Arxeoloji kəşfiyyat və tədqiqat işləri

İşğaldan azad olunmuş ərazilərə öncə arxeoloqlar, tarixçilər getməlidirlər

1049
(Yenilənib 17:28 06.02.2021)
"Təəssüf ki, indi də bilmirik, abidələrimizin vəziyyəti necədir. Bəlkə də ermənilər oranı məhv ediblər".

Şahpəri Abbasova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 6 fevral — Sputnik. "Cəbrayılın bütün ərazisi başdan-başa müxtəlif tarixi dövrlərə aid abidələrlə zəngindir. Təəssüf ki, bu abidələrin tədqiqi uzun müddət diqqətdən kənarda qalıb". Bu sözləri Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu Çöl tədqiqatları sektorunun müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Təvəkkül Əliyev Sputnik Azərbaycan-a müsahibəsində deyib.

© Sputnik / Shahperi Abbasova
Təvəkkül Əliyev

Tarixçi bildirir ki, yalnız ötən əsrin 80-ci illərində sistemsiz də olsa, ilkin araşdırmalar başlanıb: "1989-cu ildə Mil-Qarabağ arxeoloji ekspedisiyasının tərkibində yeni - III dəstə yaradıldı və onun qarşısına Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşən Cəbrayıl, Zəngilan və Qubadlı rayonlarının ərazisindəki arxeoloji abidələri tədqiq etmək məqsədi qoyuldu. Cəbrayıl rayonunda həyata keçirilən kəşfiyyat-axtarış işləri nəticəsində 20-dən çox müxtəlif dövrlərə aid yaşayış məskəni, kurqan, qala, türbə, orta əsr qəbiristanlığı qeydə alındı, bunlardan bir neçəsində ilkin yoxlama qazıntıları aparıldı".

Qarabağdakı abidələrin hərəsinin özünə məxsus xüsusiyyətləri var. Məsələn, onların içində bir qrup abidələr var ki, onlar müdafiə xarakterlidir. Azərbaycanın bütün bölgələrində istehkam tipli abidələr var.

Bunlardan biri də Cəbrayıl rayonunun Sirik kəndi ərazisində, Tey dağının başında sıldırım qayalar üzərində yerləşən Sirik qalasıdır. Tarixçinin sözlərinə görə, Tey dağının ətəyindən axan Çaxmaqlı çayının ətrafında Daşbulaq, Ayı bulağı kimi bulaqlar qaynayır.

Həmsöhbətimiz qalaya qalxdığı günü belə xatırlayır: "1989-cu ilin yayında biz o qalaya çox çətinliklə - hər iki tərəfi uçurum olan qayalar üzərindəki ensiz cığırdan keçməklə qalxdıq. Qalaya təxminən 25 m qalmış gəclə bir-birinə bərkidilmiş qaya parçalarından divar qalığına rast gəldik. Lakin bu divar şərq tərəfdəki sal qayadan sanki asılı vəziyyətdə olduğundan onu yaxından müşahidə edə bilmədik. Burada iki tərəfi qaya, digər iki tərəfi isə daşla hörülmüş və 3 kubmetr su ehtiyatı saxlamağa imkan verən su hövuzu var. Hovuzun yanından əlçatmaz qala – gözətçi məntəqəsi aydın görünür. Onun hündürlüyü 6 m-ə çatır. Divarlarda ara bir tir izlərinin oyuğu və çürümüş ağac qalıqları görünür. Bundan başqa, üç dairəvi bürcün də bir hissəsi qalmışdır. Bürclərdən ikisinin arasında tağvari giriş qapısı vardı. Hətta buradan 18-20 m məsafədə olan qala kompleksinin qaya daşlarından gəc vasitəsilə inşa olunmuş mərkəzi tikilisinə qalxmaq çox müşküldür. Ehtimal ki, həmin tikiliyə kəndir və ya ağac çubuqlardan düzəldilmiş nərdivanla qalxıb-enmək mümkün olmuşdu".

"Biz qalanın planını çıxartdıq. Ətrafa səpələnmiş keramika nümunələri əsasında bu qalanın erkən orta əsrlərdə (V-VI əsrlərdə) inşa olunduğunu, sonrakı dövrlərdə də istehkam kimi istifadə olunduğunu müəyyən etdik. Şabran rayonundakı Çıraqqalanın oxşarı olan bu qaladan bütün ətraf əraziləri, o cümlədən Qalacıq və Tatar kəndləri yaxınlığındakı qalaları müşahidə etmək olar. Sasani ağalığı dövründə Cənubi Qafqazda, Azərbaycanda belə qalalar inşa olunurdu. Sirik qalasının vəziyyəti göstərirdi ki, ən azı 1500 il ərzində Tey dağı heç bir təbii təkana (zəlzələyə) məruz qalmayıb. Əks halda, qaya üzərindəki bu tikili çox ciddi şəkildə dağılardı".

T.Əliyev təəssüf hissi ilə qeyd edir ki, həmin ərazilər yetərincə tədqiq olunmayıb: "Ümumiyyətlə, Araz vadisi abidələrlə çox zəngindir. Oxçu çayın Araza töküldüyü yerdə inşa olunmuş Tri qalası da Sirik qalası ilə həmdövrdür. Buradan bütün Arazboyu ərazilər aydın görünür. Təəssüf, o zamanlar I Qarabağ müharibəsi başlandığından həmin qalaların ətrafında arxeoloji qazıntıları davam etdirə bilmədik. Halbuki, həmin ərazilərdə müxtəlif dövrlərə aid çoxlu kurqanlar, qəbiristanlıqlar, türbələr, yaşayış yerləri var idi. Çox acınacaqlı haldır ki, bu hazırda o abidənin bir çoxunun heç fotosu da yoxdur. Çünki o dövrdə texnika indiki kimi belə geniş inkişaf etməmişdi, texniki vasitələr çatmırdı. Hətta hər kəsdə fotoaparat yox idi, yaxud verilmirdi".

"Təəssüf ki, indi də bilmirik, abidələrimizin vəziyyəti necədir. Bəlkə də ermənilər oranı məhv ediblər. Yaxşı olar ki, işğal olunmuş ərazilər minalardan təmizləndikdən sonra ora öncə arxeoloqlar, tarixçilər getsinlər. Abadlıq işləri ilə yanaşı, orada araşdırmalar aparılsın. Artıq azad olunmuş yerlərdə çoxlu torpaq işləri görülür. Məsələn, yolların və ya Füzulidə aeroportun tikintisi ilə bağlı işlər gedir. Mən onları izləyirəm, göstərilən kadrları yaxınlaşdırıb baxıram ki, bəlkə oralarda, torpaq yığınlarında hansısa mədəniyyət nümunəsi görə bilərəm".

1049
Füzulidə Araz qəzetinin redaksiyasının dağıdılmış binası

Diplomatların Qarabağ turu: Fransa səfirindən "uşaq tərbiyəsi" resepti

339
(Yenilənib 18:53 07.03.2021)
Fransanın Azərbaycandakı səfiri Zakari Qross: "Uşaqları elə tərbiyə etmək lazımdır ki, gələcəkdə bir daha müharibə etməsinlər, sülh içində yaşasınlar".

BAKI, 7 mart — Sputnik. Xarici ölkələrin Azərbaycandakı nümayəndələri – diplomatlar və hərbi attaşelərin Qarabağa növbəti turu baş tutub.

Sputnik Azərbaycan Real-a istinadla xəbər verir ki, onları Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev müşayiət edib.

Səfərin məqsədi ermənilərin regionda törətdiyi vandal əməlləri, xarabalığa çevrilmiş evləri, məhv edilmiş infrastruktur və ekologiyaya vurulan zərəri beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaq olub.

Diplomatlar ilk olaraq Füzulinin Merdinli kəndində erməni vandalizmi izləri ilə tanış olublar. Buradakı məscidə ziyarət təşkil edilib. Hikmət Hacıyev ermənilərin məsciddə heyvan saxladıqlarını diplomatların nəzərinə çatdırıb.

Daha sonra məscidi ziyarət edən Liviyanın Bakıdakı müvəqqəti işlər müdiri Əşrəf Adəm ermənilərin burada törətdiyi qeyri-insani davranışları sərt şəkildə tənqid edib.

Diplomatlar daha sonra Füzulidə hazırda tikilməkdə olan hava limanı ərazisinə gəliblər. Burada görülən işlərlə tanışlıq olub.

Səfərin növbəti dayanacağı Qubadlı isə diplomatlara ilk olaraq burada ətraf-mühitə vurulan zərər-ziyan, ermənilərin kəsilib məhv etdiyi ağaclar göstərilib.

Ekologiya və Təbbii Sərvətlər Nazirliyinin əməkdaşları ərazinin ekologiyasına dəyən zərər barədə məlumat veribər.

Diplomatik korpusun nümayəndələri daha sonra Laçına gəliblər. Güləbird Su Elektrik Stansiyasına səfər təşkil edilib.

Yol boyu diplomatların əksəriyyəti erməni vandalizmini qınadığını bildirib.

"Bu, onun sübutudur ki, Azərbaycan və Ermənistan sülhə və barışığa getmək üçün addımlar atmalıdır. Uşaqları elə tərbiyə etmək lazımdır ki, gələcəkdə bir daha müharibə etməsinlər, sülh içində yaşasınlar", - Fransanın Azərbaycandakı səfiri Zakari Qross deyib

Braziliyanın Azərbaycandakı səfiri Manuel Monteneqro: "Burada törədilən çox saylı dağıntılara baxmayaraq Azərbaycanın qısa müddətdə gördüyü yenidənqurma işləri, regiona etdiyi yatırımları ilə sərgilədiyi gələcəyə yönəlik mövqeyi məni çox mütəəssir etdi. Mənim xalqım da gələcəyi, inkişafı düşənən xalqdır. Ona görə bu, xüsus məni heyran edir. Əlbəttə, müharibə dəhşətlidir, dağıntılar mənfur əməllərdir. Baxın. Boyaqın qoxusu hələ də hiss olunur. Bura gənc bir ölkədir, möhtəşəm gələcəyi var. Azərbaycanın ittiham irəli sürmək üçün tam hüququ var. Bu, tərəfləri məsələ ilə bağlı müvafiq forumlara çıxaracaq. Vacib olan gələcəyə baxmaqdır".

"Əlbəttə, dağıntılar, xüsusilə, ibadət evlərinin dağıdılması inanılmazdır. Səfər boyu ilk dayandağımız məntəqədəki məsciddə bunun şahidi olduq. Bu, mənim üçün məqbul bir hərəkət deyil. Ermənilər burada SES-ə də zərər vurubmuşlar. Bu cür əməlləri heç bir ölkə qəbul etməz. Məscidlərin dağıdılması bir yana, onlar bu ibadət evindən müxtəlif məqsədlər üçün istifadə ediblər. Burada mal-qara, donuz saxlayıblar. Bu, bəşər normalarına qarşıdır. Heç nə demək olmur. İnsan bu cür əməlləri təsəvvür belə edə bilmir. Çox pis əməllərdir", - İndoneziya Səfirliyinin nümayəndəsi Yusuf Yusuf bildirib.

"Azərbaycan hökuməti və onun prezidenti zati-aliləri İlham Əliyevə təşəkkür edirik ki, Qubadlı, Zəngilan və Laçına gəlib buradakı işləri yaxından görmək üçün bizə yaratdığı şəraitə görə təşəkkür edirəm. Buradakı dağıntıları yerli sakinlərindən ayrı düşmüş evləri görmək ürəksığıcıdır. Bu evlərdə uşaqlar, ailələr yaşayırdı. İndi isə evlər dağılıb və geriyə xatirələr qalıb. Digər tərəfdən, buradakı yeni müasir Su Elektrik Stansiyasının necə sürətlə tikilmiş olduğunu gördük və bu da bizi mütəəssir etdi. Bu, Azərbaycan xalqının və hökumətinin mətanətini, qətiyyətini göstərir. Azərbaycan xalqına və, ümumilikdə, region əhalisinə sülh şəraitində yaşamağı arzulayırıq. Təşəkkür edirəm", - Fələstinin Azərbaycandakı səfiri Nasir Əbdül Karim deyib.

Qeyd edək ki, Füzuli və Qubadlı müvafiq olaraq ötən ilin 17 oktyabr və 25 oktyabr tarixində milli ordumuz tərəfindən işğaldan azad edilib. Laçın isə Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya arasında əldə edilən atəşkəs bəyanatına əsasən, 1 dekabrda Azərbaycana təhvil verilib.

339
Teqlər:
Qarabağ, Hikmət Hacıyev
Ağdam rayonunun Suma kəndi

Ağdamın işğaldan azad edilən Suma kəndi bu gün necə görünür - VİDEO

7
(Yenilənib 16:35 07.03.2021)
Müdafiə Nazirliyi Ermənistanın işğalından azad edilmiş daha bir Azərbaycan kəndinin yeni videogörüntülərini yayıb.

BAKI, 7 mart — Sputnik. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi işğaldan azad olunan Ağdam rayonunun Suma kəndindən videogörüntülər yayıb.

Suma kəndi rayon mərkəzindən 21 km. şimal-şərqdə, Qarabağ düzündə yerləşir. Ağdam rayonunun Güllücə və Tağıbəyli kəndləriylə qonşudur. Suma kəndi 16 aprel 1994-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunub. 2020-ci ilin sonlarında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əks-hücumu nəticəsində erməni işğalçılarından təmizlənib.

İşğal altında olan bütün yaşayış məntəqələri kimi, Suma kəndini də ermənilər dağıdıb xarabalığa çeviriblər. Sputnik Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin həmin kənddən hazırladığı ən son videogörüntüləri təqdim edir.

 

7
Teqlər:
Ağdam rayonu, Ağdam şəhəri, Ağdam
Qonaqlıq, arxiv şəkli

Masallıda toy: Polis şadyanalıq üçün qonşunun evinə toplaşanları cəzalandırdı

0
(Yenilənib 00:27 08.03.2021)
Toyda iştirak edən 13 nəfər barəsində İnzibati Xətalar Məcəlləsinin müvafiq maddəsinə əsasən, qanunamüvafiq tədbirlər görülüb.

BAKI, 7 mart - Sputnik. Masallı Rayon Polis Şöbəsinin əməkdaşları tərəfindən xüsusi karantin rejimi qaydalarının təmin olunmasına nəzarət edilməsi istiqamətində keçirilən növbəti tədbirlər zamanı şəhər sakini İ.Vəliyevin qonşusuna məxsus yaşayış evində oğluna toy məclisi təşkil etdiyi müəyyən edilib.

Sputnik Azərbaycan AZƏRTAC-a istinadla xəbər verir ki, Rayon Polis Şöbəsinin əməkdaşları həmin məclisdə iştirak edənlərə bir daha xüsusi karantin rejiminin qaydalarını izah ediblər.

Toyda iştirak edən 13 nəfər barəsində İnzibati Xətalar Məcəlləsinin müvafiq maddəsinə əsasən, qanunamüvafiq tədbirlər görülüb.

0