Saatlı Tarix Diyarşunaslıq Muzeyində xalça toxuma kompazisiyası

"Uçan" xalça Azərbaycana qayıdıb

618
(Yenilənib 12:52 11.02.2017)
O hadisədən sonra bu rəmzi işarələrin mənaları başa düşülməyib və onların hər biri Allah kimi qəbul edilib

Ayaz Yaşılyarpaq, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 9 fev — Sputnik. Xalqımızın milli mədəniyyət xəzinəsində xalq dekorativ-sənət nümunələrinin özünəməxsus yeri var. El sənətkarlarımız qeyri-adi poetik təxəyyülü və realizmi özündə birləşdirən, yüksək estetik idealın və humanizmin təcəssümü olan, insanın xeyirxahlığa və kamilliyə yönəlmiş əbədi istəyini əks etdirən əsl sənət əsərləri yaradıblar.

Xalq tətbiqi sənət növləri arasında xalçaçılıq daha çox məşhurdur. Zəngin təbiəti, ictimai və mədəni inkişaf səviyyəsi, xalqının özünəməxsus bədii düşüncəsi, həyat və məişəti, yeniliyə, nəcib əməllərə canatım hissi Azərbaycanda xalı sənətini hələ uzaq keçmişlərdən başlayaraq insan fəaliyyətinin vacib sahələrindən biri kimi üzə çıxarıb. Məlumdur ki, xalça dekorasiya və ya soyuqdan qorunmaq məqsədilə yun və ya ipək saplardan toxunan, naxışlı, qalın parça növüdür. Müxtəlif naxış elementləri və təsvirləri ilə bəzədilən xovlu və xovsuz xalçalar, yaşayış yerlərinin və ictimai binaların divar bəzəklərində, döşənməsində istifadə edilir, eyni zamanda, yüksək estetik əhəmiyyət kəsb etdiyindən muzeylərdə də saxlanılır.

Azərbaycan xalçaları barədə "tarixin atası" Herodotdan başlamış çoxsaylı tarixçi, səlnaməçi və səyyahların qeydlərində, "Kitabi-Dədə Qorqud" eposunda, Əbül Üla Gəncəvinin, Nizaminin, Xaqaninin əsərlərində məlumat var. Azərbaycan xalçalarının ən yaxşı nümunələri dünyanın möhtəşəm mədəniyyət məbədlərində, ölkəmizdə isə Lətif Kərimov adına Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyində nümayiş olunur. Əyalətlərimizdəki mədəniyyət müəssisələri də bu sarıdan kasad deyil.

Oba köçüb, məktəb qalıb…

Saatlı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyində saxlanılan bir xalça barədə danışacağıq. O, 19-cu əsr Şirvan məktəbinə aid edilən xovlu "Muğan" xalçasıdır.

Eksponatı bizə təqdim edən muzeyin direktoru, əməkdar mədəniyyət işçisi, tanınmış rəssam Sürəyya Muğanlı (Zeynalova), əvvəlcə muzeyin incisinin təsnifat mənsubluğu barədə məsələyə aydınlıq gətirir: "Azərbaycanda Muğan adını daşıyan xeyli sayda kənd var. Buna görə bəzən səhv bir fikir yaranır ki, bu xalçalar məhz həmin kəndlərdən çıxıb. Əslində söhbət Kür ilə Araz çayları arasında yerləşən böyük ərazidən və burada mövcud olmuş mədəniyyətdən gedir. "Muğan" xalçaları məhz elə ərazi nöqteyi-nəzərdən Şirvan məktəbinə aid edilir. Amma toxunma texnikasına görə o, fərqlidir".

"Muğan" sözü dilə gələndə, xalça bir kənarda qalır, sənət bilicisi tarixdən bəhs edir: "Nəzərə alınmalıdır ki, Muğan sadəcə bir düzən, ərazi deyil. Tarixi mənbələrdə Muğan adlı bir vilayət və eyni adlı şəhər barədə xeyli məlumatlar var. Orta əsr ərəb müəllifləri Muğanın, Xəzər dənizi sahilindəki iki çay arasında yerləşdiyini bildiriblər. Məndə əminlik var ki, Muğanda Muğ tayfası yaşayıb və onların kökü 12-14 min il əvvəl yeraltı təkanlar nəticəsində Sakit okeanın dərinliklərinə gömülən Mu qitəsinə gedib çıxır".

Sürəyya Muğanlı (Zeynalova)
© Sputnik / Kamal Almuradlı
Sürəyya Muğanlı (Zeynalova)

Xalça üzərində gələcəyə ötürülən şifrəli informasiya

Sürəyya xanımın sözlərinə görə, bu xalça qədim və zəngin sivilizasiya barədə çox qiymətli informasiya verir: "Mular Allahın varlığı, dünya və kainat haqqında məlumatları rəmzi işarələrlə ötürüblər. Xalçanın ortasında "8 guşə" kimi görünən detal, əslində 4 "üçlük"dür. Üzü yuxarıya doğru olan üçbucaq Allahın nəzərinin daim insanların üzərində olması, üzü aşağıya olan isə Allaha qovuşmaq üçün yenidən doğulmağın anlamıdır. Burada 4 ünsür və ruh, eləcə də dünyanın mizan-tərəzi üzərində qurulmağı da əks olunub".

"Xalçamızın üzərindəki Ay və Günəşin birgə fiquru çox nadir elementdir. Burada Tanrı kişi və qadının vəhdətində verilib. Onun kişi tərəfi Günəş, qadın tərəfi isə Aydır. Qitə məhv olduqdan sonra tarixin sonrakı dönəmlərində bu rəmzi işarələrin mənaları başa düşülmədiyindən, onların hər biri Allah kimi qəbul edilib və beləliklə, çoxallahlılıq meydana gəlib. Əslində Mular təktanrılıdırlar" — müsahibimiz bildirir.

Oğurlanmış xalçalar beynəlxalq axtarışla tapılaraq muzeyə qaytarılıb
© Sputnik / Kamal Almuradlı
Oğurlanmış xalçalar beynəlxalq axtarışla tapılaraq muzeyə qaytarılıb

O, əlavə edir ki, Mu qitəsinin rəmzi işarələri türkdilli xalqların əsas simvollarından birinə çevrilib, o cümlədən dövlət gerbimizdə də əks olunub.

Şəhərlər, ölkələr gəzən xalça öz ünvanına qayıdıb

Tarixə ekskurs təşkil etdiyindən və mifologiyaya söykəndiyindən biz bu xalçanı "uçan" adlandırmadıq. Muzey direktorunun sözlərinə görə, xəbərləri olmadan onun bu məkandan kənara çıxaraq min kilometr uzaqlara gedib-gəldiyi vaxt da olub: "Xalça qiymətli olduğundan, onu ələ keçirməkdən ötrü 1996-cı ildə muzeyə basqın edilmişdi. Oğrular bu sənətin biliciləri olduğundan, çoxsaylı qiymətli eksponatlar arasından yalnız üç xalça götürmüşdülər. Biri bu "Muğan" idi, ikisi isə "Qarabağ məktəbi"nə aid edilən xalçalar. Az vaxt ərzində onlardan ikisi ölkədən çıxarılmışdı. Beynəlxalq axtarışla tapılıb öz ünvanına qaytarıldı".

618
Teqlər:
Sürəyya Muğanlı, xalça, Muğan, Allah, sənət, muzey, tarix
Əlaqədar
Bakıda V Beynəlxalq Azərbaycan xalçası simpoziumu keçiriləcək
"Şekspir Xalçası"nın qalibi bəlli oldu
Xalça Muzeyində "Ailə günü"
Azərbaycan xalçasının vurğunu olan psixoanalizin banisi
Azərbaycan Xalça Muzeyi ətrafında qalmaqal
Qarabağ xalçaları tarixə qovuşur?
İnsan qanı dolu paketlər, arxiv şəkli

Xərçəng xəstələrinə ümid işığı: Yeni test sağ qalma şansını artıracaq

7
(Yenilənib 23:32 27.11.2020)
"Analiz Qalereyası" Amerikanın "Greil" şirkəti tərəfindən hazırlanıb. Test qanda molekulyar səviyyədə dəyişikliklər tapır və bu da xərçəngin aşkarlanmasına imkan verir.

BAKI, 28 noyabr — Sputnik. İngiltərənin Milli Səhiyyə Xidməti qandan 50 növ xərçəngin erkən əlamətlərini aşkar edən bir testi yoxlayacaq.

Sputnik Azərbaycan xarici mətbuata istinadla xəbər verir ki, "Qan Analizi Qalereyası" 165.000 xəstə üzərində test ediləcək. Əvvəlki tədqiqatlar diaqnozu çətin olan bir çox xərçəng növünü -  boyun, yumurtalıq və beyin xərçənglərini müəyyən edə bildiyini göstərmişdi.

Yeni testin effektiv olduğu sübut edilərsə, erkən mərhələlərdə xərçəng diaqnozu üçün geniş istifadə ediləcək. Bu, dördüncü mərhələdə xəstəliyin aşkarlanması halları ilə müqayisədə xəstələrin sağ qalma sürətini beş-on qat artıracaq.

"Analiz Qalereyası" Amerikanın "Greil" şirkəti tərəfindən hazırlanıb. Test qanda molekulyar səviyyədə dəyişikliklər tapır və bu da xərçəngin aşkarlanmasına imkan verir.

Milli Səhiyyə Xidməti sınaqların 2023-cü ilə qədər bitməsini planlaşdırır. Bu, 2024-2025-ci illərdə yeni qan testinin geniş yayılmasına imkan verəcək.

7
Teqlər:
İngiltərə, ABŞ, qan, test, xərçəng xəstəliyi
Netflix şirkətinin binası, arxiv şəkli

"Oskar" mükafatında yeni rekordçu ola bilər

5
(Yenilənib 23:25 27.11.2020)
Sofi Lorenin iştirak etdiyi "The Life Ahead" və Priyanka Çopranın rol aldığı "The White Tiger" filmlərinin də şansı olduğu vurğulanır

BAKI, 28 noyabr — Sputnik. "Netflix" 2021-ci ildə "Oskar" mükafatının təqdimetmə mərasimində "Ən Yaxşı Film" nominasiyaları üzrə yeni rekordçu ola bilər.

Sputnik Azərbaycan-ın verdiyi məlumata görə, "Netflix"in namizədləri arasında Aaron Sorkinin "The Trial of the Chicago 7" və Devid Finçerin "Mank", Nikol Kidmanın iştirakı ilə "Ma Rainey"s Black Bottom", Meril Stripin oynadığı "The Prom", Spayk Linin "Da 5 Bloods" filmləri və Corc Kluninin genişmiqyaslı "The Midnight Sky" layihəsi yer alıb.

Bundan əlavə, Sofi Lorenin iştirak etdiyi "The Life Ahead" və Priyanka Çopranın rol aldığı "The White Tiger" filmlərinin də şansı olduğu vurğulanıb.

Nəşrin yazdığına görə, əvvəlki rekord MGM ("Metro-Goldwyn-Mayer") kino şirkətinə məxsus olub.

5
Teqlər:
film, rekord, Netflix şirkəti, Oskar mükafatı
Azərbaycan hərbçiləri Kəlbəcərdə, arxiv şəkli

İşğaldan azad olunan Kəlbəcər şəhərində Azərbaycan bayrağı qaldırılıb - VİDEO

9
(Yenilənib 09:51 28.11.2020)
Azərbaycanın Kəlbəcər rayonu üçtərəfli bəyanatın şərtlərinə uyğun olaraq, noyabrın 25-də erməni işğalından azad edilib.

BAKI, 28 noyabr - Sputnik. İşğaldan azad olunan Kəlbəcər şəhərində Azərbaycan bayrağı qaldırılıb.

Sputnik Azərbaycan-ın xəbərinə görə, bu barədə Müdafiə Nazirliyi məlumat yayıb. Həmin möhtəşəm kadrları təqdim edirik.

9
Teqlər:
Azərbaycan bayrağı, Müdafiə Nazirliyi, Üçtərəfli bəyanat, Kəlbəcərin azad olunması