Qarabaldır kəndi

Öz kəndlərinin adını dilə gətirməyə utanırlar düşündüyünüz kimi deyil

8373
(Yenilənib 18:46 08.06.2017)
Qəribə kənd adları: əslində ortada açılmamış böyük bir tarix yatır

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 8 iyun — Sputnik. Acılıqbinə, Gərəkli, Bayrambinə, Cincartala, Əyritala, İsaqlıgirmə, İtitala, Mazımqarışan, Öküzovtala, Top-Kara-Agach, Xalatala (Balakən), Danaçı, Cicibinə, Cimcimax, Mamqabinə, Gözbarax (Zaqatala), Köndələn, Babaratma, Öryət (Şəki), Malax, Qımır, Tasmalı, Qarabaldır (Qax)…

Bunlar Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsində mövcud olan kənd adlarıdır. Qəribə və gülməli səslənsə də, real toponimlərdir. Həmin ərazilərdə yaşayan insanlar doğulduqları kəndin adını ürəklə səsləndirə bilmir, utanırlar.

Əhmədiyyə Əliyev
© Sputnik / Shahperi Abbasova
Əhmədiyyə Əliyev

Əhmədiyyə Əliyev Qax rayonun Qarabaldır kəndinin sakinidir. Deyir ki, həmişə yad bir yerdə kəndin adını çəkəndə, ona gülürlər: "Məcbur olub kəndimizin adının mənasını izah etməli oluram. "Qarabaldır" adındakı "baldır" sözü ilk səsləndiyində insan əzasını xatırlatsa da, onun insanın bədən üzvü ilə heç bir əlaqəsi yoxdur".

"Kəndimizin balı digər kəndlərin balından fərqlənir. Bizim kəndimizin balı qara olub həmişə. Elə buna görə də kəndimizin adı "Qarabaldır", yəni "bal qaradır" olub" – deyir.

Qeyd edək ki, Oğuz rayonunun ərazisində də bu adda kənd var. Lakin, sözügedən kəndin mənası heç də Qaxın həmin kəndi ilə eyni anlama gəlmir. "Bəzi mənbələrdə "Qarabaldır" adındakı "qara" böyük, güclü, qüvvətli deməkdir, "baldır" isə çıxıntı sözündən yaranıb. Odur ki, "qarabaldır" sözü "böyük çıxıntı" mənasını verir. 2000 illik tarixi olan həmin kəndin adının türk kökənli olduğu ehtimal edilir" – deyə Əliyev bildirib.

Təbii ki, adların mənalarının gülməli, qəribə səslənməsində nəsildən-nəslə ötürüldükcə uğradığı deformasiyaların, bəzənsə onlara naşı əlin gəzdirilməsinin az rolu olmayıb. Müəyyən qrup mütəxəssislər hesab edirlər ki, həmin yer adlarını dəyişdirmək lazımdır. Onların fikrincə, ən azı, həmin ərazidə yaşayanlar öz yurdlarının adını utanmadan səsləndirə bilməlidirlər.

Bir qrup isə düşünür ki, kəndlərin adını dəyişmək yox, onların dəqiq mənbəyini axtarıb tapmaq lazımdır. Çünki hər bir toponimdə bəzən bizim bilmədiyimiz böyük bir tarix yatır.

Son illər Milli Məclis tərəfindən bəzi kəndlərin "münasib sayılmayan", "etik cəhətdən məqsədəuyğun hesab edilməyən" adları yeniləri ilə əvəzlənib. Deputatlar hesab edirlər ki, bu, Azərbaycan coğrafiyasının lağ obyektinə çevrilən adlardan təmizlənməsinə, eyni zamanda, bəzi tarixi şəxslərin adlarının əbədiləşdirilməsinə şərait yaradır.

Türk tarixşünasları isə hesab edirlər ki, yer adlarını dəyişməmişdən öncə, toponimşünaslarla məsləhətləşmək lazımdır. Türklər tarix boyu mövcud olduqları coğrafiyanı dəyişdiklərindən, bəzən yeni köçdükləri məkanlara öz tarixi adlarını veriblər.

Zaman-zaman bu adların deyilişi və mənası dəyişib. Amma onlar əski türklərin tarixinin araşdırılması üçün yaxşı örnəklər və ipucları verir. Odur ki, Azərbaycandakı qədim türk məskənlərindəki, bizə ilk baxışdan gülməli və qəribə gələn yer adlarını dəyişməyə tələsməmək, xeyli düşünüb-daşınmaq lazımdır.

8373
Teqlər:
məskən, toponim, Əhmədiyyə Əliyev, insanlar, Qarabaldır, ad, bal, Qax rayonu, kənd, sakin, tarix, Azərbaycan, türk
Əlaqədar
Azərbaycanda qorxulu kənd – yer insanları udur
Azərbaycanda 9 mayı ən qeyri-adi formada qeyd edən kənd
Yanğın kəndliləri qorxuya saldı
Kənd sakinlərinin sıxıntılarının həllinə yönəlik mühüm təklif
Qaravəlilər kəndində yerləşən mövqelərimiz atəşə tutulub
Dünyanın ən soyuq kəndi
Bir kənddə bu qədərmi sərvət toplanarmış...
İnəkboğan kəndində təlaş
Bu kənd hələ də 2500 dollar maaşa çoban axtarır
"Mallarımız Sibirə kimi gedib çatır" — Hamının eyni sənətlə məşğul olduğu kənd
Susayan kobra kəndlilərdən su istədi
Həyətinə mərmi düşmüş sakin: "Heç vaxt kənddən çıxmamışıq, çünki ordumuza güvənirik"
Didərginlərdən təşkil olunan kənd
Koronavirus testi, arxiv şəkli

Azərbaycanda koronavirusa yoluxma sayı 129-a düşüb

20
(Yenilənib 16:48 07.08.2020)
Son sutka ərzində yeni yoluxma hallarının müəyyənləşdirilməsi ilə əlaqədar 6 872, ötən müddət ərzində isə ümumilikdə 773 051 test aparılıb.

BAKI, 7 avqust - Sputnik. Azərbaycanda koronavirus (COVID-19) infeksiyasına 129 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb, 421 nəfər müalicə olunaraq sağalıb və evə buraxılıb.

Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahdan verilən məlumata görə, COVID-19 üçün götürülən analiz nümunələri müsbət çıxan 4 nəfər vəfat edib.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Sputnik Azərbaycan (@sputnik.az)

İndiyədək ölkədə ümumilikdə 33 376 nəfərin koronavirus infeksiyasına yoluxması faktı müəyyən edilib, onlardan 29 696 nəfər müalicə olunaraq sağalıb, 483 nəfər vəfat edib, 3 197 nəfərin xüsusi rejimli xəstəxanalarda müalicəsi davam etdirilir.

Son sutka ərzində yeni yoluxma hallarının müəyyənləşdirilməsi ilə əlaqədar 6 872, ötən müddət ərzində isə ümumilikdə 773 051 test aparılıb.

20
Mingəçevirdə tapılan filin qalıqları

Su altındakı nadir tapıntı: Mingəçevirdə quraqlıq nəticəsində daşlaşmış ağac aşkar edildi

60
(Yenilənib 16:05 07.08.2020)
Azərbaycanda bitən bu ağacdan tüfəng qundağı düzəltmək üçün 67 il əvvəl rus əsgərləri onu kəsib Tula şəhərinə göndəriblər

Rahim Məmmədov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 7 avqust — Sputnik. Mingəçevirdə suyun altından daşlaşmış ağac parçası tapılıb. Suda çürümədən illərlə qalıb daşa dönən ağac qalığı Mingəçevir su anbarının ərazisində aşkarlanıb. Anbarda suyun azalması nadir tapıntını üzə çıxarıb.

Sputnik Azərbaycan-ın bölgə müxbiri ilə söhbət edən Mingəçevir şəhər sakini, ixtisasca rəssam heykəltəraş olan Böyükkişi Adilbəyli ölkədə ilk dəfə olaraq belə bir ağac qalığının tapıldığını iddia edib. O, daşlaşmış ağacın necə tapıldığından danışıb: “Yaxın dostlarım anbarın ətrafında ocaq qalayan zaman onu aşkarlayıblar. Bu zaman daşlaşmış ağac parçası ağır olması və yanmaması ilə onların diqqətini çəkib. Gətirib mənə verdilər, gördüm ki, unikal tapıntıdır. İnternetdə araşdırma apardım, qarşıma daşlaşmış ağacın yalnız Amerikanın Arizona ştatında tapıldığı çıxdı. Ölkəmizdə bu bir ilkdir”.

B.Adilbəyli ağacın çürüməməsini isə oksigenin təsirinə məruz qalmaması ilə izah edib. Onun fikrincə, ağac hava görmədiyindən daşlaşıb. O, ağacın tapıldığı əraziyə gedib onun digər qalıqlarını da aşkarlamaq fikrindədir.

© Sputnik / Rahim Muradov
Mingəçevirdə tapılan filin qalıqları

Şəhər sakini ağacın növündən də danışıb: “Mənim bildiyimə görə, hazırda su anbarının altında qalan Samux ərazisində saxsı (saqqız) deyilən ağaclar bitib. Bu daşlaşmış ağac da həmin bitkinin qalıqlarındandır. Bu ağaclar çox möhkəm olur. Hətta eşitdiyimə görə, su anbarı tikilən zaman Kür çayının qarşısı kəsiləndə (1953-cü ildə) Samux meşəsində bu ağaclardan lap çox olub. Bu zaman rus əsgərləri həmin ağacları kəsib, nömrələyərək Rusiyanın Tula şəhərinə tüfəng qundağı düzəltmək üçün göndəriblər”.

Tapılan daşlaşmış ağac parçasının çəkisi 3 kq-dan artıq, uzunluğu 40 sm, eni 12, qalınlığı isə 5 sm-ə yaxındır. Rəssam heykəltəraş Böyükkişi Adilbəyli su anbarından tapılan eksponatın araşdırılması üçün mütəxəssislərə müraciət edib: “Onsuz da bunu gələcək nəsillərin görməsi üçün ekologiya və ya digər muzeylərdən birinə təqdim edəcəm. Azərbaycanın zəngin flora və faunasının olduğunu göstərəcəm. Amerikanın Arizona ştatında böyük bir sahədə muzey yaradıblar və ora gələnlər bir nəfər üçün 20 dollar pul ödəyirlər ki, ağac eksponatlara baxsınlar. Bu eksponatlar artıq Azərbaycanda mövcuddur”.

© Sputnik / Rahim Muradov
Mingəçevirdə tapılan filin qalıqları

Qeyd edək ki, Mingəçevir su anbarının ərazisində bir neçə il öncə də maraqlı eksponatlar tapılıb. Onlar arasında cənub filinin, digər nəhəng heyvan sümüklərinin qalıqları aşkarlanıb. Hazırda həmin əşyalar Mingəçevirdə yerləşən muzeylərdə qorunur.

60