Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi

"İtləri öldürməklə problemi həll etmək mümkün deyil, başqa çıxış yolu var"

5520
(Yenilənib 16:23 04.05.2019)
"Onları ac saxlayıb tankın altına yemək qoyurdular, bunu ona təlqin etməklə sonrakı mərhələdə itin üzərinə özüpartlayan bomba bağlayıb buraxırdılar"

Nigar Məhərrəm, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 10 may — Sputnik. Son zamanlar it dişləməsi ilə bağlı mediada yayılan xəbərlər bu vəziyyətdən təcili çıxış yolu axtarmağa vadar edir. Kimisi bu heyvanların öldürülməsini tələb edir, kimisi də başqa çıxış yolları təklif edir.

Əlbəttə, bu hadisələrin fonunda it sevənlər onların hüquqlarının qorunmasından yana mövqe nümayiş etdirirlər. Sputnik Azərbaycan-ın həmsöhbəti, Dövlət Gömrük Komitəsi Kinoloji Mərkəzinin rəisi İlkin Osmanov ilə də bu kimi problemlərdən çıxış yolu və onun fəaliyyəti haqda söhbətləşdik. Bir az rəsmi, bir az qeyri-rəsmi...

Kinoloji Mərkəzin direktoru İlkin Osmanov
© Sputnik / Nigar Iskanderova.
Kinoloji Mərkəzin direktoru İlkin Osmanov

- Gəlin, elə ilk olaraq təlimçi kimi fəaliyyətinizdən danışaq...

- Gömrük işinin təşkili ilə bağlı tədris prosesində hüquqpozmalarla bağlı müəyyən məlumatlar əldə edirdim. Bütün bu biliklər mənə cəlbedici görünürdü. Daim düşünürdüm ki, görəsən, axtarış prosesində itləri necə öyrədir, onlarla necə davranırlar. Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin "Gömrük İşinin təşkili" fakültəsini bitirdikdən bir müddət sonra, 2004-cü ildən təlimçi kimi fəaliyyətə başlamışam. İlk xidməti axtarış itim rus banieli cinsində olub. "Ben" ləqəbini qoyduğum bu itlə 2 ildən artıq müddətdə müxtəlif əməliyyatlarda, təlimlərdə oldum. Mənə təhkim olunmuş digər it isə alman çoban iti cinsindən idi. Ona "Linda" ləqəbini qoymuşdum.

- Əvvəllər xidməti itlər cəzalandırılırdı. Bu üsul düzgündürmü?

Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi
© Sputnik / Nigar Iskanderova.
Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi

- İtlər də xaraktercə müxtəlifdir. Ona görə də hər bir itə fərdi yanaşmaq lazımdır. Elə itlər var ki, çox aqressivdir. Yaxud da elə itlər var ki, çox mülayimdir. Onların qorxaq, inamsız, özünə güvənli olmayanları da var. Bizim xidmətə isə mülayim, mehriban, yüksək iyduyma qabiliyyətli itlər yararlıdır. Lakin onları heç zaman cəzalandırmırıq. Çünki bu, düzgün yanaşma deyil. 20-ci əsrin əvvəllərinədək itlər cəzalandırılırdı. Xüsusən də zoopark və sirklərdə belə heyvanlara qarşı müxtəlif cəza tədbirlərindən isitfadə edilirdi. Artıq bu üsuldan istifadə edilmir. Çünki cəza ilə nəyəsə nail olmaq mümkün deyil. Ümumiyyətlə, nəyəsə nail olmaq üçün mütləq elmi araşdırmalara əsaslanmaq lazımdır. Biz də hər zaman bunu etməyə çalışırıq. Alimlər sübut ediblər ki, yetkin itin düşüncə tərzi 2-3 yaşlı uşağın düşüncə tərzi ilə eynidir. Yaxud da, digər araşdırmalarda isə itlərin iybilmə lampasının insandakından üç dəfə böyük, beyinlərinin isə 10 dəfə kiçik olduğu sübuta yetirilib.

Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi
© Sputnik / Nigar Iskanderova.
Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi

- İndi də itlərə qarşı bəzi amansızlıqlar var. Bəs, o zamanlar necə idi?

- 20-ci əsrin elə bir müharibəsi yoxdur ki, orada itlərin əməyindən istifadə edilməsin. O zamanlar itlər öndə gedərək təhlükəni hiss etməklə hərəkətləri ilə müəyyən işarə vermis olurdular. Bundan başqa, itlərdən müharibələrdə xərəklərin daşınmasında da istifadə edilirdi. İtləri ac saxlayıb tankın altına yemək qoyurdular. İt ac qalırdı və bilirdi ki, yeməyi tankın altında olacaq. Bunu ona təlqin etməklə sonrakı mərhələdə itin üzərinə özüpartlayan bomba bağlayırdılar. İtlər isə yem almaq üçün düşmən tankının altına getməli olurdu. Bunlar xoş hal olmasa da, tarixdə baş verib.

Kinoloji xidmət iti
© Sputnik / Nigar Iskanderova.
Kinoloji xidmət iti

- İşiniz çətindirmi?

- Elə olur ki, səhər 8-dən axşam 8-dək işdə oluram. Bizə rəhbərlikdən komanda veriləndə ki, iş vaxtı bitib, o zaman evə gedirik. Amma bəzən polis orqanları axşam vaxtı bizi axtarışa dəvət edir. Dəfələrlə bu cür əməliyyatlarda olub, evlərin axtarışında iştirak etmişik. Fövqəladə hal olduqda isə işə gəlib yoxlama qrupunu da əraziyə cəlb etmişəm. Bu, həm bizim işimiz, həm məsuliyyətimiz, həm də vicdan borcumuzdur. Çünki bu qədər axtarışları həyata keçirtməklə nə qədər insanın həyatını xilas etmiş oluruq.

Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi
© Sputnik / Nigar Iskanderova.
Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi

- İstəyərdim ki, təlimçi olduğunuz müddətdə başınıza gələn maraqlı bir əhvalatı danışasınız.

- Təlimçi olduğum vaxtda, səhər saatlarında xidməti itimlə müvafiq əraziyə yollandım. Artıq yükünü boşaltmış boş avtomobillər İran İslam Respublikası istiqamətinə gedirdi. Gördüm ki, xidməti itim özünü fərqli aparır, narahatdır. İti xaltasından ayıranda o, mənim əlimdən fərqli formada sıçrayıb boş avtomobillərin birinə yaxınlaşdı, dayanmadan bir neçə dəfə onun ətrafında dövr elədi. Amma həmin avtomobil bir qədər əvvəl tərəfimizdən boşaldıldığı üçün geri qayıtmağa istiqamətlənmişdi. İtin həyəcanını görüb ona istiqamət verəndə daha da aktivləşdi. Nəticədə avtomobilin içində, yuxarı hissədə ilkin təəssüratda tək görünən, iç-içə olan, yeşiklərdən birində bir neçə hind toyuğu əti aşkarlandı.

Başqa bir maraqlı əhvalat da baş vermişdi. Bələdçi iti təmizləyəndə onun telefonu düşmüşdü və həmin telefonu it udmuşdu. Çünki top kimi hərəkətə olan hər şey itin diqqətini çəkir.

Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi
© Sputnik / Nigar Iskanderova.
Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi

- İtlərə qulluğa da nəzarət edirsiz?

- Bizim doğru bildiyimiz səhvlər var. Məsələn, çoxu elə bilir ki, iti soyuq suda çimizdirmək olar. Mən isə göstəriş verirəm ki, itlər çimizdirilən kimi dərhal qurudulmalıdır. O da bizim kimi canlıdır, soyuq çəkir. Məhz bu səbəbdən də itlərdə müxtəlif xəstəliklər yaranır. Bir əhvalat danışım: Bir dəfə itlərdən birində nasazlıq hiss etdik. Gördük ki, qızdırır. Belə müəyyənləşdirdik ki, itin qida menyusu dərhal dəyişdirilməlidir. Biz onlara fərd kimi baxıb, yerlərini də vaxtaşırı dezinfeksiya edirik. Çalışırıq ki, əsasən quru yemlərdən istifadə edək. Hətta itlərin yemlərinin tərkibinin müəyyənləşdirilməsi üçün Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinə müraciət edirik. Çünki itin enerjili olması, axtarışı lazım olan səviyyədə yekunlaşdırması üçün onun qida menyusu çox önəmlidir.

- İstəyərdim, son zamanlar gündəm olan hadisə haqda danışasız. Bir azyaşlının itin hücumuna məruz qalması bu sahədə əməli addımların atılmasının təxirəsalınmaz olduğunu göstərdi. Kimisi dedi, "öldürək", kimisi isə müxtəlif variantlar təklif etdi. Siz nə deyirsiz?

Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi
© Sputnik / Nigar Iskanderova.
Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin Kinoloji Mərkəzi

- Gərək ki, öncədən bu cür hadisələrin qarşısını almaq üçün hərəkətə keçə, itləri çipləyib onları peyvəndləyərdilər. Onlar canlıdır. Canlını öldürmək isə düzgün deyil. Çünki təbiətdə hər bir canlının özünəməxsus rolu var. Nəinki iti, elə pişiyi incitsən, o da cırmaq atacaq. Onda pişikləri də öldürək? Bundan başqa, iti öldürməklə də heç bu problemi həll etmək mümkün olmayacaq. Azərbaycanda bu problemi həll etmək üçün ilk növbədə onların bir çoxunu axtalamaq, bu işlə məşğul olan təşkilat və qurumlar yaratmaq lazımdır. Xaricdə, hətta belə şəxslər həmin o kimsəsiz heyvanları axtalayıb, peyvəndlədikdən sonra onların satışını da həyata keçirirlər. Bu heyvanların dırnaqlarında olan mikrobların yayılmasına biz səbəbkar oluruq. Zibili hara gəldi, atırıq və itlər, pişiklər həmin natəmiz yerlərdə qidalanır. Xaricdə isə belə heyvanlar üçün xüsusi hotellər fəaliyyət göstərir.

Kinoloji xidmət iti
© Sputnik / Nigar Iskanderova.
Kinoloji xidmət iti

- Son olaraq hansı axtarışlara başlamısız?

- Biz artıq dollar əsginasının axtarışlarına başlamışıq. Kağız pulların hazırlanmasında istifadə olunan rənglərin avro, dollar və manatın iyi fərqlidir. Axtarışa görə taktikalar da fərqlidir. Bir var yük maşını axtarırsan, bir də var ki, əl yükü axtarırsan.

5520
Əlaqədar
İt dişləyən uşaqdan xəbər var
Göyçayda it dişləyən şəxs quduzluqdan öldü
Bakıda dəhşətli olay: Uşağın üzünü it gəmirdi - FOTO
Lənkəranda quduz it 9 nəfəri dişləyib - FOTOLAR
Üz-gözünü it parçalayan uşaqdan xəbər var
5G K9 robotu, arxiv şəkli

Qazandığımızı tam itirə bilərik: təşəbbüsü robotlara verməklə...

8
(Yenilənib 11:19 13.08.2020)
Bu gün dünyada işsizlikdən əziyyət çəkən, gündəlik çörək tapa bilməyin milyonlarla insan var. Hər yeni robotlaşdırılmış sistem onların sayını birə-on artırır.

Rusiyada robotlar üçün gəlir vergisinin tətbiq edilməsi ideyası gündəmə gəlib. Rusiyanın Mütərəqqi Təhsil İnstitutu belə bir təkliflə Maliyyə Nazirliyinə müraciət edib. Analitiklərin fikrincə, süni intellektin inkişafı yaxın 15-20 ildə 20 milyon rusiyalını işsiz qoya bilər. Vergidən gələn məbləği satıcı, kassir, analitik, mühafizəçi peşələrində çalışan insanların başqa yöndə təhsil almasına yönəltmək mümkün olacaq.

“Terminator” filminin ilk versiyası nə qədər fantastik görünürdüsə...

Süni intellektin, robotların, “ağıllı əşyaların”, androidlərin tədricən insanı bir sıra sahələrdən sıxışdırıb çıxaracağı barədə yüzlərlə bədii və sənədli film çəkilib. 1984-cü ildə ekranlara çıxan, milyonların sevimlisinə çevrilən “Terminator” filminin ilk versiyası nə qədər fantastik görünürdüsə, müasir dövrün prizmasından bir o qədər də primitiv təsir bağışlayır. Bu gün artıq robotlaşdırılmış və avtomatlaşdırılmış zavodlar, internet və onun yaratdığı informasiya mühiti, evi tam idarə edən avadanlıq və yüzlərlə texnoloji yenilik reallaşıb.

Robotlar insanı, sözün əsl mənasında, sıxışdırıblar. Həyatını daha rahat və komfortlu görməyə can atan insan onu hər yerdə əvəzləyə biləcək texnologiya yaradıb, bu barədə hər gün bəh-bəhlə danışır da. Analitiklər robotların bəşəriyyətin gələcəyinə nə cür təsir edəcəyi ətrafında dayanmadan mübahisə edirlər. Tərəqqinin qarşısını almaq mümkünsüzdür, hər gün yeni texnologiya yaradılır və hər yeni texnologiya dünənin köhnəlmiş avadanlığını əvəzləyir. Hər yeni nəsil robotları daha mükəmməl və funksional fəaliyyət göstərir.

Fantastik filmlərdə gördüyümüz səhnələr reallaşa biləcəkmi?

Robotların insanı tam sıradan çıxarması, Yer üzündə milyardlarla insanı işsiz qoymağı mümkündürmü? Fantastik filmlərdə gördüyümüz səhnələr reallaşa biləcəkmi? Adətən yeni avadanlıq, texnologiya istehsal edən şirkətlər, bu sahədə çalışan insanlar tarixə istinad etməyi sevirlər. Antik dövrdə gəmi qulların vasitəsilə hərəkət edirdi, bir müddət sonra taqətdən düşənlərin yerini digərləri tuturdular. Tədricən yelkənli gəmilər meydana gəldi, onları buxarla işləyən gəmilər əvəzlədi. Hazırda atom enerjisi ilə hərəkət edən gəmilər yaradılıb. Okeanda üzən kiçik bir şəhərcikdir sanki.

Avtomobil, dəmir yolu, aviasiya nəqliyyatı inkişaf etdikcə bir çox peşələr sıradan çıxdı. Orada-burada nadir hallarda faytonlara rast gələ bilərik, o da elə-belə gözəllik üçündür. Robototexnikanın sürətli inkişafı bir tərəfdən bəşəriyyətə nə qədər xeyir versə də, bir o qədər də özü ilə problem gətirməkdədir. Bəzən problemin kökünü hələ də anlamırıq. Vaxtilə hər yeni yaranan texnologiya əsasən insanı ağır fiziki zəhmətdən azad edib. Əgər bir neçə əsr öncə dünya əhalisinin 90 faizi kənd təsərrüfatında çalışırdısa, hazırda bu göstərici 3-5 faizə enib. Yəni əvvəllər bu qədər insanın gördüyü işi hazırda müxtəlif növ texnikanın köməyi ilə reallaşdırırıq. Məhsulu da bazara çatdırmaq problem deyil, hər cür sürətli nəqliyyat növü icad olunub.

Robotlar insanı hansı sahələrdən uzaqlaşdırır? 

Ağır, fiziki əməkdən azad olan insan gücünü elmin, ədəbiyyatın, incəsənətin inkişafına yönəldib. Minlərlə böyük şəhər və meqapolisdə dünya əhalisinin böyük hissəsinin toplanmasına şərait yaradılıb. Amma robotlar bəşəriyyət üçün daha təhlükəlidir, çünki artıq insan həm fiziki əməkdən azad olub, həm də düşünmək funksiyasını süni intellektin idarə etdiyi sistemlərə ötürməklə məşğuldur. Robotlar insanı hansı sahələrdən uzaqlaşdırır? 

Sənaye miqyasında robotlar olduqca geniş istifadə edilir, zavod və fabriklərin bir çoxunda avtomatlaşdırılmış xətlər fəaliyyət göstərir. Hərdən reklamda da tez-tez “insan əli dəymədən istehsal edilib” ifadəsini eşidirik. Qida və alkoqol sənayesində, avtomobil, mobil telefon, smartfon, kompüter istehsalında çoxdan robotlar insanı əvəzləyib. Hətta son dövrlərdə sənaye müəssisələrini ABŞ-a qaytarmaq ideyasını dəstəkləyən Tramp administrasiyası ölkədə tam robotlaşdırılmış zavodların quraşdırılması üçün münbit şərait yaradıb, Çinin “Huawei” şirkətini ABŞ bazarından uzaqlaşdırmaqla İsveçin “Ericsson” şirkətinə ölkə daxilində tam robotlaşdırılmış müəssissə tikməyə imkan verib. Texas ştatında 2020-ci ildə fəaliyyətə başlayan bu “ağıllı fabrik” artıq 5G stansiyaları buraxır. 

Müasir robotlar nəyisə öyrənməkdə insanı qabaqlayır

Geyim istehsalı adətən dünyanın bir çox yerində milyonlarla insanı işlə təmin edirdi. Hazırda robotlar bu sahəni də tədricən ələ alırlar. Almaniyanın “Adidas” şirkəti dünyaca məşhur idman geyimi və ayaqqabılarını artıq Avropada robotların köməyi ilə istehsal etməyə başlayıb. ABŞ-da tam avtomatlaşıdırılmış geyim fabrikləri də fəaliyyət göstərir.

Robotlar insanı supermarket kassasında, avtomobil sükanı arxasında, təyyarənin idarə edilməsində, hərbi döyüş zonalarında əvəzləməkdədir. Özü də insanın yol verə biləcəyi səhvlərin heç birini etməz, etsə də, cəmi bir dəfə. Müasir robotlar nəyisə öyrənməkdə insanı qabaqlayır, gün-gündən mükəmməlləşirlər. Amma problem daha dərindir, çünki robotlar insanın məhz düşünmək imkanını əlindən alırlar. Bu, bəşəriyyət üçün sözün əsl mənasında təhlükədir. Belə olan halda insanın deqradasiyası, onun həm fiziki imkanlarının, həm də intellektual potensialının aşağı enməsi qaçılmazdır. Biliyi bir nəsildən digərinə ötürmək də zamanla əhəmiyyətsiz olacaq, süni intellektin qurduğu dünyada, onun yaratdığı sistemdə yaşamalı olacağıq. Heç bir fəaliyyət üçün səbəb olmayacaq.

Bəşəriyyətə nə qədər yazıçı, rəssam, heykəltəraş, bəstəkar lazımdır?

Həkimlər, hüquqşünaslar, jurnalistlər, tərcüməçilər, ümumiyyətlə, ofis işçilərinin əksəriyyəti işsiz qalacaq. Cərrahlıq edən robotlar, hüququ mükəmməl mənimsəyən, hər gün mətbuat üçün yüzlərlə xəbər yazan proqramlar yaradılıb. İnsana müəyyən dərəcədə özünü yaradıcılıqda ifadə etmək mümkün olacaq. Amma bəşəriyyətə nə qədər yazıçı, rəssam, heykəltəraş, bəstəkar lazımdır? Bəs qalan insanlar nə işlə məşğul olacaqlar?

Elə bu gün dünyada işsizlikdən əziyyət çəkən, gündəlik çörək tapa bilməyin milyonlarla insan var. Hər yeni robotlaşdırılmış sistem onların sayını birə-on artırır. Geyim hazırlamağın, smartfon və ya kompüter istehsal etməyin də mənası qalmayacaq. Bunu ala bilən insan yoxdursa, düzəltməyə dəyərmi? Bəşəriyyət artıq bu gün texnologiyanın yarada biləcəyi fəsadları aradan qaldırmaq yollarını araşdırmalıdır. Təşəbbüsü robotlara verməklə qazandığımızı tam itirə də bilərik.

8
Yemək yeyən insanlar, arxiv şəkli

Dağ kəndində karantin rejimini pozan kafe aşkarlanıb

10
(Yenilənib 10:45 13.08.2020)
Polis əməkdaşları inzibati ərazilərində xidmət aparan zaman rayonun Şəfəq kəndi ərazisində gizli şəkildə fəaliyyət göstərən kafe aşkarlayıb.

BAKI, 13 avqust — Sputnik. DİN-in Mətbuat Xidmətinin Gəncə şəhərindəki regional qrupundan Sputnik Azərbayacan-a verilən məlumata görə, Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargah tərəfindən qəbul edilən xüsusi karantin rejim qaydalarının təmin olunması istiqamətində Goranboy rayon Polis Şöbəsinin (RPŞ) əməkdaşları tədbirləri davam etdirir.

Polis əməkdaşları inzibati ərazilərində xidmət aparan zaman rayonun Şəfəq kəndi ərazisində gizli şəkildə fəaliyyət göstərən kafe aşkarlayıb. Obyekt sahibi və müştərilər saxlanılaraq RPŞ-yə gətirilib və barələrində İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 211-ci maddəsi (Epidemiya əleyhinə rejimin, sanitariya-gigiyena və karantin rejimlərinin pozulması) ilə 200 manat məbləğində cərimə edilib.

10
Argentinada epidemioloji vəziyyət

Virus gücünü itirmir, rəqəmlərsə atır

0
(Yenilənib 11:39 13.08.2020)
Yoluxmaların sayına görə ilk pillədə ABŞ qərarlaşıb ki, bu ölkədə xəstələrin sayı 5 milyon 197 min 148 nəfərə çatıb.

Eldar Tanrıverdiyev, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 13 avqust — Sputnik. Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 20 621 949 milyonu keçib. Bu barədə Sputnik Azərbaycan Cons Hopkins Universitetinin saytına istinadən xəbər verir.

Məlumata əsasən, virusa yoluxmuş 749 372 nəfər vəfat edib, 12 828 195 xəstə isə sağalıb.

Koronavirusa yoluxmaların sayına görə ilk pillədə ABŞ qərarlaşıb ki, bu ölkədə xəstələrin sayı 5 milyon 197 min 148 nəfərə çatıb. Avropada virusa yoluxanların sayına görə Rusiya ilk yerdədir. Belə ki, bu ölkədə 900 745 yoluxma qeydə alınıb.

Xatırladaq ki, koronavirus infeksiyası ötən ilin dekabrında Çinin Uhan şəhərində yayılmağa başlayıb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) fevralın 11-də virusun törətdiyi xəstəliyin adını COVID-19 qoyub, martın 11-də isə koronavirusu pandemiya elan edib.

0