Sumuq qala

Tariximiz nəzarətsiz qalıb Buradakı eksponatları asanlıqla oğurlamaq mümkündür

914
(Yenilənib 16:30 17.08.2019)
Dörd tərəfi dağlarla mühasirəyə alınmış tarixi Sumuq qalası bir gün nəzarətsizliyin qurbanı ola bilər

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 18 avqust — Sputnik. Bir neçə gün öncə yolumuzu İlisudan salmışkən 18-ci əsrdə ucaldılan tarixi Sumuq qalasına da baş çəkməyi qərara aldıq. Qalaya giriş üçün adambaşına bir manat giriş haqqı ödəsək də, digər tarixi abidələrin girişindən, yəni belə desək, kassa adlanan hissəsindən fərqli olaraq, burada bizə bələdçi xidmətinin olub-olmaması haqda məlumat verilmədi.

Sumuq qala
© Sputnik / Nigar Iskanderova
Sumuq qala

Qalanı gəzib qurtardıqdan sonra buranın elmi işçisi Mahirə Həkimova ilə tanış olduq. Mahirə xanım qala haqda ətraflı məlumatları Sputnik Azərbaycan-la bölüşdü.

2005-ci ildə İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət İdarəsi fəaliyyətə başlayandan qalada çalışan M.Həkimovanın sözlərinə görə, burada 16-cı əsrin 30-40-cı illərindən 19-cu əsrədək olan eksponatlar mühafizə olunur: "18-ci əsrin ikinci yarısında Azərbaycanda xanlıqlarla yanaşı, sultanlıqlar da vardı. Həmin sultanlıqlardan biri də İlisu idi. İlisu sultanlığı bəzən İran, bəzən də Osmanlı vassallığını qəbul etsə də, 300 il müstəqil idarəçilik formasını qoruyub saxlamışdı. Bu müddət ərzində bir çox qala və qalaçalar inşa edilib. Rəvayətə görə, onlardan biri 17-ci əsrin sonu - 18-ci əsrin əvvələrində İsmixan adlı şəxs tərəfindən inşa edilmiş Sumuq qala olub. Qalanın inşasında çaylaq daşı, bişmiş kərpic və əhəng məhlulundan istifadə edilib. Abidə sovet dövründə baxımsız qaldığı üçün gələn sel suları onun birinci və ikinci mərtəbəsini daş-çınqılla doldurub, abidənin günbəz hissəsi də uçub. 1998-ci ildə "Abidələrin qorunması və mühafizəsi" haqda imzalanan fərmana əsasən, keçmiş mədəniyyət naziri Polad Bülbüloğlu 2002-ci ildən etibarən buranı İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğu elan edib. 2005-ci ildən etibarən abidənin bərpasına başlanılıb və ilk iki mərtəbə daş-çınqıldan təmizlənib, dam örtüyü keçmiş rekonstruksiyaya uyğun bərpa edilib. Bu müddət ərzində kənd əhalisi əl sənətkarlığının ekspozisiyasını yaradıb. Biz də həmin kənd əhalisindən yığdığımız mis, saxsı qabları, əl sənətkarlığına aid nümunələri burada nümayiş etdiririk".

Sumuq qala
© Sputnik / Nigar Iskanderova
İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar

Eksponatların bir hissəsini isə məktəb və işçilərin öz evindən toplayıblar: "Elmi işçi olsam da, yay aylarında burada bələdçi kimi çalışıram. Bu muzeydəki bir çox şeyi kəndlərdən toplayaraq buraya gətirmişəm. Oradakı stendlərin çoxunu da özüm tapmışam. O zamanlar Polad Bülbüloğlunun çəkildiyi "Qorxma, mən səninləyəm" filminin yaradıcı qrupu İlisuda olmuşdu. O zaman da bu qala bərbad vəziyyətdə idi. Filmin yaradıcı qrupu burada xatirə şəkli çəkdirmişdi. Mən həmin fotonu da tapıb nümayiş üçün buraya gətirmişəm. Ümumiyyətlə, materialları toplayaraq stendləri təşkil etmək mənim işimin əsas məğzidir".

M.Həkimova abidənin müasir quruluşunu belə izah edir: "2005-2007-ci illərdə restavrasiya zamanı abidənin iki mərtəbəsi torpağın altından çıxarılıb, günbəzi və pilləkənləri bərpa olunub. Qala muzey xarakterli olduğundan burada sonradan müasir üslubda pilləkən inşa edildi. Bundan başqa, abidədə sallanma nərdivanlardan da istifadə edilir".

Sumuq qala
© Sputnik / Nigar Iskanderova
İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar

Dağdan gələn sel suları abidəni uçurmasın deyə müəyyən tədbirlər görülüb: "Abidənin mühafizəsinin təmin edilməsi və sel sularının qarşısını almaq məqsədi ilə 2007-ci ildə kanal çəkilib ki, abidə öncəki kimi bərbad vəziyyətə düşməsin".

Hündürlüyü 18 metr olan abidənin iki misli qədər hasar çəkilib, çaylaq daşı döşənib ki, kimsə abidəyə müdaxilə edə bilməsin. M.Həkimova deyir ki, yalnız əlində nazirliyin sənədi olan kəs qalaya nəsə müdaxilə edə bilər.

Qalanı gəzdikcə 16-19-cu əsrlərə aid olan qədimi əsalar, cəhrələr, xalça və yun daraqları, sap sarıyanlar, lampalar, saxsı qablar, taxta şəbəkələr, dəmir fincanlar, qızdırıcı ütülər, səhənglər, mis camlar, mis boşqablar, su parçı, tunc küpələr, nehrələrə rast gəlmək mümkündür.

Sumuq qala
© Sputnik / Nigar Iskanderova
İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar

Əlverişli strateji mövqedə tikilmiş abidə 6 mərtəbədən ibarətdir. Hər mərtəbədə mazğallar var. Belə qeyd olunur ki, hələ o zamanalar abidənin yuxarı hissəsində keşikçi əsgər dayanaraq dağ yoluna nəzarət edərmiş. Hansısa təhlükə olduqda saxsı borulara döyərək işarə verirmişlər. M.Həkimova deyir ki, təhlükə, hücum olmadığı müddətdə həmin nəzarətçi əsgərlər özləri ilə azuqə götürərək yuxarı mərtəbələrdən yaşayış məqsədi ilə istifadə edərmişlər.

Həmsöhbətimizdən qalaya xidmət edən işçilərin sayını soruşuruq. Deyir ki, 10 nəfərdirlər. Direktor və bir bələdçisi olan qalanın digər iki əməkdaşı elmi işçidir. Burada 3 mühafizəçi, 1 baş mühafizəçi, xidmətçi və mühasib çalışır.

Qalanı gəzdikcə təəssüf doğuran digər məqam isə burada nəzarətin zəif olmasıdır. İçi nəzarətsiz qalan qalada pəncərələrin rahat açılıb-bağlanması təhlükəsizlik baxımından müsbət hal deyil: istənilən an bədbəxt hadisə baş verə bilər. Bundan əlavə, nəzarətçinin və kameraların olmaması əsrlərlə yaşı olan eksponatların oğurlanmasına səbəb ola bilər. Beləcə, təxminən 5 əsrədək yaşı olan eksponatlar nə vaxtsa diqqətsizliyin, nəzarətsizliyin qurbanı ola bilər. Burada turistlərə nəzarət edəcək bir şəxsin olmaması isə sanki tariximizə qarşı biganəliyi göstərir.

  • İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar
    İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar
    © Sputnik / Nigar Iskanderova
  • İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar
    İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar
    © Sputnik / Nigar Iskanderova
  • İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar
    İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar
    © Sputnik / Nigar Iskanderova
  • İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar
    İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar
    © Sputnik / Nigar Iskanderova
1 / 4
© Sputnik / Nigar Iskanderova
İlisu Dövlət Tarix Mədəniyyət Qoruğundakı eksponatlar

Mahirə xanım deyir ki, buraya daha çox turist axını cəlb etmək üçün ətrafda uşaqlar üçün əyləncə məkanları, parklar, istirahət mərkəzlərinin salınması da yaxşı ideya kimi qiymətləndirilə bilər.

Bir turist kimi isə onu deyə bilərəm ki, turistlərin bu tarixi qalaya axınını təmin etmək üçün öncə qalanın gözəl təqdimata ehtiyacı var. Yəni bileti satmaqla yanaşı, turistlərə bələdçi xidməti göstərilsə, içəridə nəzarətçi olsa, daha yaxşı olardı. Ən azı, bununla qalanın ölkəmiz üçün nə qədər qiymətli və dəyərli olduğunu göstərmək kifayət edərdi...

Qeyd edək ki, ölkə əhəmiyyətli bu abidə dövlət tərəfindən qorunaraq mühafizə edilir.

Növbəti səfərimiz isə Ləkit kəndində yerləşən Yeddi Kilsə Monastır kompleksinədir...

914
Teqlər:
İlisu kəndi, tarixi eksponat, qala, tarixi abidə
Əlaqədar
Köhnə məscid və məzar – Peyğəmbərin silahdaşı, yoxsa mif
Təkrarı olmayan tarixi abidə məhv edilir – Sakinlər qədim abidəni “zibil qutusuna”çevirib
Şimal-qərb bölgəsindəki bu abidələr dağılır - SOS
Şeyx Şamilin adını daşıyan qaladan Azərbaycan bayrağı götürülüb
Şəki turistləri nə ilə sevindirir

Dağıdılsa da doğmadır, qəbulumuzdur: azad olunmuş Füzulidən yeni kadrlar - FOTO

0
(Yenilənib 14:36 29.11.2020)
Müzəffər Azərbaycan Ordusu Füzulini çoxillik erməni işğalından azad edib. Şəhərdə, demək olar ki, salamat bina qalmayıb

Füzuli Azərbaycan Ordusunun uğurlu əks-hücumu nəticəsində 2020-ci il oktyabrın 17-də Ermənistan hərbi qüvvələrindən təmizlənib. 27 il ərzində ermənilərin Füzulini nə hala saldığıını Sputnik Azərbaycan-ın fotolentində izləyə bilərsiniz.

Qeyd edək ki, Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin Qarabağ üzrə üçtərəfli bəyanatı 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanıb. Bəyanata əsasən, Dağlıq Qarabağ münaqişə zonasında 2020-ci il noyabrın 10-u saat 00:00-dan etibarən bütün hərbi əməliyyatların dayandırılması və tam atəşkəs barədə bəyanat veriblər.

Bəyanata görə, Ağdam rayonu 2020-ci il noyabrın 20-də, noyabrın 25-də (ilkin olaraq noyabrın 15-i nəzərdə tutulurdu) Kəlbəcər rayonu Azərbaycana qaytarılıb. Dekabrın 1-də Laçın rayonunun Azərbaycana qaytarılması nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, təmas xətti və Laçın dəhlizi boyunca Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingenti yerləşdirilir. Paralel olaraq Ermənistan silahlı qüvvələri işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılır.

Tərəflərin razılığına əsasən, yaxın üç ildə Laçın dəhlizi üzrə Xankəndi ilə Ermənistanın əlaqəsini təmin edəcək yeni hərəkət marşrutunun tikintisinin planı müəyyən olunacaq. Daxili məcburi köçkünlər və qaçqınlar BMT-nin Qaçqınların işləri üzrə Ali Komissarının nəzarəti altında Dağlıq Qarabağın və ətraf rayonların ərazisinə qayıdacaqlar. İqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpa olunacağı gözlənilir. Ermənistan Respublikası vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin hər iki tərəfə maneəsiz hərəkətinin təşkil olunması məqsədi ilə Azərbaycan Respublikasının qərb rayonları ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat əlaqəsini təmin edəcək.

0
  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə "Araz" qəzetinin redaksiyasının dağıdılmış binası üstündə Azərbaycan bayrağı.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə dağıdılmış binalar.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə dağıdılmış binalar. Mərkəzdə - Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin binası.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə qəbiristanlıqda muğam ifaçısı Ağabala Abdullayevin sınıdırılmış büstü.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə azərbaycanlıların qəbiristanlığı.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə dağıdılmış binalar.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə ağacda çəkmələr.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzuli bulağı.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə dağılmış binanın qarşısında yanmış avtomobil.

  • © Sputnik / Алексей Куденко

    Azərbaycan polisi "Araz" qəzetinin redaksiyası olan dağılmış binanın yanında.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə dağıdılmış binalar.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə dağıdılmış binalar.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə dağılmış bina.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə yolda Azərbaycan polisi.

  • © Sputnik / Aleksey Kudenko

    Füzulidə dağıdılmış yanğından mühafizə bölməsinin binası.

COVID-19 virusundan ölən şəxsin meyiti morqa yerləşdirilir, arxiv şəkli

Dünyaya təəccüblənirdik, özümüz milyonu keçmişik: bu gün 38 nəfəri itirdik

8
İndiyədək ölkədə ümumilikdə 1181195 nəfərin koronavirus infeksiyasına yoluxması faktı müəyyən edilib

BAKI, 29 noyabr - Sputnik. Azərbaycan Respublikasında koronavirus (COVID-19) infeksiyasına 4170 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb, 1985 nəfər müalicə olunaraq sağalıb və evə buraxılıb.

Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahdan Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, COVID-19 üçün götürülən analiz nümunələri müsbət çıxmış 38 nəfər vəfat edib.

İndiyədək ölkədə ümumilikdə 1181195 nəfərin koronavirus infeksiyasına yoluxması faktı müəyyən edilib, onlardan 73676 nəfər müalicə olunaraq sağalıb, 1361 nəfər vəfat edib, aktiv xəstə sayı 43158 nəfərdir.

Son sutka ərzində yeni yoluxma hallarının müəyyənləşdirilməsi ilə əlaqədar 17581, ötən müddət ərzində isə ümumilikdə 17182335 test aparılıb.

8
Teqlər:
rekord, ölənlər, yoluxma, Koronavirus, epidemiya, COVID-19, Azərbaycan
Mövzu:
Azərbaycanda koronavirus: son xəbərlər