Fəzail Əhmədov

73 il canında qəlpə "bəsləyən" insan

128
O, təkcə valideynlərinin yox, həm də bir elin duası ilə doğulub. Uşaq yaşlarında sürgündən son anda qurtulub. 15 yaşında ikən ailələrinin çətinliyi onun zəif çiyni üzərinə düşüb, ayaqda güclə dayanıb.

Ayaz Yaşılyarpaq, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 9 may — Sputnik. İmişlidə yaşayan müharibə və əmək veteranı Fəzail Əhmədov ömrün 94-cü baharına sağlam ürək, iti hafizə, tükənməyən həyat eşqi və danışdıqca qurtarmayan acılı-şirinli xatirələrlə gəlib çıxıb.

"Mən dünyaya gələnədək valideynlərimin 18 uşağı olub. Onların hamısı boya-başa çatmamış ölüb. Buna görə də atam dul qalan bacılarından birinin üç uşağını övladlağa götürüb", — Sputnik-ə danışan F. Əhmədov deyir.

1923-cü ildə kəndlərində keçirilən məhərrəmlik mərasiminə Lənkəranın axundu gəlibmiş. O, atası ilə tanış olur. Məclisdə dua edir ki, Allah gələn il Kərbəlayı Heydərə bir cüt sağlam uşaq versin. Hamı da "amin" deyir.

"Mən və qardaşım elə növbəti il əkiz doğulmuşuq. O vaxt atamızın 81 yaşı olub", — həmsöhbətimiz danışır.

Fəzail kişi həyat hekayəsini çox maraqlıdır. Onun "sinə dəftəri" yazılmamış romana bənzəyir. Ömrün müharibəyədək olan səhifələrində də həyəcan, təlatüm, məşəqqət, göz yaşları və dodaqqaçıran əhvalatlar az deyil…

"Atam ölümü ilə bizi sürgündən qurtardı"

Vaxtında sənədləşmə işi aparılmadığından, o illərdə doğulan uşaqların yaşını sonrakı vaxtlarda böyüklərin xatırlamaları və ya təxmini qoyublar. İlləri mühüm hadisələrlə, ayları isə yemişin gülləməyi, taxılın biçilməyi, pambığın birinci dərimi kimi mövsümi işlərlə yada salıblar.

Elə onunku kimi: "Mənim doğum tariximi də bir neçə gün, ya həftə xəta ilə təxmini qoyublar. İl dəqiqdir. Rayona güclü qar yağdığından, 1924-cü il uzun müddət "qalın qar ili" kimi xatırlanıb. Amma qardaşımın doğum tarixi 1923-cü il qeyd edilib. Halbuki o, məndən cəmi 5 dəqiqə böyükdür. Sənədindəki bu yanlışlığa görə onu cəbhəyə məndən 7 ay əvvəl yolladılar".

Mal-mülkü olduğundan Şura hökuməti atasına "qolçomaq" damğası vurub. Kollektivləşmə dövündə dəyirmanını əlindən alıb, özünü də 2 il həbsdə saxlayıblar. Azad ediləndən sonra atası kolxoza üzv olur.

  • Fəzail Əhmədov
    Fəzail Əhmədov
    © Sputnik / Ayaz Yashilyarpaq
  • Fəzail Əhmədov
    Müharibə və əmək veteranı Fəzail Əhmədov ömrün 94-cü baharına sağlam ürək, iti hafizə ilə qədəm qoyub
    © Sputnik / Ayaz Yashilyarpaq
  • Fəzail Əhmədov
    Son bir ildə Fəzail babanın hərəkəti məhdudlaşıb, açıq havada olmaq üçün yalnız həyətə düşür
    © Sputnik / Ayaz Yashilyarpaq
  • Fəzail Əhmədov
    Müharibə veteranının həm də zəngin əmək bioqrafiyası var
    © Sputnik / Ayaz Yashilyarpaq
  • Fəzail Əhmədov
    Cəbhədən qayıdandan sonra bir müddət kolxozun dəyirmanınını işlədir. Bir neçə ildən sonra Qaradonlu kəndindən rayon mərkəzinə köçür
    © Sputnik / Ayaz Yashilyarpaq
1 / 5
© Sputnik / Ayaz Yashilyarpaq
Fəzail Əhmədov

Amma bundan sonra da ailəni rahat buraxmırlar: "O vaxt bəzi qohumlarımız artıq repressiyaya məruz qalmışdı. 1939-cu ildə Qazaxstana sürgün olunmağımız barədə qərar verildi. Xəbəri eşidən kimi 96 yaşlı kişinin elə süfrə başında ürəyi sıxıldı. Uşaqlardan birinə tapşırdı ki, gedin Həsən kişini çağırın, gəlib "Quran" oxusun. Molla gəldi, başının üstündə dayanıb "Yasin" surəsini tamamlayınca kişi canını tapşırdı".

Fəzail baba deyir ki, əslində atası öz ölümü ilə onları sonrakı məşəqqətli günlərdən qoruyur — bu hadisədən sonra ailələri sürgün edilmir. Amma qəhrəmanımız 15 yaşında ikən məktəbdən çıxıb koxozda işləmək məcburiyyətində qalır.

Cəbhədən cəbhəyə

"Kolxoz təzə qurulan vaxtlarda texnika biz tərəfə gəlib çıxmamışdı. Bütün işlər əl əməyi ilə görüldüyündən isti aylarda gecə-gündüz sahələrdə olurduq. Bir dəfə o qədər bərk yorulmşdum ki, kəlin boynuna boyunduruğu salmağa gücüm çatmadı. Kimsə kolxoz sədrinə çuğullamışdı ki, özümü ağır işə vermirəm. Sədr gəlib məni itələdi, belim zərblə arabaya dəydiyindən quluncum batdı. Düz dörd ay yataqda qaldım. Elə yorğan-döşəyin içindən çıxarıb məni əsgərliyə apardılar", — müsahibimiz nəql edir.

Hərbi forma geyinən kimi bədənindəki ağrı-acılar çıxır. Onu artelleriya bölüyünə qəbul edirlər. Bu dəfə yükü daha ağır idi — 45 kiloqram olan top mərmisini atəş nöqtəsinə daşımalı olurdu.

Mozdok ətrafındakı yaşayış məntəqələri azad olunandan sonra, o, Krım cəbhəsinə göndərilir: "İtkilər hədsiz çox idi. Krım ətrafındakı meşələrdən nə qədər meyit çıxarırdıq, qurtarmaq bilmirdi".

Onunla eyni vaxtda cəbhəyə gedənlərdən biri, top atılanda torpağın altında qalır: "Elə presslənmişdi ki, yerə külüng də batmırdı. Onu güclə çıxartdıq. Amma daxili orqanları əzildiyindən Krasnodarda vəfat etdi".

8 saat mərmi yağışı altında…

1943-cü ildən başlayaraq cəbhədə dönüş yaranmağa başlayır — mühasirələr yarılır, düşmən nəzarət etdiyi ərazilərdən çıxarılırdı. Amma hər döyüş can almaqda davam edirdi.

Qəfil başlanan döyüşlərin birində gənc Fəzail də yaralanır: "Telefon xətti çəkib qayıdırdıq. Birdən atmağa başladılar. Taxıl zəmisindən keçib səngərə girəndə yanıma mərmi düşdü. Qolum qatlandı. Ayağa durmaq istəyəndə yıxıldım. Baxdım ki, sol ayağımın dabanı önə burulub. Dirsəyimi yerə dirəyib sürünə-sürünə topun altına girdim və düz 8 saat üzüqoylu qaldım. Tək məndən ötrü həmin yerə 12 "snaryad" atdılar. Onların hər birindən ayrılan qəlpə mənə dəydi, amma ölümcül yaralamadı".

Atışma dayanandan sonra döyüş meydanındakı yaralılar və meyitlər çıxarılır. Fəzaili və milliyətcə özbək olan başqa bir yaralı əsgəri 60 kilometr uzaqda olan səhra hospitalına aparırlar.

"O qədər yaralı vardı ki, 6 gün bizə heç baxan da olmadı. Sonra yaramızı təmizləyib sarıdılar və Krasnodara yola saldılar. Düz bir həftə də buradakı xəstəxananın dəhlizində döşəmə üzərində qalıb əməliyyat növbəmizi gözlədik", — deyir.

Sonra həkim onu müayinə edib qəlpələri çıxarmağın mümkünsüz olduğunu və budunun kəsilməli olduğunu bildirir: "Yalvarıb onu fikrindən daşındırdım. Yaralı ayağımı gibsə saldı, buradan Soçiyə göndərildim. İndiyədək o qəlpələr bədənimdədir. Amma elə zədəli ayaqla 50 il işləmişəm. Özü də deyim ki, ağır işlərdə də olmuşam".

Yası saxlanılan qardaşı evlərinə qayıdıb

Cəbhədə olan qardaşından bir müddət xəbər çıxmır. Evlərinə "qara kağız" gəlir. Onunla bir yerdə son döyüşdə olmuş əsgər yoldaşı Fəzailə deyir ki, "Həsən döyüşdən çıxmadı, ya ölüb, ya da əsir düşüb". Hətta əmiləri kənddə hüzür məclisi də təşkil edirlər.

Amma müharibə bitəndən az sonra Həsən əsirlikdən qayıdır: "O gələndə anam artıq vəfat etmişdi. Mən də nişanlanmışdım, toya hazırlaşırdıq. Dedim, dəqiqələr hesabı olsa da, məndən böyüksən, gəl əvvəl səni evləndirək. Razı olmadı. İllər sonra o da ailə qurdu. 10 ildən çoxdur vəfat edib. Hazırda oğlu polisdə işləyir".

"Nəvə-nəticələrimi saymaqdan ötrü gərək komissiya yaradıla…"

Müharibə veteranının həm də zəngin əmək bioqrafiyası var. Cəbhədən qayıdandan sonra bir müddət kolxozun dəyirmanınını işlədir. Bir neçə ildən sonra Qaradonlu kəndindən rayon mərkəzinə köçür. Mərkəzi Xəstəxanada, müxtəlif xidmət və tikinti təşkilatlarında çalışıb. Lokomativ Deposunadan təqaüdə çıxıb. Əmək fəaliyyəti ilə bağlı da təltifləri az deyil.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev
© Photo : Azərbaycan Prezidentinin rəsmi internet səhifəsi

Fəzail kişinin 6 övladı olub: 2 oğul, 4 qız. Oğlunun biri vəfat edib. Nəvə və nəticələrinin sayını heç özü də bilmir. Zarafatla deyir ki, bundan ötrü komissiya yaradılmalıdır: "Törəmələrim az qala hər kənddə var. Hamısından razıyam, tez-tez gəlib məni yoluxurlar. Vaxtı, macalı olmayanlar isə mayın 9-da gəlirlər. Bu yaxında bir nəvəmin əkiz övladı olub".

Yaxın vaxtlaradək əl ağacı ilə piyada sərbəst gəzirmiş. Son bir ildə hərəkəti məhdudlaşıb, açıq havada olmaq üçün yalnız həyətə düşür. Cəbhədəki son hadisələrdn sonra evdə də rahat ola bilmir. Artilleriyada xidmət etdiyindən, uzaqvuran topların və digər mərmiuçuran silahların necə dağıdıcı olduğunu yaxşı bilir. O, heç olmasa nəvə və nəticələrinin sülh və əmin-amanlıq şəraitində sağlam həyat yaşamağını istəyir…

128
Teqlər:
Fəzail Əhmədov, veteran, Böyük Vətən Müharibəsi, İkinci Dünya Müharibəsi, İmişli
Əlaqədar
Berlinə qədər döyüşən azərbaycanlı: "Bu vəhşiliyi heç faşistlərdən görmədim"
Müharibə veteranı faşistlərin Lvov və Bresti necə bombaladıqlarını xatırlayır
Böyük Vətən Müharibəsi veteranlarının həyat hekayələri işıqlandırılacaq
Qarabağ müharibəsi veteranları cəbhə bölgəsinə yola düşüblər
Azərbaycanlı veteran Varşava səmasında necə vurulmasında danışdı
Veteran döyüşçülər silaha sarılmaq istəyirlər
Rəssamın rəngləri və fırçaları, arxiv şəkli

Adi karandaşla canlı kimi görünən qəhrəmanlarımız: bunlar 14 yaşlı uşağın əl işidir - FOTO

17
(Yenilənib 23:32 16.01.2021)
Yardımlıdan olan yeniyetmə Vətən müharibəsi şəhidlərinin portretlərini sadə karandaşla yaradır. O inanır ki, gələcəkdə məşhur fırça ustası olacaq

BAKI, 16 yanvar - Sputnik, Kəmalə Əliyeva. Akademik təhsilinin olmamasına rəğmən, on dörd yaşlı Səməd İskəndərli karandaşla unikal əsərlər yaradır. O, daha çox Qarabağ müharibəsinin qəhrəmanlarının portretlərini çəkir. Sputnik Azərbaycan bildirir ki, gənc rəssam üçün hazırda ən böyük çətinlik işləmək üçün şəraitin olmaması və rassam ləvazimatlarının yoxluğudur. 

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от İskəndərli Səməd 🇦🇿 (@drawing.smd)

Səməd Yardımlı rayonunun Sırıq kəndində yaşayır. O, rəsmlə uşaqlıqdan maraqlanır. Maliyyə problemlərinə görə ailəsi ona inkişaf etməkdə yardım edə bilmir. Müəllimlə çalışmaq imkanı olmayan Səməd internetdə müxtəlif videoçarxlara baxaraq öyrənir. 

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от İskəndərli Səməd 🇦🇿 (@drawing.smd)

"Təəssüf ki, valideynlərim mənə rəssamlıq üçün lazım olanları ala bilmirlər, çünki bu ləvazimatlar çox bahadır. Əvvəl ancaq sadə karandaşla çəkməyə başladım. Sonra mənim xaricdə yaşayan dostum tanışları vasitəsilə mənə rəngli karandaşlar göndərdi, indi də onlardan istifadə edirəm. Onun sayəsində öz üzərimdə daha çox işləmək arzusu yarandı", - Səməd deyir.

© Photo : Courtesy of Samed Iskenderli
Səməd İskəndərli

Gənc istedad qohumlarını, tanışlarını, müxtəlif filmlərin qəhrəmanlarını çəkir. Son işləri isə Vətən müharibəsinin qəhrəmanlarına həsr olunub. Onun sözlərinə görə, hər dəfə şəhidlərin portretlərini yaradanda böyük məsuliyyət hiss edir və çalışır ki, hər yeni işi öncəkindən daha yaxşı alınsın. 

Səməd əmindir ki, gələcəkdə məşhur rəssam olacaq və onun əsərlərini hər kəs tanıyacaq. 

17
Teqlər:
Yardımlı, yeniyetmə, rəssam, Qarabağ
Mövzu:
Sözlə deyə bilmədiklərimizin izharı - sənət
Qanda qlükozanın miqdarının yoxlanılması

Şəkərlə bağlı xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq olar

8
(Yenilənib 23:07 16.01.2021)
"Ölkəmizdə qeydiyyatda olan şəkərli diabet xəstələrinin sayı 272 min nəfərdir. Onların 1850-ni uşaqlar təşkil edir".

BAKI, 16 yanvar — Sputnik. "Ölkəmizdə qeydiyyatda olan şəkərli diabet xəstələrinin sayı 272 min nəfərdir. Onların 1850-ni uşaqlar təşkil edir".

Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, bunu İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Zaur Əliyev "Virtual Diabet Məktəbi" layihəsi üzrə Anlaşma Memorandumunun imzalanması mərasimində deyib. O bildirib ki, diabetlə əlaqəli fəsadlaşmaların sayının artması universal tibbi təminat baxımından dövlət büdcəsinə ağır maliyyə yükü yaradır:

"İlkin profilaktik tədbirləri və əhali arasında maarifləndirməni gücləndirməklə xəstəliklə bağlı xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq olar. Bu baxımdan Anlaşma Memorandumu mənfi tendensiyanı müsbətə doğru çevirməkdə yeni imkanlar açır".

Agentliyin İdarə Heyətinin sədri deyib ki, hər il dünyada ölümlərin 11.3%-i şəkərli diabetlə bağlı olur.

8