Ayı, arxiv şəkli

Ayıların basqınına məruz qalan kənddə fövqəladə vəziyyət hökm sürür

1475
(Yenilənib 10:13 28.06.2018)
Yırtıcılar kənd sakinlərinə "divan tutur", rəsmi qurum isə günahı insanlarda görür

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 28 iyun — Sputnik. Şəki rayonunun Baş Zəyzid kəndinin camaatı qorxu içindədir. Səbəb ayıların onların iri və xırda buynuzlu heyvanlarına hücum etməsidir. Hər il yüzlərlə iribuynuzlu və xırdabuynuzlu heyvan ayıların yem mənbəyinə çevrilir.

Spuntik Azərbaycan-a danışan kənd sakinləri bu durumdan narahat olduqlarını bildiriblər. Kənd sakini Əsgər Ramazov deyir ki, hər il bir heyvanı ayıların yeminə çevrilir: "Bu yaxınlarda bir heyvanımı parçaladı, səsini eşidib qaçdıq, ayı bizi görüb qaçsa da, yaralanmış inək yaşamadı. Hər il bu hadisə təkrarlanır."

"Belə getsə, ayılar bizə də hücum edəcək" — deyən kənd sakini aidiyyatı qurumlardan kömək istəyib: "Dəfələrlə müraciət etsək də, məsul şəxslərdən səs-səmir çıxmır. Nəyi gözləyirlər? Gözləyirlər ki, ayı gəlib bizi də parçalasın? Gündüzlər gəlmir, amma axşamlar həyətlərə də girir. Nə qədər qorxu içində yaşamaq olar?"

Kənd əhalisinin əsas məşğuliyyəti heyvandarlıqdır. Yırtıcılar da gözünü heyvanlara dikmiş kəndlilərin bu dolanışıq yerinə dadanıb. Kənd sakini Əsgər Orucov deyir ki, onların başqa gəlir mənbələri yoxdur: "Naümid vəziyyətdəyik, neyləyək? Kəndi tərk edək? Anam və mən xəstəyik, gəlirimiz ancaq heyvandarlıqdan və bağ-bağatdandır. Güclü leysan oldu deyə bir qram məhsul götürə bilmədik. Mal-qaranı da ayılar məhv edir".

Kənd sakininin fikrincə, vəziyyət belə davam etsə, paytaxtda da ətin və süd məhsullarının qiyməti artacaq: "Niyə anlamırlar ki, biz heyvan böyütməsək, südünü qatığını satmasaq, şəhərli bu məhsulu od bahasına alacaq? Ətin qiyməti 20 manat olacaq belə getsə. Çünki heyvan qıtlığı var. Kəndlidə də artıq həvəs qalmayıb. Pul verib, ot alıb heyvana baxmaq olmaz axı, heyvan həm də gəzməlidir. Ayıların əlindən heyvanları qapıdan çölə çıxartmağa qorxuruq".

"Bakıdan və digər bölgələrdən qonaqlar gəlir, deyirlər ki, "cənnətdə qalırsız". Deyirəm nə olsun, yaşayış ki yaxşı deyil. Belə bir atalar məsəli var: "Neynirəm o qızıl teşti ki, içinə qan qusacam". Neynirəm bu təbiəti, bu dağları ki, bunlar mənə qorxudan savayı heç nə vermir" — deyə kənd sakini gileylənir.

Yaşlı kənd sakini Almaz Abbasova da analoji vəziyyətdən əziyyət çəkənlər sırasındadır: "Çox qəribədir, deyirlər ki, ayını vurmaq olmaz, "qırmızı kitab"a düşüb. Bizim heyvan qədər dəyərimiz yoxdur? Mənim başqa gəlir yerim yoxdur. Hər il azı bir heyvanım yırtıcıların şikarı olur. Mən yaşlı qadınam, oğlum yox, ərim yox. Qorxumdan heyvanı çölə çıxara bilmirəm. Pulla ot alıram. Yayda ağacların yarpağı ilə başını qatıram".

"Yırtıcılar durmadan artır. Bu gün 5 olan sabah 10 olur. Bir neçə yerə şikayət etmişəm. Mənə deyirlər, "niyə buraxırsız heyvanı, naxırçı tutun". Daha anlamırlar ki, heyvana hücum edən ayı insana da hücum edər" — deyir Almaz nənə.

Digər sakin Nuriyyə Lətifova da yırtıcıların əlindən dad edir: "Elə bilirsiz təkcə ayıdır? Canavarlar da hücum edir. Canavar ayıdan da betərdir. Ümumiyyətlə, bizim qazancımızı yırtıcılar yeyir. "Heyvanları vurmaq olmaz", deyənlər gətirsinlər heyvanlarımın pulunu ödəsinlər. Bir inəyin qiyməti 1800-2000 manatdır. Bizə hər il bu qədər ziyan dəyir. Kənd camaatını da başa düşmək lazımdır, bəs biz nə edək? Nə ilə dolanaq?"

Son günlər ölkə gündəmini zəbt edən məsələ ilə bağlı İlisu Dövlət Təbiət Qoruğunun mühafizə üzrə direktor müavini Azərçin Muradovun fikirlərini öyrəndik. Qoruq rəsmisi Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirdi ki, əgər bələdiyyənin örüş sahəsi yoxdursa, onlar mal-qarasını səllim şəkildə buraxa bilməzlər.

"Dağlarda və meşələrdə heyvanların səllim və mütəşşəkil şəkildə otarılması qəti qadağandır. Bu, inzibati xətadır. Bundan əlavə, mütləq heyvanın başında naxırçı olmalıdır. Sözsüz ki, heyvanı sərbəst görən ayı ona hücum edəcək. Əgər örüş torpaqları yoxdursa, yerli bələdiyyədən örüş torpağı tələb etsinlər. Meşələr və dağlar insanın deyil, vəhşi heyvanlarındır" — deyə A.Muradov qeyd etdi.

Şəki rayonunun Baş Zəyzid kəndi
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Şəki rayonunun Baş Zəyzid kəndi

Qoruq rəsmisi onu da dedi ki, ayı insanın uzaqdan iyini hiss etdikdə ərazidən uzaqlaşır: "Həm də ayı heç vaxt təhlükə hiss etməsə, insana hücum etmir. Mən özüm də qoruq işçisi olaraq dəfələrlə ayıyla qarşılaşmışam. Mənə hücum etməyib. Ayı hansı hallarda insana hücum edə bilər? Yanında körpə balası varsa və qaça bilmirsə, o zaman özünü mühafizə etmək üçün hücum edir. Ayı baxır ki, əgər insan onun üçün təhlükəli deyilsə, həmin yerdən uzaqlaşır. Onların hiss etmə qabiliyyəti yüksəkdir".

Direktor müavini məsləhət gördü ki, insanlar yırtıcı ilə qarşılaşanda qaçmasınlar: "Əgər qaçsalar, yırtıcı onlara yaxınlaşacaq. Ona görə də meşəyə, dağa gedəndə səsli-küylü getmək lazımdır ki, heyvanlar həmin yerdən uzaqlaşsın. Birdən-birə insanla qarşılaşsa, təbii ki, özünü qorumaq üçün ona hücum edəcək".

Bioloq-mütəxəssis onu da əlavə etdi ki, ayılar güllə səsi eşitdikdə bu, onlarda travma yaradır: "Necə ki, insan güllə səsi eşidəndə uzun müddət onun stressini yaşayır. Ayılar da eləcə, güllə səsini eşidəndə qaçmır, əksinə insana hücum edir. Əgər ayı nə vaxtsa güllədən yaralanıbsa, mütləq haradasa güllə səsi eşitsə, gəlib insanı parçalayacaq".

"İnsanlar hər şeyi mənimsəmək, nüfuz etmək istəyirlər. Elə götürək həmin kəndin sakinlərini, onlar dağlarda şabalıd, fıstıq, qoz, fındıq və digər meyvə ağacını kəsəndə bu ayı nə yeməlidir? Ayı da canlıdır, yeməyə heç nə tapmır, kəndə insan əti yemək üçün yox, qidalanmaq üçün gəlir. Dağlarda xeyli təsərrüfatlar var. Heç vaxt ayı hücumuna məruz qaldığı qeydə alınmayıb" — deyə bildirdi A.Muradov.

Onu da vurğuladı ki, ayılarda payız aylarında — bitkilərin vegetasiya dövrünün başa çatdığı dövrdə qış yuxusu üçün piylənmə getməyibsə, o zaman təsərrüfatlara girə bilərlər.

Müsahibimiz digər vəhşi heyvanların yaşayış yerinə yaxınlaşmasında da ən böyük günahkarın elə insanın özü olduğunu vurğuladı: "Yırtıcıların yaşayış yerinə yaxınlaşmasının digər səbəbi də insanların yay sezonunda getdikləri kəndlərdə istirahət etdiyi zaman həmin yerləri çirkləndirməsidir. Heyvanı kəsib dərisini meşəyə atanda, əlbəttə ki, yırtıcılar həmin əraziyə yaxınlaşacaq".

Qoruq rəsmisi sonda insanlardan təbiəti qorumağı və ona qazanc mənbəyi kimi baxmamağı tövsiyə etdi: "İnsanlara dəfələrlə deyirik ki, meşələri qırmayın. İnsanlar hələ də bu düşüncədədirlər ki, mənə ziyan vurur, atım, öldürüm. İnsandan böyük vəhşi yoxdur, onda insanı da öldürsünlər?!"

1475
Teqlər:
direktor müavini Azərçin Muradov, İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu, Baş Zəyzid kəndi, Şəki rayonu, camaat, ayı, canavar, mal-qara, heyvan, yırtıcı, hücum
Əlaqədar
Ayının pəncəsindən möcüzə ilə qurtuldu – VİDEO
"Azərbaycan kəndliləri yırtıcı heyvanlara şər atır"
Qazaxda gecə vahiməsi: Yırtıcılar qabağına çıxanı parçalayıb
Yırtıcı heyvanlar kəndə basqın edib
Azərbaycanda yırtıcılar kəndə basqın edərək qarşısına çıxanları parçalayır
İsraildə epdimioloji vəziyyət

İsraildə “Pfizer” vaksini vurulan 13 nəfər üz iflici olub

1
Ötən ilin 20 dekabr tarixində İsraildə yeni növ koronavirus (COVID-19) infeksiyasına qarşı kütləvi vaksinasiya prosesinə başlanılıb.

BAKI, 17 yanvar - Sputnik. İsraildə yeni növ koronavirus infeksiyasına qarşı “Pfizer” vaksini ilə peyvənd olunan 13 nəfər üz iflici olub.

“Report”un məlumatına görə, bu barədə “The Jerusalem Post” İsrail Səhiyyə Nazirliyinin hesabatına istinadən xəbər verib.

Nazirlik bildirib ki, üz iflici olanların sayı daha çox ola bilər.

Qeyd edək ki, ötən ilin 20 dekabr tarixində İsraildə yeni növ koronavirus (COVID-19) infeksiyasına qarşı kütləvi vaksinasiya prosesinə başlanılıb. İlk olaraq İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu peyvənd olunub.

1
Kürdəxanında çirkab sular

Kürdəxanıda çirkab suları dənizə axıdılır, nazirlik öz işini görür, nəticə isə yoxdur

7
(Yenilənib 20:12 17.01.2021)
Xəzər sahili ərazilərdə quraşdırılan bu qurğular sayəsində bu ərazilərdə dənizə çirkab su axıdılmır.

İradə Cəlilova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 17 yanvar — Sputnik. Bakının Sabunçu rayonu Kürdəxanı qəsəbəsində uzun illərdir ki, dənizə kanalizasiya suları axıdılır. Qəsəbə sakinlərinin sözlərinə görə, qəsəbədə kanalizasiya sistemi olmadığı üçün vətəndaşlar kanalizasiya sularının axıdılması üçün xüsusi qazılmış "şambo"lardan istifadə edir.

Adətən çirkab sular dənizə axıdılır. Bununla yanaşı Kürdəxanı və Pirşağı qəsəbələrində kanalizasiya sularının axıdılığı göllər də var. Bu problemin qarşısını almaq üçün qəsəbələrə kanalizasiya sistemi çəkilməlidir. Ötən il Bakı qəsəbələrinə kanalizasiya sisteminin çəkilməsi üçün qərar verilsə də, görünən odur ki, qeyd olunan qəsəbələrdə hələ heç bir iş görülməyib.

© Sputnik / Irade JELIL
Kürdəxanında çirkab sular

Memarlıq və İnşaat Universitetinin (AzMİU) dosenti Fərzəli Həsənov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, Bakı qəsəbələrinə kanalizasiya sisteminin çəkilməsi planda olsa da, yəqin ki, bundan sonra məsələyə birbaşa məsul olan qurum "Azərsu" ASC işğaldan azad edilmiş ərazilərdə müvafiq işlər görəcək. Bakı qəsəbələrinə kanalizasiya sisteminin çəkilməsi məsələsi hələ bir müddət qalacaq. Çünki bu gün əsas prioritet məsələ işğaldan azad edilmiş torpaqların bərpasıdır.

Onun sözlərinə görə, Pirşağıda Cənubi Koreya şirkəti tərəfindən kanalizasiya sularının təmizlənməsi ilə bağlı stansiya tikilir. Stansiya istifadə verildikdən sonra Mehdiabad, Ceyranbatan və s. yaxın qəsəbələrin kanalizasiya boruları həmin stansiyaya qoşulacaq.

© Sputnik / Irade JELIL
Kürdəxanında çirkab sular

F.Həsənov qeyd edib ki, kanalizasiya suları təmizləndikdən sonra dənizə axıdılmalıdır: "Qonşu Türkiyədə kanalizasiya suları təmizləndikdən sonra dənizə axıdılır. Kanalizasiya suyu o qədər təmizlənir ki, Azərbaycanda olsa, içməli sudan fərqləndirmək mümkün olmaz. Bu qədər təmizlənməsinə baxmayaraq, həmin sular xüsusi borularla dənizin daxilində 5 kilometr məsafəyə buraxılır".

Professor bildirib ki, içməli suyun bir litrində 1 qram, Xəzər dənizinin suyunun 1 litrində 13-15 qram duz var. Kanalizasiya suları təmizlənib dənizə axıdıldığı təqdirdə, dənizin suyunun tərkibinə təsir etmir. Təmizlənmədiyi halda isə kanalizasiya suyunun tərkibində olan zərərli maddələr dəniz suyuna qarışır. Belə olan təqdirdə həmin ərazilərin çimərlik kimi istifadə edilməsi sağlamlıq üçün təhlükəlidir.

© Sputnik / Irade JELIL
Xəzər dənizinin suyunun 1 litrində 13-15 qram duz var

"Çirkab sularının birbaşa təmizlənmədən dənizə axıdılması müxtəlif dəri, mədə-bağırsaq və s. xəstəliklərə səbəb olur. Vətəndaşlar sağlamlıqları üçün bu ərazilərdən çimərlik kimi istifadə etməməlidirlər", - deyə F.Həsənov bildirib.

Dövlət Ekoloji Təhlükəsizlik xidmətinin rəis müavini Ramal Bağırovun sözlərinə görə, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi 2007-ci ildən bu günə qədər 17 ədəd su təmizləyici qurğu quraşdırıb.

Bu problemin qalmasının səbəbi isə müvafiq ərazilərdə kanalizasiya sisteminin olmamasıdır. Dənizə açılan axar 2000-ci ildə çəkilib və keçən dövr ərzində mütəmadi olaraq monitorinqlər aparılıb, analizlər götürülüb. Nəticələr barədə "Azərsu" ASC-yə məlumat verilib.

© Sputnik / Irade JELIL
Kürdəxanında çirkab sular

Ekoloq Telman Zeynalovun fikrincə, çirkab və kanalizasiya sularının dənizə axıdılması insan sağlamlığı ilə yanaşı, Xəzərin biomüxtəlifliyi üçün də təhlükəlidir. Onun sözlərinə görə, Kürdəxanı ərazisində dənizə çirkab sularının axıdılmasına nəzarət yerli icra orqanları və Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyindədir. Belə ki, qurumlar həmin ərazilərdə mütəmadi olaraq monitorinqlər aparmalı, bu kimi vəziyyətləri açıqlamalı və müvafiq tədbirlər görməlidir.

Məsələ ilə bağlı "Azərsu" ASC ilə əlaqə saxlamaq mümkün olmadı. Ancaq qurumun rəsmisi Şöhrət Süleymanov yerli mətbuata açıqlamasında bildirib ki, bu ərazilərdə mərkəzləşdirilmiş kanalizasiya sistemi mövcud deyil: "Abşeron yarımadası üzrə Master Plana uyğun olaraq Pirşağı hövzəsi üzrə müasir standartlara uyğun bioloji tullantı su təmizləyici qurğusunun inşası aparılıb. Hazırda tamamlanma işləri aparılır".

© Sputnik / Irade JELIL
Dənizə açılan axar 2000-ci ildə çəkilib və keçən dövr ərzində mütəmadi olaraq monitorinqlər aparılıb, analizlər götürülüb

Qeyd edək ki, Xəzər dənizinə antropogen təsir göstərən axarların qarşısının alınması və çirkab suların təmizlənərək Xəzər dənizinə axıdılması məqsədilə Bilgəh, Mərdəkan, Novxanı, Buzovna, Sumqayıtın Xəzər sahili ərazilərində ETSN tərəfindən onlarla modul tipli lokal təmizləyici qurğu quraşdırılıb.

Xəzər sahili ərazilərdə quraşdırılan bu qurğular sayəsində bu ərazilərdə dənizə çirkab su axıdılmır.

7