbləri əsas götürülməklə, bir sıra məktəblərdə şagird və müəllimlərə isti yeməklər də təklif olunur. Məktəbin bufetinin sahəsi və maddi-texniki bazası imkan verdiyi halda isti yeməklər verilən təhsil müəssisələrinin sayı artırıla bilər. “Təhsil haqqında” Qanunun 28.2. bəndinə əsasən təhsil müəssisələrində iaşə xidməti təhsil müəssisəsi ilə iaşə xidməti göstərən hüquqi və fiziki şəxslər arasında bağlanan müqavilə əsasında həyata keçirilir. Bu işdə uzun müddət təcrübəsi olan hüquqi və fiziki şəxslər ilə bağlanan birbaşa müqavilələr əsasında təhsil müəssisələrində iaşə xidməti göstərilir”. 

507
İzləyici xəbər saytını oxuyur, arxiv şəkli

"Sarı" xəbər həmişə olmur: Sözünü çatdırmağın ağıllı yolları

0
Vebinarın spikerinin rəyinə görə, materialların tərtibatına düzgün yanaşma daha çox oxucunu əhatə etməyə imkan yaradır.

BAKI, 10 iyul — Sputnik. Xəbər oxucu diqqəti cəlb etmək üçün mütləq “sarı” olmalı deyil. Onu sadəcə düzgün tərtib etmək gərəkdir. Bu barədə SputnikPro-nun iyulun 10-da keçirilmiş növbəti vebinarında danışılıb. 

“Mətnin dizaynı: nəyi, harada, necə və nə üçün planlaşdırmaq lazımdır” onlayn sesisyasının spikeri Yuliya Atanova  "Rossiya seqodnya" BİA-nın dövlət media layihələrinin meneceri, eyni zamanda rusiyanın Arktikadakı iştirakına həsr olunmuş yeganə federal səviyyəli Arctic.ru informasiya layihəsinin rəhbəridir.

© Photo : Denis Lipa
"Rossiya seqodnya" BİA-nın dövlət media layihələrinin meneceri Yuliya Atanova

Yuliya artıq 10 ildən çoxdur ki, internet layihələrinin yaradılması, işə salınması və inkişafı ilə məşğul olur. O, Britaniyanın ali dizayn məktəbini "Media dizaynı" ixtisası üzrə bitirib. "Rəqəmsal jurnalistika",  “Sreda” ("Çərşənbə") yeni dizayn festivalı,  Media&Design Conference 2019 və həftəsonu dizaynı kimi layihələrdə spiker qismində iştirak edib.

Vebinarda ekspert bir sıra aspektləri nəzərdə saxlamağı vacib bildi və bunlardan ən önəmlisinin oxucuya müraciət olduğunu dedi (nəşrin tipindən asılı olaraq – ciddi agentlik, bloq, gənclər üçün sayt və s. – ya “sən”, ya da “siz” deyə müraciət etnək gərəkdir). Həmçinin, onun fikrincə, hər bir redaksiyada ayrıca KİV üçün səciyyəvi olan normaların (məsələn, ixtisarlar, hətta dırnaqların tipi və s.) qeyd olunduğu lüğət olsa, pis olmaz.

“Təsvirin ümumi rahatlığı və bütövlüyündən əlavə, bu sizə təzə işçiləri öyrətməkdə kömək edəcək. Hər şeyi bir-bir danışmaq əvəzinə, bunu bircə fayla toplayırsınız və iş asanlaşır. İnanın ki, bu, onların ilk yazılarındakı xətaların sayını xeyli azaldacaq”, - Y.Atanova deyib. 

Mətnin bilavasitə dizaynından danışarkən spiker qeyd edib ki, ən əhəmiyyətli məqam hərflərin ölçüsü, sətirlər arası interval və sətrin uzunluğudur.

“Heç rastınıza gəlibmi ki, hansısa saytı oxuyanda mətni sona çatdırmaq üçün həm iradənizi, həm də gözlərinizi gücə salasınız? Mən hər gün belə saytlarla qarşılaşıram və düzü, buna baxmaq özü adamın gözünü ağrıdır”, - Atanova qeyd edib.

Müxtəlif nəşrlər və şriftlər üçün ölçülər fərqli ola bilər, sözsüz ki, amma əsas qaydalar dəyişməz qalır:

1) Şriftin ölçüsü orta statistik oxucu üçün rahat olmalıdır. Əgər söhbət sosial şəbəkədən gedirsə, ən yaxşısı elə o şəbəkənin yaradıcılarının təklif etdiyi dəstdən istifadə etməkdir, çünki onların öz mütəxəssisləri onu təkmilləşdirmək üçün az iş görmürlər. Yəni yenidən velosiped ixtira etməyə gərək yoxdur.

2) Sətirlər arası interval oxumaq üçün rahat olmalıdır.

3) Sətrin uzunluğu: mətni çox dar sütuna yerləşdirməyə, ya da bütün ekran boyu dartmağa ehtiyac yoxdur. Üstəlik, əgər mətn xırda şriftlədirsə, mətn sütuna bölünməlidir, əgər iridirsə - əksinə. 

Yuliya Atanova mətnlləri müşayiət edən şəkillər barədə də danışdı. Materialın tipindən asılı olaraq bu, foto, illüstrasiya, hətta karikatura da ola bilər. Hərdən elə olur ki, materialın özü əhəmiyətli olmasa da, parlaq foto sayəsində daha çox nəzərə çarpır. Ona görə də material üçün şəkilləri doğru seçmək lazımdır.  ”Amma heç zaman müəlliflik hüququnu gözardı etmək olmaz”, - deyən spiker vebinar iştirakçılarına daim öz işlərində bir ilham mənbəyi tapmağı arzuladı. 

Unikal ustad dərslərindən ibarət SputnikPro Rusiyanın ən yaxşı mediamenecerlərinin və kütləvi informasiya vasitələrində böyük təcrübəsi olan aparıcı mütəxəssislərin təqdim etdiyi böyükmiqyaslı yeganə Rusiya layihəsidir.

Bu layihə artıq dünyanın 13 ölkəsində həyata keçirilib. 2018-ci ilin martından etibarən layihədə iki mindən çox jurnalist və mediamenecer, PR mütəxəssislər və mətbuat xidmətlərinin əməkdaşları, blogerlər və bu istiqamətdə təhsil alan tələbələr iştirak ediblər. Layihə ilə bağlı son yenilikləri "Facebook" səhifəsində izləyə bilərsiniz (https://www.facebook.com/SputnikProject/).

0
Səmra Rəhimli, arxiv şəkli

Azərbaycanlı müğənni həyatdan tez getmiş reperlərə yeni trek həsr edib

4
(Yenilənib 19:54 10.07.2020)
Səmra Rəhimli həyatdan tez getmiş reperlərin xatirəsinə həsr olunmuş "Göz" adlı kompozisiyasının onlayn təqdimatını keçirib, tezliklə hip-hop albomunu da təqdim edəcək.

 

BAKI, 10 iyul — Sputnik, Kəmalə Əliyeva. Azərbaycanlı müğənni Səmra Rəhimli yeni hip-hop albomundan "Göz" adlı kompozisiyasının onlayn təqdimatını keçirib.

İfaçı Sputnik Azərbaycan-a bildirib ki, mahnı həyatdan tez getmiş reperlərin xatirəsinə həsr olunub.

Layihənin prodüseri müğənninin anası İlahə Baxşıyeva olub. Bu kompozisiyanı yazdırmağa onu 20 yaşında qətlə yetirilmiş amerikalı reper XXXTENTACİON-ın (Jasey Duane Ricardo Onfray) "Moonlight" ("Ay işığı") adlı məşhur hiti ilhamlandırıb.

"Mən artıq bir ildir ki, albom üzərində çalışıram. Onun yerli şou-biznesdə analoqu yoxdur, çünki bu, Azərbaycanda ilk qadın hip-hop albomudur. Bura on trek daxil olacaq. Bu albomun üzərində gənc reper və musiqiçilərdən ibarət tam bir qrup işləyir: sözlərin müəllifi Clavis və OD, musiqinin müəllifi OD, aranjman Clavis, miks və masterinq isə Drek-dir", – deyə Rəhimli qeyd edib.

Qız etiraf edib ki, hip-hop həmişə onu cəlb edib. O, hətta məktəb illərində ingilis dilində rep oxuyur, populyar reperləri dinləyirmiş. Rəhimli həmişə Azərbaycan dilində rep kompozisiyası ifa etmək istəyib.

"İllər sonra mən sevimli hip-hopuma qayıtdım və bizimlə eyni dalğada olan insanları tapmazdan əvvəl anamla bu işə çox vaxt sərf etdik. Armas sinqlinin uğur qazanmasından sonra biz bu istiqamətdə işləri davam etdirməyə qərar verdik - yeni trekləri yazmağa başladıq və bir vaxt ayıldıq ki, artıq bütöv bir albom üçün material yığılıb", - deyə müğənni etiraf edib.

Səmra Rəhimli 19 oktyabr 1994-cü ildə Bakıda anadan olub. "O Səs Türkiyə" və "Səs Azərbaycan" layihələrinin iştirakçısı olan Səmra 2016-cı ildə Stokholm şəhərində keçirilən 61-ci "Avroviziya" Mahnı Müsabiqəsində Azərbaycanı "Miracle" mahnısı ilə təmsil edib. O, "Avroviziya-2016"nın final mərhələsində 17-ci yerdə qərarlaşıb.

Hazırda müğənni çıxış etməyə və yeni layihələr üzərində işləməyə davam edir.

4
Əlaqədar
Müğənni Bəxtiyarın keçmiş həyat yoldaşı onun koronavirusa yoluxduğuna inanmır
Azərbaycanlı müğənni ukraynalı opera müğənnisinə klip çəkib
Santa-Barbarada olmuşam! Tanınmış azərbaycanlı müğənnidən fərqli paylaşım
Hamının kefi qalxacaq! Dilarə Kazımova yay hitini təqdim edib
Ulduzlarımız karantində Bakıdan Türkiyəyə qaçırlar