Böyük Qafqaz səddi

Böyük Qafqaz səddi uçur, təcili müdaxilə tələb olunur

24083
(Yenilənib 10:01 17.07.2018)
Qafqazda Dərbənd səddinin, Qaradəniz sahilində Abxaz səddinin məşhur olmasına baxmayaraq, müqayisədə ən uzunu Böyük Qafqaz səddidir

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 17 iyul — Sputnik. Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsi açıq muzeydir sanki… Mübağiləsiz demək olar ki, bölgənin hər daşında tarix danışır.

Adıçəkilən bölgədə yerləşən unikal tarixi abidələrdən biri də VI əsrdə Sasani hökmdarı Xosrov Ənuşirəvanın əmri ilə tikilən "Böyük Qafqaz səddi"dir. Bu abidə təkcə Qafqazda deyil, dünyada fərqli xüsusiyyətlərinə görə seçilir.

AMEA-nın tarix üzrə fəlsəfə doktoru Akif Məmmədli Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında deyib ki, sözügedən abidə dünyadakı digər məşhur sədlərlə müqayisə oluna bilər: "Balakən rayonunun Katex kəndi ərazisində qalıqları qalan səddin eni 1.5, hündürlüyü 6-8 metrdir. Bu gün görünən hissədən 2 metr aşağıda səddin bünövrəsi başlayır".

A.Məmmədli bildirib ki, Qafqazda Dərbənd səddinin, Qaradəniz sahilində Bizans dövrünə aid olan Abxaz səddinin məşhur olmasına baxmayaraq, müqayisədə ən uzunu Böyük Qafqaz səddidir. Dərbənd səddi 40 km-dir, barəsində danışdığımız sədd isə 120 km.

Qala divarları yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi dövlət tərəfindən qorunur
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Qala divarları yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi dövlət tərəfindən qorunur

Tarixçi onu da qeyd edib ki, X əsrdə yaşamış ərəb tarixçisi Əl-Bələzurinin "Fəth Buldun" (Ölkələrin fəthi) kitabında bu səddən bəhs olunur: "Əl-Bələzuri "Ölkələrin fəthi" əsərində yazır ki, "bu sədd Şahkidən İbiriyanın içərilərinə qədər uzanır". Bu, o deməkdir ki, bu sədd İberiyadan Şəkiyə qədər uzanır".

Sasanilərin inşa etdirdikləri bu sədd Şimaldan gələn Hun-Bulqar-Xəzər türklərinin qarşısını alamaq üçün yaradılıb: "Hətta bu səddin İsgəndər dövrünə aid olduğu da bildirilir. Səddin sonuncu, ən məşhur tədqiqatçılarından biri tanınmış rus alimi Paxomov olub. O, 1950-ci ildə qarış-qarış bu bölgəni gəzib, yaşlı sakinlərlə söhbət edib və belə qənaətə qəlib ki, bu abidə sözügedən bölgə üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Cənubi Qafqazın ən uzun səddi bəzi mənbələrdə "İskəndər səddi" kimi də qeyd edilir".

Azərbaycanın numizmatika və tarixi abidələrinin tətqiqatçısı Paxomov yazır: "Misir tarixi üçün ehramların nə qədər böyük əhəmiyyəti varsa, Qafqaz tarixi üçün də Katex kəndində tikilən bu səddin bir o qədər böyük əhəmiyyəti var".

A.Məmmədlinin sözlərinə görə, XIX əsrdə bölgəni işğal edən ruslar 1847-ci ildə bu səddin çox hissəsini dağıdıblar. Səbəb isə rus generalı Şvartsın burada baş verən döyüşdə məğlub olması olub. Məğlubiyyətin əvəzini çıxmaq üçün o, qala divarlarının sökülməsi, dağıdılması barədə əmr verib.

Tarixçi alimin dediyinə görə, bütün mənbələrdə bu abidə vazkeçilməz bir sədd olaraq göstərilir: "Bu sədd təkcə bölgə üçün yox, Azərbaycan üçün də böyük əhəmiyyət kəsb edir. Zaza Alekseyevin kitabında da bu səddən bəhs olunur. Fars dilində olan "Kala sur"(nəhəng divar), ifadəsi gürcü dilində "Kela sur" adı ilə çəkilir. İran mənbələrində "Kala sur", gürcü mənbələrində "Kela sur", Bizans mənbələrində isə "Böyük Qafqaz səddi" adlandırılıb".

Qeyd edək ki, Böyük Qafqaz səddi əvvəllər diqqətdən kənarda qalıb. Təkcə bölgə üçün yox, Azərbaycan üçün də əhəmiyyətli olan abidə demək olar ki, yavaş-yavaş itib-batmaqda idi.

Akif Məmmədli deyib ki, 2017-ci ildə mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayevlə görüşüb və abidənin əhəmiyyəti barədə, məhv olmaqla üz-üzə qalması ilə bağlı nazirə məlumat verib: "Nazir ilə görüşümüzdən sonra nazirlik həmin abidənin 200 metr ərazisinin restavrasiya olunması barədə qərar qəbul edib. Layihə smetası hazırlanıb. Memarlarla birlikdə abidəyə baxış keçirdik. Ümid edək ki, abidənin başqa qalıqları da tapılar, aşkar edilər".

Adıçəkilən bölgə, ümumiyyətlə, elə bir ərazidə yerləşir ki, həm tarixiliyi, həm də təbiəti baxımından turizmin inkişafı üçün əlverişli imkanlara sahibdir. Sözügedən bölgədə mövcud olan tarixi-mədəni abidələrin çoxluğu onu göstərir ki, bu yerlər ta qədim zamanlardan bizanslara, xəzərlərə, ruslara qarşı döyüşlərdə əsas istinad məntəqələri olub.

Haqqında danışdığımız bölgədəki abidələri dünyaya tanıtmaqla biz həm də ölkəyə turist axınını artıra bilərik. Bundan başqa, həm də tarixi abidələr bizim "milli pasportumuz"dur. Bəzi qonşularımızın ərazi iddiaları ilə üz-üzə olduğumuzu nəzərə alsaq, bilməliyik ki, o iddiaların əsassızlığını sübut edən ən ciddi faktlar məhz bu abidələrdir.

Odur ki abidələrimizi qorumalıyıq. Bu isə vəzifəsindən asılı olmayaraq hər kəsin vətəndaşlıq borcudur!

24083
Teqlər:
Dərbənd səddi, Böyük Qafqaz səddi, sədd, Akif Məmmədli, tarixi abidə, şimal-qərb bölgəsi, abidə, Azərbaycan
Əlaqədar
Azərbaycanda tarixi abidəyə zərər vurulub
Tarixi abidələrimizin qorunması məqsədilə işçi qrupu yaradılıb
Bakının ən məşhur və ən gözəl memarlıq abidələrinin müəllifi
İsmayılov: “İşğal olunmuş ərazilərimizdə 4500 tarixi abidə aşkar edilib”
Qəlyan, arxiv şəkli

Hətta Afrika, ərəb ölkələri ondan imtina edir, Azərbaycanda isə...

13
(Yenilənib 17:02 30.05.2020)
"Qəlyandan istifadə xəstəliyin bir şəxsdən digərinə keçməsinə səbəb olur. Bu isə insanları n səhhəti üçün ciddi risk doğurur" - Eyyub Hüseynov

Nigar Isgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 30 may — Sputnik. Bütün dünyada koronavirusun yayılmasının qarşısını almaq məqsədi ilə müxtəlif profilaktik tədbirlər həyata keçirilir. Bu tədbirlərdən biri də kafe və restoranlarda qəlyandan istifadənin qadağan olunmasıdır. Azərbaycanda da bənzər addımlar atılır.

Belə ki, Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın yaydığı məlumatda bildirilir ki, koronavirus (COVİD - 19) infeksiyasının tənəffüs damcıları, yəni birbaşa təmas yolu ilə ötürüldüyü və yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyası kimi təzahür etdiyi nəzərə alınaraq, ölkə ərazisindəki bütün ictimai iaşə obyektlərində çoxdəfəli istifadə üçün nəzərdə tutulmuş qəlyan avadanlıqlarından istifadə qadağan edilir.

Lakin görünən budur ki, bəzi işbazlar tərəfindən göstərişlərə əməl edilmir. Belə ki, bir neçə gün öncə Bakı Şəhər Ticarət və Xidmət Departamenti rayon polis idarələri ilə birgə paytaxtın ictimai iaşə obyektlərində, kafe və restoranlarında qəlyan çəkilməsinin qarşısının alınması məqsədilə reydlər aparılıb.

Lakin qəlyan çəkilməsinin bir sıra virus infeksiyaların yayılmaya səbəb olacağı barədə müvafiq xəbərdarlıqların olmasına baxmayaraq bəzi obyekt sahibləri tərəfindən pul qazanmaq həvəsi vətəndaşlarımızın sağlamlığından daha üstün tutulduğundan reydlər zamanı yeni pozuntular aşkarlanıb.

Belə ki, neqativ hallar Səbail rayonu, İçərişəhərdəki “Museum İnn” otelinin kafesində, Nəsimi rayonu Süleyman Rüstəm küçəsi 11 ünvanındakı “Pafos” Karaoke Sinema Klubda, Cavadxan küçəsindəki “Korona” kafesində, Nəsimi rayonundakı “Badam” çay evində, Sabunçu rayonunda “MM” çay evində, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “Çardaq” kafesində aşkar edilib.

Departament rəsmiləri və hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən belə obyektlərin sahiblərinə ciddi xəbərdarlıq edilib.

Əksər kafe və restoranlar qəlyan borularını dəyişmədiyi üçün insanların həyatlarını riskə atırlar. I stehlakçıların hüququ nədir?

Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov qəlyandan istifadənin yarada biləcəyi təhlükədən söz açıb: “Siqaretdən uzaqlaşmaq üçün qəlyan çəkmək özünü aldatmaqdan başqa bir şey deyil.

Bundan başqa, qəlyandan istifadə xəstəliyin bir şəxsdən digərinə keçməsinə səbəb olur. Bu isə insanların səhhəti üçün ciddi risk doğurur".

"Qəlyan çəkənlər boruya  taxılan başlıqlarındəyişdiyi deyirlər. Amma kim zəmanət verə bilər ki, bu borular vasitəsi ilə xəstəlik keçməyəcək? Çünki b aşlıqlar dəyişdirilsə də, nəfəsdəki bakteriyalar boruya keçərək müxtəlif xəstəliklər yarada bilər" - Hüseynov bildirib.

Qanundan sitat gətirən birlik sədri deyir ki, “İstehlakçıların hüquqlarının qorunması haqqında” Qanunda istehlakçının çoxsaylı məhsullar və xidmətlərdən istifadə etmək, dəyişdirmək, o cümlədən də onj təkmilləşdirmək üçün xidmət göstərənə tələb qoymaq hüququ var: "Istehlakçı qəlyan çəkəndə yalnız  başlığı deyil, o cümlədən də  borunun da dəyişdirilməsin i tələb edə bilər”.

Hələlik ki, Azərbaycanda qəlyandan istifadə davam  etdirilsə də, bu gün bir çox ölkələr artıq ondan  imtina edib. Dünyada koronavirusun arealın genişlənməsi ilə əlaqədar olaraq Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində bütün restoran və kafelərdə qəlyandan imtina edilib. Şərqi Afrika, xüsusən də Keniya kimi ölkələrdə isə qəlyan 2017-ci ildən bəri qadağandır.

13
Bakıda polis əməkdaşı, arxiv şəkli

Əvvəllər belə şeyə görə tərifləyərdilər, indi həbs edirlər

13
(Yenilənib 16:54 30.05.2020)
Aparılan müvafiq araşdırmalardan sonra qısamüddətli tədbirin təşkilatçısı Əkbər Rəhmanov barəsində Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb.

BAKI, 30 may - Sputnik. Dünən saat 19 radələrində paytaxtın Səbail rayonu ərazisindəki “Fəvvarələr meydanı”nda xüsusi karantin rejimi qaydalarına zidd olaraq, “1 iyun - Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü” ilə əlaqədar qısamüddətli fleşmob keçirilməsinə cəhd edilib.

Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsindən verilən məlumata görə, əhalinin sıx olduğu ictimai yerdə sosial məsafənin, mövcud preventiv tədbirlərin şərtlərinin pozulması ilə müşayiət olunan bu cəhdin qarşısı Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin və Bakı şəhər İcra Hakimiyyətinin aidiyyəti əməkdaşları tərəfindən alınıb, tamaşaçı qismində oraya toplaşmış insanlar ərazidən uzaqlaşdırılıb və əhalinin sərbəst hərəkəti təmin olunub.

Aparılan müvafiq araşdırmalardan sonra qısamüddətli tədbirin təşkilatçısı Əkbər Rəhmanov barəsində Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb, oraya toplaşmaqla xüsusi karantin rejiminin tələblərini pozan 50 nəfər barəsində isə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 211-ci maddəsinə əsasən müvafiq tədbirlər görülüb.

“Bir daha bildiririk ki, pandemiya dövründə COVID-19 virusu ilə mübarizə uzunmüddətli proses olduğundan xəstəliyə qarşı qabaqlayıcı tədbirlər hər bir şəxsin gündəlik həyat tərzinə çevrilməli, hazırkı vəziyyətdə hər kəs şəxsi gigiyena, eləcə də tibbi-profilaktik qaydalara əməl etməlidir. Nəfəs yollarını qoruyan tibbi maskadan mütləq qaydada istifadə olunmalı, insanlarla təmas zamanı 2 metrlik ara məsafəsi saxlanılmalıdır”.

13