Ofis, arxiv şəkli

Hərəkətsizlik, oturaq həyat tərzi: şəkər xəstələrinin sayı birə-on artacaq

107
(Yenilənib 12:22 11.11.2020)
Orqanizmin qan-damar sistemi hərəkətsizlikdən çökdüyü kimi, böyük meqapolislər də durğunluqdan məhv olub gedirlər.

Müasir şəhərdə hərəkət dayansa, həyat da dayanmalıdır. Bu günün Bakısı bir il öncə gördüyümüz Bakıdan xeyli fərqlənir. Koronavirus pandemiyası ilə başlanan məhdudiyyətə hərbi vəziyyətlə bağlı komendant saatı da əlavə olunub. Yəni axşam saat 21.00-dan sonra küçədə gəzə bilməzsən. Şənbə-bazar nəqliyyatın dayanması, metronun ümumiyyətlə işləməməsi də şəhərin həyatını bir az da dondurur.

Bir çox insan adətən ofisdə çalışır

Böyük ticarət mərkəzləri, teatr və kino zalları da bağlıdır. Tələbə və məktəblilər elə məsafədən onlayn təhsil almaqla məşğuldurlar. Şəhərin öz ritmi var, yəni bu ritmi saxlamasa, tədricən aşılanma gedəcək. O da canlıdır, lap insan kimi. Orqanizmin qan-damar sistemi hərəkətsizlikdən çökdüyü kimi, böyük meqapolislər də durğunluqdan məhv olub gedirlər. Şəhərdə yaşayan hər bir kəs hərəkət etməklə şəhəri yaşadır. Hərəkət yoxdursa, yaşayış məntəqəsi öləcək.

Şəhərin nəbzi orada yaşayan insanların nəbzi ilə birgə döyünür. Şəhərdə yaşayan insanın fiziki yükü, demək olar, həmişə aşağıdır. Tikintidə, hər hansı bir istehsalatda çalışan zəhmətkeş kütləni istisna etməklə, bir çox insan adətən ofisdə çalışır. Hətta dükanda satıcı belə işləsən, yenə da kifayət qədər hərəkət etmək imkanın yoxdur. Kassir, ekspeditor, həkim, vəkil, sürücü kimi peşə sahiblərinin gərginliyi çox olsa da, fiziki yükləri yoxdur.

Min illərlə insanlar olduqca böyük stres və fiziki aktivlik şəraitində yaşayıblar. Bu səbəbdən həm maddələr mübadiləsi, həm orqanizmin toksinlərdən təmizlənməsi dayanmadan baş verib. Elə bircə at sürməklə birdəfəlik böyrəklərdə toplanan artıq duzlardan azad olmaq mümkün olurmuş. İnsan həm torpaqda çalışırmış, həm ev tikirmiş, həm at çapırmış. Atı olmayanların da gündə 10-15 km yol dəf etməsi normal hal imiş. Avtobus, maşın, qatar olmayan yerdə ayaqlara üstünlük verərmişlər.

Piyada gəzmək asan iş deyil, harada gəzəsən axı?

Şəhər adamının heç gəzməyə də yeri yoxdur, hara getsə, insan əlindən tərpənmək olmur. Piyada gəzmək asan iş deyil, harada gəzəsən axı? Hər dəqiqə tələsirsən, bu vaqondan o vaqona, bu maşından o maşına keçərək mənzil başına çatmalısan. Hər yerdə növbə gözləyib işini yola verməlisən. Hazırda yaranan onlayn imkanlar da müasir insanı bir qədər də hərəkətsiz edir. Daha kontur almaq üçün dükana, işıq-qaz pulunu ödəmək üçün poçta getməyə də ehtiyac qalmayıb. Elə əlindəki telefondan ödəyib işinə davam edə bilərsən.

Bu səbəbdən də şəhərdə yaşayan insanların yaşa dolduqca bir yekə paket xəstəliyi əmələ gəlir. Hərəkətsizlik, stres, havasız şəraitdə çalışmaq, qeyri-təbii qidalanma nəticədə diabet, ürək-damar xəstəlikləri və xərçəngə geniş yol açır. Bu xəstəliklərə tutulmaq istəməyənlər ən həyatda azı bir neçə dəyişikliyə can atırlar. Piyada gəzmək, mümkün qədər təmiz havada olmaq, orqanik qidalanmaya üstünlük vermək sağlam yaşamaq üçün şərait yaradır.

Oturaq həyat tərzi şəkər xəstələrinin sayını birə on artıracaq

Axşam işdən geri dönüb televizor qarşısında dönərlə kola içməkdən zövq alan insanlardan fərqli olaraq idman zalına gedib trenajorda məşq edənlər də az deyil. Sadəcə bu gün koronavirus şəhərin idman imkanlarını da məhdudlaşdırıb. Fitnes klublar, qapalı idman zalları, su hovuzları, hətta hamamlar belə bağlanıb. Hərəkət etməklə həyatını rəngarəngləşdirməyə çalışanların işi çətinə düşüb. Onsuz da oturaq vəziyyətdə yaşamağa məhkum olan şəhər sakini daha da hərəkətsiz olmağa məhkum edilib.

Müharibə ilə bağlı tətbiq edilən təhlükəsizlik tədbirləri, komendant saatı hərəkət imkanlarını bir qədər də azaldıb. Bəlkə də piyada getmək olardı, amma evə zamanında çatmaq üçün bu imkandan imtina etməlisən. Şənbə-bazar nəqliyyatın məhdudlaşdırılması da ən azı bazara, şəhərətrafı bağ evinə, şəhərin o başında yaşayan qohum-əqrəbanı ziyarət etməyə də mane olur. Bir qədər də hərəkətsiz olmağa məhkumsan.

Koronavirus pandemiyasının törətdiyi fəsad toplusunun elementi olan hərəkətsizliyin yarada biləcəyi problemlərin bir çoxu virusun özündən daha ağır olacaq. Oturaq həyat tərzi şəkər xəstələrinin sayını birə on artıracaq.

Ən adi idman vasitələrilə fiziki hərəkətin həcmini artırmaq olar

Hərəkətsizliklə bağlı yaranan problemdən çıxış yolu varmı? Əlbəttə, var. Əgər fiziki yük azalırsa, hər bir fərd “bunu necə kompensasiya edə bilərəm” sualını özünə verməlidir. Lifti ayaqla qalxıb düşməklə, avtomobili piyada gəzməklə əvəzləməklə buna getmək lazımdır. Qidanın həcmini azaltmaq, iş yerində ara-sıra gəzişmək, kiçik bir aclıq hissi olan kimi ağıza nəsə atmaqdan imtina etmək lazımdır. Trenajor zalı işləmirsə, evə kiçik bir qurğu almağına dəyər. Ən adi idman vasitələrilə fiziki hərəkətin həcmini artırmaq olar. Top, idman ipi, rezin qaytan, hərəkətli diskin köməyi ilə aktivliyi artırmaq olar. Yoqa məşqləri üçün isə cəmi bir xalça tələb olunur.

Digər tərəfdən qarşıda gələn ilin büdcəsinə müvafiq tədbirləri reallaşdırmaq üçün lazım olan vəsaiti əlavə etmək lazımdır. Açıq stadionların, velosiped zolaqlarının, parkların inşası prioritet məsələyə çevrilməlidir. Hər hansı bir Avropa ölkəsində belə problem yoxdur, hərəkət etmək üçün istənilən imkan var. Bakıda isə binaların belə sıx inşası əlavə yerlərin yaradılmasına maneə yaradır. Ən azı açıq havada gəzmək, qaçmaq, fəal həyat sürmək imkanları genişləndirilməlidir. Əhalinin sağlamlığı ümummilli əhəmiyyət kəsb edən bir məsələdir. Stadion və parkların inşası yol çəkmək, körpü salmaq, yeni metro stansiyası tikmək qədər vacibdir. Hazırkı dövrdə bunu sonraya saxlamaq olmaz, elə günü sabahdan işə başlanılmalıdır.

107
Teqlər:
təhlükəsizlik, şəkərli diabet xəstəsi

Koronavirusu blok edən üç ərzaq

5
(Yenilənib 02:05 04.12.2020)
Tədqiqatçılar həmçinin qeyd ediblər ki, yaşıl çayda Mpro-nun müxtəlif sahələri ilə qarşılıqlı əlaqədə olaraq onun təsirini neytrallaşdıran beş kimyəvi birləşmə var.

BAKI, 4 dekabr - Sputnik. Alimlər müəyyən ediblər ki, üzüm, şokolad və yaşıl çaydakı kimyəvi birləşmələr SARS-CoV-2 virusunu bloklamağa qadirdir. Sputnik Azərbaycan bildirir ki, bu barədə araşdırma Frontiers in Plant Science jurnalında dərc edilib.

Bildirilir ki, SARS-CoV-2-nin zəif yeri "əsas proteaza" olan Mpro fermentidir. Bu ferment replikasiya mexanizmində iştirak edir. O da məlumdur ki, Mpro güclü iltihabəleyhinə və antioksidant xüsusiyyətlərinə malik bitki mənşəli ərzağın müxtəlif kimyəvi birləşmələrinin təsiri ilə dəf olunur.

Şimali Karolina Universitetinin mütəxəssisləri bu cür birləşmələri üzə çıxarmaq üçün ərzaq məhsulları və bitki dərmanlarını öyrənblər. Kompüter modelləşdirməsi və laboratoriyalardakı in vitro (şüşə qabda, kolbada - red.) eksperimentləri göstərib ki, yaşıl çay və üzümdəki maddələr Mpro-nun funksiyasını uğurla dəf edir, kakao tozu və tünd şokoladdakı birləşmələr isə proteazanın aktivliyini təxminən yarıbayarı azaldır.

Tədqiqatçılar həmçinin qeyd ediblər ki, yaşıl çayda Mpro-nun müxtəlif sahələri ilə qarşılıqlı əlaqədə olaraq onun təsirini neytrallaşdıran beş kimyəvi birləşmə var.

5
Teqlər:
Yaşıl çay, üzüm, şokolad, ərzaq, blok, COVID-19, epidemiya, Koronavirus
Mövzu:
Dünyanı cənginə almış bəla
COVID-19 virusundan ölən şəxs

COVID-19-la mübarizədə vəziyyət nəzarətdən çıxıb - Yoluxan millət vəkilindən etiraf

97
(Yenilənib 21:47 03.12.2020)
Artıq bir müddətdir ki, COVID-19-dan müalicə alan millət vəkilimiz Tahir Kərimli Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bu haqda danışıb.

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 3 dekabr — Sputnik. Son bir neçə ayda ölkədə COVID-19-a yoluxmada ciddi artım qeydə alınıb. Artıq gündəlik yoluxma rəqəmləri 5 minə çatmaqdadır. Görünən budur ki, artıq rəqəmlərin qarşısını almaq mümkünsüzə çevrilib.

Rəqəmlərin artmasının səbəbləri nədir, sualına cavabı isə ötəngünkü brifinqdə tapmağa çalışdıq.

ATU-nun professoru Akif Qurbanov brifinqdə ev şəraitində müalicə alan xəstələrin daha böyük təhlükə olduğunu deyib: "Ev şəraitində müalicə olunan xəstə infeksiya mənbəyidir. Həmin xəstələr özlərini təcrid etməsələr, ailədaxili yoluxmalar artır. Bir nəfər yoluxub xəstələnir və digər ailə üzvlərini də yoluxdurur. Yoluxmaların sayının artmasının səbəbi məhz ailədaxili yoluxmadan qaynaqlanır. Yoluxma sayının artmasının əsas səbəblərindən biri də məhz budur. Hər bir xəstə şəxs ətrafındakıları qorumalıdır. Hər bir evdəki şəxs də həmin xəstəyə müəyyən müddət ehtiyatla yanaşmalıdır, özünütəcrid etməlidir".

"Belə şəxslərin xəstəxanaya getməyə ehtiyacı yoxdursa, həkimə müraciət edərək evdə müalicə almalıdırlar", - deyə o əlavə edib.

Lakin bu gün sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatlarda, həmçinin də ətrafımızda olan şəxslərdən də əldə etdiyimiz məlumatlara da əsasən bu şəxslərə evdə nəzarətin olmadığını, test analizlərinin götürülməsi üçün də müraciətlərə baxılmadığını eşidirik. Belə olan halda müəyyən suallar ortaya çıxır. Ailədə xəstə olan şəxsi evdə tək qoyub necə təcrid olunmaq olar?

Səhiyyə Nazirliyinin rəsmisi Adil Allahverənov isə ötəngünkü brifinqdə bildirib ki, 20 yaşdan aşağı şəxslər ölüm daşıyıcılarıdır, ölüm saçırlar: "Onlar bəzən özləri də bilmədən xəstəlik daşıyırlar və xəstəliyi evdə, 65 yaşdan yuxarı şəxsə yoluxduraraq onun üçün təhlükə yaradırlar. Viruslar asanlıqla kənara yayıla bilər".

Artıq bu gün bir çox ölkələrdə də yaşı 65+ olanlarla yanaşı, 20-dən aşağı yaşı olan şəxslərlə bağlı qadağalar da gündəmə gəlib. Bəs Azərbaycan ümumi vəziyyəti nəzarətə almaq üçün hansı addımlar atılmalıdır, ümumiyyətlə vəziyyətin nəzarətdən çıxmasında hansı amillərin rolu olub?

Artıq bir müddətdir ki, COVID-19-dan müalicə alan millət vəkilimiz Tahir Kərimli Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bu haqda danışıb: "Rəqəmlərin artmasının ilk səbəbi düşünürəm ki, mövsümlə bağlıdır. Havanın dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq bütün dünyada, o cümlədən də Azərbaycanda da qrip mövsümü geniş vüsət alıb. Sanki bu xəstəliklər bir-birinə qarışaraq rəqəmlərin artmasına səbəb oldu. Vəziyyət artıq nəzarətdən çıxıb. Çünki insanlar kütləvi şəkildə evdə müalicə olunur. Vaxtı ilə bu xəstəliyə inanmadılar və xəstəlik geniş yayıldı, səhlənkarlıq oldu. Biz nə qədər xalqa inandırmağa çalışdıq ki, bu xəstəlik var, amma xeyri olmadı. Lakin artıq gecdir. İndi elə bir vəziyyət yaranıb ki, xəstəxanalarda belə yer yoxdur. Hədsiz dərəcədə çox eşidirəm ki, xəstələri nə xəstəxanaya qəbul edirlər, nə də ki, onlara evdə gəlib xidmət göstərirlər. Yəni, artıq vəziyyət kütləvi hal alıb. Ona görə də hesab edirəm ki, səhiyyə təşkilatları, TƏBİB bu sahədə ciddi çalışmalıdır, bu şəxsləri nəzarətsiz də qoymaq olmaz. Ümumiyyətlə, xoşum gəlmir ki, təqsirləri daha çox vətəndaşların üzərinə yıxırlar. Belə də olmaz axı. Təsəvvür edin ki, evdə hamı xəstədir, kim gedib çörək, dərman alacaq və ya dava-dərmanı tətbiq edəcək?! Necə demək olar ki, çölə çıxma. Axı hamısının yanına nəzarətçi qoymaq da mümkün deyil. Sadəcə olaraq xəstə ola hər kəs çalışmalıdır ki, təcrid olunsun, çünki onun xəstəliyi yügül keçirtməsi o demək deyil ki, yaşlı şəxs də bunu yüngül keçirəcək. Hər kəs düşünməlidir ki, bəlkə də xəstəliyin gizli daşıyıcısıdır və başqasına keçirə bilər".

Qadağalara gəldikdə, Tahir Kərimli bunun xüsusən iqtisadiyyat üçün zərərli olduğunu deyir: "Qadağalar tətbiq olunduqda iqtisadiyyat bir qədər pozulur, məhsul istehsalı azalır. Bu səbəbdən ölkələr çalışırlar ki, bu məhdudiyyətləri tətbiq etməsinlər. Lakin bu məsələni birbaşa olaraq hökumət nəzarətə götürməlidir. Qadağa sistemi onlar tərəfindən götür-qoy edilməlidir. Hansı məhdudiyyətlər tətbiq edilməlidir, bununla bağlı onlar götür-qoy edib bir qərara gəlməlidir".

Hazırda da COVID-19-la mübarizə aparan millət vəkili evdə nəzarətdən danışıb: "Bunu gizlətmirəm, açıq deyirəm ki, özüm, ailə üzvlərimə görə də tibb bacısı özümüz dəvət edirik, həkimi də özümüz tapırıq. Çünki xəstə sayı hədsiz çoxalıb, çatdıra bilmirlər. Biz də nə ediriksə, öz təşəbbüsümüzlə edirik".

97