Talış kəndi, arxiv şəkli

Hər kəsin ürəyi orada döyünür: "Böyük Qayıdış" zaman başlanır?

468
(Yenilənib 22:42 01.11.2020)
"İlk növbədə işğaldan azad olunmuş ərazilərin minalardan təmizlənməsi təmin edilməldir. Hansı ki, bu çox məsrəf və vaxt aparan məsələdir"

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 1 noyabr — Sputnik. Azərbaycanın işğal altında qalan torpaqlarının qəsbkarlardan azad edilməsi yaxın gələcəkdə qaçqın və məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıtmasını aktuallaşdırıb. Bunun üçün beynəlxalq hüquqa söykənən "Repatriasiya haqqında" qanunun qəbul olunacağı nəzərdə tutulur. Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin sədri Musa Quliyev mətbuata açıqlamasında bildirib ki, qəbul olunacaq "Repatriasiya haqqında" qanuna əsasən, bu işlər addım-addım həyata keçirilə bilər: "İnsanların öz torpaqlarına qayıdışı bir günün içində həll ediləcək məsələ deyil. Bu, illərlə davam edən bir proses olacaq. İndiki məqamda əsas hədəfimiz torpaqlarımızın tam olaraq işğaldan azad edilməsidir".

Sputnik Azərbaycan "Repatriasiya haqqında" qanunun qəbulu zamanı hansı nüansların nəzərə alınmalı olduğunu, ümumiyyətlə, "Böyük Qayıdış"ın təmin olunmasında hansı modeldən istifadə edilməsinin məqsədəuyğun olduğunu araşdırıb.

Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin Beynəlxalq əməkdaşlıq, ictimaiyyət və mətbuat xidməti departamentinin direktoru İbrahim Mirzəyev Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, "Qaçqınkom"da bununla bağlı hər hansı sənəd mövcud deyil: "Bu barədə müvafiq qanunun qəbulundan sonra danışmaq mümkündür".

Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin üzvü Fazil Mustafa Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, "Repatriasiya haqqında" qanun məcburi köçkün icmalarının iştirakı ilə hazırlanmalıdır. Deputat deyir ki, bu qanun ictimai müzakirəyə çıxardılmalı, həmin icmaların təklifləri nəzərə alınmaqla qəbul olunmalıdır: "Burada bir sıra məqamlar öz əksini tapmalıdır. Qayıdışın məcburi istiqamətləri müəyyən olunmalı, həmin icmalarla müzakirə olunmalıdır".

İyirmi yeddi il son ümidini sandıqda qoruyan köçkün: Daha dövlətə yük olmaq istəmirik>>

F.Mustafa onu da qeyd edir ki, bununla bağlı indidən kənar tövsiyələr vermək düzgün olmaz: "Biz elə etməliyik ki, bu proses illərdir məcburi köçkün həyatı yaşayan insanların razılığı ilə gerçəkləşsin".

Deputatın sözlərinə görə, həmin şəxslərə dövlət tərəfindən torpaqlarımız işğalda olduğu müddətdə müxtəlif ərazilərdə evlər tikilərək verilib:

"Qanunda bu evlərin gələcək taleyinə aydınlıq gətirilməlidir. Həmin evlər qayıdışdan sonra dövlətə təhvil verilməlidir. Mülkiyyət məsələsinin necə tənzimlənməsi qanunda öz əksini tapmalıdır. Dövlətin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tikəcəyi evlərdə məskunlaşma zəruridir.

Hətta həmin bölgədən olmayan digər insanların orada məskunlaşması da nəzərdə tutula bilər. Onlar üçün də işğaldan azad olunmuş torpaqlarda yaşamağa şərait yaradıla bilər. Düşünürəm ki, bu, geniş miqyasda qayıdış əməliyyatı olmalıdır. Orada çoxsaylı insanların yaşaması təmin edilməlidir. Burada, təbii ki, müxtəlif kateqoriyadan olan insanların da gedişi təmin oluna bilər. Hər bir halda bütün bu məsələlər həmin icmalarla müzakirə olunandan sonra qərar verilməlidir. Bundan sonra bu məsələlərin hər biri sistemli şəkildə həyata keçirilməldir".

Dövlət Miqrasiya Xidməti (DMX) yanında İctimai Şuranın sədri Azər Allahverənov Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, işğaldan azad edilmiş torpaqlara qayıdış kifayət qədər mürəkkəb prosesdir: "Çünki burada eyni zamanda bir neçə məsələ öz həllini tapmalıdır. Qəbulu nəzərdə tutulan "Repatriasiya haqqında" qanun işlək mexanizmi özündə ehtiva etməlidir. İşğaldan azad olunmuş torpaqlara insanların qaytarılması və orada yaşayışın təmin edilməsi üçün qanunda bütün mərhələlər üzrə yerinə yetirilə biləcək məsələlər öz əksini tapmalıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, qanun normativ bir sənəd olaraq bu məsələni tənzimləyən aktdır. Qanuna əlavə olaraq qayıdışla bağlı dövlət proqramı qəbul olunmalı, orada müddətlər göstərilməklə, dövlət qurumunun üzərinə düşəcək vəzifələr əks olunan proqram qəbul olunmalıdır. Çünki tək bir qanunun qəbulu ilə məsələ həll oluna bilməz. Kifayət qədər böyük sənəd toplusu işlənib ortaya qoyulmaldır".

A.Allahverənov bildirir ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərə qayıdış üçün əsas məsələ insanların təhlükəsizliyinin təminidir: "İlk növbədə işğaldan azad olunmuş ərazilərin minalardan təmizlənməsi təmin edilməldir. Hansı ki, bu çox məsrəf və vaxt aparan məsələdir. Bununla bağlı beynəlxalq təcrübə var ki, orada işğaldan azad olunma üçün vaxt, resurslar nəzərdən keçirilə bilər. Beləcə, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə minalardan, müxtəlif silah-sursatlardan təmizlənmə mərhələli şəkildə həyata keçirilməldiir. Bununla bərabər, həmin ərazilərdə infrastruktur qurulmalı, təchizat məsələləri yerinə yetirilməlidir, daha sonra xidmət göstərən qurumların oraya köçürülməsi həyata keçirilə bilər".

Miqrasiya məsələləri üzrə ekspert deyir ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaşamaq üçün yararlı tikililərin də siyahısı hazırlanmalıdır: "İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə yaşamaq üçün uyğun olan evlərin istifadəsi mümkündür. Məsələn, Qubadlıda bir neçə binada yaşamaq mümkündür. Həmin evlər yaşayış üçün yararlıdır".

A.Allahverənov bildirir ki, bütün bunların hamısı tək qanunların qəbulu ilə yox, bir neçə qurumların vahid koordinasiya mərkəzi ilə olmaldır:

"Gürcüstanda repatrasiya işini həyata keçirən nazirlik var. Ola bilər ki, bizdə də bu işlərlə məşğul olan bir qurum yaradılsın. Vaxt itirmədən müvafiq qurumlar işğaldan azad olunmuş ərazilərə qayıdış üçün hazırlıq işləri həyata keçirməlidir. Bizdə bununla bağlı minimum təcrübə var. Bunun üçün Cocuq Mərcanlı və Ağdam istiqamətində qəsəbələrin bərpası ilə bağlı təcrübədən yararlanmaq olar".

Ekspert bildirir ki, aparılan işlərdən sonra, ən sonda o torpaqlara vətəndaşların köçürülməsi, icma əsaslı qurumların yaradılması təmin edilməlidir. Eyni zamanda həmin yerlərdə məşğulluq məsələləri də öz həllini tapmalıdır.

468
Teqlər:
qayıdış, qanun, məcburi köçkünlər, erməni təxribatı, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi

Qarabağdakı hava limanları ICAO reyestrinə daxil ediləcək

0
Hava limanlarının kodları ICAO-nun 7910/178 nömrəli Sənədinin 2020-ci ilin dekabr ayında dərc olunacaq yenilənmiş nəşrinə əlavə ediləcək.

 

BAKI, 25 noyabr — Sputnik. Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatı (ICAO) Azərbaycanın daha 6 hava limanının beynəlxalq məkan indeksləri kataloquna daxil edilməsini təsdiq edib.

Sputnik Azərbaycan bu barədə "Azərbaycan Hava Yolları" QSC-yə (AZAL) istinadən xəbər verir.

“Əlamətdar haldır ki, beynəlxalq təşkilatın yenilənmiş reyestrinə Zabrat, Yevlax və Naftalandakı hava limanları ilə yanaşı, həm də Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında azad edilmiş ərazilərdə - Ağdam, Füzuli və Xankəndində yerləşən hava limanları da daxil olacaq. Bu, beynəlxalq aviasiya qurumlarının ölkəmizin ərazi bütövlüyünü tanımasının növbəti təzahürüdür”, – deyə AZAL-ın prezidenti Cahangir Əsgərov bildirib.

Qeyd edilən hava limanlarının kodları ICAO-nun 7910/178 nömrəli Sənədinin 2020-ci ilin dekabr ayında dərc olunacaq yenilənmiş nəşrinə əlavə ediləcək.

Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində aeronaviqasiya xidmətinə görə məsuliyyət Çikaqo konvensiyasının (ICAO-nin 7300 nömrəli sənədi) prinsiplərinə uyğun olaraq, AZANS Hava Hərəkəti İdarəsinə həvalə edilib. Bu məsuliyyət hədləri ICAO Şurası tərəfindən təsdiq edilib və Azərbaycanın suveren ərazilərinə müvafiqdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, ICAO Azərbaycanın öz ərazisi üzərindəki hava məkanında mütləq suverenliyini dəfələrlə təsdiq və qeyd edib.

Məkanın işarələri 7910/178 nömrəli Sənədin müddəalarına müvafiq olması məqsədilə ICAO tərəfindən yoxlanılır. Rüblük sənədə dəyişikliklər yalnız müvafiq qaydada nəzərdən keçirildikdən sonra daxil edilir.

Qeyd etməliyik ki, işğal edilmiş ərazilər üzərində hava məkanı təxminən 30 il müddətində beynəlxalq uçuşlar üçün bağlı olub. Həmin ərazidəki mülki aviasiya infrastukturu ciddi şəkildə zərər çəkmiş və tam dağılmış vəziyyətə gətirilib.

Beynəlxalq uçuşların həyata keçirilməsi məqsədilə, uzun illər Ermənistan işğalı altında qalan ərazilər üzərində aeronaviqasiya təminatının bərpa edilməsi üzrə işlər yerinə yetiriləcəkdir. Bütün bunlar mülki aviasiyanın təkcə regional səviyyədə deyil, həm də qlobal miqyasda inkişaf etməsinə kömək edəcək.

0
Teqlər:
Xocalı hava limanı, hava limanı, AZAL
Füzuli rayonu, arxiv şəkli

Qondarma "Dağlıq Qarabağ" məsələsi Azərbaycan itirdi?

32
Bütün bunlar tarixi Azərbaycan torpaqlarında - İrəvan və Zəngəzurda yaradılan Ermənistan adlı dövlətin millətçi-şovinist və mədəni terrorçu mahiyyətinin nəticəsidir.

İradə Cəlilova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 25 noyabr — Sputnik. Azərbaycan xalqı zaman-zaman erməni təcavüzü ilə qarşılaşmalı olub.

Belə ki, erməni millətçilərinin 1988-ci ildə başladıqları "Qarabağ" fitnəkarlığı həm də Ermənistan SSR-də yaşayan azərbaycanlıların öldürülməsi və kütləvi deportasiyası ilə müşayiət olundu.

Bu barədə Sputnik Azərbaycan-a danışan tarixçi Kamran İsmayılov bildirib ki, qondarma "Dağlıq Qarabağ" məsələsinin qızışdırılması fonunda Ermənistanda yaşayan 200 mindən artıq azərbaycanlı ən zorakı üsullarla öz doğma torpaqlarından, yurd-yuvalarından deportasiya olundu.

K.İsmayılovun sözlərinə görə, etnik təmizləmə zamanı on minlərlə insan qətlə yetirilir, şikəst edilir və itkin düşür. Onların əmlakı, var-dövləti erməni quldurları tələfindən ələ keçirilir, nəticədə didərgin düşən azərbaycanlı əhaliyə milyardlarla ziyan vurulurdu: "Ermənistan SSR-dən ilk qaçqın dalğası məhz Zəngəzurdan başladı. Həmin il ərzində Zəngəzurun demək olar ki, bütün azərbaycanlı əhalisi öz doğma yurdlarından deportasiya olundu. 1991-ci ilin avqustunda Zəngəzurun azərbaycanlılar yaşayan sonuncu kəndinin - Mehri rayonunun Nüvədi kəndin əhalisinin qovulması ilə Zəngəzur bölgəsinin və Ermənistan Respublikasının əhatə etdiyi bütün torpaqların "türksüzləşdirilməsi" prosesi başa çatdırıldı".

Tarixçi bildirir ki, 1988-1990-cı illər ərzində Ermənistanda 216 nəfər azərbaycanlı vəhşicəsinə qətlə yetirilib.

Belə ki, təkcə 1988-ci ildə Qərbi Azərbaycan ərazisində 261 azərbaycanlı kənd və qəsəbəsi boşaldılır ki, onlardan da xalis azərbaycanlılar yaşayan kənd və qəsəbələrin sayı 172-si, azərbaycanlılarla başqa millətlərin yanaşı yaşadığı qarışıq kənd və qəsəbələrin sayı isə 89 idi.

"Bundan başqa daha 6 şəhərdə digər millətlərlə yanaşı, azərbaycanlılar da yaşayırdılar. Bu yaşayış məntəqələrində isə soydaşlarımızın sayı 49 min 928 ailədə 250 min nəfər olub. Tam olmayan məlumatlara görə, 1988-1989-cu illər soyqırımı zamanı Ermənistanda 226 azərbaycanlı ermənilər tərəfindən öldürülüb, 400 nəfərdən çox adam bədən xəsarəti alıb. Bu da həmin illərdə ermənilər tərəfindən öldürülən və yaralanan soydaşlarımızın tam siyahısı deyil. Təxmini hesablamalara görə, kolxozlarda azərbaycanlılara məxsus 43789 baş iribuynuzlu, 454660 baş xırda buynuzlu mal-qara, çoxsaylı ev quşları, arı ailələri, 170 mədəniyyət evi, 274 məktəb binası, 119 kitabxana, uşaq bağçaları, həkim məntəqələri, məscid binaları, 1381 yardımçı təsərrüfat tikintiləri, 2169 avtomaşın, 1976 traktor, 3132 kənd təsərrüfat texnikası, minlərlə hektar üzüm və meyvə bağları ermənilərə qalıb".

Onun sözlərinə görə, azərbaycanlı qaçqınlar Ermənistanda təqribən 677.870 ha torpaq fondu qoyub gəliblər. Bütün bunların hamısının dəyəri isə, təxmini hesablamalarla 17,5 milyard ABŞ dolları təşkil edir.

Qaçqınlara dəyən ümumi maddi ziyan 20 milyard ABŞ dolları təşkil edir. 1988-ci ilə kimi Ermənistan SSR-də 261 azərbaycanlı yaşayış məntəqəsinin 500-ə yaxın qəbiristanlığı (bu kəndlərin böyük əksəriyyəti qədim yaşayış məskənləri olduğundan onlarda yeni qəbiristanlıqlarla yanaşı, çox vaxt iki, üç, hətta 4-5 köhnə və qədim qəbiristanlıq vardı) erməni tapdağı altında qaldı və həmin qəbiristanlıqların əksəriyyəti yer üzündən silinib.

© Official website of President of Azerbaijan Republic

Erməni millətçilərinin mənəvi və fiziki terroru, kütləvi qətliamlar nəticəsində Ermənistan vətəndaşı olan 20 minə yaxın müsəlman kürd, eləcə də yezidilər, ruslar, malakanlar da bu ölkəni tərk etməli olublar.

Və 1988-1989-cu illərdə bütün qeyri-erməni əhalinin deportasiya edilməsi nəticəsində Ermənistan Respublikası monoetnik erməni dövlətinə çevrildi.

Tarixi Azərbaycan ərazisi olan indiki Ermənistan ərazisində mindən artıq azərbaycanlı yaşayış məntəqəsi, yüzlərlə tarixi-memarlıq abidələri, karvansaralar, imarətlər, məscidlər, mavzoleylər, məqbərələr, qəbiristanlıqlar, qəbirüstü abidələr və s. mövcud olub.

Tarixçi bildirir ki, XX əsrin əvvəllərində İrəvan quberniyası ərazisində 310 məscid qeydə alındığı halda, bu gün Ermənistan ərazisində yalnız bir məscid – Göy məscid qismən salamat qalıb. Onu da ermənilər dünya ictimaiyyətinə "fars" məscidi kimi təqdim edirlər.

1988-1989-cu illərdə Ermənistanın 22 rayonundan 250 minə yaxın azərbaycanlı deportasiya edildi.

Bununla da tarixi Azərbaycan torpaqlarında monoetnik erməni dövlətinin əsası qoyuldu. Azərbaycanlıların qoyub getdikləri yaşayış məntəqələrindəki 234 məktəb, 214 kitabxana, 268 mədəniyyət müəssisəsi, 235 səhiyyə ocağı, 112 uşaq bağçası, 152 məişət evi ermənilərin əlinə keçib. Azərbaycanlılara məxsus 223 qəbiristanlıq, 49 məscid, 68 tarixi-memarlıq abidəsi tədricən erməni vandalları tərəfindən məhv edilib. XX əsrdə ermənilərin azərbaycanlılara qarşı apardıqları etnik təmizləmə və tarixi abidələrə qarşı həyata keçirilən vandallıq aktları nəticəsində monoetnik erməni dövləti yaranıb, azərbaycanlıların varlığını özündə əks etdirən bütün tarixi-memarlıq abidələri yer üzündən silinərək, qəbiristanlıqlar dağıdılıb. Bütün bunlar tarixi Azərbaycan torpaqlarında - İrəvan və Zəngəzurda yaradılan Ermənistan adlı dövlətin millətçi-şovinist və mədəni terrorçu mahiyyətinin nəticəsidir.

32
Teqlər:
azad edilmə, Dağlıq Qarabağ münaqişǝsi, erməni təxribatı, Azərbaycanın işğal altında olan əraziləri, Şuşa şəhərinin işğalı, Qarabağın işğalı, Ağdamın işğalı
Mövzu:
Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə