Peyvənd, arxiv şəkli

Qripə qarşı vaksinlər gəlir - Peyvəndlənək, ya yox?

1104
(Yenilənib 15:54 09.09.2020)
Nilufər Məmmədova bildirir ki, COVID-19 ilə mübarizənin bu gərgin vaxtında peyvəndə əks göstərişi olmayan şəxslərin qripə qarşı vaksinasiya olunmaları məsləhətdir.

Zülfiyyə Quluyeva, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 8 sentyabr — Sputnik. Koronavirus pandemiyasının yayıldığı bir vaxtda hər kəsi narahat edən məqam mövsümi viruslara yoluxma riskidir. Qarşıdan isə payız mövsümü gəlir. İnsanların qrip və ona bənzər xəstəliklərə yoluxma ehtimalı da artır.  Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyindən ( TƏBİB) verilən məlumata görə, payızda ölkəmizə qrip əleyhinə vaksinlərin gətirilməsi və tətbiq edilməsi planlaşdırılır. Mütəxəssislər risk qrupunda olanların vaksinasiyaya cəlb edilməsini tövsiyə edirlər. Tibbi Ərazi Bölmələrinin İdarəetmə Birliyinin İnfeksion İşçi Qrupunun üzvü Süleyman Kamilov deyir ki, bu vaksinlər insanlarda qrip xəstəliyinə qarşı immunitet formalaşdırır və təhlükəsizdir. Hətta hamilə qadınlara belə tövsiyə olunur. Vaksinasiya könüllü xarakter daşıyacaq. Müşahidələr isə onu göstərir ki, insanların vaksinasiya prosesinə münasibəti birmənalı deyil. Süleyman Kamilov bildirib ki, qrip vaksini koronavirusa qarşı birbaşa müdafiə rolu oynamır. Amma immunitetin zəifləməsinin qarşısını alır. Bununla da orqanizmin COVID-19-a qarşı mübarizəsinə təkan verə bilər.

Koronavirusа qarşı peyvənd, arxiv şəkli
© Hartmut Boesener / IDT Biologika / Handout via Reuters

Sputnik Azərbaycan qripə qarşı vaksinlərin əhəmiyyətini araşdırıb. İnfeksionist Nilufər Məmmədova Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, qrip virusundan əsas qorunma yolu vaksindir: “Qrip virusu hər il dəyişir. Buna görə də vaksinlər hər il əvvəlki ildə ən çox yayılmış qrip virusuna görə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məsləhəti ilə hazırlanır. Bu səbəbdən dolayı vaksinasiya əks göstəriş olmadığı təqdirdə hər il aparılmalıdır”.

İnfeksionist bildirirb ki, vaksinin sentyabr- oktyabr aylarında olması məsləhət görülür. Nilufər Məmmədovanın sözlərinə görə, vaksin sayəsində xəstəliyin ağırlaşmalarının qarşısı alınır: “Vaksinin qoruyuculuğu 70-90% dir. Vaksin olunması məsləhət olunan şəxslərə əsasən aşağıdakı kateqoriya aiddir. Buraya yaşı 65-dən çox olanlar, qocalar evində qalanlar, astma xəstələri, ürək-ağciyər xəstəliyi olanlar, şəkər xəstəliyi , böyrək xəstəliyi və immun sistemin xəstəliyi olanlar, uzun müddətli aspirin müalicəsi alanlar, qrip mövsümündə hamiləliyin 2-ci və ya 3-cü ayında olan qadınlar, tibbi personal, qocalar evində çalışanlar, QİÇS virusu daşıyanlar, aşırı piylənməsi olan şəxslər daxildir”.

Həkim bildirir ki, 6 aydan kiçik uşaqlar, hamiləliyinin ilk 3 ayında olanlar, yumurta allergiyası olanlar, yüksək allergiyası olanlar, əvvəlki qrip vaksini zamanı allergik reaksiyası olan şəxslərin vaksin olunması məsləhət deyil”.

Nilufər Məmmədova bildirir ki, COVID-19 ilə mübarizənin bu gərgin vaxtında peyvəndə əks göstərişi olmayan şəxslərin qripə qarşı vaksinasiya olunmaları məsləhətdir: “Qarşıdan gələn aylarda iki düşmənə qarşı mübarizə aparmaq çətin olacağını vurğulamaq istəyirəm. İnfluenza vaksini COVID-19 dövründə qripə yoluxduqda xəstəxanaya müraciət sayını və yatış müddətini qısaltmış olacaq”.

İnfeksionist bildirir ki, vaksin yalnız həkim müayinəsindən sonra tibb müəssisələrində olunmalıdır!

O ki, qaldı qripə qarşı vaksinlərin hansı ölkələrdən gətiriləcəyi, qiyməti, eləcə də ödənişsiz olub-olmayacağına, TƏBİB-dən Sputnik Azərbaycan-a bildirdilər ki, bu hələlik məlum deyil.

Məlumat üçün qeyd edək ki, qrip “İnfluenza” adlı viruslar tərəfindən törədilən yoluxucu xəstəlikdir. Yüksək hərarət, şiddətli əzələ və oynaq ağrıları, halsızlıq, baş ağrısı, quru öskürək və s. kimi günlük həyat fəaliyyətinə ciddi təsir edən şikayətlərlə müşahidə olunur. Qrip payız və qış aylarında daha çox rast gəlinir. Qripə səbəb olan influenza virusunun A, B, C tipləri var. C tipi insanlarda xəstəlik törətmir. A tipi daha yüngül gedişlidir. B tipi isə uşaqlarda daha çox görülür. Qrip virusu bəzi illərdə çox sayda yoluxmalara səbəb ola bilir. Xəstəlik xəstə insanların tənəffüs sekresiyalarının sağlam insanlara yoluxması nəticəsində yayılır. Xəstəliyin gizli dövrü 1- 3 gündür. Qrip xəstələri simptomlar başlamazdan 1 gün əvvəl xəstəliyi digər şəxslərə yoluxdurmağa başlayırlar və təqribən 5 gün yoluxduruculuq davam edir. Uşaqlarda yoluxduruculuq 10 günə qədər uzana bilər.

1104
Teqlər:
COVID-19, peyvənd, vaksinasiya, vaksin, qrip
Əlaqədar
Qrip və koronavirus – Fərq nədədir  
Terapevtdən xəbərdarlıq: Qrip üçün olan toz dərmanları qarışdırıb içməyin
Çinli alimdən dəhşətli xəbərdarlıq: Koronavirus qrip kimi yayıla bilər
Pnevmoniya, qrip, zökəm – infeksiyalardan qorunmaq üçün ...
Toyuq əti, arxiv şəkli

Quş əti sağlamlıq üçün çox yararlıdır - Mütəxəssis rəyi

76
(Yenilənib 14:48 26.09.2020)
Quş əti insan orqanizmi üçün vitamin kompleksi mənbəyidir. Tərkibi A, D, E və B qrupu vitaminləri (B1,  B2,  B3, B4, B5, B6,  B9), həmçinin biotinlə (vitamin H) zəngindir.

BAKI, 26 sentyabr — Sputnik. Azərbaycan Qida Təhlükəsizliyi İnstitutunun  Elmi-tədqiqat və risklərin qiymətləndirilməsi departamentinin Heyvan sağlamlığı şöbəsinin mütəxəssisləri Q. Cəlladov, R. Səfərova, K. Əliyeva, R. Kəngərli, F. Əlizadə tərəfindən quş ətinin faydaları haqda məqalə hazırlanıb. Sputnik Azərbaycan mütəxəssislər tərəfindən hazırlanan məqaləni təqdim edir:

Zülalların (proteinlər) miqdarı qaz ətində 15 %, ördək ətində 17 %, toyuq ətində  20-22 %, hinduşka ətində 24 %, ov quşlarının ətində 22-25 % olduqda tam dəyərli sayılır. Belə ki, sadə proteinlərin (miogen, mioalbumin, mioqlobin və b.) tərkibində əksər aminturşularına, o cümlədən orqanizm üçün əvəzolunmaz aminturşularına (92 %-ə qədər) rast gəlinir. Tərkibində triptofanın çox olması səbəbindən quş ətinin istehlakı zamanı orqanizmdə serotonin hormonunun (“sevinc hormonu”) miqdarı artır. Beyin hüceyrələrində sintez olunan serotonin əhval-ruhiyyəni yüksəldir, stressi aradan qaldırır və orqanizmdə rahatlıq hissi yaradır. Qlutamin turşusunun çox olması isə quş ətinə spesifik dad və qoxu verir. Həmçinin quş ətinin bioloji dəyərliliyi triptofan/oksiprolin və zülal/yağ nisbəti ilə qiymətləndirilir ki, keyfiyyətli quş əti üçün bu rəqəmlər müvafiq olaraq 5-7 və 2-3 arasında dəyişir. Mal ətinə nisbətən quş ətində lizinin miqdarı 3 dəfəyə qədər üstünlük təşkil edir. Quş ətinin tərkibində azdəyərli hesab olunan birləşdirici toxuma zülallarının (elastin, kollagen və s.) miqdarı 1,5 %-ə çatır.

Yağların (lipidlərin) miqdarı broyler toyuğunun ətində 12 %, qaz ətində 38 %, ördək ətində 39 %-ə qədər təşkil edir. Onların da çox hissəsi dəri və dərialtı toxumada, həmçinin daxili orqanların ətrafında toplanır. Ov quşlarının ətində isə yağların miqdarı az (1-3 %) olur. Əzələ toxumasında yağların əzələ lifləri arasında bərabər şəkildə paylanması quş ətinin yumşaq konsistensiyalı, dadlı və aromatlı olmasını təmin edir. Bu səbəbdən də mal ətindən fərqli olaraq quş əti “mərmər” görünüşə malik deyil. Quş ətində olan yağlar 41 %-ə qədər triqliserollar (neytral yağlar) və 38 %-ə qədər lipoidlərdən (fosfolipidlər, sterollar və s.) ibarətdir. Tərkibində 69-73 %-ə qədər doymamış ali yağ turşuları vardır. 18-22 növ ali yağ turşusuna malik quş ətinin yağları əvəzolunmaz polidoymamış turşularla (olein, linol, linolen, araxidon və b.) zəngin olduğundan aşağı temperaturda (23-35o  C ) əriyir. Odur ki, həmin yağların 80-98 %-i insan orqanizmi tərəfindən mənimsənilir. Bu yağların tərkibində doymuş turşulardan palmitin və stearin turşuları isə üstünlük təşkil edir.

Quş ətində mineral maddələrin miqdarı 0,5-1,2 % təşkil edir. Tərkibi Na, K, Ca, Mg, P, Fe, Cu, Zn, Se, J, S, Mn, o cümlədən digər makro və  mikroelementlərdən ibarətdir.

Azotlu və azotsuz ekstraktiv maddələrin (karnitin, karnozin, kreatin, kreatinin, qlikogen, süd turşusu, sərbəst aminturşuları, adenozinfosfatlar və b.) miqdarına görə quş əti mal ətini üstələyir. Onların da çox hissəsi döş ətində toplanır. Bildiyimiz kimi, bu maddələr fermentlərin təsiri ilə ətin “yetişməsi” prosesini (avtoliz) tənzimləyir. Quş ətində digər heyvan ətlərindən fərqli olaraq purin əsaslarının miqdarı az olur. Tərkibindəki qida maddələrinin, xüsusilə yağ və zülalların miqdarından asılı olaraq quş ətinin enerji dəyəri dəyişkən olur (100 qr-da 120-350 kkal).

Quş əti insan orqanizmi üçün vitamin kompleksi mənbəyidir. Tərkibi A, D, E və B qrupu vitaminləri (B1,  B2,  B3, B4, B5, B6,  B9), həmçinin biotinlə (vitamin H) zəngindir.

Broyler toyuqlarının  inkişafının 8-10 həftəlik dövründə əzələ toxumasında zülalların, daha sonra isə digər maddələrin, xüsusilə də yağların toplanması prosesi gedir. Odur ki, quşçuluq təsərrüfatlarında broyler toyuqlarının optimal yetişdirilmə dövrü 35-45 gün ərzində başa çatdırılmaqla, istehsal olunan quş əti məhsulu biokimyəvi xüsusiyyətlərinə görə keyfiyyətli və diyetik hesab olunur. Quş ətinin tərkibində karbohidratlar əsasən “əzələ şəkəri” adlanan qlikogen şəklində təmsil olunur ki, bu da onun diabet xəstələri tərəfindən təhlükəsiz istehlakı üçün zəmin yaradır.

Quş ətinin rəngi tərkibindəki zülal-yağ nisbətindən asılı olaraq ağ-çəhrayı, sarımtıl və ya tünd qırmızı çalarlı ola bilər. Müxtəlif nahiyələrdə ətin rəngi fərqli olur. Məsələn, toyuq və hinduşkalarda döş əti ağ-çəhrayı rəngdə, qanad və bud əti isə nisbətən tünd çəhrayı və ya tünd qırmızı çalarlı olur. Quş ətinin açıq rəngdə olması onun tərkibində zülal və ekstraktiv maddələrin çox, yağların isə az olmasının göstəricisidir.

Ov quşlarının əti qırmızı-qəhvəyi çalarlı, həmçinin balıq və ya qətran qoxulu olur. Yağların miqdarı ov quşlarının ətində az olsa da, zülalların miqdarı çoxluq təşkil edir (22-25 %).

Quş ətinin tərkibindəki birləşdirici toxuma zərif əzələ liflərindən təşkil olunduğuna görə insan orqanizmi tərəfindən asan (80 % -ə qədər) həzm olunur. Qeyd edək ki, yaşlı quşların əzələ toxuması cavanlara, ov quşlarının əzələ toxuması isə ev quşlarına nisbətən sərt olur.

Quş əti qida maddələri ilə zəngin olduğundan mikroorqanizmlərin inkişafı üçün əlverişli mühit hesab edilir. Xüsusilə də sanitar-gigiyenik tələblərə uyğun olmayan şəraitdə saxlandıqda patogen mikroorqanizmlər, o cümlədən bakteriya və viruslar intensiv inkişaf edir. Bu da insan sağlamlığı üçün təhlükəli infeksiya və toksikozların baş verməsinə səbəb olur. Qeyd edək ki, təzə kəsilmiş quş cəmdəyinin dərisinin rəngi ağ-sarımtıl, səthi quru, konsistensiyası elastiki, qoxusu növündən asılı olaraq spesifik olur. Təzə kəsilmiş quş cəmdəyi soyuducuda 0-4o C temperaturda 72 saat, -18o C temperaturda isə 8-10 ay müddətində saxlanıla bilər.

Quş ətinin orqanizm üçün faydası kifayət qədərdir:

•       diyetikdir (ördək və qaz əti istisna olmaqla);

•       tərkibi asan mənimsənilən qida maddələri və bioloji aktiv maddələrlə (əvəzolunmaz aminturşuları, essensial yağ turşuları və s.) zəngindir;

•       tərkibində triptofan çox olduğundan istehlakı zamanı orqanizmə rahatlıq verir;

•       doymamış yağ turşuları ilə (olein, linol, araxidon və s.) zəngin olduğundan orqanizmdən zərərli xolesterolu kənarlaşdırmaqla, atereskleroz və hipertoniyanın qarşısını alır;

•       mədə-bağırsaq xəstəliklərinin müalicəsində dərman vasitələri qədər faydalıdır;

•       tərkibində asan mənimsənilən dəmirin çox olması qanazlığı və qan dövranı pozğunluqlarının bərpası proseslərini sürətləndirir;

•       diabet xəstələrində maddələr mübadiləsinə tənzimləyici təsir göstərir;

•       immun sistemini möhkəmləndirir;

•       soyuqdəymə və respirator xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur.

76
Bakıda tibbi maskada olan insanlar, arxiv şəkli

Belə insanlar koronavirusa az yoluxurlar

93
(Yenilənib 14:44 26.09.2020)
Daha əvvəl Holk qeyd etmişdi ki, qanda vitamin D səviyyəsinin yetərli olması COVID-19-a oluxma riskini 54 faiz azaldır.

BAKI, 26 sentyabr — Sputnik. Boston Universitetinin Tibb məktəbinin alimləri müəyyən edib ki, koronavirusa yoluxan xəstələrin qanındakı normal vitamin D səviyyəsi, az olanlarla müqayisədə xəstəlik ağırlaşan zaman daha az ölümlə nəticələnir.

Sputnik Azərbaycan xarici mətbuata istinadla xəbər verir ki, yetərli D vitamini səviyyəsi çox olan 40 yaşından böyük xəstələrdə virusdan ölüm halı 51,5 daha az olur.

"Bu araşdırma D vitamininin yetərli olmasının sitokin fırtınası və COVID-19-dan ölüm halının qarşısını aldığını sübut edir" - deyə araşdırma rəhbəri Maykl Holk bildirib.

Daha əvvəl Holk qeyd etmişdi ki, qanda vitamin D səviyyəsinin yetərli olması COVID-19-a yoluxma riskini 54 faiz azaldır.

Eyni zamanda vitamin D təkcə koronavirusla deyil, digər digər nəfəs yolu xəstəliklərinə yoluxmanın qarşısını alır.

93
SpaceX şirkətinin  Falcon 9 raketinin buraxılışı, arxiv şəkli

Dünya buna görə ABŞ-a paxıllıq edir

0
(Yenilənib 15:09 26.09.2020)
Tompsonun sözlərinə görə, kosmik buraxılış bazarında ABŞ-ın müvəffəqiyyəti "SpaceX" şirkətinin yenilikləri ilə bağlıdır.

BAKI, 26 sentyabr — Sputnik. ABŞ-ın Hərbi Hava Qüvvələrinin (HHQ) Kosmik və Raket Sistemləri Mərkəzinin komandanı general-leytenant Con Tompson bütün dünyanın ABŞ-a nəyə görə paxıllıq etdiyini açıqlayıb.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, hərbçinin bəyanatını "C4ISRNET" nəşri yayıb.

"Birləşmiş Ştatların kosmik buraxılış sənayesi bütün dünyanın paxıllıq mənbəyidir", - Tompson bildirib.

Onun sözlərinə görə, kosmik buraxılış bazarında ABŞ-ın müvəffəqiyyəti "SpaceX" şirkətinin yenilikləri ilə bağlıdır.

Nəşrin yazdığına görə, Birləşmiş Ştatların Hərbi Hava Qüvvələri "Global Positioning System" (GPS) qlobal naviqasiya sisteminin beşinci və altıncı peyklərinin buraxılması üçün məhz bu şirkəti seçib.

Sentyabrda ABŞ HHQ-nın satınalmalar üzrə direktoru Uill Roper bildirib ki, "Advanced Battle Management System" (ABMS) sisteminin hərbi təlimlərdə sınaqdan keçirilməsi zamanı "SpaceX" şirkətinin "Starlink" peyklərinin işi hərbçilərin xoşuna gəlib.

0