Balakənin Katex kəndində yerləşən XVII əsrə aid dördbucaqlı qala

İmkanlı ailəni qorumaq üçün keşikçi qalası ucaldılıb - Bura Azərbaycandır

1914
(Yenilənib 12:03 11.10.2017)
Qəflətən hücum olarsa, kömək gələnə qədər buraya sığınardılar

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 11 oktyabr — Sputnik. Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində yerləşən Balakən rayonu ecazkar təbiəti, eyni zamanda, qədim tarixə malik mədəniyyət və memarlıq abidələri ilə zəngindir. Hazırda rayon ərazisində ölkə və yerli əhəmiyyətli çoxlu sayda tarixi abidə var.

Amma təəssüf ki, bu abidələr baxımsız durumdadır. Elə Balakənin Katex kəndində yerləşən, XVII əsrə aid dördbucaqlı qala kimi. Sözügedən abidə yerli sakinlərin birinin həyətindədir. Həmin abidəyə yaxınlaşmaq üçün ərazi sahibindən icazə almaq lazım gəlir. Kənd sakinlərinin əksəriyyəti abidənin varlığından belə, xəbərsizdirlər.

Balakənin Katex kəndində yerləşən XVII əsrə aid dördbucaqlı qala
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Balakənin Katex kəndində yerləşən XVII əsrə aid dördbucaqlı qala

Yerli tarixçi Məcid Mehrani qalanın tarixi haqqında Sputnik Azərbaycan-ın oxucularına məlumat verib: "Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsi qədim və orta əsrlər tarixi dövründə özünün bir çox abidələri, o cümlədən qalaları ilə tanınıb. Elə Balakənin özündə də bir çox qalalar var ki, onlar hələ araşdırılmayıb".

Onun sözlərinə görə, bu cür qalalar iki məqsədə xidmət edirdi: "Ya varlı adamların saraylarının, imarətlərinin kənarında qurulurdu, ya da keşikçi məntəqələri kimi istifadə olunurdu. Qəflətən hücum olan vaxtda, kömək gələnə qədər müvəqqəti sığınacaq kimi istifadə edə bilsinlər deyə, belə qalalar inşa edilirdi".

"Məsələn, İlisudakı Sumuq qala sultanın imarətini qorumaq üçün inşa edilmişdi. Katexdəki bu qala isə yüksək təbəqənin adamlarını qorumaq üçündür. Məqsəd isə ilkin kömək gələnə qədər buradan sığınacaq kimi istifadə etmək idi" – deyə tarixçi bildirir.

Mehraninin dediyinə görə, bu səbəbdən də, sözügedən qalanın sahəsi kiçikdir: "Bu tipli qalalar XV-XVIII əsrlərə təsadüf edir. O dövrdə silsilə qala sistemləri olub. Bunlar keşikçi məntəqələri kimi fəaliyyət göstərib. Bu qalalar bir-birindən uzaq məsafədə qurulurmuş. Bu da onu göstərir ki, hər bir qala ayrı-ayrı varlı ailələri qorumaq üçün nəzərdə tutulub".

Balakənin Katex kəndində yerləşən XVII əsrə aid dördbucaqlı qala
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Balakənin Katex kəndində yerləşən XVII əsrə aid dördbucaqlı qala

Tarixçi təəssüf edir ki, indiyə qədər bu qəbildən olan burc qalaları haqqında hələlik heç bir araşdırma aparılmayıb. Bu tip abidələrin araşdırılmasını və qorunmasını vacib hesab edən Mehrani deyir ki, ümumiyyətlə, bizdə belə abidələrin qorunmasına biganəlik var.

"Ən pisi isə odur ki, həmin sahəyə baxmağa təhkim edilmiş və bu iş üçün əməkhaqqı alan insanlar olsa da, onlar qalaları qorumağa maraq göstərmirlər. Abidə ilə maraqlanan insanlara əməkhaqqı versələr, onları bu işə cəlb etsələr, belə adamlar təkcə əmək haqqına görə yox, məhz öz vicdanlarına, vətənpərvərliklərinə görə onu qoruyacaqlar" — müsahibimiz qeyd edir.

Balakənin Katex kəndində yerləşən XVII əsrə aid dördbucaqlı qala
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Şimal-qərb bölgəsində yüzlərlə belə abidələr olsa da, onların əksəriyyəti baxımsız vəziyyətdədir

Tarixçinin sözlərinə görə, Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsində bu tipli qalaların sayı çoxdur. Buraya turistlərin cəlb edilməsi regionun iqtisadiyyatına, turizm sektorunun inkişafına təkan verə bilər. Mehrani son zamanlar turizmin sürətlə inkişaf etdiyi Gürcüstana diqqət çəkərək deyir ki, orada qədim tarixə aid olan hər şeyi kapital mənbəyinə çevirə bilirlər.

"Hər il milyonlarla insan, başda Tiflis olmaqla, Gürcüstanın şəhərlərinə, tarixi yerlərinə axın edir. İnsafən, orada bir çox qədim abidələr bizim ölkədəki abidələrlə müqayisədə çox yaxşı qorunub. Çünki onlar öz tarixi keçmişlərinə dəyər verə, onu təbliğ edə, bundan həm də pul qazana bilirlər. O ölkəyə axın ona görə belə güclüdür ki, turistə göstərməyə fərqli mədəniyyət var. Turisti müasir tipli binalar, körpülər, parklar, ya da otellərlə təəccübləndirmək çətindir. Amma onları bu torpaqlara aid mədəniyyətlə, qədim tarixin izləri ilə təəccübləndirmək mümkündür" – deyə tarixçi bildirib.

O, əlavə edir ki, şimal-qərb bölgəsində yüzlərlə maraqlı abidələr var: "Onlar ya adam içinə çıxarılası vəziyyətdə deyil, ya da baxımsızlıqdan getdikcə daha bərbad vəziyyətə düşür. Onların tədqiq olunmaması, tarixləri barədə turistləri maraqlandıracaq məlumatların əldə edilməməsi də bir başqa problemdir. Biz belə məsələlərə son dərəcə barmaqarası baxırıq deyə, region qonşularımız bizi üstələyə bilirlər. Biz onların fonunda xarici turistə barbar, mədəniyyətdən uzaq, tarixinə hörmət qoymayan xalq təsiri bağışlayırıq. Belə təəssürat yaranır ki, Cənubi Qafqazda sivilizasiya, sadəcə gürcülərə, ermənilərə məxsusdur, Azərbaycanın isə bu sivilizasiyaya aidiyyətı yoxdur".

1914
Teqlər:
keşikçi qalası, Böyük Qafqaz dağları, əsr, tarixçi, Katex kəndi, Məcid Mehrani, Balakən, tarix
Əlaqədar
Azərbaycanda qeyri-adi qala: kimsə onun içərisinə daxil ola bilmir
Balakəndə Alban katolikosluğuna aid unikal abidə aşkarlanıb
Tərtərdəki tarixi abidə Ermənistanın hədəfində
“Hacı Cavad” məscidi tarixi abidə deyil"
200 illik tarixi abidə ətrafında müəmma
İmtahan, arxiv şəkli

Nazirlikdən imtahanlarla bağlı açıqlama

10
(Yenilənib 22:45 15.01.2021)
Nicat Məmmədlinin sözlərinə görə, pandemiya şəraitində yazılı imtahanlar olsa da, imtahanlar əsasən şifahi formaya keçib.

BAKI, 15 yanvar — Sputnik. "Pandemiyadan sonra – ola bilər ki, yaz, yaxud da daha sonrakı semestrdə ənənəvi imtahan sessiyasına keçəcəyik". Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, bunu Təhsil Nazirliyinin Elm, ali və orta ixtisas təhsili şöbəsininn müdiri Nicat Məmmədli deyib. Onun sözlərinə görə, pandemiya şəraitində yazılı imtahanlar olsa da, imtahanlar əsasən şifahi formaya keçib. "İmtahanların təşkilində güzəştlərin olması ilə bağlı təkliflər edilir. Amma hazırkı pandemiya dövrü bizdən təhsilə daha məsuliyyətli yanaşmağı tələb edir".

Şöbə müdiri bildirib ki, ötən ilin dekabrında imtahan sessiyasının keçirilməsi haqqında əmr imzalanıb: "Sessiya imtahanları onlayn qaydada 4 həftə ərzində keçiriləcək. Əslində keçən ilin son semestrindən dərslər onlayn keçirilir. Bu, bütün təhsil sistemi üçün bir çağırışdır. Əsas vacib məsələ bir çox hallarda imtahanların formalarının keçirilməsi idi. Bundan əvvəl imtahanlar daha çox yazılı şəkildə keçirilirdi".

10
Bakıda avtomobil tıxacı, arxiv şəkli

Dünyada yollar, məsafələr qısaldılsa da, Azərbaycanda əksinədir

34
(Yenilənib 22:25 15.01.2021)
Hazırda orta hesabla 6 saatı yola sərf etdiyimizi nəzərə alsaq, aylıq olaraq bu rəqəmin azı 120 saat olduğunu deyə bilərik. Bu isə o deməkdir ki, gündəlik olaraq ictimai nəqliyyatdan istifadə edən şəxslər təkcə son 5 ayda 600 saatını yola sərf edib.

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 15 yanvar — Sputnik. Bu gün dünyanın bir çox ölkələri məhz yolları, məsafələri qısaltmaq, xüsusən də işçi qrupun rahatlığı üçün müəyyən planlar üzərində çalışırlar. Lakin Azərbaycanda bu müddət azalmaq əvəzinə daha da artırılır. Pandemiyadan öncə getdiyimiz yarım saatlıq yol bu gün 2 saatlıq yola çevrilib. Ümumiyyətlə, pandemiyadan əvvəl də Azərbaycanda bənzər mənzərə müşahidə edilirdi. Bu isə xüsusən gündəlik olaraq işə gedən şəxslər üçün böyük problemə səbəb olur. Yəni, qısa məsafəni hər iki istiqamət üçün qət edən şəxs gününün 4-5, indiki halda isə hətta 6-7 saaatını da yolda keçirmiş olur. Bəs nə etməli?

Öncə dünya ölkələrinin təcrübəsinə nəzər yetirək. Bu gün əksər ölkələrdə artıq şəhərin mərkəzində avtobusların hərəkəti məhdudlaşdırılır. Belə ki, müəyyən məsafədən gələn şəxslər şəhərin mərkəzində avtomobilini park edərək mərkəzdən lazım olan ünvana ya velosiped, ya da ki, ictimai nəqliyyatdan istifadə etməklə çatmış olur. Belə olan halda həm əlavə yanacağa qənaət edilmiş olur, həm havanın çirklənməsinin qarşısı alınır, həm şəhər mrəkəzi sərnişin və piyadalar üçün daha uyğun bir vəziyyətə gəlir, həm də avtomobillərin olmaması səbəbi ilə əlaqədar olaraq tıxaclar yaranmır və beləcə məsafə daha da qısaldılmış olur. 

Sputnik Azərbaycan bu problemlərin həlli barədə nəqliyyat üzrə ekspert Hüseyn Abdullayevlə söhbətləşib. "Azərbaycanda avtobus marşrut xətlərinin planlaşdırılmasında böyük problemlər var. Ümumiyyətlə, heab edirəm ki, Bakının avtobus-marşrut şəbəkəsi yenidən müasir prinsiplərlə qurulmalıdır. Vaxt itkisinə səbəb olan nüanslar aradan qaldırılmalıdır. Avtobuların yollarda gecikməsinin qarşısını almaq üçün müəyyən addımlar atılmalı, ayrıca zolaqlar salınmalı, dəhlizlərdə avtobuslara üstünlük verilməlidir. Bir sözlə ümumilikdə nəqliyyat infrastrukturu ilə bağlı islahatlar aparılmalıdır" - ekspert deyib.

"Magistral avtobus xətlərinin də köməkçi avtobus xətləri olmalıdır. İyerarxiyalı sistemdə mütləqdir ki, bir nəqliyyatdan digər nəqliyyat xəttinə keçid mümkün qədər tez baş versin. Bunun üçün bu marşrutlar hamısı qısa intervalla işləməlidir. Bundan başqa, insanlar böyük məsafələr qət etməməli və hər mübadilə üçün əlavə gediş haqqı ödəməməlidirlər. Lakin qeyd edim ki, Azərbaycanda nəqliyyat sistemində bir pərakəndəlik var, avtobus, metro və dəmiryolu xətti ilə ayrılıqda müəyyən qurumlar məşğul olurlar. Əsas dəhlizlərdə isə avtobuslara üstünlük verilmir", - deyə eskpert bildirir.

Xarici təcrübədən danışdıqda isə, o qeyd edir ki, avtobus marşrutları, həm də digər nəqliyyat növəri arasında konkret iyerarxiya olmalıdır: "Yəni, müəyyənləşir ki, bu xətlərdən hansılar magistral, hansılar köməkçi nəqliyyat yollarıdır. Əsas magistral marşrut xətlərinə sərnişinlərin çıxışını təmin etməkdir", - deyə ekspert əlavə edib.

Millət vəkili Fazil Mustafa isə fərqli fikirdədir. Bu barədə Sputnik Azərbaycan-a danışan millət vəkili belə bir infrastrukturun qurulmasının mümkünsüzlüyündən bəhs edir: "Hazırda yollarda yaranan sıxlıq ilk növbədə metro ilə bağlıdır. Bu səbəbdən əksəriyyət minik avtomobilindən istifadə etmək məcburiyyətində qalır. Məktəblər açılmasa da, şəhərdə fəlakətli səviyyədə tıxaclar var. Pandemiya şəraitində yaranan vəziyyət təbiidir. Çünki avtobuslar da riskli olduğundna insanlar şəxsi avtomobillərə üstünlük verirlər. Bu səbəbdən hələlik çıxış yolu haqda danışmaqda çətinlik çəkirəm. Amma düşünürəm ki, tədricən metronun açılmasını görməliyik. Çünki nəqliyyatda hədsiz yüklənmə var".

Millət vəkili heab edir ki, şəhərin mərkəzinə çatmamış avtomobillərin park edilməsi təcrübəsini Azərbaycanda tətbiq etmək çətin olar: "Düşünürəm ki, bunun heç faydası da olmayacaq. Çünki bizdə normal elektrik qatarı yoxdur. Bu təcrübə yalnız düzgün infrastrukturun qurulduğu şəhərlər üçün keçərlidir. Bizdə isə düzgün infrastruktur qurulmayıb, şəhərsalmanın prinsipləri pozulub. Xaricdə belədir ki, məktəbəqədər yaşda olan uşaqlar üçün xüsusi avtobuslar var. Bizdə məktəbəqədərlər 25 faiz təşkil etsə də, heç bunu da təmin edə bilmirik".

Bir sözlə, hazırda gündəlik hesabla 6 saatı yola sərf etdiyimizi nəzərə alsaq, aylıq olaraq bu rəqəmin azı 120 saat olduğunu deyə bilərik. Bu isə o deməkdir ki, gündəlik olaraq ictimai nəqliyyatdan istifadə edən şəxslər təkcə son 5 ayda 600 saatını yola sərf edib. 

Qeyd edək ki, pandemiyadan öncə isə gündəlik olaraq işə gedib-gələn və bir qədər şəhərin mərkəzindən kənarda qalan şəxslər 4 saatını yola sərf edirlər. Yəni, aylıq olaraq bu 80 saat, illik olaraq isə 960 saatdır.

Hələlik isə ümid təkcə metronun açılmasına qalır...

34
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan koronavirusdan peyvənd vurdurur

Ərdoğan koronavirus peyvəndindən sonra: "Sapsağlamam"

0
(Yenilənib 00:05 16.01.2021)
Türkiyə Prezidentinə yanvarın 14-də Çinin "Sinovac" şirkətinin istehsalı olan "CoronaVac" vaksini vurulub.

BAKI, 16 yanvar — Sputnik. Bu ana qədər hər hansı bir yan təsiri olmayıb. Sputnik Azərbaycan "Hurriyet" nəşrinə istinadən xəbər verir ki, bunu Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan jurnalistlərə açıqlamasında bildirib.

"Bu ana qədər hər hansı bir yan təsiri olmayıb. Sapsağlamam. 28 gün sonra ikinci iynəmizi vurduracağıq", - deyə Ərdoğan qeyd edib.

Qeyd edək ki, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan canlı yayımda koronavirusa qarşı peyvənd edilib.

Türkiyə Prezidentinə Çinin "Sinovac" şirkətinin istehsalı olan "CoronaVac" vaksini vurulub.

0