Nəriman Həsənzadə, xalq şairi

"Yeganə qəbul etmədiyim qanun qadının ölməsidir"

1040
(Yenilənib 18:34 20.05.2016)
Gözlərində qəribə bir kədər var. Danışdıqca uzaqlara baxır, susur, daha çox anasını xatırlayır, sonra vaxtsız itirdiyi Sarasını. Barışmaq istəmir onların itkisi ilə, üsyan edir ürəyində. Amma susur...

İradə Cəlil, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 20 may — Sputnik. Həyat dediyin nədir ki? Gözünü yumub-açırsan, bitir. Amma bu göz qırpımına elə bir həyat yaşayırsan ki, başqaları baxıb həsəd aparır. İçin özünü yandırır, çölün özgəni. Sən yeməyə çörək tapmayanda yaxın durmayanların, tək-tənha qaldığında əlindən yapışmayanların, sonra bir gün qapında növbəyə dayanır "qohumunam" deyə…

Susursan "Allahım, nə gözəl, mənim də qohumlarım varmış, qoy olsunlar" deyirsən. Səsini də çıxarmırsan onlara qarşı. Təki olsunlar deyə. Təki tək olmayasan deyə. Hər kəs yerində qalır, hər kəs istədiyini alır. Sən isə yenə böyük evində təksən. 

Bəlkə, daha tənha deyilsən, "qohumların" var. Amma təksən. Atan yoxdur, dünyaları ayağına sərməyi arzuladığın Anan yoxdur. Ömrünü paylaşdığın Saran yoxdur. O, yoxdur, bu, yoxdur. Dost dediyin, sığındığın, "dayağımdır" dediyin insanları bir-bir itirmisən. Kimi ansan, kimdən danışsan, "Allah rəhmət eləsin" deyirsən.

Deyirsən, gecələri də təklikdən qorxursan. Ayılıb işıqları yandırırsan, elə bilirsən, kimsə var, nəsə var. Var! Tənhalığın yanındadır. Səni anbaan izləyən tənhalığın. İşıqları yandırsan da, qapıları açsan da, hətta gecələri yatanda telefonu yanında saxlasan belə, tənhalığın yanındadır. Bir tək o, səni sevir. Elə 1 yaşından. Etiraf etməsən də…

Boş — xatirələrlə dolu ev

On il əvvəl görüşmüşdüm onunla. "İçəri Şəhər" metrostansiyası yaxınlığında kiçik bir evi vardı. İndiki kimi yadımdadır, evinə girən kimi — sanki xatirələr gəldi üzərimə. Tək idi evdə. Amma ev dolu idi xatirələrlə. Danışdıq, söhbətləşdik, maraqlı bir müsahibə alınmışdı. Sevmişdim onu, səsini, duruşunu, davranışlarını. Qəhrəmanım idi. O zamanlar mənim qəhrəmanımın 75 yaşı vardı.

Nəriman Həsənzadə: Qadın gözəllikdir, qadın sevgidir. Qadın yaşamalıdır
© Sputnik / Irade Celil
Nəriman Həsənzadə: "Qadın gözəllikdir, qadın sevgidir. Qadın yaşamalıdır"

İllər sonra yenə görüşmək istədim. Dedim, evinizdə görüşək. Səmimi söhbət edək. Dedim, yəqin yenə o, evə çağıracaq məni. Xatirələr evinə. Bu dəfə yeni evinə dəvət etdi. Çox asanlıqla tapdım. Qəhrəmanım 10 yaş yaşlansa da, nə səsi, nə duruşu, nə də davranışları dəyişmişdi. Yenə o sevimli insan idi qarşımda…

Adı Vaqif olub əvvəllər, sonra dəyişiblər. 1932-ci ildə Qazaxın Poylu kəndində doğulub. Əslən Qıraq Kəsəmən kəndindən olsa da, atası işləmək üçün Poyluya gəlib. Elə Vaqif — Nəriman da Poyluda dünyaya göz açıb.

"Anam şirinçay içmirdi ki, qəndimiz qurtarar"

Həsənzadə Nəriman Əliməmməd oğlu — şair, dramaturq, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü, Filologiya elmləri namizədi, Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin deputatı, Azərbaycanın xalq şairi, "İlin şairi" mükafatı laureatı. 30-dan çox kitab, 20-yə yaxın poema, 1 povestin müəllifidir.

"Nabat xalanın çörəyi" povesti anasına həsr edilib. Ümumiyyətlə şair yazdığı hər bir əsəri yaşayaraq yazdığı üçün onun əsərlərini oxuyan zaman şairi daha yaxından tanımaq mümkün olur.

"Atamın 63 yaşı varmış. Həyat yoldaşı dünyasını dəyişəndən sonra qohumları anamı qaçırıb ona gətirirlər. O zamanlar anamın 26 yaşı vardı. Atam onunla evlənir. Anam danışardı ki, atam özü də, arada çox yaş fərqi olduğu üçün utanarmış", — deyir.

Nərimanın 1 yaşı olanda atası dünyasını dəyişir. Anası çörək bişirərək tək balasını böyütməyə başlayır: "Yadımdadır, anam 16 rubla aldığı undan çörək bişirib satar, 20 rubl qazanardı və mənə kökələr bişirərdi. Həmişə mənə şirinçayı 2 stəkan verirdi. Bir gün soruşdum ki, "ana, sən niyə şirinçay içmirsən?". Dedi ki, "mən içsəm, qəndimiz tez qutarar". Anam belə əziyyətlə böyüdürdü, təhsil verirdi mənə".

"Amma atamın arxasınca danışmazdı. Hər zaman deyərdi ki, "Allah ona rəhmət eləsin, səni verib mənə". Atamın birinci evliliyindən bacı-qardaşlarım var idi. Amma mənə yaxın duran olmamışdı. Uşaqlıqdan tənha böyümüşdüm. Bircə anam var idi", — nəql edir qəhrəmanım.

"Komandirə dedim, anamın dəfninə buraxmasan, güllələyəcəm"

Anası sonradan ailə həyatı qurmaq istəmir. İstəmir ki, Nərimanın atalığı olsun. Ömrünü oğluna həsr edir.

Nəriman Həsənzadə
© Sputnik / Irade Celil
Nəriman Həsənzadə

İllər keçir, Nəriman hərbi xidmətə yollanır. Hərbi xidmətdə olanda anasının ölüm xəbərini alır: "Ürəyim partlayırdı, boğulurdum. Anam mənimlə nəfəs alırdı. Mən hərbi xidmətdə olanda anam mənsiz yaşaya bilmir. Beyninə qan sızır və dünyasını dəyişir. Əsgər idim, postda dayanmışdım. Teleqram gəldi ki, "anan ölüb". Gəldim mayora vəziyyəti dedim ki, icazə alım. Dedi ki, olmaz ananın ölümü gərək təsdiq edilsin. Mənim heç kimim yox idi. Avtomatı çəkdim mayorun üstünə, dedim ki, qoymasanız, getməyə vuracağam. İzn verdi, çıxdım həyətə, məni əsgərlər dövrəyə aldılar. Hamısı da silahlı. Dedim, vuracağam. Hamısı silahını buraxdı. Qaçdım. Qaçıb mülki geyim geyinib rayona gəldim. Anamı dəfn edib, təkrar hərbi hissəyə qayıtdım".

Sovet dövründə əsgərlikdən qaçmağın cəzası ağır imiş. Nərimanı hərbi tribunala verirlər. Danışır ki, Nigar Rəfibəyli olmasaydı, ona 6 il cəza verəcəklərmiş. O zamanlar Nəriman Yazıçılar İttifaqına yeni üzv olubmuş, Nigar Rəfibəyli və Rəsul Rza onun olduğu hərbi hissəyə gəlir, Nəriman vəziyyəti danışır. Nigar xanım və Rəsul Rza generaldan xahiş edib, Nərimanın tək olduğunu deyirlər. Bildirirlər ki, Yazıçılar İttifaqında yeni üzv olub, istedadlı gəncdir.

"İki rəfiqənin birini mən aldım, birini Xəlil"

"Gəncədə Pedaqoji İnsitutu bitirmişdim. Hərbi xidmətdən sonra Moskvaya gedib Qorki İnstitutunu bitirdim. İki ali təhsillə Azərbaycana qayıdanda düşünürdüm ki, deyəcəklər "gəl, işlə". Gördüm yox e, heç kimi maraqlandırmıram", — danışır xalq şairi.

Həmin dövrdə Mircəlal Paşayev onun köməyinə çatır: "Dedi, Nəriman, nə axtarırsan? Dedim, "iş axtarıram". Dedi, "iş axtarma, adam axtar. Adam da mən". Beləcə o, məni Universitetə apardı, mənə dərs verdi. Sizin illər əvvəl gəldiyiniz evi də mənə Mircəlal müəllim vermişdi. O evi oğlu Arifə almışdı, mənə bağışladı. O ev mənim xatirələr evimdir".

Nəriman Sara ilə uşaqlıqdan bir yerdə böyüyür. O, İnstitutda oxuyanda Sara hələ orta məktəbdə oxuyurmuş. Danışır ki, xoşu gələn qızların yanına da Saranı göndərirmiş. Ancaq kiçik ürəyində böyük sevgi yaşadan Sara bütün qızları Nəriman üçün pisləyir, onları Nərimandan uzaq tutmağa çalışırmış.

1957-ci ildə isə Sara ilə ailə həyatı qurur: "Xəlil Rza Uluturkün həyat yoldaşı Firəngiz xanımla Sara rəfiqə idi. Birini mən aldım, birini Xəlil. Getdim Salyanda Xəlilin sağdışı oldum. O da Gəncəyə gəlib mənim sağdışım oldu. O illərdən mənə Firəngiz qalıb ancaq".

İki övadları — bir qız və bir oğulları gəlir dünyaya. Amma Sara çox yaşamır. Amansız xəstəlik onu Nərimandan alıb aparır.

"O, öləcəyini bilirdi…"

Şair deyr ki, Sara tez öləcəyini bilirmiş. Hər zaman Nərimana deyərmiş ki, o, 50 yaşdan çox yaşamayacaq. Nəriman isə hər zaman bu fikirləri uzaqlaşdırmağa çalışır. Sara dünyasını dəyişəndən sonra Nəriman Nekrasovun kitabının arasında Saranın əl yazmasını tapır. Orda yazılırdı: "Mən Nekrasovu qız vaxtımda çox sevirdim. Arzulayırdım ki, kaş, mənim də yoldaşım şair olaydı. Gəldi, yoldaşım şair oldu".

Nəriman Həsənzadə danışır ki, Sara xəstələnəndə dərmanlarını tapmaq çətin imiş və bu işdə Heydər Əliyev ona çox böyük kömək edir: "O zamanlar Heydər Əliyev Nazirlər Sovetinin birinci müavini idi. Zərifə xanımın qəbri üstünə getmişdim. Orada Heydər Əliyevlə qarşılaşdım. Vəziyyəti danışdım. Xəstəxanaya gələndə gördüm ki, hamı nəsə etməyə çalışır. Çünki Heydər Əliyev tapşırmışdı. Tapılmayan dərmanlar tapılmışdı. Heydər Əliyevin yardımı ilə Sara bir il daha yaşadı. Həmişə deyirdi ki, gedib özüm ona təşəkkür edəcəyəm".

Sara yaşının 50-də dünyasını dəyişir. O zamanlar artıq Nəriman Həsənzadənin qızı ailə həyatı qurubmuş. Şair oğlu ilə tək qalır. Anasının ölümü ilə barışmayan şairin oğlu da gec ailə həyatı qurur: "Oğlum 1963-cü ildəndir. Amma 3 yaşında oğlu var. Deyirdi, evlənməyəcəyəm. Amma şükür olsun, evləndi. Təklik çox qorxuludur. Əvvəllər tək olmağı arzulayırdım əsər yazmaq üçün. Allah səsimi eşitdi. İndi deyirəm "Ay Allah, tək olmaq istəmirəm".

"Hərdən vahimələnirəm — sanki kimsə məni çağırır"

Evini gəzdirir mənə. Deyir ki, bu evi ona prezident İlham Əliyev hədiyyə edib: "Günün çox hissəsini burda oluram, amma yatmağa o biri evimə gedirəm. Orada illərim keçib, bura isə yavaş-yavaş öyrənirəm. Həm də burada qorxuram. Bir dəfə Bəxtiyar Vahabzadəyə dedim ki, ay Bəxtiyar, mən gecələr qorxuram, işığı yandırıram. Bilmirəm nədəndir. Dedi ki, "sən yaxşısan, mən çarpayının da altına baxıram". Sonra düşündüm ki, hə, mən tək deyiləm. Amma tək qalanda düşünürəm ki, kimsə məni çağırır, kimsə var. Vahimələnirəm".

Gözlərində qəribə bir kədər var. Danışdıqca uzaqlara baxır, susur, daha çox anasını xatırlayır, sonra vaxtsız itirdiyi Sarasını. Barışmaq istəmir onların itkisi ilə, üsyan edir ürəyində. Amma susur. Təkliyi də sevmir. Daha əvvəllər olduğu kimi əsər yazmaq üçün tənha qalmağı da arzulamır. Deyir ki, həyatda qəbul etmədiyi yeganə qanun qadının ölməsidir. "Qadın gözəllikdir, qadın sevgidir. Qadın yaşamalıdır" —deyir.

Zarafatla deyirəm, "Nəriman müəllim, gəncliyinizdə yəqin çox qız pərəstişkarınız olub". Deyir "hə, yazıq Sara o qədər narahat olurdu ki. Deyirdim nə edək, sən də şairə deyil, mühəndisə ərə gedərdin".

Bu gün şair, dramaturq Nəriman Həsənzadə ilə söhbətləşdik. Onunla zaman o qədər tez keçir ki, saatın necə keçdyini hiss etmirsən. Onunla söhbət o qədər maraqlıdır ki, yaz, yaz bitməz…

Sən məni bu qədər gözlətməmişdin,
Belə qoymamışdın gözümü yolda.
Bu qədər özünü gizlətməmişdin,
Gizlənpaç oynayan vaxtımızda da.
Hayana getsən də, dönmüşdün yenə,
Qayıdıb gəlmişdin mənsiz darıxıb.
Bu dəfə bilmirəm nə olub sənə,
Gedibsən, qayıtmaq yadından çıxıb.
Qalıb evimizdə palın paltarın,
Tələsik gedəndə kimə deyibsən?!
Qapının ağzında başmaq tayların,
Yolda ayağına bəs nə geyibsən?!
Solub pianonun üstündə güllər,
Təzə pərdələri yandırıbdır gün.
Sənin bişirdiyin o mürəbbələr
İçilib qurtardı hardasan özün?!
Bu axşam qəribə bir hiss keçirdim,
Nə tez ömür ötdü, yaş əlli oldu,
Sənin ad gününü sənsiz keçirdim,
Şəkilin yeganə təsəlli oldu.
Şirin söhbətindən olmayıb doyan,
Çağır qonşuları doyunca gülək:
Mənsiz gördünüzmü dözmür Nəriman.
Sənə qurban olum sən görmədin tək…

1040
Teqlər:
Sara, dramaturq, Nəriman Həsənzadə, həyat hekayəsi, şair, yazıçı
Əlaqədar
Xalq şairi vəfat etdi
Ələbaxan yazıçının, şairin günü...
Dahi Azərbaycan şairinin xatirəsi anılıb
Xalq şairi Zəlimxan Yaqub dünyasını dəyişib
Şair Məmməd Aslan dünyasını dəyişib
Yazıçı Əkrəm Əylisli saxlanıldı
Yazıçının alim davamçısı
Arxeoloji qazıntılar, arxiv şəkli

"Onların işi qazıb təhvil verməkdir" - Tariximizə sahib çıxmaq niyə belə çətindir

33
(Yenilənib 17:45 21.09.2020)
"Nazirlər Kabineti qərar verməlidir ki, yeni aşkar edilmiş abidələr siyahıya alınsın. Siyahıda olmayanda abidələrin qorunmasında çətinlik yaranır" - F. Xəlilli.

İradə Cəlilova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 21 sentyabr — Sputnik. Ölkədə son dövrlər "arxeoloji bum" yaşanır. Qədim tarixin təsdiqi olan müxtəlif karvansaralar, kurqanlar, qəbirlər, yaşayış məskənləri aşkarlanır, araşdırmalar aparılır. Ancaq onların sonrakı taleyi qaranlıq qalır. Ya həmin abidələr nəzarətdən kənarda qalıb dağılır, ya da restavrasiya zamanı abidələrin tarixiliyi itir.

Abidələr necə qorunmalı və kim tərəfindən təmir edilməlidir?

Sputnik Azərbaycan bu məsələni araşdırıb. AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun əməkdaşı, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Mikayıl Mustafayev Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, tarixi abidə, yaşayış məskəni yeni aşkarlanıbsa, üzərində aparılan araşdırmalar hələ bitməyibsə, tapıntı arxeoloqlar tərəfindən qorunmalıdır.

"Abidənin araşdırılması başa çatdıqdan sonra, abidə tarixi əhəmiyyətə malikdirsə, tapıntı dəyərli tapıntıdırsa və tikinti qalıqları tam şəkildə açılıbsa, abidənin konservasiyasına dəstək olması üçün layihə şəklində Mədəniyyət Nazirliyinə və müvafiq qurumlara müraciət edilir", - deyə tarixçi qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, qazıntılar zamanı qəbirtipli abidələr aşkar edilərsə (küp qəbirlər, katakombalar, kurqanlar) materiallar götürüləndən və ərazinin CPS kartı qeyd ediləndən sonra həmin maddi-mədəniyyət nümunələrindən iki dənədirsə, biri diyarşünaslıq muzeyinə verilir. Digərləri isə Bakıya gətirliərək tədqiq olunur. Daha sonra həmin abidələr muzeylərdə sərgiyə qoyulur.

Xoşbulaq yaylağında 3000 min il bundan əvvələ aid ibadətgah yeri aşkar edildi - FOTO>>

Tarixçi qeyd edib ki, orta əsr qalaları Mədəniyyət qoruğu tərəfindən inventarlaşdırılır: "Qalalar qeydiyyata alındıqdan sonra Mədəniyyət qoruğu tərəfindən qorunur. Həmin qurumun bölgələrdə əməkdaşları əraziyə mütəmadi baxışlar keçirirlər. Leysan, zəlzələ və s. təbiət hadisələri zamanı dağıntılar baş verərsə, bu barədə Mədəniyyət Nazirliyinə məlumat verilir. Nazirlik həmin qalalar barədə müvafiq qərar verir".

Mütəxəssislərə görə, "Tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması haqqında" qanunda abidələrin toxunulmazlıq statusu və onların qorunub gələcək nəsillərə çatdırılması bir daha qeyd edilib.

MİRAS Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyi İdarə Heyətinin sədri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Fariz Xəlilli Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, maddi-mənəvi irs abidələrinin qorunması ilə bağlı qanunvercilik aktları var və bu aktlar abidələrin qorunması ilə bağlı hər şeyi - abidələrin qorunması, bərpası, öyrənilməsi və s.-ni özündə ehtiva edir. Eyni zamanda bu məsələ ilə bağlı Nazirlər Kabinetinin təlimatları var və bu işlər həmin təlimatlar əsasında həyata keçirilir.

F.Xəlillinin sözlərinə görə, tarixi abidələrin baxımsız olmasının müxtəlif səbəbləri var.

"Bəzən insanlar özlərini mədəni hesab etsələr də, ətraflarına qarşı belə davranmırlar. Bu, çox böyük bir problemdir. Məsələn, tutaq ki, hər-hansı bir abidə arxeoloji baxımdan öyrənilib. Orada qazılmış sahə əmələ gəlib. Əgər həmin əraziyə arxeoloq davamlı olaraq getmirsə, həmin yeri çevrədəki insanlar zibilliyə çevirirlər. Bu, böyük problemdir. Və ya hər-hansı böyük daş kütləsinə sahib abidənin daşını, kərpicini insanlar daşıyıb aparırlar. Bu, sovet dövründə də belə olub, indi də belə hallara rast gəlinir", - deyən tarixçi tarixi abidələrin qorunmamasını yerlərdə bu işlə məşğul olan insanların ixtisaslı olmaması ilə əlaqələndirib.

Həmçinin F.Xəlilli qeyd edib ki, yerlərdə fəaliyyət göstərən abidə mühafizləri təchiz edilməyiblər.

Yəni hansısa bir rayon ərazisində fəaliyyət göstərən abidə mühafizi dağda və ya çölün düzündə olan abidəni görməyə ezam olmaq üçün hər-hansı bir texnikaya malik deyil: "Sadəcə əmək haqqı alır və ara-sıra gedib abidələri müşahidə edirlər. Abidələr dağılan zaman məlumat verirlər. Hər-hansı bir inşaat şirkəti biləndə ki, hansısa ərazidən abidə aşkarlanıb, ağına-bozuna baxmadan qazırlar. Məlumat aşkarlanana qədər isə iş-işdən keçmiş olur. Toplumun özündə abidələrə qarşı münasibətdə problem var".

Tarixçi bildirir ki, abidələri dağıdan insanlar cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmalıdırlar.

"Məsələn, Cəlilabadda "Qazan köşkü" adlanan ərazini arxeoloq üsulu ilə qazıb, nəsə əlvan metal axtarıblar. Onlar bir qrupdur. Bu yaxınlarda Kürdivan ərazisində, Tovuzda və bir çox yerlərdə aşkar olunmuş mədəni irs abidələri üzərində belə qazıntılar aparılıb, insanlar onları dağıtmağa çalışıblar. Qarşısı alınıb. Son zamanlar Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti nəzarəti gücləndirib", - deyə tarixçi vurğulayıb.

Buğurt qalası
© Photo : Azerbaijan National Academy of Sciences

F.Xəlilli xatırladıb ki, 2001-ci ildən bu günə qədər abidələrin yenidən reyestri aparılmayıb. Yəni Nazirlər Kabinetinin yeni qərarı yoxdur.

"Nazirlər Kabineti qərar verməlidir ki, yeni aşkar edilmiş abidələr siyahıya alınsın. Siyahıda olmayanda abidələrin qorunmasında çətinlik yaranır", - deyə F.Xəlilli əlavə edib.

Tarixçi Akif Quliyev xatırladıb ki, qazıntı və tədqiqat işləri AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu tərəfindən aparılır. Əldə edilən mədəniyyət nümunələri - saxsı, bəzək əşyaları və digər məmulatlar arxeoloji fonda verilir.

"Materialların bir hissəsi qeydiyyatdan keçəndən sonra bölgə muzeylərinə və Azərbaycan Tarixi muzeyinə verilir.

Ekspert vurğulaylb ki, abidələrin qorunmasına birbaşa Mədəniyyət Nazirliyi nəzarət edir.

Turizm Agentiyinin balansında olan ərazilərə Turizm Agentliyi nəzarət edir. Bərpa və konservasiya işləri də həmin qurumun məsuliyyətindədir: "Arxeoloq sadəcə qazır, aşkarlayır və təhvil verir".

Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin mətbuat katibi Fariz Hüseynov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, hər-hansı fəaliyyət, təsərrüfat işləri nəticəsində arxeoloji abidə aşkar olunarsa, dərhal işlər dayandırılmalı və Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinə və AMEA-nın müvafiq institutuna məlumat verilməlidir. Bundan sonra ərazi nəzarətə götürülür, mütəxəssislərin rəyi ilə arxeoloji qazıntı işləri aparılır.

33
Teqlər:
təmir işləri, biganəlik, tarixi abidələr, arxeoloji qazıntı, arxeoloji tapıntı, arxeoloqlar, arxeologiya, AMEA Arxeologiya institutu
Əlaqədar
Kurort və turizm mərkəzi Naftalanda daha bir unikal abidə tapılıb
Yüzilliklər ərzində dünyaya hökm etmiş imperiyanın mirası Azərbaycana nə qazandıracaq?
Qarabağda Neolit dövrünə aid yaşayış məskəni aşkarlanıb –qazıntı yerindən kadrlar
Uşaqları evin içində, böyükləri həyətdə basdırıblar: Lələtəpənin sirrini türklər açacaqlar
Tarixi abidənin yerində restoran tikilməsinin qarşısı alındı - FOTO
Toyuq əti, arxiv şəkli

Toyuq əti ilə bağlı şok məlumat - Ayaqqabı boyası ilə boyanırmış

13
(Yenilənib 18:39 21.09.2020)
AQTA bu sahədə fəaliyyət göstərən təsərrüfat subyektlərinə, ticarət və ictimai iaşə müəssisələrinin rəhbərlərinə ciddi şəkildə xəbərdarlıq edib

BAKI, 21 sentyabr — Sputnik. Son zamanlar qida məhsullarının ticarəti ilə məşğul olan müəssisələrdə, topdan və pərakəndə satış obyektlərində, bazarlarda və yarmarkalarda Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) tərəfindən aparılan dövlət baytarlıq nəzarəti tədbirləri zamanı bir sıra heyvan mənşəli məhsulların, o cümlədən ət, süd, yumurta, bal və emal yolu ilə onlardan alınan məhsulların dövlət baytarlıq nəzarətinə təqdim edilmədən satışının həyata keçirildiyi faktları aşkar edilməkdədir. Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, AQTA bununla bağlı xəbərdarlıq edib.

Agentliyin məlumatında qeyd olunur ki, cari ildə ölkəyə idxal olunan quş əti və məhsulları üzərində həyata keçirilən risk əsaslı nəzarət tədbirləri zamanı laborator müayinələr üçün nümunələr götürülmüş və normativ texniki sənədlərin tələblərinə cavab verməyən Rusiya, Belarus, Ukrayna, Gürcüstan mənşəli 49.307 ton toyuq məhsulu məhv edilib, 30.964 ton toyuq məhsulu isə geri qaytarılıb: "Təəssüflə deməliyik ki, yerli quşçuluq müəssisələrində də aparılan monitorinqlər zamanı aşkar olunan norma və qayda pozuntuları bu sahədə vəziyyətin qənaətbəxş olmadığının göstəricisidir. Bəzi təsərrüfatlar nəinki özləri effektiv baytarlıq nəzarətini təşkil etmir, həmçinin dövlət baytarlıq nəzarətinin təmin edilməsinə də maneələr yaradılmasına cəhd edirlər.

Agentlik tərəfindən bu müəssisələrdə nəzarət qaydasında həyata keçirilən fəaliyyət zamanı quş cəmdəklərinin ayaqqabı sənayesində dərilərin boyanması üçün istifadə edilən anilin boyası vasitəsilə sarı rəngə boyanaraq kənd toyuğu adı altında insanlara satılması, toyuğun çəkisini artırılması məqsədilə cəmdəklərə 30-40 faiz su vurulması, istifadə müddəti keçmiş quş əti və məhsullarının, habelə yumurtanın istehsal tarixini dəyişərək yenidən satış şəbəkələrinə qaytarılması, müxtəlif xəstəliklərdən quşların kütləvi ölüm hallarının gizlədilməsi və s. kimi halların aşkar olunması bu müəssisələrə dövlət nəzarətinin vacibliyini bir daha zəruri edir. Aşkar edilən bu pozuntular ictimailəşdirilərək, geniş istehlakçı kütlələri məlumatlandırılıb və əhalinin ciddi və haqlı qınağı ilə qarşılanıb".

"AQTA bu sahədə fəaliyyət göstərən təsərrüfat subyektlərinə, ticarət və ictimai iaşə müəssisələrinin rəhbərlərinə ciddi şəkildə xəbərdarlıq edərək bildirir ki, dünyada yayılmaqda olan COVID-19 pandemiyası şəraitində bəzi işbazlar təsərrüfat subyektlərinin sahibləri ilə əlbir olaraq baytarlıq (baytarlıq-sanitariya) ekspertizasından keçməyən heyvan mənşəli məhsulların satışa təqdim edilməsi hallarına yol verirlər ki, bu da əhali arasında kəskin zoonoz infeksiyalarının yaranmasına səbəb ola biləcək qanun pozuntusudur. Agentlik tərəfindən baytarlıq qanunvericiliyinin pozulmasına görə bu sahibkarlıq subyektlərinə qarşı qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada ən sərt tədbirlər görüləcəkdir".

Qeyd edək ki, heyvan mənşəli məhsulların baytarlıq-sanitariya ekspertizasından keçmədən satışı əhalinin zoonoz xəstəliklərə yoluxmasına zəmin yaradır.

13
Teqlər:
qayda pozuntusu, quşçuluq, ayaqqabı boyası, AQTA, toyuq əti
Əlaqədar
Braziliyadan göndərilən dondurulmuş toyuqlarda koronavirus aşkarlandı
Səhərlər toyuq və balıq əti ilə hazırlanmış yeməklər yeyin
Quşçuluq təsərrüfatları çətin dönəmdə - Yeməyə toyuq tapmayacağıq
Qida zəhərlənmələrindən qorunmaq üçün AQTA-dan zəruri tövsiyələr
Toyuqlara vurulan mayenin tərkibi ilə bağlı həyəcan təbili çalındı