Azərbaycan mətbuatı

Qəzetlər bu zərbənin altından necə qalxacaq?

138
(Yenilənib 12:28 01.02.2016)
Nəşriyyat xərclərinin artması, kağızın bahalaşması, indi də 18 faiz ƏDV yazılı medianı məhvə sürükləyir. Media ekspertləri və baş redaktorlar vəziyyətdən bir neçə çıxış yolu təklif edirlər.

Qəzetlər bu zərbənin altından necə qalxacaq?
BAKI, 28 yan — Sputnik. Yanvarın 1-dən ölkəyə gətirilən çap məhsullarına, o sıradan qəzet kağızına əlavə dəyər vergisi (ƏDV) tətbiq edilir. Hökumət bunu Vergilər Məcəlləsinə son dəyişikliklərdən sonra ƏDV-nin ləğvini nəzərdə tutan maddənin qüvvədən düşməsi ilə izah edir. Beləliklə, ölkəyə gətirilən qəzet kağızının üzərinə əlavə olaraq, 18 faiz vergi qoyulacaq.

"Azadlıq" qəzetinin hesablamasına görə, 1 qəzetin çəkisini 50 qramdan hesablasaq və həmin qəzetin gündəlik tirajını 5000-dən götürsək, bu, 250 kiloqram edir. 250 kiloqramı aya vuranda isə 7500 kiloqram kağız edir. Kağızın 1 tonunun qiymətini 1000 dolardan hesablasaq, bu, bir qəzetin aylıq kağız tələbatının 7500 dollar olduğunu göstərir. Bu rəqəmin 18 faizi isə 1350 dollar edir. Deməli, bir qəzetin aylıq ödənişi 1350 dollar olacaq. Bundan başqa, manatın dəyərinin enməsi nəticəsində kağız 50 faiz, nəşriyyat xərcləri isə 25 faizədək artıb.

Jurnalistlərin Həmkarlar İttifaqının sədri Müşfiq Ələsgərlinin sözlərinə görə, belə vəziyyətin yaranması gözlənilmirdi: "Vəziyyət bir az gözlənilməz olub, çünki neçə illərdir ki, kağız ƏDV-dən azad olunmuşdu. Buna görə də çap mediasının kağız alması ilə bağlı problem yox idi, bu problem aradan qalxmışdı. İndi iki məsələ baş verib: həm ümumi maliyyə problemləri ilə bağlı kağızın qiyməti qalxıb, əlavə olaraq da vergi tətbiq olunub".

"Bu, qiymətlərə ikiqat-üçqat təsir göstərir. Bu məqamda bunun tətbiq olunması gözlənilmirdi. Amma hər halda tətbiq olunubsa, indi ətrafında müzakirələr keçirilməlidir", —deyə M. Ələsgərli bildirdi.

Lakin məsələ tək bununla da bitmir. Ölkədə yayım şəbəkəsi və reklam bazarı da yoxdur. "Azadlıq" qəzetinin baş redaktorunun birinci müavini Rahim Hacıyevin sözlərinə görə, mətbuata vurulan ən böyük zərbə də elə budur: ""Azadlıq" qəzeti yalnız satışdan maliyyələşən qəzetdir. Bir çox qəzetlər KİV-ə Dövlət Dəstəyi Fondunun proqramı vasitəsi ilə yardım alırlar, amma bizimlə onlar əməkdaşlığı dayandırıblar. Bu baxımdan "Azadlıq" qəzetinin vəziyyəti daha ağırdır. Reklam bazarı azad olsaydı, 18 faiz ƏDV ciddi problem olmazdı. Qəzetlər də reklam bazarının imkanlarından faydalana bilərdirlər. Ölkənin ən popular qəzeti olan "Azadlıq" qəzetini də heç bir ƏDV narahat etməzdi".

"Amma çox təəssüflər olsun ki, heç bir reklam imkanı yoxdur. Digər tərəfdən də satış imkanlarımız məhdudlaşdırılıb, faktiki olaraq heç bir yayım yoxdur, metroda qəzet satışı dayandırılıb", — R. Hacıyev qeyd etdi.

Qəzetin gələcək fəaliyyətinə gəldikdə isə, redaktor müavini yaxın vaxtlarda "Azadlıq" qəzetinin çıxıb-çıxmayacağının sual altında olduğunu bildirdi. Onun sözlərinə görə, belə şəraitdə qəzetin fəaliyyətini davam etdirmək çox çətin olacaq.

"Yeni Müsavat" qəzetinin təsisçisi və baş redaktoru Rauf Arifoğlunun sözlərinə görə isə, oxşar vəziyyət böyük bir tarixi ənənənin qırılmasına gətirib çıxara bilər: "Bu, qəzetlərin vəziyyətinin daha da pisləşməsinə səbəb olub. Artıq vəziyyət o yerə gəlib ki, yazılı — çap mediasının mövcudluğu sual altına düşüb. Ona görə də çətinlik yaşayırıq. Xüsusilə ƏDV-in yenidən kağızın üzərinə qayıtması vəziyyəti daha da dramatikləşdirir".

"Belə olan halda iki yol var: Birincisi, dövlətə, Prezidentə müraciət edib, növbəti dəfə müəyyən güzəştlərin əldə olunması ki, çap mediası nəfəs ala bilsin. İkincisi, ümumiyyətlə Azərbaycan çap mediasının bir sinif kimi ləğv olunması və onlayn media üzərindən davam olunması. Bu isə böyük bir ənənənin, tarixliyin qırılması demək olardı", — R. Arifoğlu vurğuladı.

Məlumdur ki, KİVDF qəzetlərə maliyyə dəstəyi göstərir. Lakin ölkədə baş verən sonuncu devalvasiyadan sonra onun göstərdiyi maliyyə dəstəyi də öz dəyərini iki dəfəyə yaxın itirib. Bəs belə şəraitdə qəzetlər necə yaşayacaqlar və onların saxlanılması üçün hansı addımlar atıla bilər?

Müşviq Ələsgərli bu haqda belə düşünür: "Bu məsələ Mətbuat Şurasında da müzakirə olundu. İndi Şuranın sədri Əflatun müəllim məsələni parlament səviyyəsində qaldırmağa çalışır. O, təkliflərini ilkin olaraq açıqladı ki, ya bizim qəzetlər üçün ayrılan maliyyə yardımı artmalıdır, ya da bu verginin tətbiq olunması ilə bağlı maddə geri oxunmalıdır".

"Yəni heç olmasa bu ƏDV tətbiq olunmasa, qiymətlər aşağı vəziyyəyə salına bilər. Tədbirlər görülməlidir. İndi həm Mətbuat Şurası, həm də KİVDF öz təkliflərini hazırlayır. Bu təkliflər veriləcək və görək necə reaksiya veriləcək bu məsələyə", M. Ələsgərli əlavə etdi.

Qeyd edək ki, manatın dəyərdən düşməsi səbəbindən media strukturunda da ixtisarların olacağı istisna edilmir. Ekpertlər hesab edirlər ki, redaksiyalar işçilərin maaşlarını artırmasalar, özləri bundan ziyan görəcəklər. Yaxşı jurnalistlər isə daha yaxşı maaş verən KİV-ə transfer etmək məcburiyyətində qalacaqlar. Təbii ki, daha yaxşı sərtlərlə iş təklif edən KİV tapsalar…

138
Teqlər:
ƏDV, nəşriyyat, media, KİV, qəzet, mətbuat, jurnalist
Əlaqədar
Qəzetlərin gələcəyi necə olacaq?
Zaman-Azərbaycan qəzetinin əməkdaşı avtoqəzada ölüb
“Qara siyahı” – bu dəfə “reket” qəzetlər yox, verilişlər üçün...
İnqilabçı qəzet yayımını dayandırdı
Ankarada "Hürriyət" qəzetinin redaksiyasının şüşələri qırılıb
Washington Times qəzeti Ermənistanı təcavüzkar adlandırdı
Cütlük, arxiv şəkli

Oğlanlar evlənməyə qız tapmayacaqlar - Demoqrafik təhlükə

29
(Yenilənib 21:48 26.01.2021)
Ekspertlər hesab edirlər ki, əgər hazırkı disbalans davam edərsə, demoqrafik prosesə və genefonda mənfi təsir göstərə bilər.

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 26 yanvar — Sputnik. “İlk hamiləliyimdə bətnimdəki uşağın oğlan olduğunu bilən həyat yoldaşım az qalırdı məni ovucunun içində saxlasın. Ürəyim nə istəyirdi alırdı. Tale elə gətirdi ki, uşaq 4 ayında bətnimdə inkişafdan qaldı. Məcbur olub uşağı abort etdirdik. İkinci dəfə hamilə qalanda uşağın cinsini öyrənmək üçün hər həftə qaynanam məni həkimə aparırdı. Yoldaşım deyirdi ki, oğlan olmasa, abort etdirərsən. Gecə-gündüz dua edirdim ki, bətnimdəki uşaq oğlan olsun. Həkim uşağın qız olduğunu deyəndə qaynanam tez yoldaşıma zəng elədi. O da dedi ki, uşağı elə orada götürdüb, evə gəlsin. Evimizdə buna görə çox söz-söhbət yarandı. Mən sağlam qız uşağını hamiləliyimin 12-ci həftəsində abort etdirdim”.

Yeni doğulmuş uşaq, arxiv şəkli
© AP Photo / Fernando Antonio

Söhbətin bu yerində gözləri dolan Mahirə (adı şərtidir) hər dəfə başına gələn bu hadisəni yadına salanda bir ana kimi özünü günahkar hesab etdiyini deyir. Azərbaycanın rayonlarının birindən olan həmsöhbətimiz ailə qurub, Bakıya köçdükdən sonra iki oğlan uşağı dünyaya gətirib. Deyir ki, baldızı boşanıb ata evinə qayıtdığından yoldaşı qız uşağının doğulmasına qarşı olub...

Elə Dövlət Statistika Komitəsinin doğulan uşaqların cins nisbəti ilə bağlı yaydığı məlumat da cəmiyyətdə oğlan uşaqlarının dünyaya gəlməsinə daha çox marağın olduğundan xəbər verir. Komitənin yaydığı xəbərə görə, 2020-ci ilin 11 ayı ərzində Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən 116454 doğulan körpə qeydə alınıb və əhalinin hər 1000 nəfərinə bu göstərici 12,7 təşkil edib. Doğulanların 53,3 faizi oğlan, 46,7 faizi isə qız uşaqlarıdır.

"Təmiz Dünya" Qadınlara Yardım İctimai Birliyinin sədri Mehriban Zeynalova Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda oğlan uşaqlarının doğulmasına olan maraq son illər qismən azalsa da, bu tendensiya davam edir: “Hələ əvvəlki illərlə müqayisədə ölkəmizdə qız uşaqlarının doğulmasına qarşı diskriminasiya azalıb.

Ümumiyyətlə, Azərbaycanda qız uşağı yük kimi qəbul olunur. Cəmiyyətdə qızların davranışlarına çox ciddi diqqət yetirilir. Onların qoyulan çərçivədən çıxması, azadlığı namussuzluq kimi qəbul olunur.

Bütün bunların nəticəsində cəmiyyətdə qız uşaqlarının doğulmasına qarşı mənfi fikirlər yaranır. Valideynlər hesab edirlər ki, bizim cəmiyyətdə qızın yükünü çəkmək çətindir. Bu da selektiv abortlara gətirib çıxarır. Səhiyyə Nazirliyinin təlimatlarına görə, dölün ana bətnində cinsinin deyilməsi, cinsə görə abort yolverilməzdir. Son illər həkimlər bu qaydaya əməl etməyə başlasalar da, bu məsələyə nəzarət gücləndirilməlidir. Eyni zamanda, doğulan qız uşaqlarının oğlan uşaqlarına nisbətdə azalmasının qarşısını almaq üçün qadınların cəmiyyətdə sosial müdafiəsini gücləndirmək lazımdır. Əks halda, bu əhalinin cins tərkibində disbalans yaradacaq. Oğlanlar evlənməyə qız tapmayacaqlar, qarışıq nikahlar artacaq”.

Statistik rəqəmlərdən də görünür ki, doğulan uşaqlar arasında cins nisbəti illər üzrə dəyişib. Dövlət Statistika Komitəsindən aldığımız məlumata görə, bioloji normaya əsasən, hər 100 doğulan qıza 105-107 oğlan düşməli olduğu halda, 2010-cu ildə hər 100 qıza 118, 2011-2014-cü ildə 116, 2015- 2017-ci illərdə 114 oğlan düşüb. 2018-ci ildə bu nisbət yenidən artaraq 115-ə yüksəlib. 2019-cu ildə isə bu göstərici yenidən azalaraq, 114-ə enib. Ümumiyyətlə, 1990-cı ildən sonra ölkədə yenidoğulan oğlanların sayının daha çox üstünlük təşkil etdiyi illər 2003 və 2009-cu illər olub. Həmin illərdə hər 100 qıza 118 oğlan düşüb.

Səhiyyə Nazirliyinin baş mama-ginekoloqu Sevinc Məmmədova Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, oğlan uşaqlarının doğulmasına maraq müxtəlif xalqlarda var. Amma dünyanın heç bir yerində selektiv abortlara icazə verilmir: “Ana bətnindəki dölün məhv edilməsinə tibbi göstəriş varsa, qadın məsləhətxanasının nəzdindəki həkim ekspertizası komissiyasından təsdiqləndikdən sonra icra oluna bilər. Amma hamiləliyin pozulmasına sosial göstərişlər də var. Hamiləliyin pozulması bu halda 12 həftəyədəkdir. Burada da bölünmələr var. Bunlar tibbi və sosial göstərişlərdir. Sosial göstərişlərdə hamiləliyin iri müddətində sonlandırılmasına icazə verilir. Əgər hamilə qadının həyat yoldaşı vəfat edibsə, əri cəzaçəkmə müəssisəsindədirsə, kişi yaxud qadının heç biri işləmirsə, ailədə uşaq sayı 5-dən çoxdursa, bu hallarda abort sosial göstəriş sayılır. Bu zaman hamiləlik 12 həftədən sonra da sonlandırıla bilər”.

S.Məmmədova deyir ki, “Reproduktiv Sağlamlıq Haqqında” qanun layihəsində selektiv abortların qarşısının alınması üçün dölün ana bətnində cinsinin təyin edilməsinin qadağan olunması təklif olunub: “Layihədə təklif olunub ki, ultrasəs müayinəsi (USM) zamanı uşaqların cinsi deyilməsin. Qanun təsdiqlənərsə, bu halların qarşısını almaq olar”.

Baş mama-ginekoloq bildirir ki, hamiləliyin 10-11 həftəsinə qədər cinsiyyət üzvlərinin formalaşması gedir. USM vasitəsilə 12 həftədən sonra dölün cinsini təyin etmək mümkündür: “Hamiləliyin erkən mərhələsində qandan və dölün hüceyrəsindən analiz götürməklə cinsi təyin etmək olur. Amma qeyri-invaziv yolla hamiləliyin 12 həftəsində dölün ultrasəs müayinəsi edərək cinsini müəyyən etmək olur. Biz bunu tibbi göstəriş olmadığı halda məhdudlaşdırmalıyıq”.

Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin üzvü deputat Müşfiq Məmmədli Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, selektiv abortlara qadağa məsələsi Milli Məclisə təqdim olunan “Reproduktiv Sağlamlıq Haqqında” qanun layihəsinin iş planına salınıb. Onun sözlərinə görə, bunun üçün müvafiq təkliflər verilib: “Biz təbii balansı qorumağa çalışmalıyıq ki, sonradan cəmiyyətdə disbalans yaranmasın. Selektiv abort birmənalı olaraq qadağan olunmaldır!”

Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədri Hicran Hüseynova isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, demoqrafik strukturun gender balansının maksimum nisbəti 100-106 çərçivəsində olmalıdır. Son illər isə əhalinin gender balansı normal səviyyədən (100-107) qeyri-normal səviyyəyə (100-115) qalxıb: “Uşaqların cins nisbətinin pozulması əvvəllər o qədər də hiss olunmayan, lakin hazırda cəmiyyəti düşündürən məsələlər sırasında dayanır. Əgər bu disbalans davam edərsə, demoqrafik prosesə və genefonda mənfi təsir göstərə bilər. Abortlar arasında selektiv abortların sayını göstərən statistika olmasa da, yeni doğulan cinslər arasında olan disbalans göstəricisi böyük ehtimal ilə selektiv abortların payına düşür. Azərbaycanda 2000-2019-cu illərdə abortların sayı da 17 min 500-dən 37 min 300-ə qalxıb. Problemin aradan qaldırılması istiqamətində maarifləndirmə işlərinin geniş şəkildə aparılması və səhiyyə xidmətlərinin inkişaf etdirilməsi vacibdir. Xüsusilə kənd yerlərində qadınlar arasında bu məsələlərlə bağlı maarifləndirmə kampaniyaları aparılır.

29
İş adamı, arxiv şəkli

Sahibkarlara koronavirusla bağlı xəbərdarlıq

6
(Yenilənib 21:38 26.01.2021)
Sahibkarlara koronavirusa görə xəbərdarlıq edən agentlik sıravi vətəndaşları da sayıq olmağa səsləyib. Onlar 1003 çağrı mərkəzinə şikayət edə bilrlər

BAKI, 26 yanvar — Sputnik. Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) ictimai iaşə müəssisələrində koronavirus (COVID-19) infeksiyasına qarşı effektiv mübarizə tədbirlərinin təmin olunması ilə bağlı sahibkarlara müraciət edib. Sputnik Azərbaycan-ın məlumatına görə, müraciətdə bildirilir ki, sahibkarlar xəstəliyin yayılmaması üçün əks-epidemik tədbirlərə ciddi riayət etməli, ictimai iaşə müəssisələrində karantin rejiminin tələblərini daim diqqət mərkəzində saxlamalıdırlar.

İctimai iaşə müəssisələrində virusun yayılmasının qarşısının alınması və təhlükəsizliyin təmin edilməsi məqsədilə Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahın qəbul etdiyi qərarlara və müəyyənləşdirdiyi qaydalara mütləq əməl edilməlidir. Belə ki, insanların sıx toplaşdığı mühit infeksiyanın yayılma intensivliyinə birbaşa təsir etdiyindən COVID-19-un profilaktikası məqsədilə hər bir ictimai iaşə müəssisəsində müştəri qəbulu 2 dəfə azaldılmalı, hər adambaşına müəyyən edilən sahə isə 2 qat artırılmalıdır.

Həmçinin qida qəbulu zallarında oturacaqların ara məsafəsi eyni masa arxasında 1 metrdən, masalararası məsafə isə 2 metrdən az olmamalıdır. İctimai iaşə müəssisələrində mütəmadi dezinfeksiya işləri aparılmalı, hər bir masada dezinfeksiyaedici məhlulların yerləşdirilməsi təmin olunmalıdır. Qida qəbulu zallarında, otaqlarda və açıq məkanlarda sərinkeşlərdən (ventilyatorlardan) istifadə olunmamalı, təmizlik-dezinfeksiya işləri iş saatı ərzində əsasən işlək sahələrdə (giriş-çıxış, kassa və s.), iş saatından sonra isə bütün sahələrdə həyata keçirilməlidir. Müəssisə təmizlik vasitələri, dezinfeksiyaedici maddələr, axar isti və soyuq su təchizatı ilə daimi olaraq təmin edilməlidir. Sanitar məişət otaqlarının (sanitar qovşaq, soyunub geyinmə otağı və s.) işlək və təmiz vəziyyətdə saxlanması əsas şərtlərdəndir.

İşçi heyət hər zaman şəxsi gigiyena qaydalarına ciddi riayət etməlidir. Həmçinin onlar dəyişəkli, təmiz iş geyimi, gün ərzində bir çox insanla təmasda olduqlarından qoruyucu vasitələr və dezinfeksiyaedici məhlulla təmin olunmalıdırlar. Həmçinin kafe və restoranlarda məhsulların, mətbəxdə istifadə olunan əşya və avadanlıqların istifadədən əvvəl təmizliyinə diqqət edilməli, yeməklər hazırlanarkən termiki emala düzgün əməl olunmalıdır.

Agentlik sahibkarları mövcud qaydalara əməl etməyə, koronavirus pandemiyasına qarşı mübarizə tədbirlərinin artırılması istiqamətində səylərini gücləndirməyə çağırır. Vətəndaşlardan ictimai iaşə müəssisələrində qaydalara əməl edilmədiyi halları ilə rastlaşdıqda bu barədə Agentliyin 1003-Çağrı Mərkəzinə zəng edib məlumat vermələri xahiş olunur.

6
Teqlər:
AQTA, xəbərdarlıq, Koronavirus, epidemiya, COVID-19, sahibkar
Bankada dollarlar, arxiv şəkli

"Dollar çökəcək" - amerikalı iqtisadçı

0
(Yenilənib 22:51 26.01.2021)
Amerikalı iqtisadçı Stiven Rouç əmin edir ki, Amerika valyutasının enişi yaxın vaxtlarda dayanmayacaq və ilin sonunadək 35% düşəcək

BAKI, 26 yanvar - Sputnik. Amerikalı iqtisadçı Stiven Rouç 2021-ci ilin sonunadək dolların 35% düşəcəyi barədə proqnozunu yenidən xatırladıb. Sputnik Azərbaycan bildirir ki, bu barədə o, Bloomberg üçün yazdığı məqalədə məlumat verib. 

"Ötən ilin martında ABŞ-da COVID-19 pandemiyası "partlayış edəndən" bəri dollar çökməkdədir. O, ABŞ-ın əsas ticarət partnyorları ilə müqayisədə təxminən 10-12% düşüb", - iqtisadçı vurğulayıb. 

Rouç əmin edir ki, Amerika valyutasının enişi yaxın vaxtlarda dayanmayacaq. Onun fikrincə, ABŞ-ın cari büdcə ödəmələrindəki defisitin kəskin artımı, avro kotirovkalarının riskləri və Amerikanın Federal Ehtiyatlar Sistemi bu çöküşə səbəb olacaq. 

Bundan başqa, pandemiyanın davam etməsi, resessiyaya çox yaxın olan iqtisadiyyatın durumu da, iqtisadçının sözlərinə görə, dollara neqativ təsir göstərir. Hazırkı vəziyyətdə daha bir iqtisadi yardım paketinin ağır nəticələri ola bilər, çünki "ABŞ-ın ehtiyatları buna bəs etməyəcək".

Bloomberg bundan öncəki məqalələrinin birində ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminin keçmiş başçısı Canet Yellenin ölkənin maliyyə naziri olduqdan sonra dolların axırına çıxacağı barədə proqnoz vermişdi.

0
Teqlər:
proqnoz, iqtisadçı, ABŞ, çökmə, dollar