Fitat Qəhrəmanova

İyirmi yeddi il son ümidini sandıqda qoruyan köçkün: Daha dövlətə yük olmaq istəmirik

223
"Torpağımıza geri dönən gün biz bu mənzillərin açarlarını təhvil verib qayıdacağıq öz evimizə. Torpağın əvəzini heç nə verə bilməz. Elə bilirəm burada qonağam. Bizə Balyandda ev tikmək lazım deyil. Öz evimizi özümüz tikəcəyik. Dövlətə daha yük olmaq istəmirik".

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 23 oktyabr — Sputnik. 27 ildir ki, o açarları ovucuna sıxaraq bərk-bərk saxlayıb. Kim bilir, bəlkə də bu açarlar olmasaydı, bu günə qədər yaşaya bilməzdi. Bir gün evinə, elinə, obasına geri dönəcəyinə ümid yeri olub bu paslanmış açarlar...

Yəqin ki, çoxunuz söhbətin kimdən getdiyini anladınız. Sputnik Azərbaycan-ın bugünkü müsahibi evinin açarlarını düz 27 ildir ki, sandıqda saxlayan, sosial şəbəkələrdə məşhurlaşan işğaldan azad olunmuş Cəbrayıl rayonu, Balyand kənd sakini Qəhrəmanova Fitat Xəlil qızıdır.

© Sputnik / Zulfiyya Guluyeva
Cəbrayıl rayonu Balyand kənd sakini Qəhrəmanova Fitat Xəlil qızı

71 yaşlı Fitat nənə sən demə elə doğum günündə Balyand kəndindən məcburi köçkün düşüb. 1993-cü ilin avqustun 23-nü kədərlə xatırlayan Fitat Qəhrəmanova o gündən bəri doğum gününü qeyd etmir: "Balyanddan çıxandan sonra hər il doğum günümdə evdən çıxıram. Özümə yer tapa bilmirəm, evdə otura bilmirəm. O gün evimizdən, elimizdən didərgin düşdüyümüz anlar canlanır gözümüzdə. Əhd etmişəm ki, bir də doğum günümü Balyanda qayıdanda qeyd edəcəyəm".

Beş övladını təkbaşına böyüdən Fitat Qəhrəmanova həyatda çətin günlər yaşasa da, ən böyük çətinliyin elindən ayrı yaşamaq olduğunu söyləyir. Həyat yoldaşını hələ Balyandda olarkən itirən Fitat Qəhrəmanova onun da ermənilər tərəfindən öldürüldüyünü söyləyir: "Yoldaşımı 1987-ci ilin oktyabr ayının 25-də itirmişəm. Onun məzarı da 27 il idi ki, əsir idi. Balyandın işğaldan azad olunması ilə həm də ölülərimizin ruhu əsirlikdən xilas oldu".

© Sputnik / Zulfiyya Guluyeva
Cəbrayıl rayonu Balyand kənd sakini Fitat Qəhrəmanovanın evinin açarları

Elindən, obasından didərgin düşən Fitat Qəhrəmanova məcburi köçkün həyatının ilk günlərində Sabirabad rayonunda məskunlaşsa da, hazırda Səbail rayonu, Bayıl qəsəbəsində yaşayır. Üç yerdə işləyib uşaqlarını böyüdən Fitat nənənin zəhməti yerdə qalmır. Övladlarının hamısı ali təhsil alır. Buna görə Fitat Qəhrəmanova dövlətimizə minnətdar olduğunu söyləyir:

"Dövlət qayğımıza qalmasaydı, bizə çox çətin olardı. Rəhmətlik Heydər Əliyev arxa-dayaq oldu biz məcburi köçkünlərə. Uşaqlarımın hamısı pulsuz ali təhsil aldı. İndi şükür hamısı ailə-uşaq sahibidir. Hamısını dövlət evlə təmin edib. Amma torpağımıza geri dönən gün biz bu mənzillərin açarlarını təhvil verib qayıdacağıq öz evimizə. Torpağın əvəzini heç nə verə bilməz. Elə bilirəm burada qonağam. Bizə Balyandda ev tikmək lazım deyil. Öz evimizi özümüz tikəcəyik. Dövlətə daha yük olmaq istəmirik".

Fitat nənə ilə söhbət zamanı onun qapısını bağlayıb açarlarını özü ilə götürdüyü evinin bu gün də yerində qalmasına içində böyük inamın olduğunun şahidi olduq. Bununla belə onu da deyir ki, "daşı-daş üstündə olmasa da, evimi gedib taparam".

© Sputnik / Zulfiyya Guluyeva
Cəbrayıl rayonu Balyand kənd sakini Qəhrəmanova Fitat Xəlil qızı

Balyanddan içi dolu evini qoyub çıxan Fitat Qəhrəmanova oradan bir əşya da çıxartmadığını söyləyir:

"Erməni silahlıları kəndimizə atdıqca biz gündüz uşaqları götürüb kəndin aşağısındakı bağa qaçırdıq. Gecələr isə evimizə qayıdırdıq. Balyanddan çıxan gün isə kəndə hücum olduğunu görüb uşaqları yuxudan durğuzub əyinlərini geyindirdim. Qaynanam mən uşaqları geyindirənə qədər evin qapılarını kilidlədi. Əl atdım ki, yükdən bir-iki dəst yorğan-döşək götürəm. Qaynanam əlini qabağa verib qoymadı ki, evi dağıtma. Əlimlə toxuduğum xalçalar da orada qaldı. Biz həmin gün də evdən axşam qayıtmaq ümidi ilə çıxmışdıq. Qaynanam hər dəfə evdən çıxanda qapını kilidləyirdi. Elə həmin gün də qapıları kilidləyib açarları özü ilə götürdü. Hardan bilərdik ki, biz o evə bir də 27 ildən sonra geri dönəcəyik. Məcburi köçkün həyatı yaşasaq da, içimizdə bizi yaşadan bir ümid olub, evimizə geri qayıtmaq ümidi..."

Qaynanası Qaratel arvadın torpaq həsrəti ilə dünyadan 2000-ci ildə köçdüyünü deyən Fitat Qəhrəmanova bu açarın qoca nənədən ona əmanət qaldığını söyləyir: "Qaynanam elə hey deyirdi ki, dünyanın işini bilmək olmaz, bir gün geri qayıdanda qapımızı bu açarla açıb evimizə girərik. Eşitdim torpaqlarımızı alıblar, o açarları saxladığım yerdən çıxartdım. Açarları daha sandığa qoymuram. Çünki, o vədə yetişib. Cəbrayıl, Balyand azad edilib. Evimizə geri dönməyin zamanıdır".

© Sputnik / Zulfiyya Guluyeva
Fitat Qəhrəmanovanın övladı

Fitat nənə Balyanddan gəldiyi Niva markalı avtomobili bu günə qədər saz saxlayıb. Deyir ki, kənddən çıxanda yeni aldıqları Nivanı saz saxlayır ki, elə bu avtomobillə də o torpağa geri dönsün.

Kəndə gedən kimi ilk həyat yoldaşının məzarını ziyarət edəcəyini söyləyən Fitat nənənin Balyanddakı pirlərə qurbanı, nəzir-niyazı da var. 1993-cü ildən atasının və əmisinin girov götürüldüyünü söyləyən Fitat Qəhrəmanova gec-tez onların da Balyanda qayıdacağına inandığını söyləyir. Artıq Balyanda köçməyə hazırlıq da görür Fitat nənə. Təbii ki, 27 illik həsrətinin tək təsəllisi olan, ovucuna bərk-bərk sıxıb saxladığı evinin açarlarını götürmək şərtilə...

P.s. Cəbrayıl rayonunun Balyand kəndi 21 oktyabr 2020-ci ildə işğaldan azad edilib. 

223
Vüqar Muradov

Əsgərlərin ölümü indiyəcən gözümün önündən getmir: Muradov qələbəmizi fərqli yaşayır

341
(Yenilənib 00:18 30.11.2020)
Vüqar Muradov etiraf edib ki, ön cəbhədə olarkən öz peşəsi barədə tamamilə unudub və əsgərlərə kömək etmək üçün əlindən gələni edib – yemək bişirib, bərbərlik edib, hətta sürücü kimi də çalışıb

Kəmalə Əliyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 30 noyabr - Sputnik. İndiyədək əsgərlərin ölüm səhnəsi gözümün önündən getmir, ona görə də Qələbəyə ürəkdən sevinmək alınmır. Bunu Sputnik Azərbaycan-a  müsahibəsində tanınmış müğənni, “yeni ulduz” müsabiqəsinin qalibi Vüqar Muradov deyib. Vüqar Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin əks-hücum əməliyyatı başlayanda könüllü olaraq cəbhəyə yollanmışdı.

Muradov danışır ki, könüllü yazılmazdan öncə öz rayonunun hərbi komissarlığından bildiriş gözləsə də o sənəd heç cür gəlməyib. Ona görə də İkinci Qarabağ müharibəsi başlayandan bir neçə gün sonra müğənni özü hərbi komissarlığa gedib.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от VÜQAR MURADOV BARİTON (@vuqar_muradov_bariton)

“Cəbhəyə getmək istəyənlərin sayı çox idi. Oturub məni çağıracaqlarını gözləyə bilməzdim. Hərbi komissarlığın əməkdaşlarından xahiş elədim ki, adımı siyahıda birinci yazsınlar ki, məni cəbhəyə tez göndərsinlər. Onlar bunu etmək istəmirdilər. Amma mən dedim ki, əgər göndərməsələr, özüm gedəcəm, məni də heç kim saxlaya bilməyəcək. Sağ olsunlar ki, xahişimi yerə salmadılar”, - Muradov qeyd edir.

Müğənni etiraf edir ki, hərbi hissədəki əsgərlər onu görəndə xeyli təəccübləniblər. Onlar hesab ediblər ki, Muradov onlara mahnı oxuyaraq əhval-ruhiyyələrini yüksəltməyə gəlib.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от VÜQAR MURADOV BARİTON (@vuqar_muradov_bariton)

“Müharibə şou yeri deyil. Mən oraya oxumağa yox, döyüşməyə getmişdim. Orada öz sənətimi tamamilə unutdum, lazım olan hər şeyi eləməyə, köməklik göstərməyə çalışırdım. Həm sürücü oldum, həm əsgərlərə kabab çəkdim, həm ayrı yeməklər bişirdim, əsgərlərin başını qırxdım, saçını kəsdim, maşınlarını təmir elədim. Nə iş görməyin mənimçün fərqi yox idi. Bizim hər birimiz bir-birimizə kömək etməyə, bir-birimizin yolunda canından keçməyə hazır idik, halbuki heç tanış da deyildik”, - Muradov danışır.

Müğənni hər şeylə təmin olunmalarına rəğmən, cəbhəyə yemək və geyim göndərən Azərbaycan xalqına xüsusi münnətdarlığını bildirir.

İkinci Qarabağ müharibəsində qələbə qazanmağımıza baxmayaraq, Muradov deyir ki, ürəkdən sevinə bilmir. Birlikdə döyüşdüyü, çörək kəsdiyi əsgərlərin ölüm səhnələrini heç cür unuda bilmir.

“Gözlərimi yuman kimi sanki cəbhəyə qayıdıram. Yuxuda da özümü ön cəbhədə görürəm. Bunların hamısını yaşamaq çox çətindir. Müharibədə həmişə çətindir. Oradan tamamilə başqa adam kimi qayıtmışam. Allaha şükür, biz qalib gəldik, şəhidlərimizin ölümü hədər olmadı. Uzun illər işğal altında qalan torpaqlarımızı gördüm. O anlarda heç birimiz göz yaşlarımızı saxlaya bilmədik”, - müğənni danışır.

O etiraf edir ki, bir çox ölkələrdə olub, hər dəfə Qarabağ münaqişəsi barədə az da olsa məlumatı olan əcnəbilərlə söhbətində hiss edib ki, onlar azərbaycanlıları uduzmuş  xalq hesab ediblər. İndi isə Azərbaycan qalib dövlət olub.  

Muradov ümid edir ki, birlikdə döyüşdüyü əsgərlərlə tezliklə yenidən görüşəcək. Onların çoxu hələ evlərinə qayıtmayıb.

341
Teqlər:
Vüqar Muradov, Yeni ulduz, müğənni, döyüş, müharibə, ön cəbhə, Azərbaycan, Qarabağ
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə

Paşinyan Putinə niyə “yox” demişdi: erməni nazirin versiyası

68
Bir qədər öncə Rusiya Prezidenti bildirmişdi ki, oktyabrda danışıqlar zamanı Əliyevi məcburi köçkünləri Şuşaya qaytarmaq şərtilə Dağlıq Qarabağda müharibəni dayandırmağa razı sala bilib, ancaq Paşinyan bunun əleyhinə çıxıb

BAKI, 29 noyabr - Sputnik. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə oktyabrda, Dağlıq Qarabağ üzrə bəyannamənin imzalanmasından əvvəlki  telefon danışığının detallarını açılayıb.

Sputnik Azərbaycan bildirir ki, Paşinyan Putinlə “baş tutmayan” sövdələşmənin özünə məxsus versiyasını Facebook-da yazıb.

O qeyd edib ki, oktyabrın 19-da Qarabağdakı separatçıların rəhbəri Araik Arutyunyan zəng edərək müharibənin dayandırılmasının vaciblyini vurğulayıb. Bundan sonra Paşinyan Putinə zəng edib. O isə öz növbəsində bunun Rusiyanın təklifləri əsasında gerçəkləşdiriməsini təklif edib.

“Yəni status məsələsini bir tərəfə qoymaq, rayonları Azərbaycana qaytarmaq, rusiyalı sülhməramlıları yerləşdirmək. Mən dedim ki, sülhməramlıları Dağlıq Qarabağın əvvəlki “sərhədləri” və Laçın dəhlizi boyunca yerləşdirmək lazımdır. O razı oldu, danışdıq ki, məsləhətləşmədən sonra mən bir də zəng edəcəm”, - Paşinyan yazıb.

Onun sözlərinə görə, sabahı gün Putin ona yenidən zəng edib və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin müharibəni dayandırmağa razı olduğunu, ancaq sülhməramlıların Dağlıq Qarabağın “sərhədləri” boyu yox, mövcud təmas xətti boyu yerləşdirilməsini tələb edib, çünki Bakı Hadrut və Talışdan geri çəkilməyəcəyini bəyan edib.

“Erməni tərəfi azərbaycanlıların Şuşaya qaytarılması məsuliyyətini də boynuna götürməliydi. Beləliklə, sülh alınmadı, çünki mən dedim ki, Hadrut məsələsində razılaşsam da, Şuşanın Azərbaycana təhvil verilməsini mümkün hesab eləmirəm”, - yazan erməni nazir qeyd edib ki, Putin bu qərara təəccüblənib.

“Mən öz fikirlərimi deyəndə Putin dedi ki, bu, məntiqlidir və bəzi detallardan xəbərsizdir”, - Paşinyan yazıb. Onun fikrincə, Yerevan Şuşanı təhvil versəymiş, Bakı yeni şərt – Qırmızı Bazar – Şuşa yolunu nəzarətə götürməyi – irəli sürəcəkmiş.

Bir qədər öncə Rusiya Prezidenti bildirmişdi ki, oktyabrda danışıqlar zamanı Əliyevi məcburi köçkünləri Şuşaya qaytarmaq şərtilə Dağlıq Qarabağda müharibəni dayandırmağa razı sala bilib, ancaq Paşinyan bunun əleyhinə çıxıb. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın baş naziri bu şərtin onun ölkəsinə və Qarabağa təhlükə olduğunu deyib. Putin ermənilərin niyə bunda təhlükə gördüyünü anlamadığını deyib və beləliklə danışıqlar iflasa uğrayıb.

68
Teqlər:
telefon danışığı, Vladimir Putin, Nikol Paşinyan, Ermənistan, Rusiya, Azərbaycan, Qarabağ
Mövzu:
Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibə
Bakıda uşaqlar, arxiv şəkli

"Beşik kəsdi", "qoy qazancımız özümüzünkünə qismət olsun" anlayışları sağlam nəsilə qarşı

3
Sosioloqun sözlərinə görə, qohumlar arasında irsi xəstəliklər varsa, bu özünü qohum evliliyindən dünyaya gələn uşaqlarda göstərir.

İradə Cəlilova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 30 noyabr — Sputnik. "Qohumlar arasında bağlanan nikahlar irsi xəstəliklər başda olmaqla bir çox mənfi fəsadların yaranmasına səbəb olur".

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, bunu bir müddət əvvəl Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Bahar Muradova deyib.

O, qeyd edib ki, bu kimi problemlərin qarşısını almaq üçün Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiqlənən qaydalar mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Sənəd maarifləndirmənin aparılma prinsipləri, vasitələri, istiqamətləri, maarifləndirməni həyata keçirən dövlət qurumlarının dairəsini və onların funksiyalarını müəyyən edir.

Azərbaycanda qohum evlilikləri tarix boyu olub. Ailə bağlarını möhkəmləndirmək, hər iki ailəyə aid var-dövlətin itirilməməsi və ya gücləndirilməsi, böyüklərin təzyiqi və ya sevgi halları qohum evliliklərinə səbəb olur.

Sosioloq Tərlan Tağlyeva Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, belə nikahların bağlanılması çox vaxt fəsadlarla nəticələnir. 1-ci və 2-ci dərəcəli qohumlar daha risklidir: "Bacı-qardaş, bacı-bacı, qardaş-qardaş uşaqları 1-ci dərəcəli, bacı-qardaş nəvələri isə 2-ci dərəcəli qohum sayılırlar. Məsləhət görülürki 4-cü nəsilə kimi qohum evlilikləri olmasın. Artıq 7-ci nəsil yad insanlar sayılır. Çünki 7-ci nəsilə kimi qohumlar arasında nikah halları olmayıbsa artıq gen dəyişmiş olur".

Sosioloqun sözlərinə görə, qohumlar arasında irsi xəstəliklər varsa, bu özünü qohum evliliyindən dünyaya gələn uşaqlarda göstərir. Gen ağacı qurub xəstəliklərə nəzər salsaq və genetik xəstəliklərin olduğunu və yaxud belə xəstəliklərin daşıyıcısı olan qohumları və tərəfləri aşkarlasaq, bu zaman ehtimal daha da çoxalır.

"Xromosom çatışmamazlığı, əzələ boşluğu, əqli çatışmamazlıq, talassemiya, hemofiliya, şəkər, ürək-damar və s kimi xəstəliklərlə uşaqlar dünyaya gələ bilir. Adətən belə durumlarda uşaqların ana bətnində ölməsi, hamiləliyin erkən bitməsi, ölü doğulma, ürək qüsuru, uşağın az çəki ilə dünyaya gəlməsi hallarına rast gəlinir. Uşaq sağlam da dünyaya gələ bilər, lakin sonradan fəsadlar ortaya çıxa bilir. Təbii ki, bu hallar bütün qohum evliliklərinə aid deyil. Bunun üçün nəsildə genetik xəsdəliklərin olmadığından əmin olmaq lazımdır. Mütləq şəkildə evlənməyə qərar vermiş şəxslər tibbi müayinədən keçməlidirlər. Tibbi müayinənin nəticələri müsbət deyilsə onların evlənmələri məsləhət görülmür. Belə evliliklərin qarşısını almağa çalışsaq da qeyri rəsmi, nikahsız yaşayanların sayı artacaq", - deyə o bildirib.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, dünya əhalisinin 12%-ni qüsurlular təşkil edir. Belə əngəlli insanların əksəriyyətinin ana-ataları qohumdur. Xarici ölkələrə nəzər salsaq görürük ki, qohum evliliyini dəstəkləyən və dəstəkləməyən ölkələr var.

Məsələn, Tacikistanda yaxın qohumlar arasında nikaha girməyə qadağa qoyulması ilə bağlı qanun qüvvədədir.

Katoliklər 4-cü nəslədək qohumların nikahlarına imkan vermirlər. Onlara görə 4-cü nəslə qədər evlilik insest (yəni ailədaxili yaxınlıq) sayılır.

Türkiyə şərq ölkələri arasında daha çox qohum evlilikləri olan ölkələrdə ön sıradadır. Bu ölkədə hər 100 evlilikdən 15-i qohumlar arasında olur.

Danimarka isə əngəlli uşaqların doğulmasının qarşısını almaq üçün qanunların sərtləşdirilməsini təklif edib. ABŞ-ın 24 ştatında qohum evliliyi qadağan olunub. Hindistanda isə bu hal daha geniş yayılıb. Almaniyada belə hallara az rast gəlinir.

T. Tağıyeva bildirib ki, araşdırmalar göstərir ki, yaxın qohum evliliyindən doğulan hər 10 uşaqdan 8-i fiziki və yaxud zehni əngəlli anadan olur: "Hal belə olan zaman belə bir sual ortaya çıxır. Bəs dini baxışlara görə qohum evliliklərinə yanaşma necədir? Quranda qohum evlilikləri qadağan edilməyib. Lakin məsləhət görülür ki, sağlam övladlar dünyaya gətirmək üçün bu cür evliliklərə üstünlük verilməsin. Qohum evliliklərinin müsbət tərəfləri də vardır. Məsələn, ailədə olan istedadların belə nikahlardan dünyaya gələn uşaqlarda daha güclu olmasıdır. Bunlara güclü yaddaş, savad, incəsənətə dair isdedadlar, əl qabiliyyətinin olması və digərlərini aid etmək olar".

Sosioloqun fikrincə, qohum evlilikləri mövzusunda məqalələr daha çox tibbi cəhətdən araşdırılıb və onun mənfi tərəfləri vurğulanıb.

"Düzdür, öncə biz tibbi tərəfləri araşdırmalıyıq. Lakin unutmayaq ki, evlilikdə tibbi məsələlər ilə yanaşı sosial məsələlərə də diqqət etməliyik. Belə ki, çox vaxt qohum evliliklərində problemlər yaşanmağa başlayır. Tərəflər bir-birlərini iki bacı, iki qardaş kimi yox artıq iki quda kimi görməyə başlayır. Ailədə hər hansısa bir problem yaşandığında və ya boşanma halları olduğunda artıq o iki ailə düşmənə çevrilir. Bu hal öz növbəsində digər ailə üzvlərinə də təsir edir. Beləcə bir nəsil arasında soyuqluq və daim münaqişə yaşanır. Düşünürəm ki, məcbur qalmadıqca qohum evliliklərinə üstünlük verməməliyik. Düzdür, gənclər arasında sevgi münasibətləri halları da olur. Lakin gənclərin öz razılıqlarından əlavə valideyinlərin təkidləri nəticəsində də belə nikahların sayı çoxdur", - deyə ekspert bildirib.

Qeyd edək ki, müasir dövrdə yaşasaq da beşik kəsdi (kərtməsi) kimi adət-ənənələr hələ də bəzi bölgələrdə qalmaqdadır. Azərbaycanda da qohum evliliklərinə çox rast gəlinir. Lakin illər keçdikcə bu tip stereotiplər qırılmağa başlayacaq və gənclər böyüklərin beşik kərtməsi, siyasi-iqtisadi maraqlarına görə deyil, öz istəklərinə görə ailə həyatı quracaqlar və qurmaqdadırlar.

3
Teqlər:
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi, Bahar Muradova, talassemiya, uşaqlar, irsi xəstəlik, ailə, Boşanma, Evlilik