Qala Piri

Min beş yüz illik tarix gözümüzün önündə məhv olur

442
(Yenilənib 16:09 10.02.2017)
Mədəniyyət və Turizm Nazirliyindən məsələni diqqət mərkəzində saxladıqları bildirilsə də, hələlik ortada real iş yoxdur

İlham Əhmədov, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 10 fev — Sputnik. Ölkəmizin müxtəlif bölgələrində qədim alban tarixinin izini daşıyan məbədlər var. Onların bəziləri təmir olunaraq turistlərin ixtiyarına verilsə də, bir sıra alban abidələri baxımsız vəziyyətdədir.

Bərbad vəziyyətdə olan məbədlərin taleyi də sanki bir-birinə bənzəyir. Baxımsızlıq, uçub-tökülmək, məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalan bu abidələri qorumaq cəmiyyətin və dövlətin mənəvi borcudur. Lakin "dövlət tərəfindən qorunan" bu mədəniyyət nümunələrinin mühafizəsi heç də ürəkaçan deyil.

Oğuz rayonu ərazisindəki qədim alban məbədləri tarixə qovuşmaq üzrədir. Rayonun mərkəzində yerləşən, 6-cı əsrə aid alban məbədi yaxın vaxtlara qədər Oğuzda yaşayan udinlərin ibadət yeri idi. Ancaq son illər baxımsızlıqdan həmin abidə uçmaq təhlükəsi altındadır.

Baxımsızlıqdan uçub-tökülmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalan tarixi abidə
© Sputnik / Ilham Ahmadov
Baxımsızlıqdan uçub-tökülmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalan tarixi abidə

Məbədin divarları aşınıb, dam örtüyü bərbad vəziyyətdədir. Əslində, son 25 ildə abidə iki dəfə restavrasiya olunub. Birinci dəfə bərpa işləri aparılanda sadəcə dam örtüyü yenilənib, ikinci dəfə isə məbədin içəri hissəsini təmir ediblər. Ancaq kaş etməyəydilər. Çünki qədim tikilinin içərisində uçan divarlara suvaq vurulub və nəticədə məbədin tarixi görkəmindən əsər-əlamət qalmayıb.

Rayonda yerləşən digər alban məbədi "Qala Piri" adlanır. Bu gün məbəd ancaq uzaqdan ibadət yerini xatırladır. Məbədin içəri hissəsi isə tövlədən fərqlənmir. Ətrafda yaşayan sakinlər burada öz heyvanlarını saxlayırlar.

Bəzi hallarda isə təmir-bərpa işləri abidənin tarixi görkəminə ciddi zərər vurur
© Sputnik / Ilham Ahmadov
Bəzi hallarda isə təmir-bərpa işləri abidənin tarixi görkəminə ciddi zərər vurur

Baxımsızlıqdan bu məbədin də divarlarının bəziləri uçub, bəzilərində isə böyük çatlar yaranıb. Məbəddə mehrab yeri uçub və ilkin formasını itirib. Yerli sakinlər bildirirlər ki, 1992-ci ildə bu alban kilsəsini Azərbaycanın xristian udin icmasının mədəniyyət nümunəsi kimi bərpa etməyə başlayıblar. Amma sonra təmir dayandırılıb və məbədin binası indi daha surətlə dağılır, nəinki bərpa edilən dövrə qədər.

Qala Piri alban məbədinin hazırki vəziyyəti
© Sputnik / Ilham Ahmadov
"Qala Piri" alban məbədinin hazırki vəziyyəti

Kilsə təkcə dini ayinlərin icra yeri yox, həm də uzun illər müxtəlif bayramların, başqa kütləvi mərasim və tədbirlərin keçirilmə yeri olub. Bir zamanlar məbədlərin ətrafında bayram yarmarkaları təşkil olunardı və bütün ətrafdakı xristian və müsəlman əhali bir yerə toplanardı.

Bu gün isə abidənin arzuolunmaz vəziyyətdə olması ən çox yerli sakinləri narahat edir. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyindən məsələni diqqət mərkəzində saxladıqları bildirilsə də, hələlik ortada real iş yoxdur.

Qeyd edək ki, ümumilikdə Oğuz rayonu ərazisində 6 alban məbədi mövcuddur və həmin məbədlərin heç biri indiyədək tam tədqiq edilməyib.

© Sputnik / İlham Əhmədov
Təhlükə ilə üz-üzə qalan tarixi abidə

442
Teqlər:
baxımsız, udin, Oğuz, alban, abidə, kilsə, qədim, xristian, ibadət, rayon, müsəlman
Əlaqədar
İlham Əliyev Belçikada Xurşidbanu Natəvanın abidəsini ziyarət edib
"Moskvada Heydər Əliyevin abidəsi ucaldılmalıdır"
Erməni terrorçuya abidə qoyuldu
200 illik tarixi abidə ətrafında müəmma
Şəhərdə canlı abidələr dolaşacaq
Polşada sovet abidələri dağıdılacaq
İsraildə epdimioloji vəziyyət

İsraildə “Pfizer” vaksini vurulan 13 nəfər üz iflici olub

0
Ötən ilin 20 dekabr tarixində İsraildə yeni növ koronavirus (COVID-19) infeksiyasına qarşı kütləvi vaksinasiya prosesinə başlanılıb.

BAKI, 17 yanvar - Sputnik. İsraildə yeni növ koronavirus infeksiyasına qarşı “Pfizer” vaksini ilə peyvənd olunan 13 nəfər üz iflici olub.

“Report”un məlumatına görə, bu barədə “The Jerusalem Post” İsrail Səhiyyə Nazirliyinin hesabatına istinadən xəbər verib.

Nazirlik bildirib ki, üz iflici olanların sayı daha çox ola bilər.

Qeyd edək ki, ötən ilin 20 dekabr tarixində İsraildə yeni növ koronavirus (COVID-19) infeksiyasına qarşı kütləvi vaksinasiya prosesinə başlanılıb. İlk olaraq İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu peyvənd olunub.

0
Kürdəxanında çirkab sular

Kürdəxanıda çirkab suları dənizə axıdılır, nazirlik öz işini görür, nəticə isə yoxdur

7
(Yenilənib 20:12 17.01.2021)
Xəzər sahili ərazilərdə quraşdırılan bu qurğular sayəsində bu ərazilərdə dənizə çirkab su axıdılmır.

İradə Cəlilova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 17 yanvar — Sputnik. Bakının Sabunçu rayonu Kürdəxanı qəsəbəsində uzun illərdir ki, dənizə kanalizasiya suları axıdılır. Qəsəbə sakinlərinin sözlərinə görə, qəsəbədə kanalizasiya sistemi olmadığı üçün vətəndaşlar kanalizasiya sularının axıdılması üçün xüsusi qazılmış "şambo"lardan istifadə edir.

Adətən çirkab sular dənizə axıdılır. Bununla yanaşı Kürdəxanı və Pirşağı qəsəbələrində kanalizasiya sularının axıdılığı göllər də var. Bu problemin qarşısını almaq üçün qəsəbələrə kanalizasiya sistemi çəkilməlidir. Ötən il Bakı qəsəbələrinə kanalizasiya sisteminin çəkilməsi üçün qərar verilsə də, görünən odur ki, qeyd olunan qəsəbələrdə hələ heç bir iş görülməyib.

© Sputnik / Irade JELIL
Kürdəxanında çirkab sular

Memarlıq və İnşaat Universitetinin (AzMİU) dosenti Fərzəli Həsənov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, Bakı qəsəbələrinə kanalizasiya sisteminin çəkilməsi planda olsa da, yəqin ki, bundan sonra məsələyə birbaşa məsul olan qurum "Azərsu" ASC işğaldan azad edilmiş ərazilərdə müvafiq işlər görəcək. Bakı qəsəbələrinə kanalizasiya sisteminin çəkilməsi məsələsi hələ bir müddət qalacaq. Çünki bu gün əsas prioritet məsələ işğaldan azad edilmiş torpaqların bərpasıdır.

Onun sözlərinə görə, Pirşağıda Cənubi Koreya şirkəti tərəfindən kanalizasiya sularının təmizlənməsi ilə bağlı stansiya tikilir. Stansiya istifadə verildikdən sonra Mehdiabad, Ceyranbatan və s. yaxın qəsəbələrin kanalizasiya boruları həmin stansiyaya qoşulacaq.

© Sputnik / Irade JELIL
Kürdəxanında çirkab sular

F.Həsənov qeyd edib ki, kanalizasiya suları təmizləndikdən sonra dənizə axıdılmalıdır: "Qonşu Türkiyədə kanalizasiya suları təmizləndikdən sonra dənizə axıdılır. Kanalizasiya suyu o qədər təmizlənir ki, Azərbaycanda olsa, içməli sudan fərqləndirmək mümkün olmaz. Bu qədər təmizlənməsinə baxmayaraq, həmin sular xüsusi borularla dənizin daxilində 5 kilometr məsafəyə buraxılır".

Professor bildirib ki, içməli suyun bir litrində 1 qram, Xəzər dənizinin suyunun 1 litrində 13-15 qram duz var. Kanalizasiya suları təmizlənib dənizə axıdıldığı təqdirdə, dənizin suyunun tərkibinə təsir etmir. Təmizlənmədiyi halda isə kanalizasiya suyunun tərkibində olan zərərli maddələr dəniz suyuna qarışır. Belə olan təqdirdə həmin ərazilərin çimərlik kimi istifadə edilməsi sağlamlıq üçün təhlükəlidir.

© Sputnik / Irade JELIL
Xəzər dənizinin suyunun 1 litrində 13-15 qram duz var

"Çirkab sularının birbaşa təmizlənmədən dənizə axıdılması müxtəlif dəri, mədə-bağırsaq və s. xəstəliklərə səbəb olur. Vətəndaşlar sağlamlıqları üçün bu ərazilərdən çimərlik kimi istifadə etməməlidirlər", - deyə F.Həsənov bildirib.

Dövlət Ekoloji Təhlükəsizlik xidmətinin rəis müavini Ramal Bağırovun sözlərinə görə, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi 2007-ci ildən bu günə qədər 17 ədəd su təmizləyici qurğu quraşdırıb.

Bu problemin qalmasının səbəbi isə müvafiq ərazilərdə kanalizasiya sisteminin olmamasıdır. Dənizə açılan axar 2000-ci ildə çəkilib və keçən dövr ərzində mütəmadi olaraq monitorinqlər aparılıb, analizlər götürülüb. Nəticələr barədə "Azərsu" ASC-yə məlumat verilib.

© Sputnik / Irade JELIL
Kürdəxanında çirkab sular

Ekoloq Telman Zeynalovun fikrincə, çirkab və kanalizasiya sularının dənizə axıdılması insan sağlamlığı ilə yanaşı, Xəzərin biomüxtəlifliyi üçün də təhlükəlidir. Onun sözlərinə görə, Kürdəxanı ərazisində dənizə çirkab sularının axıdılmasına nəzarət yerli icra orqanları və Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyindədir. Belə ki, qurumlar həmin ərazilərdə mütəmadi olaraq monitorinqlər aparmalı, bu kimi vəziyyətləri açıqlamalı və müvafiq tədbirlər görməlidir.

Məsələ ilə bağlı "Azərsu" ASC ilə əlaqə saxlamaq mümkün olmadı. Ancaq qurumun rəsmisi Şöhrət Süleymanov yerli mətbuata açıqlamasında bildirib ki, bu ərazilərdə mərkəzləşdirilmiş kanalizasiya sistemi mövcud deyil: "Abşeron yarımadası üzrə Master Plana uyğun olaraq Pirşağı hövzəsi üzrə müasir standartlara uyğun bioloji tullantı su təmizləyici qurğusunun inşası aparılıb. Hazırda tamamlanma işləri aparılır".

© Sputnik / Irade JELIL
Dənizə açılan axar 2000-ci ildə çəkilib və keçən dövr ərzində mütəmadi olaraq monitorinqlər aparılıb, analizlər götürülüb

Qeyd edək ki, Xəzər dənizinə antropogen təsir göstərən axarların qarşısının alınması və çirkab suların təmizlənərək Xəzər dənizinə axıdılması məqsədilə Bilgəh, Mərdəkan, Novxanı, Buzovna, Sumqayıtın Xəzər sahili ərazilərində ETSN tərəfindən onlarla modul tipli lokal təmizləyici qurğu quraşdırılıb.

Xəzər sahili ərazilərdə quraşdırılan bu qurğular sayəsində bu ərazilərdə dənizə çirkab su axıdılmır.

7