Həsən bəy Zərdabinin ev-muzeyi

Ateist kimi qələmə verilən Zərdabi, əslində ibadət edirmiş

15610
(Yenilənib 00:01 20.07.2018)
Həsən bəyin dahi yazıçı Lev Tolstoyla yazışmasının kiçik bir hissəsi hazırda muzeydə qorunur

Leyla Abdullayeva-Sputnik Azərbaycan

BAKI, 20 iyul — Sputnik. "Kimlər gəldi, kimlər getdi, bu dünyadan, bu dünyadan". Həqiqətən də bu torpaq kimləri yetişdirib, kimlər gəlib, keçib bu dünyadan. Amma seçilmişlər öz adlarını tarixə yazdıra biliblər.

Belə dahi insanların ən öndə gedənlərindən biri də Həsən bəy Zərdabidir. Zərdabi imzası Azərbaycan ədəbiyyatına, mətbuatına, teatrına öz möhürünü vurub. "Əkinçi" dedikdə Zərdabi, Zərdabi dedikdə "Əkinçi" yada düşür.

Həsən bəy Zərdabinin ev-muzeyi
© Sputnik / Leyla Abdullayeva
Həsən bəy Zərdabinin ev-muzeyi

Sputnik Azərbaycan olaraq qərara gəldik ki, yolumuzu Zərdabdan salaq, Həsən bəy Zərdabinin ocağını ziyarət edək. Azərbaycan üçün bu gün belə, unudulmayacaq izlər qoymuş görkəmli ziyalının, müəllimin. O ziyalını ki, Moskva Universitetini namizədlik diplomu ilə bitirmiş ilk müsəlman məzun, islam dünyasının ilk müsəlman təbiətşünas alimi, Bakı Gimnaziyasının ilk müsəlman müəllimi olub.

O, təkcə Azərbaycanda deyil, bütün müsəlman Şərqində islam xeyriyyəçilik hərəkatının banisi hesab edilir. Bakıda Azərbaycan dilində ilk teatr tamaşası səhnələşdirən mədəniyyət xadimi, ən əsası, Azərbaycan mətbuatının banisidir.

Həsən bəy Zərdabinin ev-muzeyi
© Sputnik / Leyla Abdullayeva
Həsən bəy Zərdabinin ev-muzeyi

Zərdabi ilə bağlı ətraflı məlumat almaq üçün elə öz doğma yurdunda yerləşən xatirə muzeyinə baş çəkdik. Bizə muzeyin direktoru Vəfa Bayramova həm bələdçilik etdi, həm də geniş məlumat verdi.

O, əvvəlcə bir məsələni diqqətə çatdırmağımızı xahiş etdi: "Öncə qeyd edim ki, bura Zərdabinin ev muzeyi yox, xatirə muzeyidir. Bura gələn bütün media işçilərinə bunu bildirsək də, onlar yenə də buranı ev muzeyi kimi qeyd edirlər. Sənətkarın evinin olduğu yerdə ancaq xarabalıqlar qalıb".

"Biz çox xoşbəxt insanlarıq ki, belə dahi şəxsiyyət ilə həmyerliyik. Zərdabinin bu rayonda doğulub boya-başa çatmasından fəxr duyuruq" — deyən direktor bildirdi ki, hazırda bu muzeydə görkəmli publisistin əlyazmaları, ailəsinin, qohumlarının əşyaları saxlanılır.

V.Bayramova vurğuladı ki, muzeydə qorunan əlyazmalar olduqca qiymətlidir: "Təəssüf hissi ilə qeyd edəcəm ki, Zərdabiyə aid çox az materiallar qalıb. Bildiyiniz kimi, Zərdabinin 2 qardaşı olub: Mehralı bəy və Səfəralı bəy. Son zamanlara qədər Səfəralı bəyin nəvəsi Sara xanım bizdə işləyirdi. Demək olar ki, Sara İsayeva Zərdabinin rayonda yaşayan ən yaxın qohumudur".

Məqamı gəlmişkən qeyd edək ki, Sovet dövründə H.Zərdabinin ailəsi də repressiyalara məruz qalıb, adı ilə bağlı olan hər şey 10 illər boyu yasaqlanıb. Bu böyük maarif fədaisinin təmiz adı yalnız 1956-cı ildə sovet rejimi yumşaldıqdan sonra özünə qaytarılıb və bəraət alıb.

Direktor bu haqda Zərdabinin yaxınlarından eşitdiyi xatirələri danışdı: "Sara xanımın dediklərinə görə, bu vəziyyətdən Zərdabinin ailəsi ilə birlikdə qardaşlarının da ailəsi əziyyət çəkib. Onları da sürgün ediblər. Sara xanımın sözlərinə görə, atasının əvvəlki qadından 5 övladı olub. Onları Sibirə sürgün edən zaman uşaqlar balaca olub. Günlərin birində uşaqlardan biri donub öldüyü üçün atası onu basdırmağa gedib və ağlaya-ağlaya qayıdanda görüb ki, o biri uşaqları da donublar".

"Sara xanım danışırdı ki, bu ailənin çox acınacaqlı günləri olub. Deyirdi ki, atasıgil sürgünə gedəndə əllərindəki bütün var-dövləti qohumlara, qonşulara paylayıblar. Qayıdanda isə ayaqlarının altına salmağa balaca bir xalçaları da olmayıb" — deyə Vəfa xanım davam edir.

Zərdabi haqqında hələ tam tədqiqatlar aparılmadığını düşünən Vəfa xanım eşitdiyi başqa bir xatirəni də bizimlə bölüşdü: "Bir gün Zərdəbi ailəsinə tapşırır ki, "bəs axşama qonaqlarım olacaq, mütləq hazırlıq görün". Bu barədə qızı Qəribsoltan xanım öz xatirələrində yazır. O yazır ki, "axşam evimizə qonaqlar gəldi və atam onlarla başqa dildə danışmağa başladı. Sonradan məlum oldu ki, o qonaqlardan biri Maksim Qorki, biri isə rus müğənnisi Fyodor Şlyapindir".

Həsən bəy Zərdabinin ev-muzeyi
© Sputnik / Leyla Abdullayeva
Həsən bəy Zərdabinin ev-muzeyi

Direktorun sözlərinə görə, dahi publisistin Lev Tolstoyla yazışmasının kiçik bir hissəsi hazırda bu muzeydə qorunur: "Deyilənə görə, Tolstoy müsəlmanlığı qəbul edib və bu yazışmada da bunun haradasa həqiqətə uyğun olduğu göstərilir. Onların yazışmasının tərcüməsində dini mövzuda fikir mübadilələri aparmaları məlum olub. Bəzi mənbələrdə Zərdabini ateist kimi qələmə versələr də, bu, heç vaxt həqiqətə uyğun olmayıb. O, hər zaman dinin düzgün təbliğ olunmasının tərəfdarı olub. Deyilənə görə, hətta ibadət də edib".

Onu da qeyd edək ki, dahi mütəfəkkir Zərdabinin 4 övladı — iki oğlu, iki qızı olub. Böyük qızı Pəri xanım, ikinci qızı Qəribsoltan xanım, böyük oğlu Midhət bəy və balaca oğlu Səffət bəy. Pəri xanım görkəmli siyasi xadim, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin sədri Əlimərdan Topçubaşovun həyat yoldaşı olub və ondan iki övladı — Ələkbər bəy və Rəşid bəy dünyaya gəlib.

15610
Teqlər:
Vəfa Bayramova, Zərdab rayonu, direktor, Həsən bəy Zərdabi, Şərq, xatirə, muzey, müsəlman, Azərbaycan
Əlaqədar
Sputnik Mətbuat Şurası ilə birgə Zərdabinin xatirəsini yad etdi
Qadın qızıl məmulata baxır, arxiv şəkli

Lombardlardakı girovu bağlayanlar peyda olublar - Onların vətəndaşa xeyri nədir?

4
"Bank olmayan kredit təşkilatlarının faizləri banklarla müqayisədə çox bahadır. Amma lombardlarla müqayisədə ucuzdur. Bu, borcun alınaraq daha baha qiymətə satılmasıdır".

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 23 noyabr — Sputnik. "Lombardda qızılınız var? Zəng edin, çıxartmağa kömək edək!"

Son vaxtlar bu cür elanlara avtobus dayanacaqlarında tez-tez rast gəlinir. Hətta vətəndaşlar arasında bu elanlara maraq göstərənlər də az deyil. Xüsusilə lombardda qızılı olan şəxslər bu tip elanlar vasitəsilə lombarda qoyduğu girovu çıxartmağın onlar üçün nə dərəcədə təhlükəli olub-olmadığı ilə maraqlanırlar. Sputnik Azərbaycan əhalinin geniş marağına səbəb olan bu tip elanların izinə düşüb.

Apardığımız kiçik araşdırma zamanı bəlli oldu ki, bu cür elanlarla vətəndaşlara lombarddakı qızılını çıxartmağa kömək təklif edənlər bank olmayan kredit təşkilatlarıdır. Elanda göstərilən nömrələrdən biri ilə əlaqə saxlayaraq bu köməyin hansı formada, hansı şərtlər qarşılığında edildiyini öyrənməyə çalışdıq.

Özünü "Brand kredit" təşkilatının nümayəndəsi kimi təqdim edən Taleh Kərimov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirdi ki, onların məqsədi müştəri cəlb etməkdir:

"Bəzi vətəndaşlar lombarda qoyduğu qızılını faiz yüksək olduğu üçün çıxarda bilmir. Nəticədə lombard girov saxladığı qızılı satır. Biz isə vətəndaşlara lombardlara qoyduqları qızılı çıxartmağa kömək edirik. Vətəndaşın lombarda olan borcunu ödəyirik, onunla yenidən müqavilə bağlayırıq. Tutaq ki, vətəndaşın lombarda 1300 manat borcu var. Biz onun lombarda olan bu borcunu ödəyirik. Ona həmin məbləğdə yeni kredit ayırırıq. Vətəndaş o məbləği bizə faiz hesablanmaqla 6, 12, yaxud da 18 ay ərizində ödəyir.

Əgər kredit müqaviləsi 12 aylıq bağlanarsa, aylıq ödəniş 138 manat 50 qəpik təşkil edir. Borc 12 aydan tez ödənilirsə, növbəti ayların faizi silinir. Beləcə, vətəndaş 12 aya 362 manat pul itirir. Lombardlarda isə bu, daha yüksəkdir. Bunun üçün vətəndaş bizim ofisə şəxsiyyət vəsiqəsi və girov aktı ilə yaxınlaşır. Biz onun lombarddakı borcunu bağlayırıq, qızılı yenidən qiymətləndirilir və müqavilə bağlanılır. Borc azaldıqca müştəri qızıldan hissə-hissə götürür. Bizim faizimiz lombardlarla müqayisədə aşağıdır. Həm vətəndaş qazanır, həm də biz".

© Sputnik / Zulfiyya Guluyeva
Binanın divarında "Lombardda qızılınız var? Zəng edin, çıxartmağa kömək edək!" yazısı

İqtisadçı Samir Əliyev Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, lombardlar vətəndaşları çox çarəsiz duruma salır: "Vətəndaşlara əlimyandıda qalanda pul götürmək üçün ən asan variant lombarda müraciət etməkdir. Çünki lombard vətəndaşdan ancaq girov tələb edir. Bu girovun qarşılığında götürdüyü pulu necə ödəyəcəyi lombardı maraqlandırmır. Çünki lombardlar girovu çox aşağı qiymətlə qiymətləndirirlər. Hətta müştəri pulu ödəmədikdə onlar çox rahatlıqla girovu özlərinə götürürlər. Buna görə də vətəndaşlar lombardlardan yaxalarını qurtarmaq istəyirlər. Bazarda belə bir tələbat olduğunu görən bank olmayan kredit təşkilatları isə lombardda girovu olan vətəndaşı özünə müştəri kimi cəlb edir. Əslində bununla problemi öz üzərinə götürmüş olur. Çünki lombarddan pul götürüb ödəyə bilməyən şəxslər problemli müştəri hesab olunurlar. Amma ortada girov olduğundan, bank olmayan kredit təşkilatları bu məsuliyyətin altına girirlər. Burada onların əsas məqsədi müştəri cəlb etmək, pul qazanmaqdır. Düzdür, bank olmayan kredit təşkilatlarının faizləri banklarla müqayisədə çox bahadır. Amma lombardlarla müqayisədə ucuzdur. Bu, borcun alınaraq daha baha qiymətə satılmasıdır".

S.Əliyevin sözlərinə görə, lombarddan qızılını çıxartmağa kömək edən kredit təşkilatı ilə yeni müqavilə bağlamaq vətəndaş üçün digər tərəfdən də sərfəlidir:

"Çünki lombardlara nəzarət yoxdur. Onların fəaliyyəti qanunla tənzimlənmir. Bank olmayan kredit təşkilatları isə Mərkəzi Bankın lisenziyası əsasında fəaliyyət göstərir. Onlarda lombardlar kimi qəflətən bağlanaraq girovun batması mümkün deyil".

İqtisadçı bildirir ki, lombardların faizi çox baha, aylıq 5 faiz olur. Kredit təşkilatlarının isə faizi bir qədər aşağı - aylıq 1 faiz civarında olur: "Bu gün lombardlarla müqayisədə kredit təşkilatlarının faizi aşağıdır".

Bank məsələləri üzrə hüquqşünas Əkrəm Həsənov isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, bəzən vətəndaşlar lombardlardan çox etibarsız olduğu üçün imtina edirlər: "Bəzi insanlar çətin duruma düşəndə girov qoyub lombarddan pul götürürlər. Amma az müddət sonra səhv etdiyini anlayır, lombardda girovun hər an batma ehtimalının olduğunu anlayır. Çünki əksər hallarda lombardlar bir ay fəaliyyət göstərir, qızılı yığıb ofisi bağlayırlar. Buna görə də, vətəndaşlar lombardlardan girovu çıxartmaq istəyirlər. Bank olmayan kredit təşkilatları da bunları nəzərə alaraq lombard müştərilərini özünə yönəldir. Onların kredit faizləri lombardlarla müqayisədə qismən aşağıdır. Həmçinin lombard girovu müştəri borcu ödəyəndə asanlıqla satır və yaxud özününküləşdirir. Bank olmayan kredit təşkilatı isə məhkəmə qərarı olmadan həmin girovu sata bilmir. Üstəlik, lombardla müqayisədə müştərinin ödədiyi məbləğ girov satılarkən nəzərə alınır. Bütün bunlara görə bank olmayan kredit təşkilatları lombardlarla müqayisədə daha etibarlı və sərfəlidir".

Qeyd edək ki, lombardlarla bağlı qanun layihəsi artıq Milli Məclisdə iki oxunuşdan keçib. Yaxın zamanda lombardların da fəaliyyəti qanunla tənzimlənəcək.

4
Teqlər:
vətəndaş, müqavilə, faiz, bank, borc, qızıl, lombard, Azərbaycan
Xırdalanda uşaqlar, arxiv şəkli

Uşaq ikili standartın çərçivəsində: internetdə bir fikir var, valideyndə başqası

12
(Yenilənib 22:30 23.11.2020)
Noyabrın 20-si Ümumdünya Uşaqlar Günüdür. BMT Baş Assambleyasının 1954-cu ildə qəbul etdiyi №836 saylı qətnaməsində bütün dövlətlərə uşaqların şərəfinə bu bayramın keçirilməsi tövsiyə olunub. Bu məqalə gec dərc olunsa da, həmin günə həsr olunub.

Post-sovet məkanında adətən iyunun 1-ni Uşaq Hüquqlarının Müdafiəsi Günü kimi qeyd etmək qəbul olunub. Dünyanın bir çox ölkəsində uşaq hüquqları, onların problemləri ilə bağlı bir çox normativ aktlar və mütərəqqi qanunlar mövcuddur. Bununla belə, uşaq problemi hələ də aktuallığını saxlamaqdadır.

Çində uşaq oğurluğu problemi olduqca aktualdır

Uşaq gününü qəbul etmək nəyə lazım idi? Müasir dünya olduqca çətin problemləri ortaya qoyur. Hər gün texnoloji yenilik gündəmə gəlməsi yeni problemləri yaradır. Hər yeni mərhələdə yeni çətinliyi dəf etmək, bu işlərin uşaqlara təsirini aradan qaldırmaq lazım gəlir. Dünya üzrə ümumi qanunvericilik olmadığına görə, bəzən hər ölkə üzrə anlaşılmaz problemləri müşahidə edirik.

Məsələn, dünyanın ən qüdrətli ölkələrindən biri olan Çində uşaq oğurluğu problemi olduqca aktualdır. 1970-2015-ci illərdə ölkədə mövcud olan bir uşaq siyasəti böyük cinayətkar qrupların yaranmasına şərait yaradıb. Uşağı olmayan ailələr oğurluq yolla qaçırılmış uşaqları almaqla arzularına çatarmışlar. Əsil valideynlərin isə bəxtinə illərlə itirilmiş övladı axtarmaq qalırmış. Hətta bu gün də Çində minlərlə uşağın oğurlanması, kənara satılması, uşaq əməyinin istismarı, uşaqların cinsi istismarına rast gəlinir. Uşaqlara şikəst edib dilənçiliyə məcbur edən xüsusi qruplar da var. Maraqlı hallara da rast gəlinir.

İki yaşında itmiş Mao İn yalnız 30 il sonra öz valideynlərinə qovuşa bilib. 1988-ci ildə onu oğurlayıb başqa bir ailəyə satıblar. Uşağın anası Li Szinçji və atası Mao Szinçji övladlarını tapmaq üçün minlərlə elan yerləşdirib, çox miqdarda vəsait xərcləyiblər. Ana hətta öz işini tərk edərək həyatını oğlunun axtarışına sərf edib. İllərlə televiziya ekranından danışan Li heç vaxt ümidini itirmədiyini deyib. 2007-ci ildə övladlarını itirmiş valideynlərin qrupuna da qoşulan Mao və Li 2020-ci ildə övladlarına qoşula biliblər. Başqa regionda tapılan 34 yaşlı Qu Ninin DNT analizi verdikdən sonra hər şey aşkarlanıb.

Bu uşaqların nə təhsili var, nə də gələcəyi

Əslində belə hallar elə də tez-tez baş vermir, itirilmiş övladı tapmaq hər valideynə qismət olmur. Uşaq əməyinin istismarı, uşaqların təhsildən kənarda qalması, kasıblıq ucbatından uşaqların sağlamlığı itirməsi hallarına daha çox rast gəlinir. Afrikanın elə ölkələri var, orada elə uşaq özünü tanıyandan zibildə eşələnməklə məşğuldur. Yəni uşaq elə zibillikdə doğulur, böyüdükdən sonra orada pula satıla biləcək materialları toplayıb təhvil verir, min cür xəstəlik taparaq tez də həyatdan gedir. Bu uşaqların nə təhsili var, nə də gələcəyi.

Ekstremal halları kənara qoysaq, elə adi günümüzdə də xeyli çətinlik var. Ötən əsrin 70-ci illərində orta məktəbin 1-ci sinfinə gedən uşağın 7 yaşı olmalı idi. 6 yaşında uşağı götürməzdilər. Hazırda yaş həddi 6-ya endirilib, hətta ilin sonunda 6 yaşı tamam olanlar artıq sentyabrda məktəbə gedə bilərlər. 5 yaşlı uşaq artıq tədris prosesinə qoşulmalıdır. Özü də bu müddətdən öncə bu günün uşaqları həm bağça sistemindən keçir, həm də məktəbəqədər hazırlıq prosesindən.

Valideynin uşağına təsir etmək imkanı gün gündən azalır

Bu günün uşağı faktiki uşaqlığını keçirə bilmir. Elə doğulduğu gündən ətrafında onlarla texniki vasitə ilə üzləşir. 100-lərlə kanalı və internetə çıxışı olan televizor, müxtəlif növ planşet, smartfon, oyun qurğuları uşaq həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Uşaq dəhşət dərəcədə yüklənir. Özünə qapanan, autizm xəstəliyinə düçar olan uşaqlarla yanaşı xeyli sayda hiperaktiv uşaqlar da peyda olub. Kimi telefonu əlinə alıb özünə qapanır, kimi də mənasız videoya baxıb ev-eşiyi dağıdır.

Valideynin uşağına təsir etmək imkanı gün gündən azalır. Uşağı daha çox internet resursları tərbiyə edir. Başqa insanların, digər millətlərin davranış modelləri valideynin dediyindən daha çox əhəmiyyət kəsb etməyə başlayır. İnformasiya kanalları çoxalıb deyə nəyinsə qarşısını da almaq olmur. Valideynin texniki bacarığı da bəzən uşağın bildiyindən zəif olur. Zet nəslinin nümayəndələri anında istənilən qurğudan baş çıxarır, özlərinə maraqla olan məlumatı hər yerdən tapa bilirlər.

Azərbaycanda nəsillər arasında sözün əsl mənasında bir ciddi anlaşılmazlıq var. Milli-mental dəyərlər aşılanır, bəzən bu yöndə olan fikirlər uşaqda gülüş doğurur. Muğamat dinləmək əvəzinə uşaq məşhur bloqçunun videosunu izləməyə, dolma-plov yerinə isə hamburger yeməyə üstünlük verir.

Bir-birini anlamamağın səbəblərindən biri də patriarxal cəmiyyətə məxsus ata kultunun olmasındən, uşağa bir şəxsiyyət kimi yanaşmamaqdan irəli gəlir. Uşaqla danışmaq, onun problemlərini anlamaq əvəzinə elə “mən dedim, deməli belə olacaq” fikrinə üstünlük verilir. Zaman isə dəyişib, bu günün valideyni çox zaman uşağı üçün layiqli nümunə ola bilmir, bir şeyi deyir, amma əksinə hərəkət edir. Telefonla oynamağı qadağan edir, amma səbəbini demir. Özü qazlı rəngli içkiyə üstünlük verir, amma övladına deyir, olmaz. Uşaq daim ailədaxili ikili standartların çərçivəsində yaşamalı olur. İnternetdə bir fikir var, valideynin beynində başqası.

Valideyn də uşaq üçün ən əhəmiyyətli nümunədir

Valideyn-uşaq münasibətlərini dünyanın bir çox ölkəsində ciddi araşdırırlar. Tez-tez hər hansı bir tədqiqatın nəticəsi də açıqlanır. Yüzlərlə kitab, təlimat yaradılıb. Nəyisə bilmirsənsə, uşaq psixoloqundan tutmuş ən müxtəlif növ mütəxəssisə müraciət edə bilərsən. Ölkə var, uşağa fastvud yeməyi qətiyyətlə qadağan edilib. Hər dərsdə onun ziyanından danışırlar. Baxırsan, belə qida satılan şəbəkəyə turistdən başqa heç kim getmir. Valideyn də uşaq üçün ən əhəmiyyətli nümunədir.

Bir ölkə, toplum olaraq yeni dönəmdə “uşaqlara münasibətdə necə davranmalıyıq” sualına cavab axtarmalıyıq. Uşaq valideyndən çox zəmanəsinə bənzəyir deyə, valideyn zamanın nəbzini tutmağı bacarmalı, uşağa irəlidə gedən bir flaqman kimi yol göstərməlidir.

12
Teqlər:
uşaqlar