Müharibə

"Cəsədlərin qoxusu hələ burnumdadır"

1097
(Yenilənib 10:35 14.03.2017)
Qanlı müharibənin iştirakçısı: "10 gün əsgərlərin meyitini oradan çıxara bilmədik. 10 günə insan nə günə düşərmiş, İlahi!"

İradə Cəlil, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 14 mart — Sputnik. 1988-1993-ci illər Azərbaycan üçün ağır bir dövr idi. Sovet rejimindən qurtulmaq, qaçqın və məcburi köçkün ordusu, ağır müharibə, ölkədə siyasi hərcmərclik baş alıb gedirdi. O dövr fərqli idi. Hər kəsin ürəyi bütöv Azərbaycan üçün çırpınırdı.

Həbib Qasımov
© Sputnik / Irade JELIL
Qasımov Həbib

Azərbaycan bu illərdə minlərlə şəhid verdi, torpaqlarının 20 faizini itirdi. O illəri şahidlərin dilindən eşitmək daha maraqlı olar deyə, Sputnik Azərbaycan bu dəfə sizlərə həmin illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının (NMR) Sədərək rayonu əraizisində döyüşməklə yanaşı, həm də döyüşləri lentə alan hərbçini təqim edəcək.

Qasımov Həbib Bəxşəli oğlu 1960-cı il avqustun 3-də, Kəngərli rayonunun Şahtaxtı kəndində (vaxtilə Şərur rayonunun tərkibində olub — red.) dünyaya gəlib. Kasıb bir ailədə doğulub.

Həbib Qasımov
© Photo : Şəxsi arxivindən
Həbib Qasımov Almaniyada hərbi xidmətdə olduğu illərdə

"Məktəbi bitirəndən sonra texnikuma daxil oldum. Amma bitirə bilmədim. Hərbi mükəlləfiyyətçi kimi Vətənə xidmət bizim borcumuz olub. Almaniyaya getdim, iki illik hərbi xidmətimi başa vurduqdan sonra orada qalıb müddətdən artıq hərbçi kimi çalışdım. Almaniyada xidmət edib qayıtdıqdan sonra həvəskar kameraman olmuşam. Sədərək və Ordubad rayonlarında həm döyüşmüşəm, həm də döyüşləri lentə almışam" — deyə həmsöhbətimiz xatırlayır.

Həbib dayı danışır ki, Buzqovda ermənilərlə danışıqlarda da iştirak edib: "Heydər Əliyev Sədərəkdə birinci zastavada danışığa gedəndə, mən də hazır idim getməyə, amma yarıyoldan qaytardılar geri. Mən Almaniyadan 1991-ci ilin avqustunda qayıtmışam. Həmin dövrdə Heydər Əliyev Naxçıvanda Müdafiə Komitəsi yaratmışdı. Mən də Müdafiə Komitəsinə gəldim və orada bir müddət anbar rəisi kimi fəaliyyət göstərdim. Həm əsgərlər üçün yemək hazırlayırdım, həm anbara baxırdım, həm döyüşürdüm, həm də prosesləri lentə alırdım. Həmin dövrlərdə Müdafiə Komitəsinin sədri Elman Abbasov idi. Biz tez-tez Heydər Əliyevlə görüşürdük".

Sədərək və Ordubad rayonlarında həm döyüşmüşəm, həm də döyüşləri lentə almışam
© Photo : Şəxsi arxivindən
Sədərək və Ordubad rayonlarında həm döyüşmüşəm, həm də döyüşləri lentə almışam

H. Qasımovun sözlərinə görə, həmin dövrlərdə heç kimdə qorxu hissi olmayıb: "İndi də əsgərlərdə qorxu yoxdur. Bunu bizə aprel döyüşləri də sübut etdi. O zaman silah da yox idi. Əsgər irəli gedə bilmirdi. Mən Almaniyadan gələndə, Müdafiə Komitəsinə silahı ilk dəfə Türkiyədən gizli yolla gətirmişdilər. Camaatı silahlandırmışdılar".

"Çox zaman təkrar edilən "hərbçilərin həyatı çətin olur" ifadəsi ilə razı deyiləm. Çünki heç bir çətinlik görməmişəm. Ömrümün yarısı müharibə şəraitində keçsə də, buna alışmışam. Müharibəyə də alışırsan, qorxmursan ki, vurarlar. Mənim özümü saatlarla səngərdə oturdublar, qoymayıblar çıxım. Onlar yüksəklikdə idi, biz aşağıda. Görürdülər çəkirəm, atırdılar. Qoymurdular çıxım. Sonra "ya bəxt" deyib çıxmışam. Arxamca da atıblar" — müsahibimiz əlavə edir.

H. Qasımov danışır ki, "OMON"un vaxtında da xeyli çəkiliş edib: "Türkiyədən çəkiliş üçün kameraman gəlmişdi, qorxusundan getmədi. Mənə kamerasını verdi, getdim çəkdim. Həmin dövrlərdə hər gün atışma var idi, hər gün şəhid var idi. Yadıma gəlir: aprelin 16-sı, ya da 17-si idi. Həmin gün Sədərəkdən zəng gəldi. Gecə ilə getdim ora. Ermənilər yüksəklikdə idilər. Sədərəyi həmin yüksəklikdən kanal ayırırdı. Ermənilər artıq aşağıya enirdilər. Getdik gördük ki, bizim uşaqlar döyüşə-döyüşə onları geri atıb və postu alıblar".

Həmin dövrlərdə heç kimdə qorxu hissi olmayıb
© Photo : Şəxsi arxivindən
Həmin dövrlərdə heç kimdə qorxu hissi olmayıb

"İndi həmin o "Mil" deyilən post ermənilərdədir. O postla bizim postun arası heç 30 metr yoxdur. Həmin döyüşlər zamanı 18 əsgər şəhid olmuşdu, qalmışdı erməni tərəfdə. 10 gün əsgərlərin meyitini oradan çıxara bilmədik. 10 günə insan nə günə düşərmiş, İlahi! Dəhşət! Mən onları çəkəndə, özümü o qədər pis hiss edirdim ki, dilə gətirmək mümkün deyil. Həmin vaxtlar orada Talıb adlı bir "starşı" vardı. Ona dedim ki, mənə bir nəfər verin, gedim həmin əraziləri gecə ilə çəkim. Vermədilər. Danışıqlardan sonra mən də çəkməyə getdim. Gördüm ki, şəhidlərin hərəsini bir tərəfdən götürürlər. Sonra gəldim Talıbla sözləşdim ki, sən şərait yaratsaydın, biz onları çıxarardıq. Heç olmasa, üz-gözləri çürüməmiş olardı" — Həbib kişi danışır.

Keçmiş döyüşçünün sözlərinə görə, həmin şəhidlərin meyitlərini Şərur xəstəxanasının həyətinə gətiriblər: "Anaların hönkürtüsü yadımdan çıxmayıb, cəsədlərin qoxusu hələ də burnumdan getməyib! O iyi indi də hiss edirəm! Elman Abbasov ora gedəndə, az qala onu öldürəcəkdilər. Əslində onun günahı yox idi. Çünki müharibə idi. Qayıdanda gördüm ki, türklər oturublar mənim çadırımın yanında. Çəkilişi soruşdular. Dedim, "Çəkmişəm. Amma icazə verin yuyunum, cəsədlərin qoxusu canıma çöküb". Həmin dövrdə ruslar hələ də burada idilər. Paltarımı dəyişəndən sonra yenidən qayıtdım Sədərəyə. 1994-cü ildə Mehri ilə Ordubad arasında Kilitdə olmuşuq. Orada dəmiryolun altını qazıb gecə ilə birinci postu biz qoymuşuq".

Müharibə veteranı olan H. Qasımov danışır ki, bütün döyüşlərdən çəkilişlər etsə də, əlində tək bir kaset qalıb. Üstəlik, çox döyüşlərə şahid olsa da, hamısı yadında qalmayıb: "Mən Naxçıvanda Azərbaycanın ilk hərbi paradını çəkmişəm".

Həmsöhbətimiz hazırda da ambardar işləyir. Ancaq indi Bakıda. 2008-ci ildə Bakıya gəlib. İki oğlu ilə burada yaşayır. Deyir ki, o illərin ağrı-acısı hələ də canından çıxmayıb. Hərdən həmin anlar gözləri önünə gəlir. Unutmaq mümkün olmasa da, Həbib dayı şükür edir ki, Azərbaycan artıq o ağrılı günləri geridə qoyub.

"Artıq düşmənə qarşı əliyalın, silahsız çıxdığımız günlər tarixə qovuşub. İndi ordumuz müasir silahlarla silahlanıb, indi gənclərimiz daha qorxmazdır" — deyir…

1097
Teqlər:
Qasımov Həbib Bəxşəli oğlu, Müdafiə Komitəsi, Sədərək, müharibə, səngər, şəhid, Heydər Əliyev, döyüş, cəsəd, Azərbaycan, Almaniya, meyit, cəbhə, əsgər, erməni
Əlaqədar
Müharibə xəbərlərini KİV necə işıqlandırmalıdır?
Birinci Qarabağ müharibəsinin son irimiqyaslı hücumu
Azərbaycan Ordusunun hərbçisi şəhid olub
“Mən şəhidlik arzusu ilə yaşamışam”
Özü şəhidlik zirvəsində, üç övladı vətənə əmanət
"Şəhid övladlarına xidmət pulsuzdur, hesabları ataları tərəfindən ödənilib"
Şəhidin dəfni

Qırx gün itkin sayılan şəhid dəfn olundu

8
(Yenilənib 11:36 03.12.2020)
Dünən Şabran rayonunun Rəhimli kəndinə İkinci Qarabağ müharibəsində həyatını itirmiş 3-cü şəhid gəlib.

Leyla Abdullayeva,  Sputnik Azərbaycan

BAKI, 3 dekabr — Sputnik. Dünən Şabran rayonunun Rəhimli kəndinə Vətən müharibəsində həlak olmuş 3-cü şəhid gəlib. 2001-ci il təvəllüdlü Həmzəyev Musa Xalid oğlu Vətən müharibəsində 40 gün idi ki, itkin sayılırdı. Lakin dünən onun şəhid olduğu məlum olub.

  • Həmzəyev Musa
    © Sputnik / Leyla Abdullayeva
  • Şəhidin dəfni
    © Sputnik / Leyla Abdullayeva
  • Şəhidin dəfni
    © Sputnik / Leyla Abdullayeva
1 / 3
© Sputnik / Leyla Abdullayeva
Həmzəyev Musa

Şəhid doğulduğu Şabran rayonunun Rəhimli kəndində torpağa tapşırılıb.

Şəhid Musa Həmzəyev Axıska türküdür.

Allah rəhmət eləsin!

8
Teqlər:
itkin, şəhid, Şabran rayonu
Mövzu:
Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə
Yaşadığı ünvanı tərk edən koronavirus xəstəsi

Evi tərk edən COVID-19 xəstələrindən ikisi həyatını itirib

5
Ötən gün tərəfimizdən 27 nəfər müəyyən olunub. Onlardan 25 nəfəri evə qaytarılıb, 20 nəfər barəsində cinayət işi başlayıb. 2 nəfər ağır xəstə isə həyatını itirib.

 

BAKI, 3 dekabr — Sputnik. Dekabrın 2-də ölkə üzrə yaşayış yerini tərk edən 27 nəfər saxlanılıb. Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətindən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, koronavirusa yoluxan şəxslər məsuliyyətli davranmalı və ətrafdakı insanları nəzərə almalı, digər şəxslərin həyat və sağlamlığına həssas yanaşmalıdır.

"Ötən gün tərəfimizdən 27 nəfər müəyyən olunub. Onlardan 25 nəfəri evə qaytarılıb, 20 nəfər barəsində cinayət işi başlayıb. 2 nəfər ağır xəstə isə həyatını itirib. Pandemiya dövründə aktiv koronavirus xəstələri sosial təcrid, özünü təcrid tədbirlərinə ciddi əməl etməlidir", - məlumatda bildirilib.

5
Вышка командно-диспетчерского пункта аэродрома аэропорта в населённом пункте Ходжалы, фото из архива

Xankəndi limanı: Sülhməramlıdan mülki təyinatadək

0
Üçtərəfli razılaşma imzalandıqdan və Rusiyanın sülhməramlı əməliyyatı başladıqdan sonra bölgədəki vəziyyət kökündən dəyişib.

 

BAKI, 3 dekabr — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Rusiyanın Dağlıq Qarabağdakı sülhməramlı əməliyyatı mürəkkəb logistikası ilə fərqlənir. Xankəndindəki aerodromun bərpası və modernləşdirilməsi Rusiya HKQ-nin hərbi-nəqliyyat təyyarələrini qəbul etməyə imkan verəcək, yeni əməliyyat imkanları yaradacaq, qoşun birləşməsinin təchizatının bir çox problemlərini həll edəcək.

Qarabağı Ermənistan ilə yalnız eni 5 kilometr olan Laçın dəhlizi birləşdirir. Yola Ruisya sülhməramlıları nəzarət edirlər, amma yenə də bu yol bölgədə mümkün gərginləşmə halında ciddi təhlükə altında olacaq. Perspektivdə yeni yolun (dəhlizin) tikintisi və Laçın şəhərinin Azərbaycana təhvil verilməsi var. Lakin insanların və yüklərin operativ daşınmasına artıq bu gün ehtiyac var.

Xankəndindən Yerevana (Erebuni aviabazası, Zvartnos hava limanı) avtomobil yolu 320 km-dir. Əməliyyatın ilk günlərində sülhməramlılar Xankəndinə bu marşrutla gedirdilər. Sonra (noyabrın 28-dən) yeni marşrut ortaya çıxdı: Rusiyadan gələn yük və texnika dolu vaqonlar Azərbaycanın Bərdə dəmiryolu stansiyasına gəlir və buradan avtomobillərlə təxminən 100 km-lik Bərdə-Ağdam-Xankəndi marşrutunu qət edir. Bu marşrutla da məsafə uzaqdır.

Dağlıq Qarabağın şəraitində bölmələrin, yüklərin və texnikanın operativ şəkildə yüz kilometrlərlə məsafəyə çatdırılması mürəkkəb qoşun əməliyyatına çevrilir. İldə iki dəfə sülhməramlı qruplaşmanın şəxsi heyəti rotasiya edilməlidir. Bölgədə vəziyyətin gərginləşməsi əlavə qüvvə və vəsait tələb edə bilər. Xankəndi şəhərinin 9 kilometrliyində hava limanı var və o nəzəri olaraq ağır hərbi-nəqliyyat aviasiyasını qəbul edə bilər. Burada uçuşlar 1990-cı illərin əvvəllərində hərbi əməliyyatlara görə dayandırılıb. Hava limanının infrastrukturu 2020-ci ilin sentyabr və oktyabrında Azərbaycanın raket zərbələri nəticəsində zərər görüb, lakin uçuş-enmə zolağının (UEZ) uzunluğu 2200 metrdir. Yerli relyef lazım gələrsə, zolağın uzunluğunu 1 000 metr artırmağa və yanında ikincisini tikməyə imkan verir. Xankəndi yaxınlığındakı hava limanının bərpası və modernləşdirilməsinin qiyməti yaxından baxdıqda uzun illik uzaq məsafəyə uçuşlardan, nəhəng vaxt və qüvvə xərclərindən baha olmaya bilər. Hava limanı həmçinin mülki yüklərin daşınması üçün logistik mərkəz və perspektivdə Dağlıq Qarabağın iqtisadi inkişafının vacib tərkib hissəsi ola bilər.

Uzaq və təhlükəli yol

Rusiyalı sülhməramlılar 23 müşahidə postunda 24 saat Dağlıq Qarabağdakı atəşkəs rejiminə nəzarət edirlər, Laçın dəhlizi ilə əhalinin və avtonəqliyyatın hərəkətinin təhlükəsizliyini təmin edirlər. Noyabrın 14-dən 30 minədək qaçqın öz evinə qayıdıb. Bölgədə fəal şəkildə rusiyalı istehkamçılar, hərbi həkimlər, FHN əməkdaşları işləyirlər.

Sülhməramlı qüvvələrin həll olunması daimi mobillik tələb edir. Qarabağ müharibəsinin dayandırılması barədə üçtərəfli Rusiya-Azərbaycan-Ermənistan razılaşmasının əsasında Moskvayla Bakı arasında imzalanmış xüsusi protokol Azərbaycanla Ermənistan arasında nəqliyyat kommunikasiyaların açılmasını nəzərdə tutur. Aydındır ki, bu sənəd nəinki yerdəki, həm də səmadakı qadağaları da götürür. Söhbət Xankəndi hava limanına uçuşlardan gedir. Rusiyadan birbaşa reys bir çox logistika və təchizat problemlərini aradan qaldırardı, 15-ci sülhməramlı briqadanın qoşun birləşməsi üçün yeni əməliyyat imkanları yaradardı.

Daha əvvəl Gürcüstan Azərbaycan və Ermənistanın xahişi ilə öz hava məkanını Yerevana uçuş həyata keçirən Rusiya hərbi-nəqliyyat aviasiyası üçün açmışdı. Oradan yüklər quru uzaq yolla Xankəndinə daşınırdı. İndi bölgənin səmasını tam açmağın əsl vaxtıdır. Bu, Azərbaycandan Naxçıvan Muxtar Respublikasına yol çəkilməsi layihəsinə də fayda verə bilər.

Bağlı səma

Xankəndi hava limanı 2012-ci ildə artıq təmir olunmuşdu və təyyarələri qəbul etməyə hazır idi. Lakin bu, Bakının əks-reaksiyasına görə baş vermədi. Lakin üçtərəfli razılaşma imzalandıqdan və Rusiyanın sülhməramlı əməliyyatı başladıqdan sonra bölgədəki vəziyyət kökündən dəyişib. Uçuşların təhlükəsizliyinə yenidən baxmaq və qadağaları götürmək vaxtıdır. Həm də Ermənistanla Azərbaycan bu məsələdə bir-birilərinə borclu qalmırlar: Bakıdan Naxçıvana reyslər Ermənistan üzərindəki beynəlxalq dəhlizlərdən keçir və erməni aviaşirkətləri də Azərbaycan səmasındakı beynəlxalq səviyyədə qorunan hava koridorlarından istifadə edirlər.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev son çıxışında deyib: "Bu gün Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilər və mütləq oraya qayıdacaq azərbaycanlılar gün gələcək yenə yaxşı qonşuluq şəraitində yaşayacaqlar. Burada logistik məsələlər var, nəqliyyat məsələləri var, enerji təhlükəsizliyi var. Biz bütün bu məsələləri nəzərdən keçirəcəyik".

Bu sözlər ümid verir. Əgər bu yüksək dağlıq ərazidəki hava limanı tezliklə işə başlasa, bu regional sülhə və təhlükəsizliyə fayda verəcək.

0
Teqlər:
Rusiya, sülhməramlılar, Dağlıq Qarabağ, hava limanı, Xankəndi