Bu tip təmtəraqlı qəbirlər bir növ dəbə çevrilib və böyük məbləğdə xərc tələb edir

Azərbaycanda qeyri-adi qəbiristanlıq: burada ölülər dəfn edilmir

6123
(Yenilənib 17:06 09.03.2016)
Sərdabələrdə cənazə yeraltı otaqlara qoyulur. Otağın kiçik qapısı sal daşla, yaxud da hörülərək bağlanır. Bəzən sərdabəyə bir neçə meyit yerləşdirilir.

İlham MUSTAFA, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 9 mart — Sputnik. Ölkənin ikinci böyük şəhəri olan Gəncədə və şəhərətrafı bir sıra qəbirsanlıqlarda ilginc mənzərə hökm sürür. Belə ki, həmin qəbiristanlıqlarda təmtəraqlı qəbirüstü abidələr — sərdabələr mövcuddur.

İslamla əlaqəsi olmayan və tarixi daha qədimlərə gedib çıxan sərdabələrdə cənazə yeraltı otaqlara qoyulur və beləcə çürüməyə buraxılır. Otağın kiçik qapısı isə sal daşla, yaxud da hörülərək bağlanır.

Bəzən sərdabəyə bir neçə meyit yerləşdirilir. Onlar əsasən ailə üzvləri və ya yaxın qohumların cənazələri olur. Bəzi məlumatlara görə isə, sərdabədə sandıq formasında yer düzəldilir. Daha əvvəl ölən şəxsin sümükləri yığılaraq sandığa qoyulur. Beləliklə sərdabədə əlavə boş yer yaradılır.

Bir ailədən az zaman fərqi ilə dünyasını dəyişən olarkən sərdabənin qapısı yenidən açılmalı olur. Bu zaman isə ətrafa yayılan qoxu və mikrob kütləsi təsəvvürə gəlməyəcək dərəcədə dəhşətli olur.

Bəs İranda da mövcud olan və İslamla əlaqəsi olmayan dəfn adətinin Gəncədə günümüzədək gəlməsi nə ilə əlaqədardır? İlk olaraq bu tip dəfn üsulunun dinimizə necə gəlməsini araşdırdıq. Araşdırmamızdan məlum oldu ki, sərdabənin İslam dininə daxil olması vəfat edən şəxsin meyitini müvəqqəti saxlamaq məqsədi daşıyıb.

Yəni, ziyarətə gedən zəvvar ölərkən cənazəsi sərdabəyə qoyulub. Sonradan onun qohumları, övladları istədikləri təqdirdə dünyasını dəyişənin sümüklərini apararaq öz vətənində dəfn ediblər.

Xalq arasında "İmam Hüseyn şəhəri" adlanan Gəncədə beşinci imam Məhəmməd Baqirin oğlu Mövlanə İbrahim dəfn olunub. Onun dəfn olunduğu İmamzadə türbəsini hər il minlərlə insan ziyarətə gəlir. Bu amil Gəncə sərdabələrinin yaranma səbəblərinə aydınlıq gətirir.

  • Dünyasını dəyişənin yaxınları dəfn üçün müraciət edərkən, onlardan cənazənin sərdabədə, yoxsa İslam qaydası ilə dəfn olunacağı soruşulur
    Dünyasını dəyişənin yaxınları dəfn üçün müraciət edərkən, onlardan cənazənin sərdabədə, yoxsa İslam qaydası ilə dəfn olunacağı soruşulur
    © Sputnik / İlham Mustafa
  • Sərdabənin İslam dininə daxil olması vəfat edən şəxsin meyitini müvəqqəti saxlamaq məqsədi daşıyıb
    Sərdabənin İslam dininə daxil olması vəfat edən şəxsin meyitini müvəqqəti saxlamaq məqsədi daşıyıb
    © Sputnik / İlham Mustafa
  • Yerli din xadimləri bildirirlər ki, dəfn mərasimləri hazırda İslam adətlərinə uyğun həyata keçirilir
    Yerli din xadimləri bildirirlər ki, dəfn mərasimləri hazırda İslam adətlərinə uyğun həyata keçirilir
    © Sputnik / İlham Mustafa
  • Hacı İlham: Anlamaq lazımdır ki, İslam dininə görə müsəlmanın qəbri itməlidir
    Hacı İlham: Anlamaq lazımdır ki, İslam dininə görə müsəlmanın qəbri itməlidir
    © Sputnik / İlham Mustafa
  • Bu tip təmtəraqlı qəbirlər bir növ dəbə çevrilib və böyük məbləğdə xərc tələb edir
    Bu tip təmtəraqlı qəbirlər bir növ dəbə çevrilib və böyük məbləğdə xərc tələb edir
    © Sputnik / İlham Mustafa
  • İslam alımlərinin fikrincə, belə təmtəraqlı sərdabələrə çəkilən xərci xeyriyyə işlərinə yönəltmək daha doğru və savab əməl olardı
    İslam alımlərinin fikrincə, belə təmtəraqlı sərdabələrə çəkilən xərci xeyriyyə işlərinə yönəltmək daha doğru və savab əməl olardı
    © Sputnik / İlham Mustafa
  • Bəzən də cəmiyyətin qınağından qorxaraq valideynlərimizə və ya yaxınlarımıza bu cür qəbirlər düzəldirik
    Bəzən də cəmiyyətin qınağından qorxaraq valideynlərimizə və ya yaxınlarımıza bu cür qəbirlər düzəldirik
    © Sputnik / İlham Mustafa
1 / 7
© Sputnik / İlham Mustafa
Dünyasını dəyişənin yaxınları dəfn üçün müraciət edərkən, onlardan cənazənin sərdabədə, yoxsa İslam qaydası ilə dəfn olunacağı soruşulur

Zaman keçdikcə İmamzadə türbəsi ətrafında olan sərdabə tipli qəbirlər ətraf qəbirsanlıqlarda da salınıb. Tədricən — xüsusilə Sovetlər dövründə dəfn adətləri yuxarıda söylədiyimiz formalara keçərək dəyişib.

Gəncədə görüşdüyümüz yerli din xadimləri isə bu adətlərin artıq geridə qaldığını və hazırda İslam adətlərinə uyğun həyata keçirildiyi bildirdilər. Məsələ ilə bağlı İmamzada ziyarətgah kompleksinin axund müavini Hacı İlham Abbasovla söhbətləşdik. Hacı İlham artıq 15 ilə yaxındır, ruhanilərin bu məsələ ilə məşğul olduqlarını, hazırda sərdabələrin 90 faizdən çoxunda qazıntı işlərinin aparıldığını və meyitlərin çıxarılaraq normal qaydada basırıldığını bildirdi.

Öyrəndik ki, hazırda bu istiqamətdə xüsusi şərtlər qoyulub. Belə ki, dünyasını dəyişənin yaxınları dəfn üçün müraciət edərkən, onlardan cənazənin sərdabədə, yoxsa İslam qaydası ilə dəfn olunacağı soruşulur. Əgər meyit sahibi "sərdabədə" cavabını verərsə, o zaman ondan sərdabədə qəbir qazılması tələb edilir. Əks təqdirdə dəfnə izn verilmir və həmin yas mərasimində din xadimi iştirak etmir.

"Get-gedə insanlarımız dini baxımdan maariflənir və qeyri-islami adətlərdən çəkinirlər. Anlamaq lazımdır ki, İslam dininə görə müsəlmanın qəbri itməlidir", —deyir Hacı İlham…

6123
Teqlər:
sərdabə, adət-ənənə, qəbir, Gəncə, qəbiristanlıq, İslam, meyit
Əlaqədar
Paytaxtda qəbiristanlıq təlaşı: "Kim razı olar ki, atasının qəbrini söksünlər?!"
Danimarkada müsəlman qəbirstanlığına hücum olub
Qəbiristanlıqda yaşayan ailə öz yeni evində!
Yemək, arxiv şəkli

Azərbaycanda qida israfı: Dünyanın xeyli ölkəsini geridə qoyuruq

626
(Yenilənib 16:39 06.05.2021)
BMT-nin Qida Tullantısı İndeksi adlanan builki hesabatına görə, Azərbaycanda illik olaraq toplam 935 min ton qida tullantısı yaranıb. Qida tullantılarının həcminə görə Azərbaycan bir çox ölkələri geridə qoyub.

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 6 may — Sputnik. Dünya əhalisinin sayının artması bəzi ölkələrdə israfçılığa, bəzi ölkələrdə isə aclığa səbəb olur. Avstraliya, ABŞ və Türkiyə qida tullantısına görə dünyada ilk üçlükdə qərarlaşıb. BMT-nin hesabatına görə, illik olaraq 1,3 milyard ton qida tullantısı əmələ gəlir.

Yəni, illik olaraq 2,6 trilyard ABŞ dolları dəyərində qida tullantısı əmələ gəlir. Hansı ki, bu vəsait, bu qədər qida tullantısı ilə 815 milyon ac insanı doyurmaq mümkündür.

Bəzi ölkələrdə restoranlarda qidaların tullantısı qadağandır. Bunun üçün müştərilər cərimə olunurlar. Artıq bununla bağlı olaraq Çin də qərar qəbul edib. Bəzi ölkələr isə qida tullantılarından gübrənin hazırlanması prosesində istifadə edirlər. Bu məqsədlə orqanik gübrələr də istehsal olunur.

Qida tullantılarının geri çevrilməsi ilə ətraf aləmin çirklənməsinin də qarşısı alınmış olur. Çünki qida tullantıları həm də gərəkli, faydalı torpaq qatının yoxa çıxması hesab edilir. Bu qida tullantılarından gübrə məqsədilə istifadə etməklə həm də torpaq qatının daha da zənginləşməsinə nail olmaq olar.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının hesabatına görə, tullantı qidalar bir ölkə olsaydı, istixana qazı emissiyalarına görə dünyada ABŞ və Çindən sonra üçüncü olardı. Bu problemə ən böyük töhfəni kim verir? İnkişaf etmiş ölkələrdə xüsusən qida tullantılarının həcmi daha çox olur. Bu gün xüsusən də Amerikda qida tullantılarının həcmi yüksək səviyyədə qalır.

Dünyada qida tullantılarından müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunur. Statistikaya görə, illik olaraq 20 milyon ton qida zibil olaraq tullanır.

Qida tullantılarının həcmini azaltmaq, tullantıları faydalı şəkildə idarə etməklə həm də yeni iş yerləri yaratmaq, enerjiyə qənaət etmək və iqlim dəyişikliyinin qarşısını almaq mümkündür.

Azərbaycandakı vəziyyətə gəlincə, ölkəmizdə illik olaraq adambaşına 93 kiloqram qida zibilliyə atılır. Bu barədə BMT-nin Qida Tullantısı İndeksi adlanan bu il açıqlanan hesabatında məlumat verilib. Hesabata görə, Azərbaycanda illik olaraq toplam 935 min ton qida tullantısı yaranıb. Qida tullantılarının həcminə görə, Azərbaycan bir çox ölkələri geridə qoyub.

Rəsmi rəqəmlərdən məlum olur ki, Azərbaycanda əhalinin əsas xərcləri məhz ərzaq məhsullarına çıxır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatı da bunu təssdiqləyir. Belə ki, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, ötən il pərakəndə ticarət şəbəkələrində istehlakçılara 40,2 milyard manatlıq, o cümlədən 21,7 milyard manatlıq ərzaq məhsulu, içki və tütün məmulatı, 18,5 milyard manatlıq qeyri-ərzaq malları satılıb. Sırf ərzaq məhsullarının ümumi xərclərdəki payı isə 48,6 faiz olub.

BMT-nin son açıqlanan hesabatına görə, il ərzində 931 milyon ton qida məhsulu zibil kimi tullanır. Bu isə illik qida məhsullarının 17 faizinin israfı deməkdir.

Hesabatda həmçinin qeyd olunub ki, dünyada 690 milyon insan aclıqdan əziyyət çəkir.

"Azərbaycanda da poliqonların qida tullantıları ilə aşıb-daşmasının qarşısını necə almaq olar?" sualına cavab olaraq millət vəkili, Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin üzvü Naqif Həmzəyev Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında qida tullantısı ilə bağlı durum və görülən işlərdən danışıb:

"Yediyimiz çörəyin bir qisminin boyat olaraq tullandığının şahidiyik. Təəssüflər olsun ki, çörək və digər qida məhsulları israfçılığın qurbanı olur. Bunun üçün maarifləndirmə işlərini daha da çoxaltmalıyıq. İnsanlar yediyi qədər ərzaq, çörək almalıdır. Restoran və kafelər də həmçinin, onlar da lazım olan qədər ərzaq almalıdırlar".

"Düşünürəm ki, biri digərinin qidasına nəzarət edə bilməz. Sadəcə olaraq maarifləndirmə işlərini gücləndirmək lazımdır. Uşaq bağçaları, məktəblərdə bu cür maarifləndirmə işlərini gücləndirmək lazımdır. Çünki bu şəxslər gələcəkdə cəmiyyəti idarə edən şəxslərə çevrilirlər", - deyə o əlavə edib.

O bildirib ki, Gəncədə tullantıların təkrar emalı ilə bağlı zavodun tikintisi planlaşdırılır: "Bu zaman çoxlu enerji, gübrələr də istehsal etmək mümkün olur. Bu layihə çox böyük vəsait tələb edir. Düşünürəm ki, əksər regionlarda belə layihə icra olunacaq".

Millət vəkili deyir ki, israfçılığın səbəbləri müxtəlifdir:

"İnsanlar yaşlandıqca anlayırlar ki, nə qədər israfçılığa yol veriblər. Təəssüflər olsun ki, yeyilən çörəyin 3 qat artığı israf olunur. Digər tərəfdən isə nə qədər ac insanlar bu çörəklə qidalana bilərdi. Hazırda Ramazan ayıdır. Ramazan ayında əsas məqsədlərdən biri də budur ki, insanlar bərabər olsunlar, toxun acdan xəbəri olsun. 13-14 saat ac qaldıqdan sonra insanlar qonşuda tanıdığı, bildiyi, köməyə ehtiyacı olan birinə yardım etməyi, az yeməyi öyrənir və israfçılığın qarşısını alır". `

Restoran və kafelərin yerləşdikləri ərazilərdəki poliqonlara nəzər salaraq, biz bu qida israfını görə bilərik. Lakin onların bir neçəsi ilə əlaqə saxlasaq da, onlar qida israfına yol vermədiklərini, sifarişlərə uyğun məhsul satdıqlarını deyirlər.

Hər kəs özündən başlasa, yəqin ki qida israfının, çörək tullantısının qarşısını almaq mümkün olar...

626
Evsiz, arxiv şəkli

Tüfeyli həyat tərzi keçirənlər dilənçilər saxlanılıblar

4
19 nəfər barəsində isə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin müvafiq maddəsi ilə protokol tərtib edilib. Daha sonra saxlanılan şəxslər qeydiyyatda olduqları şəhər və rayonlara göndərilib.

BAKI, 6 may — Sputnik. Gəncədə tüfeyli həyat tərzi keçirənlər və dilənçilər saxlanılıblar.

Daxili İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinin Gəncə regional qrupundan Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, Gəncə Şəhər Baş Polis İdarəsinin Nizami Rayon Polis İdarəsinin əməkdaşları şəhər ərazisində tüfeyli həyat tərzi keçirən və dilənçiliklə məşğul olaraq vətəndaşların haqlı narazılığına səbəb olan şəxslərlə bağlı tədbir keçirib.

Tədbir zamanı ümumilikdə 31 nəfər saxlanılaraq Polis İdarəsinə gətirilib. Onlarla profilaktiki söhbətlər aparılıb, 19 nəfər barəsində isə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin müvafiq maddəsi ilə protokol tərtib edilib. Daha sonra saxlanılan şəxslər qeydiyyatda olduqları şəhər və rayonlara göndərilib.

4
Antoniu Quterreş, arxiv şəkli

BMT bəşəriyyət üçün faciənin yaxınlaşması barədə xəbərdarlıq edib

0
(Yenilənib 23:23 06.05.2021)
Quterreşin sözlərinə əsasən, atmosferdəki karbon qazının konsentrasiyası ən yüksək səviyyəyə qədər yenilənərək sənayedən əvvəlki səviyyəni üstələyib.

BAKI, 6 may — Sputnik. Ötən il Yer kürəsində havanın temperaturu milyon il ərzində rekord həddə qalxaraq, bəşəriyyəti iqlim qəzasına yaxınlaşdırıb.

“Report” xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin baş katibi Antoniu Quterreş bildirib.

"Ötən il illik ekstremal və iqlim kataklizmlərinin daha bir görünməmiş dövrü oldu", - baş katib deyib.

Onun sözlərinə görə, atmosferdəki karbon qazının konsentrasiyası ən yüksək səviyyəyə qədər yenilənərək sənayedən əvvəlki səviyyəni üstələyib.

Quterreş bunun Yerin istiliyinin üç dərəcə yüksək və dəniz səviyyəsinin 15 metr yüksək olduğu üç milyon ildə ən yüksək göstərici olduğunu vurğulayıb.

"Mövcud öhdəliklərə uyğun olaraq, hələ də əsrin sonuna qədər fəlakətli 2,4 dərəcə istilik artımına doğru irəliləyirik. Uçurumun astanasındayıq", - deyə BMT rəhbəri xəbərdarlıq edib.

Antoniu Quttereş vurğulayıb ki, bəşəriyyət ən pis ssenarinin qarşısını almaq üçün daha təmiz və yaşıl inkişaf yoluna daxil olmaq girmək üçün birlikdə çalışmalıdır.

0