Türkel Süleymanlı

Xüsusi qoruyucu maska ixtira etmiş vəkil: "Bu maskanı bir mövsüm istifadə etmək mümkündür"

1823
(Yenilənib 22:01 07.04.2020)
Süleymanlı: "Bu gün bütün dünyada deyirlər ki, həkimlər qəhrəmandır. Amma bu o demək deyil ki, həkim şəhid olmalıdır".

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 7 aprel — Sputnik. Bu gün bütün dünyanı cənginə alan COVİD-19 xəstəliyi ilə mübarizə aparmaq üçün artıq bəzi ölkələr tərəfindən xüsusi vaksinlər hazırlanır. Lakin vaksinlərin hazırlanması, tanıtımı, sınaqdan keçirilməsinin müəyyən qədər zaman aldığını, eləcə də hər kəsin vaksini qəbul etməyəcəyi reallığını düşünsək, bunu vəziyyətdən yeganə çıxış yolu kimi qiymətləndirə bilmərik.

Vəziyyətdən çıxış yolu kimi müxtəlif müdafiə tədbirlərinin görülməsinə də ehtiyac var. Azərbaycanlı vəkil Türkel Süleymanlı artıq belə bir maraqlı və analoqu olmayan bir ixtiraya imza atıb. Sputnik Azərbaycan vəkillə ixtira etdiyi maska haqda danışıb:

- Möhtəşəm bir işə imza atdınız, həm də bir vəkil olaraq. Ümumiyyətlə, maraqlıdır, necə oldu ki, bir maska ixtira etməyi düşündünüz?

- İxtisasca yalnız vəkil deyiləm, həm də riyaziyyatçıyam. Hüquqşünaslıq ikinci təhsilim olub. Orta məktəbi qızıl medalla bitirmişəm, hər zaman riyazi biliklərimə görə olimpiadalarda birinciliyə nail olmuşam. Uzun illər riyaziyyat elmindən kənar olsam da, baza təhsilim, biliyim bu kimi işləri həyata keçirməkdə mənə kifayət edir. Özümün kiçik laboratoriyam var. Orada müxtəlif ixtiralarım olub. Fevralda, Azərbaycanda bu virus aşkarlanmazdan öncə bütün dünya mediasında koronavirusla bağlı məlumatları mütəmadi olaraq oxuyurdum. İxtiraçı olduğum üçün düşündüm ki, bəlkə də bu sahədə nəsə edə bilərəm. Beləcə, daha çox məlumatlarla tanış oldum. Mənə bəlli oldu ki, əslində bu xəstəlik insan səhhəti üçün kifayət qədər təhlükəli olmaqla yanaşı, öz-özlüyündə həm də zəifdir.

Təsəvvür edin ki, bir əqrəbdir, özlüyündə zəifdir, yəni onun başını asanlıqla əzmək olar. Amma tək sancması ilə insanın ölümünə də səbəb ola bilər. Onu qeyd edim ki, virus sözünün latın dilindən tərcüməsi də zəhər deməkdir. Koronavirusa isə taclı virus deyilir, bunun da səbəbi mikroskopik görünüşdə belə təsir bağışlamasıdır. Qeyd edim ki, koronaviruslar RNT tipli viruslardır. Onun strukturunu poza bildinsə, dərhal dağılır. Lakin virus bədənə düşdüsə, artıq orqanizmin içinə girəndən sonra onu məhv etmək üçün bir dərman yoxdur. Çünki, ümumiyyətlə, virusu məhv edən dərman yoxdur, sadəcə olaraq, immuniteti möhkəmləndirən dərmanlar var. Hətta qripdən sağalmaq üçün də dərman yoxdur. İnsan sadəcə olaraq immunitetini qaldıraraq səhhətini yaxşılaşdıra bilir. Koronavirusun membrana qatının üstü var, hansı ki hüceyrə onu tanımır. Hüceyrə onu qida, protein zənn edir, özünə yaxınlaşmağa imkan verir. Yaxınlaşıb hüceyrəyə yapışdıqdan sonra isə artıq çoxalmağa başlayır.

Biz hüceyrələrin bu virusu qəbul etməsinə imkan verməməliyik. Çünki hüceyrələr virusu qəbul etsə, çoxalacaq. Bir var, öncədən müdafiə sistemin olsun, bir də var ki, sonradan müdafiə sistemi yaradasan. Bunun üçün də xüsusi qoruyucu maskalara, yəni elektron maskalara ehtiyac var. Bu elektron maskaların enerji mənbəyi, müxtəlif hissələri var, çiplə idarə olunur. Bu maska telefon kimi enerji doldurur. Bu maskalara həmçinin xüsusi eynəklər də daxildir. Təsəvvür edin, bu gün bütün avadanlıqlar müasirləşsə də, maskalar təkmilləşməyib, ilkin versiyada qalıb. Bu səbəbdən də beləcə, bir riyaziyyatçı kimi bu virusu öldürən mexanizm haqda düşündüm, bu maskanı ixtira etdim. Artıq patentlik almaq üçün martın 13-də müraciət etmişəm. Lakin hələlik patent almamışam.

 - Koronavirusla mübarizə üçün vaksinlər də yaradılır...

- Bildiyiniz kimi, ilk koronavirus 1965-ci ildə təsbit edilib. 100 ilə yaxındır mövcud olan virusun yeni adı isə SARS-CoV-2-dir. 100 ilə yaxındır koronavirusa dərman yoxdursa, 3 aydır ki, tanıdığımız COVID-19 xəstəliyinə necə dərman tapılacaq? Sadəcə olaraq vaksin və serrum hazırlanır. Vaksinlərin hazırlanması müəyyən müddət tələb edir. Hər bir alim deyir ki, vaksinin yaranması üçün 1 il, il yarım vaxt tələb olunur. Bu isə o deməkdir ki, həmin müddətədək yüksək qoruyucu vasitə olmalıdır. Təsəvvür edin, bu olmasa, 6 aya bəşəriyyət hansı vəziyyətə düşəcək. Artıq bəşəriyyət müdafiə vasitələrini gücləndirməlidir. İndiki dövrdə ən yaxşı hesab edilən respirator tipli maskalar 10 virusdan 2-ni keçirə bilir. Təsəvvür eləyin, tək iki güllə yaralanmağa, hətta ölümcül vəziyyətə düşməyə bəs edir. İxtira etdiyim maska isə innovativdir və hələlik ki, dünyada anoloqu yoxdur. Artıq biz onun sınağını da həyata keçirtmişik. İxtira etdiyim maskanın içindəki metal membrananın strukturunu elə düşündüm, hazırladım ki, artıq virusun orqanizmə keçmə şansı sıfıra bərabərdir. Bu maskalara virus yalnız  ölü vəziyyətdə keçə bilər. Bundan başqa, elektron maska həmçinin immunitetin aşağı düşməsinin qarşısını da almış olacaq.

© Photo : OXU
e-mask

- Maraqlıdır, qiyməti nə qədər olacaq?

- Mən sadəcə olaraq ixtiraçıyam. Bu maskanın qiyməti haqda danışmaq bir qədər çətindir. Düşünürəm ki, bu maskanın sadə variantı 30 manat, xüsusi tibb işçiləri üçün təkmilləşdirilmiş variantı isə bir qədər də baha, 50 manat civarında olacaq. Bu maskanı geniş kütlənin istifadəsinə verməklə onların işə çıxmasını da təmin etmək mümkün olacaq. Elektronik vasitələri olduğu üçün bu maskalar digərlərindən baha olacaq. Amma bununla belə qeyd edim ki, bu maskalar bir dəfə istifadə üçün nəzər tutulmayıb. Təsəvvür edin ki, adi maskalar iki saat istifadə üçün nəzərdə tutulub və hazırkı şəraitdə isə bu gündəlik olaraq nə qədər maskanın alınması deməkdir. Lakin bu maskanı heç olmasa bir mövsüm istifadə etmək mümkündür.

- Bunun istehsalı üçün xüsusi müəssisəyə yəqin ki, ehtiyac olmaz..

-  Bu maskanın qısa müddətdə istehsalı üçün xüsusi zavod və fabrik tikməyə ehtiyac yoxdur. Xüsusi ixtisaslı müəssisələrdə də bu işi həyata keçirtmək mümkündür. Bu maskanın qısa müddətdə istehsalına zərurət var. Çünki, qarşıda yenə payız, qış var. Bundan başqa, qeyd edim ki, hər adam peyvəndə üstünlük vermir. Bundan başqa, bu gün bütün dünyada deyirlər ki, həkimlər qəhrəmandır. Amma bu o demək deyil ki, həkim şəhid olmalıdır. O yazıq müalicəsini bitirdikdən sonra evinə getməlidir. Həkimləri əsgər kimi göndərsək ki, get şəhid ol, bəs ondan sonra xəstələrə kim baxacaq?

1823
İnsan qanı dolu paketlər, arxiv şəkli

On beş ağır xəstəyə 21 dəfə plazma köçürüldü

25
(Yenilənib 23:17 01.06.2020)
Tibb mütəxəssisləri tərəfindən dörd xəstədə müsbət dinamika, üç xəstədə isə yaxşılaşma müşahidə edilib.

BAKI, 1 iyun — Sputnik. Yeni növ koronavirus çox sürətlə yayılan bir virusdur. Hazırda ölkəmizdə aparılan çox ciddi əksepidemik tədbirlərə baxmayaraq, bir çox insanın sanitar-gigiyenik qaydalara riayət etməməsi nəticəsində, koronavirus xəstələrinin sayı artır.

TƏBİB-dən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, koronavirus infeksiyası yaşlı, xüsusilə yanaşı xəstəliyi olan insanlarda daha aqressiv və ağır gedişatlı müşahidə edilir. Lakin hətta gənclərdə də yanaşı xəstəliklər varsa, bu xəstəlik ağır gedişatlı və ya ölümlə nəticələnir. Virus əleyhinə aparılan müalicələr qeyd edilən şəxslərdə effektiv olmur.

Bütün dünyada ağır xəstələrə tətbiq edilən Konvalesent plazma müalicəsi üçün istifadə edilən immun plazma ölkəmizdə Milli Hemotologiya və Transfuziologiya Mərkəzində hazırlanır. Koronavirus infeksiyasından sağalmış insanlar ağır xəstələrə donor ola bilərlər. Hal-hazırda süni tənəffüs cihazına bağlı və vəziyyəti kritik olan xəstələrimiz var. Aparılan təcrübə göstərir ki, bu xəstələr üçün Konvalesent Plazma müalicəsi çox effektivdir. Artıq müxtəlif pandemiya xəstəxanalarında müalicə alan 15 ağır xəstəyə 9 donordan alınan immun plazma ilə 21 dəfə Konvalesent plazma infuziyası aparılıb. Mütəxəssislər tərəfindən 4 xəstədə müsbət dinamika, 3 xəstədə isə yaxşılaşma müşahidə edilib. İmmun plazma müalicəsi bir çox xəstələrdə bir neçə dəfə aparıla bilər. Donorlar 14 gün sonra təkrar plazma hədiyyə edə bilərlər: "Sənin mübarizən bitə bilər, lakin ölkədə koronovirusla mübarizə davam edir. Onların qəhrəmanı sən ol! Qan ver, həyat xilas et!"

25
Koronavirus testi, arxiv şəkli

Virusa yoluxub sağalmısınızsa, çox sevinməyin - Hər şey daha kəskin şəkildə qayıda bilər

215
"Bu gün mövcud olan ştamma qarşı orqanizmdə müdafiə sistemi yaranıbsa, yeni ştamma qarşı heç bir müdafiə olmur və asanlıqla eyni xəstəliyə yenidən tutulma ehtimalı olur"  - Rəşad Ağarəhimov

Nigar İsgəndərova, Sputnik Azərbaycan

BAKI, 1 iyun — Sputnik. Bu gün bütün dünyada yayılan koronavirus pandemiyası yeni olduğundan onunla bağlı bir çox suallar hələ də açıq olaraq qalır: Bu virus əleyhinə hazırlanan vaksinlər yararlı olacaqmı? Hər qış mövsümündə virus geri dönüş edəcəkmi? Uzun müddət bu virusla vəziyyəti necə idarə edəcəyik?

Bu və digər bu kimi suallar arasında ən çox verilən və düşündürəni isə, virusa ikinci dəfə yoluxma riskinin olub-olmayacağı ilə bağlıdır. Araşdırmalar göstərir ki, çox nadir hallarda bu virusa ikinci dəfə yoluxma halı baş verir. Məsələn, bu ilin fevralında Yaponiyada bənzər hadisə baş vermişdi, qadın ikinci dəfə koronavirusa yoluxmuşdu.

Azərbaycana gəldikdə isə ölkəmizdə bu virusa təkrar yoluxma faktı qeydə alınmayıb. Bu barədə TƏBİB-dən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumatda bildirilib. Bundan başqa, təkrar yoluma faktının qarşısını almaq üçün TƏBİB müalicə müddəti başa çatdıqdan sonra, əlavə 14 gün də bu şəxslərin evdən çıxmamasını tövsiyə edir.

Qobustan Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının həkim-laborantı, Laboratoriya şöbəsinin müdiri Rəşad Ağarəhimov isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında ümumiyyətlə bu virusa təkrar yoluxma halının baş verə biləcəyi ehtimallarından danışıb: "Təkrar yoluxma halına bizdə rast gəlinməyib, amma Çində və bir neçə başqa ölkələrdə təkrar yoluxma hallarına rast gəlinib. Ümumiyyətlə virus elə bir canlıdır ki, demək olar ki, hər həftə genetik kodu yenilənir və yeni ştammlar əmələ gətirir. Bu gün mövcud olan ştamma qarşı orqanizmdə müdafiə sistemi yaranıbsa, yeni ştamma qarşı heç bir müdafiə olmur və asanlıqla eyni xəstəliyə yenidən tutulma ehtimalı olur. Necə ki, qrip virusu ilə ildə bir neçə dəfə xəstələnmək mümkündürsə, bu virusa da eyni yolla yoluxmaq mümkündür".

© Photo : Courtesy of Rashad Agaemirov
Qobustan Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının həkim-laborantı, Laboratoriya şöbəsinin müdiri Rəşad Ağarəhimov

"O ki qaldı 14 gün məsələsinə, evə yazılan xəstələr ya həmin 14 günü xəstəxanada keçirməlidirlər, ya da biz onlara bir kağıza imza atdırıb razılıq alırıq ki, qalan 14 günü evdə özünütəcrid edərək oturacaq. Həmin müddətdə pasiyent evdən kənara çıxa bilməz və evdə də fərdi qoruyucu vasitələrdən istifadə etməlidir", - deyə həkim əlavə edib.

Tibb üzrə ekspert Adil Qeybulla isə Sputnik Azərbaycan-a açıqlamasında bildirib ki, insanlar üzərində bununla bağlı qəti rəy olmasa da, meymunlar üzərində aparılan tədqiqatlara görə, koronavirusa yoluxanlar yenidən bu xəstəliyə yoluxmur: "Yəqin ki, insanlarda da bu cürdür. Bəzi şəxslərdə simptomlar olmasa da, xəstəlik özünü klinik vəziyyətdə göstərir. Bundan baaşqa, bu xəstəliyə immunitetin yaranması faktoru bəllidir. İmmunitet yaranır və şəxs ikinci dəfə bu xəstəliyə yoluxmur".

215

Maska məsələsi niyə belə uzanır?

0
(Yenilənib 11:02 02.06.2020)
Milli Məclisin növbədənkənar iclasında "Ünvanlı dövlət sosial yardımı haqqında" qanunda, İnzibati Xətalar Məcəlləsində dəyişikliklərə baxılacaq

BAKI, 2 iyun — Sputnik. Milli Məclisin növbədənkənar iclası keçirilir.

Sputnik Azərbaycan xəbər verir ki, iclasın gündəliyinə 3 məsələ daxil edilib.

İlk olaraq İnzibati Xətalar Məcəlləsində dəyişikliyə üçüncü oxunuşda baxılacaq. Qeyd edək ki, Məcəlləyə edilən yeni əlavəyə görə, epidemiya əleyhinə, sanitariya-gigiyena və karantin rejimləri dövründə tənəffüs yollarını qoruyan fərdi vasitələrdən istifadə ilə bağlı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilən tələblərin pozulmasına, habelə vəzifəli şəxslər tərəfindən həmin tələblərin pozulmasının qarşısının alınmamasına görə cərimələr müəyyən edilib.

"Ünvanlı dövlət sosial yardımı haqqında" qanunda, İnzibati Xətalar Məcəlləsində dəyişikliklərə baxılacaq.

0
Əlaqədar
Dərini maska və əlcək altında necə qorumalı – dermatoloq tövsiyəsi
Alış-veriş "dəliləri", kim tutar sizi? - FOTO
"Başabəla" dəyişiklik parlamentdən keçdi
Maska taxmayanlara agentlikdən "sürpriz"