İl-76

Rusiya yeni "Məhşər günü" təyyarələrini inşa edir: üçüncü nəslin xüsusiyyətləri

60
(Yenilənib 18:36 28.07.2021)
Bu təyyarənin vurulması çox təhlükəlidir: bu cür hipotetik vəziyyətdə, təyyarənin yerə düşdüyü 2-3 dəqiqə ərzində onlarla düşmən ölkəni Yer üzündən silə biləcək.

 

BAKI, 28 iyul — Sputnik. Tezliklə İl-96-400M təyyarəsi əsasında hazırlanmış yeni komanda idarəetmə məntəqəsi Rusiyanın Müdafiə Nazirliyinin istifadəsinə veriləcək. "Zveno-S" layihəsi çərçivəsində iki ədəd yeni təyyarə Voronej aviasiya zavodunda yığılır.

Hava komanda məntəqəsi (HKM) qlobal hərbi münaqişə baş verdiyi təqdirdə (nüvə müharibəsi), hətta düşmən bütün yerüstü idarəetmə məntəqələrini məhv etsə belə, Ali Baş Komandana və Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargahının rəhbərliyinə bütün qoşun növləri və strateji nüvə qüvvələrini etibarlı şəkildə idarə etməyə imkan verir. Bu cür yüksək texnoloji səviyyədə olan aviasiya kompleksini dünyada yalnız iki dövlət yaratmaq iqtidarındadır – Rusiya və ABŞ.

Rusiyanın yeni HKM-i Amerika analoqundan onunla fərqlənir ki, o, bir neçə "Məhşər günü"nə hesablanıb və istənilən təcavüzkardan əvəz çıxılmasını təmin edir.

Bəs HKM vurulsa, necə olacaq?

Rusiyanın ən yeni HKM-ni aşkar və məhv etmək çətindir. Təyyarənin yüksək səviyyədə səyyar fəaliyyət göstərmək qabiliyyəti, müasir radioelektron mübarizə vasitələri, düşmən radarları və peykləri üçün demək olar ki, gözəgörünməz olması, radioaktiv şüalanmadan mühafizə sistemi, sürət, uzun məsafələrə və ən yüksək hündürlüklərdə uçmaq qabiliyyəti HKM-ə yerüstü, yeraltı və ya sualtı komanda məntəqələri ilə müqayisədə böyük üstünlüklər verir.

Təyyarə əlavə yanacaq doldurulmaqla sutkalarla havada qala bilər. Düşünürəm ki, HKM-i vurmaq çox təhlükəlidir: bu cür hipotetik vəziyyətdə, təyyarənin yerə düşdüyü 2-3 dəqiqə ərzində Baş qərargahın operativ qrupu onlarla düşmən ölkəni Yer üzündən silə biləcək.

Müasir müharibə - nə Hollivud döyüş filmi, nə də eyni dağıdıcı gücə malik zərbələrin mübadiləsidir. Münaqişə tərəfləri bütün döyüş vəziyyətlərində ssenariləri çevik şəkildə dəyişə bilərlər.

Burada Rusiya SQ-nin ümumi vəziyyəti, planlaşdırma və rabitə sistemləri, nüvə silahının döyüş tətbiqi alqoritmləri, dövlət başçısı və Ali Baş Komandanın siyasi iradəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Üçüncü nəsil HKM-in işlənib hazırlanması xarici hərbi təhlükənin ciddiliyindən xəbər verir.

Rusiyanın "Məhşər günü" təyyarələrinin olması faktının özü belə Pentaqon və NATO-dakı qızmış başların üstünə soyuq su səpir və qlobal hərbi münaqişəni qeyri-müəyyən vaxta qədər uzadır.

Üçüncü Dünya müharibəsi üçün komanda məntəqəsi

Rusiya qoşunları getdikcə daha çox mükəmməl, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri, silahlar və süni intellekt elementləri ilə təchiz olunurlar. Strateji nüvə qüvvələri fəal şəkildə yenilənir. Kosmik kəşfiyyat və rabitə vasitələri inkişaf etdirilir.

"Məhşər günü" təyyarəsinin radiorabitə kompleksi 6000 km radiusda əmrləri qoşunlara, o cümlədən strateji aviasiyanın, göyərtəsində strateji nüvə silahları daşıyan sualtı qayıqların ekipajlarına, səyyar və şaxtalı raket-atəş qurğularının heyətlərinə çatdırmağa imkan verir.

Üçüncü nəsil HKM unikal xüsusiyyətləri, funksiyalarının artırılması, uzun müddət fəaliyyətdə qalmaq, enerjidən qənaətlə istifadə etmək qabiliyyəti ilə fərqlənir. Təyyarədə ali komanda heyətinin, Baş qərargahın əməliyyat qrupu zabitləri və texniki mütəxəssislərin saatlarla işləməsi üçün rahat şərait yaradılıb. Qlobal münaqişə baş verdiyi təqdirdə Rusiyanın əsas komanda məntəqəsi əlavə yanacaq doldurulmaqla bir neçə sutka ərzində fasiləsiz uçuş gözləyir.

Bütün bunların əsası isə etibarlı daşıyıcıdır. İl-96-400 təyyarəsi əslində nəhəng gücü və təhlükəsizliyi ilə məşhur olan İl-96-300 təyyarəsinin yükgötürən variantıdır. Müasir materiallar təyyarənin kütləsini azaltmağa imkan verib ki, bu da onun möhkəmliyi və qənaətcilliyini təmin edib.

İl-96-300 təyyarəsinin xüsusi modifikasiyaları Rusiya Federasiyanın prezidenti üçün 1 №-li göyərtə qismində istifadə olunur və silahlı qüvvələrin Ali Baş Komandanı funksiyalarını yerinə yetirilməsi üçün uyğunlaşdırılıb.

PS-90A1 mühərriki ilə təchiz olunmuş və daha çox yük qaldırmaq qabiliyyətinə malik olan İl-96-400 təyyarəsi hazırda mövcud olan və perspektiv avtomatlaşdırılmış bütün döyüş idarəetmə sistemləri ilə işləməyə qadir olan kompleks üçün etibarlı bir bazadır.

Təyyarənin İl-96-400M mülki variantı 370 nəfər sərnişin daşımağa qadirdir. Rusiya aviasiya sənayesinin buraxdığı təyyarələr arasında ən uzun məsafəyə uça bilən İl-96-dır. Lakin buna baxmayaraq Rusiyanın ucqar guşələrində ehtiyat aerodromları və müvafiq infrastruktur obyektlərinin olması zəruridir.

SQ Baş qərargahının mütəxəssisləri geniş miqyaslı hərbi münaqişənin strateji (kompüter) ssenarilərini modelləşdirdiyi vaxtda bir neçə "Məhşər günü" təyyarəsi baza aerodromunda sakitcə dayanıb öz vaxtını gözləyir.

Hazırda mövcud olan HKM İL-86 təyyarəsi əsasında yaradılıb və İL-80 adlanır. Bu cür ikinci nəsil təyyarələrindən cəmi dörd ədəd inşa olunub. Üçüncü nəsil HKM-in yaradılması barədə qərar ikinci nəsil təyyarənin 2019-cu ildə modernləşdirilməsi ilə eyni vaxta təsadüf edib.

Amerikalı analoqlar

ABŞ hərbi hava qüvvələrinin sərəncamında dövlətin ali rəhbərliyi üçün dörd ədəd müasir komanda məntəqəsi var. Həmin komanda məntəqələri “Boeing” 747-200 geniş göyərtəli sərnişin təyyarəsini əsasında yaradılıblar. Bu təyyarələrdən nüvə müharibəsi zamanı, yerüstü komanda məntəqələri məhv edildiyi təqdirdə, təyinatı üzrə istifadə olunacaq.

“Boeing” 747-200 təyyarəsinin mülki versiyasının maksimum 374,8 ton çəki ilə havaya qalxa bilə, 895 km/saat sürətlə, maksimum 13750 m hündürlükdə uça bilər. Təyyarə ən uzağı 10670 km məsafəyə uça bilər, göyərtəsində isə 490 sərnişin üçün yer var. “Boeing” 747-200F təyyarəsinin yük bölməsində 113 ton yük daşımaq mümkündür.

Amerika komplekslərinin imkanlarını bir neçə nümunə üzərində qiymətləndirmək mümkündür.

ABŞ-ın “Boeing” C-32 təyyarəsi bazasında yaradılmış müasir strateji idarəetmə məntəqəsi yerüstü infrastruktur olmadığı və ya düşmən tərəfindən yerüstü idarəetmə məntəqələri, rabitə qovşaqları və xətləri məhv edildiyi təqdirdə qoşunların operativ toplanması zamanı müxtəlif tapşırıqların həlli üçün nəzərdə tutulub. Bundan əlavə, həmin təyyarələr Federal fövqəladə hallarda fəaliyyət agentliyinin (FEMA) mobil idarəetmə məntəqələri qismində də istifadə oluna bilər.

C-32A təyyarəsinin göyərtəsində yeni avadanlıq, naviqasiya və rabitə sistemləri quraşdırılıb. Təyyarənin sərnişin kabinəsi bir neçə hissəyə bölünüb: hərbi rəhbərliyin iş kabineti, iclas üçün otaqlar, əməliyyat qrupunun otaqları, rabitə qovşağı və istirahət otaqları (ehtimal ki, HKM-in də daxili bölmələri eynilə bu cürdür).

İlk bu cür təyyarə “Boeing”in Sietldəki zavodunda 19 iyun 1998-cil tarixdə istifadəyə verilib. Ümumilikdə dərd ədəd bu cür təyyarə inşa olunub ki, onların da hər biri hava komanda məntəqəsi və "Minitmen" qitələrarası ballistik raketlərin idarə olunması məntəqəsi funksiyasını yerinə yetirə bilər.

E-6B “Mercury” təyyarəsi “Boeing” 707-320 təyyarəsinin əsasında yaradılıb və “General Electric” şirkətinin F108-CF-100 markalı turboreaktiv mühərrikləri ilə təchiz olunub. Təyyarə maksimum 155 ton kütlə ilə havaya qalxa bilər, 972 km/saat sürətlə 12000 m hündürlükdə uça bilər. Faktiki olaraq təyyarə ən çox 12810 m hündürlüyə qalxa bilər. Təyyarə əlavə yanacaq doldurulmadan döyüş növbəsində 12400 km uçmağa qadirdir. Əlavə yanacaq doldurmaqla təyyarə maksimum 72 saat havada qala bilər. Təyyarənin ekipajı 14 nəfərdən ibarətdir, operativ strateji komanda heyəti mütəxəssislərinin maksimum sayı isə 8 nəfərdir.

ABŞ-da ilk hava komanda məntəqələri 1965-ci ildə yaradılıb. Onlar xüsusi vasitələrlə təchiz olunmuşdu və onlara KС-135А yanacaqdoldurma təyyarəsi əlavə yanacaqla təmin edirdi. Bu təyyarələr ABŞ SQ Ali Baş Komandanının təyyarələri idi və Merilend ştatındakı Endrüs bazasından havaya qalxırdılar. Bir müddət sonra bu təyyarələr “Boeing” E-4A təyyarələri ilə əvəz olundu. ABŞ HKM-lərinin Avropa və Sakit okeanda baş verə biləcək döyüş əməliyyatları üçün ayrı-ayrı variantları da var idi.

Rusiya və ABŞ arasında yüksək texnologiyalar sahəsində strateji yarış davam etməkdədir.

Eləcə də oxuyun:

60
Teqlər:
təyyarə, Rusiya
Polis əmkdaşı, arxiv şəkli

Gorus-Qafan yolundakı nəzarət-buraxılış məntəqəsi qaçaqmalçılığın qarşısını alacaq

26
(Yenilənib 18:35 15.09.2021)
Nazirlər Kabineti dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələrinin sayı və yerləşdiyi ərazilərin siyahısını təsdiqləyib. Milli Məclisin deputatı bunun iqtisadiyyata necə təsir göstərəcəyindən danışıb.

BAKI, 15 sentyabr — Sputnik. Gorus-Qafan avtomobil yolunda nəzarət-buraxılış məntəqəsinin (NBM) qurulması qonşu ölkələrdən gələn qaçaqmalçılıq yüklərinin dövriyyəsinin qarşısını alacaq. Bunu Sputnik Azərbaycan-a Milli Məclisin deputatı Arzu Nağıyev bildirib.

"44 günlük müharibədən və Azərbaycanın qələbəsindən sonra 21 kilometrlik Gorus-Qafan avtomobil yolunun keçdiyi ərazi Azərbaycan ərazisidir. Tez-tez qonşu ölkələrdən oraya qaçaqmalçılıq yüklərinin daşınması müşahidə olunurdu. Bu səbəbdən də orada NBM quruldu ki, belə halların qarşısı alınsın", – deyə Nağıyev bildirib.

Vətən sərhəddən başlayır

Deputatın sözlərinə görə, NBM Azərbaycandakı iqtisadi vəziyyətə müsbət təsir göstərəcək, belə ki, ölkə daxilində yüklərin daşınmasını da tənzimləyəcək.

Bundan başqa, NBM-in qurulması ölkənin təhlükəsizliyinə tam nəzarət baxımından da vacibdir.

"Necə deyərlər, Vətən sərhəddən başlayır. Təbii ki, sərhəddə Nəzarət Buraxılış Məntəqəsi qurulmalıdır. Orada sərhədçilər və gömrük işçiləri dayanacaqlar. Bəzi dövlətlərdə sərhədçilərin və gömrük işçilərinin tamam başqa funksiyaları var. Azərbaycanda isə onlar təhlükəsizliklə bağlı təhdidlərin – milli təhlükəsizliyə zərbə, qaçaqmalçılıq, terror aktlarının qarşısını almaq funksiyası daşıyırlar. Odur ki, gömrük və nəzarət buraxılış məntəqələri iki dövlət arasında qurulmalı olan ən əsas obyektlərdir", – deyə Nağıyev qeyd edib.

"Bütün ölkələr bizim suveren hüquqlarımıza və qanunlarımıza hörmət etməlidir, çünki biz müstəqil dövlətik", – deyə deputat vurğulayıb.

Möhtərəm qonaqlar üçün "yaşıl rejim"

Millət vəkilinin sözlərinə görə, NBM, həmçinin beynəlxalq tədbirlərdə iştirak etmək üçün ölkəmizə gələn qonaqların sərhədi daha tez keçməsinə imkan verəcək.

"Azərbaycanda beynəlxalq səviyyəli tədbirlər keçiriləndə gömrük və sərhəd keçid məntəqələrində hökumət səviyyəsində yaşıl rejim yaradılacaq. Yəni ölkəyə gələn hər bir turist və ya idmançı, azarkeş, fanat sərhədi maneəsiz, hətta vizasız keçə biləcək. Başqa sözlə, hər dəfə yanaşma fərqli olacaq", – deyə Sputnik Azərbaycan-ın həmsöhbəti bildirib.

Dövlət sərhədində neçə NBM olacaq?

Xatırladaq ki, sentyabrın 10-da Azərbaycan Nazirlər Kabineti "Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələrinin sayı və yerləşdiyi ərazilərin siyahısı"nın və "Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədindən buraxılış məntəqələrində işin təşkili və əlaqələndirilməsi Qaydaları"nın təsdiq edilməsi haqqında" Qərar qəbul edib.

Hazırda Azərbaycanda dörd beynəlxalq hava limanı da daxil olmaqla, 18 sərhəd-keçid məntəqəsi fəaliyyət göstərir. Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində bir hava limanı da daxil olmaqla 6 NBM nöqtəsi təsdiqlənib.

Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası ərazisindəki dəniz limanlarında on sərhəd keçid məntəqəsi yaradılıb.

26

Qasırğanın yaratdığı tələbat: ABŞ Rusiyadan neft idxalını artırdı

24
(Yenilənib 18:43 14.09.2021)
,
Amerika mətbuatı yazır ki, "İda" qasırğasından qazanclı çıxan Rusiya neft ixracatçıları olacaqlar.

BAKI, 14 sentyabr — Sputnik. Amerikanın neft emal edən zavodları "İda" qasırğasının vurduğu ziyandan sonra öz işini dayandırıb. Ölkədə kəskin yanacaq çatışmazlığı yaşanır. ABŞ Energetika Nazirliyi (EIA) istehsalçıları dəstəkləmək məqsədilə enerji ehtiyatları ilə bağlı məlumatları elan etdi, ancaq mövcud ehtiyatlar tükənməz deyil. Meksika sahillərindəki müəssisələrdə xammal kimi xüsusi neft məhsullarından istifadə olunur ki, onları da Rusiyadan başqa heç yerdən almaq mümkün deyil. ABŞ artıq idxalı rekord həcmdə artırıb və daha çox neft almaq niyyətindədir.

İştahları artıb

"Bloomberg" yazır ki, Amerika neft emalçıları motor yanacağına tələbatı ödəmək üçün bütün dünyada yararlı xammal axtarışındadırlar.

EIA-nın məlumatlarına görə, may ayında Rusiyadan xam neft və neft məhsullarının idxalı birdən-birə 23 faiz, gündəlik 844 min barel artıb. Bu göstəricini Meksikadan tədarük olunan neft məhsulları ilə müqayisə etmək olar: bu ölkədən idxalın həcmi cəmi üç faiz artıb.

Hələ ötən il Rusiyadan idxal son doqquz illik maksimuma çatmışdı. Rusiya bazarda balans yaratmaq üçün ixracı qəfildən azaldan Səudiyyə Ərəbistanını sıxışdıraraq ABŞ-a neft və neft məhsulları tədarük edən ölkələr arasında ikinci yerə çıxdı. Məsələ burasındadır ki, Amerika Neft Emalı Zavodları (NEZ) Venesueladan gələn xammaldan məhrum olub. Bu isə Donald Trampın "xidməti"dir. O, hələ 2019-cu ildə "Petroleos de Venezuela S.A."-ya sanksiya tətbiq etmişdi. Meksika körfəzi və Şərq sahillərindəki zavodlar, o cümlədən, "Citgo Petroleum", "Valero Energy", "Chevron" kimi ağır dərəcəli neftin emalı üçün nəzərdə tutulmuş müəssisələr daha ağır vəziyyətdədir.

Bu zavodlar Rusiyadan əsasən benzin istehsalı üçün lazım olan mazut alır.

"Venesuela xammalından məhrum olan və ənənəvi OPEC təchizatçılarının qiymət artımı ilə üzləşən ABŞ Rusiya mazutunun əsas istehlakçısına çevrilib", – deyə Oksford Enerji Araşdırmaları İnstitutunun elmi əməkdaşı Adi İmsiroviç bildirir.

"Rusiya – prioritet tərəfdaşdır, çünki "Mazut 100" kimi çoxlu yarı rafinə olunmuş yağlar istehsal edir. Bu da Venesuaela və yaxın Şərqdən gələn qatı neftə alışmış Amerika NEZ-ləri üçün idealdır. Ancaq ABŞ zavodları sanksiyalar ucbatından Venesueladan gələn xammaldan məhrum olub. Yaxın Şərq ölkələri isə OPEC razılaşması çərçivəsində ixracatı məhdudlaşdırıblar", – deyə "Bloomberg" yazır.

Avqust ayının sonlarında Meksika körfəzi sahillərini vuran "İda" qasırğası vəziyyəti xeyli kəskinləşdirib. Hərçənd, ABŞ Energetika Nazirliyi artıq sentyabr ayında hasilatın bərpa olunacağına (sutkalıq 1,2 milyon barelə kimi) ümid edir. Bununla belə, infrastruktur güclü ziyana məruz qalıb, 20,6 milyon barel neft isə Amerika bazarından yoxa çıxıb.

Anbarları açdılar

Luizianada elektrik enerjisinin bərpası və emal zavodunun yenidən işə salınması ilə daha çox neftə ehtiyac yaranacaq. Bunu artıq "Exxon Mobi"-dən bəyan ediblər. Şirkət Luizianadakı zavodlarını bağlamaq məcburiyyətində qalıb. Energetika Nazirliyi neft təminatını strateji ehtiyatlar hesabına həyata keçirir. İki-üç ay ərzində "Exxon" ehtiyatları artırmalı - ən yüksək keyfiyyətli xammala təmin etməlidir. Ancaq ehtiyatlar tükənməz deyil. Deməli, yenidən idxalı artırmaq lazım gələcək.

Amerika mətbuatının da qeyd etdiyi kimi, "İda" qasırğasından qazanclı çıxan Rusiya ixracatçıları olacaqlar.

"Sentyabr-oktyabr aylarında tədarük artacaq, çünki ABŞ-ın Meksika körfəzindəki yataqdan neft hasilatı hələ də bərpa olunmayıb", - deyə "Bloomberg" vurğulayır.

Agentliyin bazar iştirakçılarına istinadla təsdiqlədiyi kimi bir neçə gün ərzində amerikalılar artıq Rusiya xammalının üçdə-birini satın alıblar.

Tələbin artması qiymətləri qaldıracaq. Sentyabrın 8-də "Urals"-ın kotirovkaları yeddi aylıq maksimuma çataraq "Brent"-i 1,05 dollar geridə qoydu. Halbuki ABŞ-ı "İda" qasırğası vurmazdan əvvəl "Urals" "Brent"-dən 1,95 dollar ucuz satılırdı.

"Şimal axını-2" qaz kəmərinin işə salınması ərəfəsində Vaşinqtonla Moskva arasında gərginlik artır. Bununla belə, bazar öz qaydalarını diktə edir. Amerika neft istehsalçılarının isə Ağ Evin diplomatik və geosiyasi hədəfləri ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

Həmçinin oxuyun:

Azərbaycan nefti 74 dollara yaxınlaşır

Qasırğanın yaratdığı tələbat: ABŞ Rusiyadan neft idxalını artırdı

24
Teqlər:
qasırğa, Neft
Yataq

Mütəxəssis - gecə yatmazdan əvvəl mobil telefonu hara qoymaq lazımdır