İvon Botto

Repressiya aparatını "əridən" sevgi

1555
(Yenilənib 11:05 10.11.2016)
La Fayetdən Murğuzallıyadək uzanan yol, yaxud tarixə bələdçilik edən qadın...

Ayaz Yaşılyarpaq, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 10 noy — Sputnik. Son illər İmişlinin Murğuzalı kəndindəki bir həyət qapısı tez-tez döyülür. Bura həm Bakıdan, həm də Fransa, İran və başqa xarici ölkələrdən gələnlər olur. Azərbaycanın bu ucqar yaşayış məntəqəsində sadə həyat yaşayan 88 yaşlı qadın, artıq ulduza çevrilib. Barəsində xeyli məqalələr dərc olunub, verilişlər hazırlanıb, kitab yazılıb, hazırda film çəkilməkdədir.

Bu başıbəlalı qadının həyat hekayəsi maraqlı olmaqla yanaşı, son bir əsrdə dünyanın böyük bir parçasında baş verən mühüm ictimai-siyasi hadisələrə, xüsusilə İkinci Dünya Müharibəsinə işıq salır.

"Atam italyan, anam isə fransız olub"

Qəhrəmanımızın doğum tarixi və yeri, eləcə də valideynlərinin kimliyi Monako bələdiyyə idarəsi tərəfindən tərtib edilən şəhadətnamədə dəqiqliklə qeyd olunub: "4 iyul 1928-ci ildə Monakonun "Prince Albert" xəstəxanasında, saat 19.30-da İvon Botto adlı, cinsi qadın olan bir uşaq doğulub. Atası Jan Botto İtaliyada anadan olub, 38 yaşı var, fəhlədir. Anası Mari Anais Chatillard Parisdə anadan olub, 31 yaşı var, oteldə xadimədir".

  • İvon Bottonun uşaqlıq və gənclik illəri
    İvon Bottonun uşaqlıq və gənclik illəri
    © Sputnik / Kamal Almuradlı
  • Şəmməd və İvon
    Şəmməd və İvon
    © Sputnik / Kamal Almuradlı
  • İvon Botto-Şirməmmədova
    İvon Botto-Şirməmmədova
    © Sputnik / Kamal Almuradlı
  • İvon nənənin atas, ana və qardaşının dəfn olunduğu məzarlıq
    İvon nənənin atas, ana və qardaşının dəfn olunduğu məzarlıq
    © Sputnik / Kamal Almuradlı
  • İvon nənə doğmalarının məzarı başında
    İvon nənə doğmalarının məzarı başında
    © Sputnik / Kamal Almuradlı
  • İvon nənənin yaşadığı ev
    İvon nənənin yaşadığı ev
    © Sputnik / Kamal Almuradlı
  • Rəmziyyə Şirməmmədova nənəsi barədə çəkilən filmdə onun gənclik obrazını yaradıb
    Rəmziyyə Şirməmmədova nənəsi barədə çəkilən filmdə onun gənclik obrazını yaradıb
    © Sputnik / Kamal Almuradlı
  • İvon nənə barədə yazılmış məqalə və kitablar
    İvon nənə barədə yazılmış məqalə və kitablar
    © Sputnik / Kamal Almuradlı
  • İvon nənənin 7 övladı, 30 nəvəsi, 28 nəticəsi var
    İvon nənənin 7 övladı, 30 nəvəsi, 28 nəticəsi var
    © Sputnik / Kamal Almuradlı
1 / 9
© Sputnik / Kamal Almuradlı
İvon Bottonun uşaqlıq və gənclik illəri

İvonun atası İtaliyada yaradılan Kommunist Partiyasının fəal üzvü olub. Mussoloninin faşist partiyası hakimiyyətə gələndən sonra o, gözlənilən təqib və təhlükələrdən yayınmaq üçün bir müddətlik ölkəsini tərk etməli olub. Fransanın Annesi şəhərində özünə sığınacaq tapan Jan, barda işləyən, himayəsində 1 yaşlı oğlu olan dul qadınla ailə qurur.

Həyat şəraiti çətin olduğundan, onlar bir müddət Monakoda yaşayırlar. İvon da elə burada olarkən doğulub. 1931-ci ildə Botto ailəsi Fransanın Passi şəhəri yaxınlığındakı La Faye kəndinə köçür.

"Mən çox yaxşı ibtidai təhsil almışdım. Parisə gedib ali təhsil almağıma valideynlərim razı olmadı. 1943-cü il, müharibənin ən şiddətli dövrü idi…", — deyir.

Fransanın azadlığı üçün vuruşmuş azərbaycanlı

İkinci Dünya Müharibəsində Fransa eyni vaxtda həm Almaniyanın, həm də İtalyanın hərbi müdaxiləsinə məruz qalmış, ölkə parçalanmışdı. Bottoların yaşadığı Ot-Savua departamentinə əvvəlcə italyan, ardınca isə alman ordusu daxil olub.

İvon nənə küçələrindən keçən hərbi maşınları, əsgərlərin bostanlarından tərəvəz yığmağını indi də xatırlayır: "Belə şəraitdə də idarə və müəssisələr, məktəblər, kinoteatrlar, dükanlar işləyirdi. Hərbçilərin dinc əhali ilə işi yox idi. Yalnız partizanlara kömək edənlərə, onları evində gizlədənlərə divan tutulurdu".

Bu dövrdə yaranan, Alp və Mon Blan dağlarında düşərgə quran, Böyük Britaniya hökumətinin silah-sursatla, yerli əhalinin isə qida ilə təchiz etdiyi Milli Müqavimət Hərəkatının sıraları genişlənməkdə idi. Fransız partizanların arasında faşistlərin əsir düşərgələrindən qaçmış xeyli sayda əcnəbi, o cümlədən azərbaycanlılar da vardı. 16 yaşlı qızın ağlına da gəlməzdi ki, bircə il sonra bu partizanlardan biri onun həyatını büsbütün dəyişəcək.

Həmin partizanın Fransa torpağına gəlib çıxmasının da qəribə tarixçəsi var. Şəmməd Şirməmmədov 1921-ci ildə İmişli rayonunun Murğuzallı kəndində doğulub. 1939-cu ilin mayında hərbi xidmətə çağırılıb. Evə yollanacağı gün — iyunun 22-də müharibə başlayır və onun xidmət etdiyi Rava Ruska şəhəri almanlar tərəfindən tutulur. Bir müddət o, əsir düşərgəsində saxlanılır.

Almanlar sovet torpağından çıxarılmağa başlanılanda əsirlər başqa yerə köçürülür. Şəmməd və daha bir neçə azərbaycanlının daxil olduğu "325-ci düşərgə"dəki əsirlər 1944-cü ilin fevralında qatarla İtaliyaya yola salınır.

Amma azərbaycanlılar, habelə daha bir neçə fransız və belçikalı əsir aparıldıqları vaqondan deşik açaraq Fransa ərazisində özlərini hərəkətdə olan qatardan yerə atırlar. Bir neçə gün sonra onlar fransız partizanlarla rastlaşır və Müqavimət Hərəkatının tərkibində faşistlərə qarşı vuruşa başlayırlar.

Sevginin dili olmurmuş…

İvon nənə tanışlıqları barədə danışır: "Müharibə bitəndən sonra Şəmməd, həmkəndlisi Ayaz və daha 6 nəfər bizə yaxın olan silah zavodunda işə düzəlmişdi. Atam da bu zavodda işləyirdi. Bir gün onları evimizə qonaq dəvət etdi. Şəmmədlə tanışlığımız da buradan yarandı".

Bundan sonrakı vaxtlarda da keçmiş partizanlar tez-tez bu evin qonağı olurlar. Nənə deyir ki, ölkələrinin azadlığı üçün vuruşduqlarından ailəsi bu gənclərə xüsusi qayğı ilə yanaşıb: "Evimizdə geniş stol açılırdı. Hamımız onun arxasında əyləşib yeyib-içir, şirin söhbət edirdik. Anam onların çirkli paltarlarını yuyur, ütüləyirdi".

Bir müddət sonra Şəmməd özündən 7 yaş kiçik olan gənc qıza vurulur. "Etiraf edim ki, mən ona ərə getmək istəmirdim, anam təkid etdi. O, fransızca yaxşı danışa bilmirdi. Amma demə heç sevginin dili olmurmuş. Çox yaxşı adam idi. Toyumuz 1947-ci ildə elə bizim evdə oldu. Üstündən az keçəndən sonra məni götürüb Vətəninə gətirdi".

"Ərimi sürgündən güclə qurtardım"

Onlar düz iki ay yük vaqonunda yol gəlirlər. Ölkələrdən, şəhərlərdən keçirlər. Bəzi yerlərdə dəmir yolu xətləri dağıldığından, qatar günlərlə dayanır, yolun bərpa edilməyini gözləyirlər.

"Düz 55 vaqon dolusu adam idi. Moskvaya çatan kimi bir neçə nəfər istisna olmaqla, onların hamısı sürgün olundu. Əsir düşmüş, başqa ölkədə sığınacaq tapmış adamlara xain kimi yanaşırdılar".

İvon nənə deyir ki, onun ərini də Sibirə sürgün edəcəklərmiş. Amma gənc qadın sovet komissarına yalvarıb ərinin buraxılmağını, bu mümkün olmazsa, onunla bir yerdə sürgünə göndərilməyini xahiş edib. Bu böyük sevgi totalitar rejimin repressiv aparatını da susdura bilib — onlar sərbəst buraxılıblar.

Sovet hökuməti ananın qızı ilə görüşünə icazə verməyib

Demə görəcəkli günlər qabaqda imiş. Gənc qadın sanki sehrli xalat geyinib bir əsr keçmişə düşmüşdü. Qaradonlu dəmir yolu vağzalından Murğuzallı kəndinə kələ qoşulmuş araba ilə gedirlər. Kərpicdən tikilən, döşəməsi olmayan, çıraqla işıqlandırılan, çır-çırpı ilə qızdırılan bir evdə yaşamağa başlayırlar.

Bu da kommunizm "cənnətməkanı": gecələrin zülmət qaranlığında çaqqal ulartısının başına götürdüyü, qışda palçığın dizə çıxdığı, yayın istisində ağcaqanadların "at oynatdığı", tibb məntəqəsinin olmadığı, səhranı xatırladan bir yer…

"Şəmməd elə kənddə həkim, xəstəxana olmama səbəbindən öldü. Qəfil özünü pis hiss etdi. Heç bilmədik dərdi nədir. Vəziyyəti ağırlaşanda qohumları onu ən yaxında olan həkimxanaya apardılar, iki gün sonra cənazədə qayıtdı", — İvon nənə danışır.

Yad yerdə bir yaşlı uşaqla tək qalan qadın öz ölkəsinə qayıtmaq istəyir. Amma onun qarşısında şərt qoyulur: "Uşağı özünlə apara bilməzsən. Çünki o, sovet vətəndaşıdır".

Ana övladından ayrılmaq istəmir və zorən bu ölkədə yaşamalı olur. Onu qarşıda məşəqqətli illər gözləyirdi: "Məktəbdə xadimə işinə düzəlmişdim. Eyni vaxtda kolxoza üzv olub pambıq becərirdim. Məktəbə də, sahəyə də uşaqla gedirdim. Aclıq illəri idi, doyunca yeyəcək qədər çörəyimiz olmurdu. İçməli suyu çaydan güyümlə kürəyimizdə daşıyırdıq".

İvon nənənin deməsinə görə, anası onu görmək üçün bu ölkəyə gəlmək istəyib, dəfələrlə sovet rəhbərliyinə müraciət edib. Amma ölkənin sirri dağılmasın deyə ananın qızı ilə görüşünə icazə verilməyib: "Biz yalnız məktublaşa bilirdik, şəkil çəkdirib bir-birimizə göndərirdik. Anam "posılka"da uşağım üçün geyim, oyuncaq əşyalar, məktəb ləvazimatları və kitablar göndərirdi. Deyim ki, ayaqda qalmağımda bu yardımlar böyük rol oynayıb".

İvon nənə 1964-cü ildə atasının, 1978-ci ildə anasının, 1989-cu ildə isə qardaşının ölüm xəbərini aldığını söyləyir: "Bu xəbərlərin hamısı məktubla bildirilib. Ailə üzvlərimin heç biri ilə görüşmək mənə müyəssər olmadı. Doğulduğum yerə ayağım bir də 66 ildən sonra- 2011-ci ilin oktyabrında dəydi".

"Kəbin kağızında adım "Aminə" qeyd olunub"

Şəmmədin ölümündən 4 il sonra İvon xanım mərhum ərinin əmisi oğlu Şirməmmədlə ailə qurub və ondan da 6 uşağı olub. 2015-ci ilin martında həmin əri də vəfat edib. İvon nənənin 7 övladı, 30 nəvəsi və 28 nəticəsi var. Nəvələrindən biri — Rəmziyyə Şirməmmədova, nənəsinin barəsində çəkilən filmdəki yeniyetməlik illərinin rolunu ifa edir.

O, bura gələn vaxtdan müsəlmanlığı qəbul etdiyini deyir: "Biz kəndə gecə gəlib çıxmışdıq. Səhər açılan kimi məni axundun yanına apardılar, müsəlmanlığı qəbul etdim və şəriət qaydalarına uyğun kəbinimiz kəsildi. Hətta adımı da dəyişdirib "Aminə" qoymuşdular. Amma bu adla çağıran olmadı məni".

Ailə üzvləri deyirlər ki, daha çox onun duası eşidilir, nəziri qəbul olunur. Buna görə də işi düyünə düşənlər "Allahın əziz bəndəsinin" üstünə qaçırlar.

Nənə burada 4 dəfə ev tikdiklərini bildirir. Sonuncu evləri 2010-cu ilin təbii fəlakətində qəzalı vəziyyətə düşdüyündən dövlət hesabına yenisi ilə əvəzlənib.

Torpaq torpağa qarışıb (epiloq)

İvon nənə Fransaya səfərindən qayıdanda özü ilə torpaq gətiribmiş. Amma onu evdə çox saxlamayıb: "Dedilər bunun düşər-düşməzi olar. Bir də istəmədim ki, doğma torpağım da bağlı yerdə, əsir kimi qalsın. Tökdüm həyətə, torpaqlarım bir-birinə qarışdı…".

1555
Teqlər:
İvon nənə, Murğuzalı, İkinci Dünya Müharibəsi, İmişli, İran, İtaliya, Fransa, Azərbaycan
Əlaqədar
"Mel"in köçürdüyü gəlinlər artıq nənə olublar...
Çörəyi "daşdan çıxan" adam və ya azərbaycanlı "Rembo"
Tale onların üzünə heç gülmədi...
73 il canında qəlpə "bəsləyən" insan
Arzularını kişi sənətinə qurban vermiş Arzu
Ona rayonda "təqaüdçülərin anası" deyirlər
Əllərində smartfonlar olan gənclər, arxiv şəkli

Alternativ kanallar: daha çox imkanın olması hava-su kimi əhəmiyyətlidir

23
(Yenilənib 18:15 19.10.2020)
Texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, həyatda həmişə alternativ olmalıdır. Deyək, əgər dünyada hər bir məsələ internetə bağlanıbsa, bu halda istənilən bir ciddi internet problemi müasir sivilizasiyanın süqutuna apara bilər.

Amerikanın məşhur fantast yazıçısı Rey Bredberinin bir hekayəsində bir-biri ilə çarpışan iki ölkənin texnoloji qarşıdurması əks olunub. Uzun sürən müharibədə hər gün bir yeni silah icad olunsa da, qarşı tərəf tezliklə daha yenisini yaradırmış. Beləliklə, çarpışma heç vaxt bitmirmiş. Hər yeni texnologiya başqa birisinin ərsəyə gəlməsinə səbəb olurmuş. Beləliklə, bütün köhnə biliklər də unudulurmuş.

Həyatda həmişə alternativlər olmalıdır

Günlərin bir günü bir şəxs köhnə dədə-baba qaydasına qayıtmağa qərar verir. Adi kağızda klassik metodla hesablama aparır. Onun bu yanaşması yaşadığı ölkənin rəhbərliyində bir şok yaradır, çünki artıq heç kim hesablamanı kalkulyatorsuz apara bilmirmiş. Yəni bütün inkişaf mərhələsini keçəndən sonra insanlar yenidən sadə bir qaydaya üz tutmalı olurlar, çünki irəli getməyə yer qalmır.

Rey Bredberinin hekayəsi, əslində, daha ciddi problemi ortaya qoyub. Texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, həyatda həmişə alternativ olmalıdır. Deyək, əgər dünyada hər bir məsələ internetə bağlanıbsa, bu halda istənilən bir ciddi internet problemi müasir sivilizasiyanın süqutuna apara bilər. İnternetə alternativ hər hansı informasiya kanalı varmı? Bəli, hələ var.

Ənənəvi şəhər telefonları informasiya ötürülməsində yararlı bir vasitədir

Məsələn, radio və televiziya siqnalları hələ də köhnə qayda ilə ötürülür. İnternet olmadan belə ölkənin istənilən yerində radionu dinləmək və ən azı yerli kanallara pulsuz baxmaq olur. Bəzi aparatların köməyi ilə pul ödəyib internetsiz, peyk vasitəsilə gələn televiziya siqnallarının köməyi də kanallara baxmaq, məlumat almaq olur.

Köhnə ənənəvi şəhər telefonları informasiya ötürülməsində yararlı bir vasitədir. İşıq da sönsə, internet də qırılsa, ona heç bir təsiri olmur. İşlədiyi kimi işləyir, əgər qarşı tərəfdə də belə bir telefon varsa, rahatlıqla pul ödəmədən danışmaq olur.

Texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, nədənsə hələ də “köhnə”, bəlkə də yararsız kimi görünən bir çox vasitə hələ də praktik xeyir gətirməkdədir. “İnternetdə hər şey var, nəyisə yaddaş kartında saxlamaq nəyə lazım” deyənlərin bir çoxu hərdən ehtiyac duyulan bir məlumatı tapa bilmir. Bu gün bu kitab, film və ya digər informasiya açıq mənbədə var, sabah isə kiminsə tələbi ilə yığışdırıla da bilər.

Ailə şəkillərindən tutmuş şəxsi yazı-pozusuna kimi hər bir məlumatı internetdə saxlayan nə qədər insan var. Əvvəl bu şəkillər üçün albom alardıq, xüsusi səliqə ilə düzərdik. Hətta əsgərlikdən nə qədər gözəl albom gətirənlər var. Hərbi qulluğun son 6 ayını məhz bu işə sərf edərmişlər. İndisə hər nəyimiz varsa, vermişik “quql”un ixtiyarına. Açar cansız bir süni intellektin, axtarış sisteminin əlindədir, hara istəsə, ora da fırladacaq. Qapada da bilər, aça da.

Həmin texnologiya tam itmir, bir çoxu hələ də yaşamaqda davam edir

Deyirlər, “ehtiyatlı oğulun anası ağlamaz”. Yəni hər bir çətin durum üçün bir ehtiyat variantının olmalıdır. Ən çətin iş məlumatı qoruyub saxlamaq olub, çünki haraya yerləşdirsən belə, həmin sərt disk yanıb sıradan çıxa bilər. Adi disklər bəlkə də kompüterin yaddaş kartından daha etibarlı qoruyurlar məlumatı. Hətta özünün DVD diskinə 100 il təminat verən şirkət də var. Kifayət qədər bahalı olsa da, informasiya itmir.

Əslində, ehtiyat variantları, alternativlər bizim həyatımızı olduqca zənginləşdirir. Hər yeni texnologiya köhnəsini sırada çıxara bilər, amma həmin texnologiya tam itmir, bir çoxu hələ də yaşamaqda davam edir. Bunun yüzlərlə nümunəsini görürük. Hazırda dünya yeni enerji mənbələri axtarır, istehsal edilən avtomobillərin artıq tam elektrik enerjisi ilə çalışacağını proqnozlaşdırılır. Neft-qaz erasının bitəcəyini iddia edənlər də az deyil. Amma bütün bunlar bir əlavə ehtiyat variantı kim hələ uzun müddət bəşəriyyətə xeyir verə biləcəklər.

Dünyada ən böyük enerji ehtiyatı isə məhz daş kömür formasında toplanıb. Bəli, bu gün müasir şəhəri onunla qızdırmağa icazə yoxdur, amma bu enerji forması bizim sivilizasiyanı hələ uzun müddət məhv olmaqdan xilas edə bilər. Hələ neçə əsr onu yerin altında çıxarmaq imkanı var. Hələ də daş kömürdən dünya iqtisadiyyatında geniş istifadə edilir.

Braziliyada ən dəbdə olan yanacaq növü texniki spirtdir. Həm ekoloji təmizdir, həm də ondan avtomobillərin bir çoxu yararlanır. Həm istehsalı böyükdür, həm də hara gedəcəyi məlumdur. Deməli, dünyada baş verə biləcək neft-qaz böhranı bu ölkə üçün elə də təhlükəli deyil.

Müharibə dövründə alternativlərin qiyməti birə on artır

Vinil valların dövranı çoxdan bitib, amma hələ də onları sifariş edən, aparatını alıb musiqini dinləyən nə qədər insan var. Səbəbini özləri də bilmirlər bəlkə də. Ya deyək, kimi dindirsən, deyəcək kənd təsərrüfatında artıq yalnız və yalnız texnikadan istifadə edilir. Nə ata, nə eşşəyə yer yoxdur. Amma bu heç də belə deyil. Bir çox kiçik təsərrüfatda hələ də atdan yararlanırlar, çünki iri texnika saxlamaq həm bahadır, həm də problemli. Bunun benzini var, texniki qulluğu. 5 hektardan az olan fermer təsərrüfatında elə atdan istifadə daha məqsədəuyğundur. Dağ ərazilərində, texnika və avtomobillərin keçə bilmədiyi yerlərdə at da, eşşək də işə yarayır. Benzin və ya detalların olmadığı şəraitdə bir qədər otla işi yola vermək olar.

Müharibə dövründə alternativlərin, hər hansı bir əlavə variantların qiyməti birə on artır. Döyüş zonasında həm müvəqqəti, həm də daimi sülhə nail olmaq olar, amma informasiya müharibəsində atəşkəs olmur. Hamı deyir, daha vacibi internet və sosial şəbəkədir, burada gərək döyüşəsən. Əlbəttə, internetin imkanları olduqca yüksəkdir, amma bəzən internetin çatmadığı yerlərdə kiçik bir yerli radiostansiya əhəmiyyət kəsb edir. Elə Azərbaycanın özündə çoxlu peyk antenası var. Nə qədər insan bu alternativ informasiya kanalından yararlanır.

Azərbaycana bu gün hətta “dolma müharibəsində” belə qalib olmaq asan deyil

Axı, İsveçin də, Danimarkanın da xeyli kiçik şəhəri var. Bunların bir çoxunda heç Azərbaycanın varlığından xəbəri olmayan yüzlərlə insana lap elə yerli qəzet vasitəsilə ölkəmiz barədə faydalı bir məlumat vermək özü də bir qəhrəmanlıqdır. Qəzeti, radiosu, televiziyası hələ də məlumat ötürülməsində böyük əhəmiyyət daşıyan yüzlərlə ölkə var. Hər ölkənin kitabxanasına yerli dildə Azərbaycan barədə 10-15 kitab verə bilsək, xaricdə təhsil alan hər azərbaycanlı tələbə öz ölkəsi və Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən ara-sıra 5-10 kəlmə danışa bilsə, informasiyanın çatdırılmasında irəli gedə bilərik. Görə biləcəyin kiçik bir işi bacarsan, deməli ümumi prosesdə qalib gələ bilərik.

Erməni tərəfi artıq əsrləridir hər bir alternativ kanaldan informasiya ötürməklə məşğuldur. 300 növ dolması olan Azərbaycana bu gün hətta “dolma müharibəsində” belə qalib olmaq asan deyil. Hələ sovet dönəmində “Aşpaz müsabiqəsinə gəlmişik” adlı erməni filmində dolma ilə bağlı yaddaqalan bir epizod nəzər çəkir. Moskvaya yarışmaya gələn erməni aşpazları məhz dolma bişirir və vaxtında onu jüriyə verə bilmirlər. Yer tutmasalar da, dolmanın çox dadlı olması ilə bağlı xeyli tərif eşidirik. Yəni hələ 1977-ci ildə ekrana çıxan bu film Sovet İttifaqının hər yerini gəzmişdi. Gəl, bundan sonra sübut elə ki, dolma türk mənşəli sözdür və Azərbaycanda daha dadlısı bişirilir.

Hər bir mümkün ehtiyat kanalları ilə məlumat ötürməyi bacarmalıyıq. Məlumatın yalnız Facebook və ya Twitter-lə ötürüldüyünü düşünmək doğru deyil. Hərtərəfli ehtiyat sistemləri, alternativ kanallar olmalıdır. İnformasiyanın ötürülməsində daha çox imkanın olması hava-su kimi əhəmiyyətlidir. Bu baxımdan daha çox çalışmağa ehtiyac duyulur.

23

Ordumuz tarix yazır, Baş Prokurorluq sənəd - bu günlər kitablara düşəcək

70
(Yenilənib 00:52 20.10.2020)
Münaqişənin siyasi həllində maraqlı olmayan Ermənistan 27 il ərzində təmas xəttində hərbi təxribatlarını davam etdirib

BAKI, 19 oktyabr - Sputnik. 1987, 1992-94-cü illər ərzində Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü və etnik təmizləmələr nəticəsində Azərbaycan Respublikasının ərazisinin 20% torpaqları, Dağlıq Qarabağ və ətrafındakı 7 rayon zəbt edilmiş, 20000 azərbaycanlı öldürülmüş, 50000 nəfər əlil olmuş, 4000 nəfər itkin düşmüş, 1000000 azərbaycanlı yaşadıqları yerlərdən qovularaq qaçqın olmuşlar.

Sputnik Azərbaycan bildirir ki, bu barədə Azərbaycan Baş Prokurorluğunun yaydığı məlumatda deyilir.

Məlumatda vurğulanır ki, BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən erməni silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən dərhal və qeyd-şərtsiz tamamilə çıxarılması və didərgin düşmüş əhalinin öz yerlərinə qaytarılması barədə 1993-cü ildə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələr qəbul etməsinə baxmayaraq, hazıradək Ermənistan tərəfindən icra edilməmişdir.

Münaqişənin siyasi həllində maraqlı olmayan Ermənistan 27 il ərzində təmas xəttində davam edən hərbi təxribatlarına davam etmiş, nəticədə 2020-ci ilin sentyabr ayının 27-də növbəti dəfə Azərbaycanın təmas xətti boyunca əhalinin məskunlaşdığı əraziləri atəşə tutaraq, münaqişənin gərginliyinə səbəb olan işğal siyasətini bir daha təsdiq etmişdir.

Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edilən yaşayış məntəqələri, onların daxil olduğu rayonları və işğaldan azad edilmə tarixi:

1. Qaraxanbəyli kəndi (Füzuli rayonu, 27.09.2020)
2. Qərvənd kəndi (Füzuli rayonu, 27.09.2020)
3. Kənd Horadiz (Füzuli rayonu, 27.09.2020)
4. Yuxarı Əbdürrəhmanlı kəndi (Füzuli rayonu, 27.09.2020)
5. Böyük Mərcanlı kəndi (Cəbrayıl rayonu, 27.09.2020)
6. Nüzgar kəndi (Cəbrayıl rayonu, 27.09.2020)
7. Suqovuşan kəndi (Tərtər rayonu, 03.10.2020)
8. Talış kəndi (Tərtər rayonu, 03.10.2020)
9. Mehdili kəndi (Cəbrayıl rayonu, 03.10.2020)
10. Çaxırlı kəndi (Cəbrayıl rayonu, 03.10.2020)
11. Aşağı Maralyan kəndi (Cəbrayıl rayonu, 03.10.2020)
12. Şəybəy kəndi (Cəbrayıl rayonu, 03.10.2020)
13. Quycaq kəndi (Cəbrayıl rayonu, 03.10.2020)
14. Aşağı Əbdürrəhmanlı kəndi (Füzuli rayonu, 03.10.2020)
15. Cəbrayıl şəhəri (Cəbrayıl rayon mərkəzi, 04.10.2020)
16. Karxulu kəndi (Cəbrayıl rayonu, 04.10.2020)
17. Şükürbəyli kəndi (Cəbrayıl rayonu, 04.10.2020)

18. Çərəkən kəndi (Cəbrayıl rayonu, 04.10.2020)
19. Daşkəsən kəndi (Cəbrayıl rayonu, 04.10.2020)
20. Horovlu kəndi (Cəbrayıl rayonu, 04.10.2020)
21. Mahmudlu kəndi (Cəbrayıl rayonu, 04.10.2020)
22. Cəfərabad kəndi (Cəbrayıl rayonu, 04.10.2020)
23. Yuxarı Maralyan kəndi (Cəbrayıl rayonu, 04.10.2020)
24. Decal kəndi (Cəbrayıl rayonu, 04.10.2020)
25. Şıxalıağalı kəndi (Cəbrayıl rayonu, 05.10.2020)
26. Sarıcalı kəndi (Cəbrayıl rayonu, 05.10.2020)

27. Məzrə kəndi (Cəbrayıl rayonu, 05.10.2020)
28. Hadrut qəsəbəsi (Xocavənd rayonu, 09.10.2020)

29. Çaylı kəndi (Tərtər rayonu, 09.10.2020)
30. Yuxarı Güzlək kəndi (Füzuli rayonu, 09.10.2020)
31. Qışlaq kəndi (Füzuli rayonu, 09.10.2020)
32. Gorazıllı kəndi (Füzuli rayonu, 09.10.2020)
33. Qaracallı kəndi (Cəbrayıl rayonu, 09.10.2020)
34. Süleymanlı kəndi (Cəbrayıl rayonu, 09.10.2020)
35. Əfəndilər kəndi (Cəbrayıl rayonu, 09.10.2020)
36. Sur kəndi (Xocavənd rayonu, 09.10.2020)
37. Qaradağlı, (Füzuli rayonu, 14.10.2020)
38. Xatunbulaq, (Füzuli rayonu, 14.10.2020)
39. Qarakollu, (Füzuli rayonu, 14.10.2020)
40. Bulutan, (Xocavənd rayonu, 14.10.2020)
41. Məlikcanlı, (Xocavənd rayonu, 14.10.2020)
42. Kəmərtük, (Xocavənd rayonu, 14.10.2020)

43. Təkə, (Xocavənd rayonu, 14.10.2020)
44. Tağaser, (Xocavənd rayonu, 14.10.2020)
45. Arış, (Füzuli rayonu, 15.10.2020)
46. Doşulu, (Cəbrayıl rayonu, 15.10.2020)
47. Edişə, (Xocavənd rayonu, 15.10.2020)

48. Düdükçü, (Xocavənd rayonu, 15.10.2020)
49. Edilli, (Xocavənd rayonu, 15.10.2020)
50. Çiraquz, (Xocavənd rayonu, 15.10.2020)
51. Xırmancıq, (Xocavənd rayonu, 16.10.2020)
52. Ağbulaq, (Xocavənd rayonu, 16.10.2020)
53. Axullu, (Xocavənd rayonu, 16.10.2020)
54. Qoçəhmədli, (Füzuli rayonu, 17.10.2020)
55. Çimən, (Füzuli rayonu, 17.10.2020)
56. Cuvarlı, (Füzuli rayonu, 17.10.2020)
57. Pirəhmədli, (Füzuli rayonu, 17.10.2020)

58. Musabəyli, (Füzuli rayonu, 17.10.2020)
59. İşıqlı, (Füzuli rayonu, 17.10.2020)
60. Dədəli, (Füzuli rayonu, 17.10.2020)
61. Füzuli şəhəri, (Füzuli rayon mərkəzi, 17.10.2020)
62. Soltanlı, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
63. Əmirvarlı, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
64. Maşanlı, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
65. Hasanlı, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
66. Alıkeyxalı, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
67. Qumlaq, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
68. Hacılı, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
69. Göyərçin Veysəlli, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
70. Niyazqulular, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
71. Keçəl Məmmədli, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
72. Şahvəlli, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
73. Hacı İsmayıllı, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)
74. İsaqlı, (Cəbrayıl rayonu, 19.10.2020)

70
Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin binası

MN: Qubadlı-Zəngilan istiqamətində döyüşlər davam edir

5
(Yenilənib 07:58 20.10.2020)
Fizuli rayonu istiqamətində əks-hücuma keçən düşmən bölmələrindən birinin 30 nəfər şəxsi heyəti Azərbaycan Ordusunun atəşi nəticəsində darmadağın edilib.

BAKI, 20 oktyabr - Sputnik. Oktyabrın 19-u gün ərzində və 20-ə keçən gecə cəbhənin Ağdərə-Ağdam, Füzuli-Hadrut-Cəbrayıl və Qubadlı-Zəngilan istiqamətlərində müqavimət göstərməyə cəhd edən düşmənə qarşı döyüş əməliyyatları müxtəlif intensivliklə davam edib. Düşmən müdafiə mövqelərimizi atıcı silahlar, minaatanlar və toplardan atəşə tutub. Bu barədə Sputnik Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinə istinadən məlumat verir.

Azərbaycan Ordusu tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətlər nəticəsində cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində düşmənin canlı qüvvəsi, 2 ədəd T-72 tankı, 4 ədəd BM-21 “Qrad” YARS, 1 ədəd D-30 haubitsa topu və 5 ədəd avtomobil texnikası məhv edilib və sıradan çıxarılıb.

Qoşunlarımız bütün cəbhə boyu əməliyyat şəraitinə nəzarət edir.

Eyni zamanda məlum olub ki, Azərbaycan Ordusunun endirdiyi artilleriya zərbələri nəticəsində Ermənistan silahlı qüvvələrinin 1-ci motoatıcı alayının müdafiə sahəsində düşmən bölmələrinin şəxsi heyəti arasında çoxlu sayda ölən və yaralanan olub. Alayın 1-ci motoatıcı taborunun şəxsi heyəti və döyüş texnikası tamamilə sıradan çıxarılıb. Alay komandirinin müavini Hovik Melkumyan, digər vəzifəli şəxs Qor Mirzoyan, həmçinin alayın müdafiə zolağında mövqe tutan xüsusi təyinatlı bölmənin komandiri kapitan Vahab Asetryan da zərərsizləşdirilib.

Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi tədbirlər nəticəsində 2-ci motoatıcı alayın müdafiə sahəsində düşmənin bir bölməsi döyüş mövqelərini tərk edərək geri çəkilib.

5-ci motoatıcı alayın müdafiə sahəsində düşmən bölmələrinin şəxsi heyəti arasında çoxlu sayda ölən və yaralanan var. Yaralılar arasında bölük komandiri Norik Ağakelyanın da olduğu bildirilir.

18-ci motoatıcı diviziyasının müdafiə zolağında yerləşdirilən muzdlulardan ibarət “Legion” dəstəsi və ehtiyatdan çağırılmış hərbi vəzifəlilər döyüşlərdə iştirak etməkdən imtina edib. Məlum olub ki, ağır itkilərə məruz qalan bu dəstələr onlara tapşırılmış müdafiə sahələrində tab gətirməyərək kütləvi şəkildə fərarilik edir.

Bundan əlavə, 10-cu dağatıcı diviziyanın müdafiə zolağına gətirilmiş kəşfiyyat bölüyü də canlı qüvvə baxımından itkilərə məruz qalıb. Şəxsi heyətin üçdə ikisini itirən bölmə mövqeləri ataraq geri çəkilməyə məcbur edilib.

Fizuli rayonu istiqamətində əks-hücuma keçən düşmən bölmələrindən birinin 30 nəfər şəxsi heyəti Azərbaycan Ordusunun atəşi nəticəsində darmadağın edilib.

246-ci alayın müdafiə sahəsində alay komandiri polkovnik Tatul Ğazaryan, alay komandirinin müavini Armen Ohanyan və 3-cü taborun komandiri də xüsusi tədbirlər nəticəsində zərərsizləşdirlib.

5
Mövzu:
Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə