Su-30SM çoxfunksiyalı qırıcı, arxiv şəkli

Rusiyanın beşinci nəsil qırıcısı barədə məlumdur

40
(Yenilənib 01:47 20.07.2021)
İyulun 20-də açılan MAKS-2021 silah sərgisində “Rostex” dövlət korporasiyası xarici partnyorlara dünya standartları sistemini alt-üst edəcək, Qərbin aparıcı dövlətlərinin aviasiya sənayesinin vəziyyətini sıfırlayacaq tam yeni qırıcı təqdim edəcək.

“Suxoy” şirkətinin yüngül, çoxhədəfli, beşinci nəsil qırıcısı aviasalonun sensasiyası olacaq. Bu ərəfədə “Rostex” ilk dəfə maraq doğuran foto və videoları dərc etdi, yeni təyyarənin konturlarını və cihaz panelini göstərdi.

Maraqlıdır ki, yüngül qırıcının ilk nümayiş “hədəfi” Britaniyanın “Defender” esminesinə bənzəyən xarici döyüş gəmisi oldu. Yüngül qırıcının premyerası MAKS-2021-in Moskva ətrafındakı Jukovski aerodromunda açılışına, iyulun 20-nə təsadüf edir.

Rusiyanın ilk birmühərrikli yüngül taktiki qırıcısı səsdən sürətlidir (2 MAX-dan çox), yüksək manevrliliyə, aşağı radiolokasiya aşkarlanmasına malikdir, uçuş çəkisi 18 tondur, mühərrikin dartısının itələmə vektoru sayəsində yaxşılaşdırılmış uçuş-enmə xarakteristikasına sahibdir (dartının çəkiyə nisbəti 1 vahiddən azdır).

Silahlanması – klassik raket-topdur, raketlər həm daxili bölmələrdə, həm də xarici asqılarda yerləşə bilər. Hipersəs raketləri yaxın kosmosdakı hədəfləri vura bilər. “Suxoy”un yeni şedevrinin hazırlanmasında Su-57-nin tematikası üzrə texnoloji bazadan istifadə olunub: radiodalğaları udan örtük, göyərtədə yerləşən radioelektron avadanlıq, silahlanma kompleksi, “30 məhsul” mühərriki.

Yeni maşın daha çox xarici bazara istiqamətlənib: demo-çarxda Argentina, Vyetnam, BƏƏ, Hindistan nümayəndələri görünürlər. Rusiya və BƏƏ dörd il əvvəl yüngül qırıcının - beşinci nəsildən başlayaraq istənilən nəsil maşının yığılmasının mümkün olduğu açıq platformanın yaradılmasını nəzərdə tutan müavilə imzalamışdılar.

Güman ki, perspektivdə çoxhədəfli birmühərrikli təyyarə ağır Su-57 qırıcısının, Amerikanın isə “çiy” F-35-nin əlverişli variantı kimi MDB də daxil dünyanın bir çox ölkələrini maraqlandıracaq. “Suxoy”un yeni maşınına xarici rəqiblərin marağı, gerçəkdən, böyükdür, üstəlik, “Rostex”in xüsusi saytındakı “sensasiyaya qədərki” gerisayımı da bu marağı qızışdırır. Jukovskidə dünyanın 65 ölkəsindən 120 nümayəndə heyəti var.

Əfsanənin doğulması

Ən yeni qırıcının texniki xarakteristikaları barədə tam məlumat verilmir, ancaq “portretə cizgilər” mütəxəssislərə çox şeyi deyir: müxtəlif diapazonlarda aşağı nəzərəçarpanlıq, yüksək dartı-çəki nisbəti, əhəmiyyətli döyüş yükü, aviasiya məhvetmə vasitələrinin aparıcı kompleksi, pilotlu və pilotsuz versiyalar.

Təxmin edilir ki, ordularda pilotlu zərbə təyyarələri ilə yanaşı onların pilotsuz klonlarının da peyda olması döyüş aviasiyasının strategiya və taktikasını dəyişəcək. Pilotlu qırıcı analoji konfiqurasiyaya malik dron qrupu ilə birlikdə hücuma keçəcək. Uçan aparatlar arasında daimi məlumat mübadiləsi olacaq. Kreyser hipersəs sürəti təhlükəli istiqamətdə döyüş təyyarələrinin sayını tez bir zamanda artırmağa imkan verəcək. Düşmənlə üz-üzə gəldikdə silahın tətbiqi qabaqlayıcı və arasıkəsilməz olacaq, bu isə cavab zərbəsi ehtimalını minimuma endirəcək.

Pilotsuz aparatların süni intellekti (burada Rusiya çoxdan Qərbi üstələyib) istiqaməti müəyyənləşdirəcək, kəşfiyyat aparacaq, pilotlu maşını düşmənin qırıcılarından və HHM vasitələrindən qoruyacaq.

Yeni nəsil radioelektron mübarizə sistemləri isə əlavə müdafiəni təmin edəcək. Yeni maşın radiolokasiya rejimində (infraqırmızı və ultrabənövşəyi şüalanma) arasıkəsilməyən sferik müşahidəni və uzaq məsafədən aşkarlanmanı təmin edir. Platformanın açıqlığı hətta altıncı və yeddinci nəsil qırıcılarının yaradılmasına imkan verir.

Birmühərrikli qırıcılar dünyada istehsal olunan hərbi təyyarələr arasında azlıq təşkil edir, onlar elə layihələndirilir ki, istehsal ucuz başa gəlsin, xidmət ehtiyacları və istismar xərcləri isə ikimühərriklilərdən aşağı olsun. Gözlənilir ki, Rusiyanın yeni qırıcısı ixrac bazarlarına istiqamətlənəcək, orada onun əsas rəqibləri isə Amerikanın F-35A və Çinin J-10C təyyarələridir. Qərbdə hesab edirlər ki, “Suxoy”un ən yeni maşınının potensial alıcıları Belarus, Misir, İran və Hindistan olacaq.

Qərb çata bilməyəcək

Örtüyün içində olan təyyarənin uzaqdan-uzağa qiymətləndirilməsi tam obyektiv sayıla bilməz, amma xüsusiləşmiş The Drive nəşri rus konstruktorlarının xərclərə və az nəzərəçarpanlığa balanslı yanaşdıqlarını qeyd edib: “görünməzlikdə” əsas vurğu alın proyeksiyasına (üzbəüz görüntü) düşür (bu prinsipdən “Suxoy”un bazarda rəqabət aparmağa hazırlaşdığı Çin, Türkiyə, Cənubi Koreya istifadə edirlər).

Nəşr həmçinin şassilərin əsas dayaqlarının qarşısında (Su-57 konstruksiyasının analogiyasına uyğun) yerləşdirilmiş qısa məsafəli “hava-hava” raketləri üçün əlavə bölmələri də “görüb.

Military Watch jurnalı isə qeyd edir ki, Rusiyanın sirli təyyarəsinin ikiləşən, xaricə doğru əyilən quyruğu var və bununla da dünyada yeganə birmühərrikli, görünməyən qırıcı sayılan F-35-ə bənzəyir. Nəşr ehtimal edir ki, yüksək manevrliliyi və superkruiz imkanları sayəsində Rusiya qırıcısı F-35-i üstələyəcək. Üstəlik, bu təyyarənin ölçüləri də kiçikdir, istismar xərcləri də xeyli azdır. Hesab edilir ki, yeni “gözəgörünməz” Rusiyanın bütün MİQ-29 parkını əvəz edə bilər və yüksək daxili tələbat üçün aşağı xərcli istehsal xətləri yaratmağa imkan verər.

Analitik The National Interest nəşri “Suxoy”un yeni təyyarəsinin enerji silahlanmasını (18 ton çəki və 2 MAX sürət) Amerikanın stels texnologiyalı F-22 (20 ton və kreyser 1 MAX sürəti) və F-35 (13 ton və 1.6 MAX – 60 saniyədən az) təyyarələri ilə müqayisə edib. Müqayisə ABŞ texnologiyalarının xeyrinə deyil.

Rusiya qırıcısının dartı vektorunun idarə olunması pilota reaktiv mühərrikin dartısını hərəkət trayektoriyasından asılı olmadan istiqamətləndirməyə imkan verir, bu isə yaxın döyüşdə əlavə üstünlükdür (hətta F-22-də dartı yalnız şaquli oxla tənzimlənir).

Amerikalılar Rusiyanın ən yeni birmühərrikli qırıcısının üstünlüyündən pərişandırlar, həm döyüş xarakteristikası, həm də kommersiya baxımından.

Eləcə də oxuyun:

  • Rusiya həmlə PUA-larının ixracına 2022-ci ildə başlayacaq: ən yaxşı nümunələr

  • Rusiyanın hipersəs raketləri niyə ABŞ-ın F-35 və F-22-lərinin "istismarına mane olur"

  • Zaman məsələsi: Rusiyanın Su-57-ləri Amerika təyyarələrini silah bazarında sıxışdıracaq

  • Pentaqon nə üçün F-35A qırıcılarından və Reaper həmlə PUA-larından imtina edir

40
Teqlər:
Rusiya, qırıcı, təyyarə
ABŞ, Gürcütsan və Bolqarıstan ordularının birgə təlimi, arxiv şəkli

Gürcüstanda Agile Spirit 2021 təlimləri: hədəflər vasitələr

23
ABŞ və alyansın hərbi manevrləri nə Gürcüstan xalqının təhlükəsizliyi üçün narahatlığı, nə də "itirilmiş əraziləri geri qaytarmaq" istəyini özündə əks etdirir.

 

BAKI, 24 iyul — Sputnik. Gürcüstan Müdafiə Qüvvələri ilə ABŞ Ordusunun Avropa və Afrikadakı Agile Spirit 2021 birgə təlimləri 26 iyul - 6 avqust tarixlərində beş təlim nöqtəsində - poliqonda və Vaziani hava limanında, Senaki aviabazasında, Orfololo və Sorta təlim meydançalarında baş tutacaq. Artıq ABŞ ordusunun zirehli avtomobilləri hava və dəniz yolu ilə Gürcüstana çatdırılıb ki, bu da faktiki olaraq manevrlərin "benefisiarı" sayılır.

Agile Spirit-in 2021-ci il deklarativ məqsədi – 15 iştirakçı ölkənin qoşunları arasında "operativ uyğunlaşdırmanı" artırmaqdır ki, bu da heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Çünki ortada uyğunlaşdırılmalı xüsusi bir şey yoxdur. Təlimlərin sayı çox deyil və faktiki olaraq iki tərəf – Amerika və Gürcüstan iştirak edir. 2500 iştirakçıdan 700-ü Amerika, 1600-ü isə Gürcüstan hərbçiləridir. Əgər yerdə qalan 200 "süngü"nü digər iştirakçı ölkələrin sayına bölsək, hər bayrağa cəmi 20 nəfər düşər.

Bu cür təmsil olunma, çətin ki, "Tərəfdaşlıqdan keçən güc" devizi altında təşkil olunan çoxmillətli döyüş əməliyyatlarının keyfiyyətini artırsın. Aydın məsələdir ki, təlimlərin əsl məqsədi Amerika hərbi komandanlığı tərəfindən regional əməliyyatlar teatrının öyrənilməsi və Cənubi Qafqazdakı Rusiya Federasiyası və müttəfiqlərinə qarşı yeni təxribatlardır. ABŞ və tərəfdaşlarının növbəti güc nümayişinin yalnız və yalnız Rusiyaya ünvanlandığını anlamaq üçün Qafqazın coğrafi xəritəsinə baxmaq kifayətdir.

Amerika ordusu bu komanda heyətləri ilə təmsil olunur: ABŞ-ın Avropadakı Xüsusi Əməliyyatları, 21-ci Müharibə Dəstək Teatrı, 7-ci Ordu, 173-cü Hava-Desant Briqadası, 1-ci Piyada Briqadası, ABŞ-ın Avropadakı Hərbi Hava Qüvvələri, Corciya Milli Qvardiyası və başqaları... Bu komandanlıqların tabeliyindəki bütün qoşunlar qəfildən Gürcüstanda peyda olsalar, hər şey baş verə bilər.

Agile Spirit 2021 proqramına briqadaların komanda məntəqələrində qarşılıqlı fəaliyyət, batalyon səviyyəsində döyüş atəşi ilə poliqon təlimləri ("real təlim şəraitində") daxil edilib.

Ən nəzərəçarpan epizodlar - Gürcüstan, Böyük Britaniya və Polşanın iştirakı ilə hava-desant əməliyyatı və Gürcüstan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rumıniya və Polşanın Sorta poliqonunda xüsusi əməliyyat qüvvələrinin bəzi birgə hərəkətləridir.

Qalan iştirakçıların - Azərbaycan, Almaniya, Latviya, Litva, Estoniya, Kanada, İtaliya, İspaniya, Türkiyə və Ukraynanın nə işlə məşğul olacağı hələ məlum deyil. Lakin alyans rəsmi olaraq Rusiyanı 2030-cu ilədək əsas hərbi təhlükə hesab edir və "varyaqlar"ın Gürcüstanda olması üçün konseptual və taktiki əsas budur.

Onuncu "ruh"

Agile Spirit 2021 manevrləri dinc əhalisinin təhlükəsizliyinə birbaşa təhdiddir. Məsələn, estoniyalı tərəfdaşlar təlim zonasında meşələri tez-tez yandırırlar, Ukrayna əsgərləri təsadüfən gürcü kəndlərini atəşə tuta bilərlər, Amerika xüsusi təyinatlıları isə kənd təsərrüfatı müəssisələrinə basqın etməyə alışıblar. Hər şeydən əvvəl isə Gürcüstan zirehli texnika kolonnaları Senaki-Leselidze və Xaşuri-Axalsixe-Vale avtomobil yollarını bağlaya bilər.

Agile Spirit təlimləri dinc, nisbətən çiçəklənən Gürcüstanda 2011-ci ildən bəri keçirilir və hazırki təlimlər sayca onuncudır. 2018-ci ildən bu yana Agile Spirit təlimləri hər iki ildən bir keçirilir (2020-ci ildə pandemiya nəticəsində təlimlər baş tutmayıb).

ABŞ və alyansın hərbi manevrləri nə Gürcüstan xalqının təhlükəsizliyi üçün narahatlığı, nə də "itirilmiş əraziləri geri qaytarmaq" istəyini özündə əks etdirir. Xarici qoşunlar on illərdir ki, "dəstək bazaları" şəbəkəsi yaratmaq, sabitliyi pozmaq üçün Gürcüstandan istifadə edir və bununla da yalnız Cənubi Qafqazdakı hərbi-siyasi gərginliyin artmasına xidmət edirlər.

Vaşinqton inadla Tbilisini Moskva ilə ikinci silahlı qarşıdurmaya itələyir, halbuki 2008-ci ilin avqustunda "Təmiz Sahə" Gürcüstan əməliyyatının nəticələrini hələ heç kim yaddan çıxarmayıb.

Müstəqil Gürcüstanın "NATO kursu" ilə getməyə, yenidən silahlanmağa və "əməliyyat uyğunluğunu "inkişaf etdirməyə daha yüz il haqqı var, ancaq Gürcüstanın nöqteyi-nəzərindən "üsyankar" qonşularının təhlükəsizliyi Rusiyanın iqtisadi və hərbi gücü tərəfindən möhkəmləndirilib.

Moskva Tbilisi ilə NATO arasında yaxınlaşma təhlükəsi barədə bir neçə dəfə açıq xəbərdarlıq edib və RF Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının qarşılıqlı strateji planlaşdırması heç kimə sirr deyil.

Alyansın Gürcüstan dağlarındakı manevrləri bütün iştirakçılar üçün ağır itki və nəticələrə gətirib çıxara bilər. Bir də ki, ümumiyyətlə, hərbiləşdirmə heç vaxt ölkələrin inkişafına və çiçəklənməsinə töhfə verməyib.

Yenidən silahlanma və "qoparılış"

3,9 milyon əhalisi olan kiçik və yoxsul Gürcüstan dünya hərbi güc reytinqində Çad və Zimbabvedən sonra 92-ci yerdədir.

Gürcüstan ordusunun 20 000 fəlaiyyətdə olan hərbçisi var. Quru qoşunlarında döyüşqabiliyyətli dörd briqada mövcuddur, silahlanmasına 163 tank, təxminən 156 özüyeriyən texnika və yedəkli silah, 50 raket qurğusu var. Üç il ərzində tank və artilleriya sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb, lakin Gürcüstan müasir və bahalı NATO standartları ilə ayaqlaşaraq hava hücumundan müdafiə sistemini uğurla inkişaf etdirir. Və nədənsə yüzlərlə tank əleyhinə raket alır.

Heç kim bu respublikanı təhdid etməsə də, kifayət qədər silahı var (hava məkanına nəzarət obyektləri - Qara dənizin qərb hissəsi və Rusiyanın cənubu daxil olmaqla, qonşu ölkələr – 470 kilometrə qədər radius əhatə edir).

Gürcüstan ərazisinin qərbdən şərqə qədər uzunluğu 440 kilometr, şimaldan cənuba isə 200 kilometrə çatmır. İnkişaf etmiş hava hücumundan müdafiə sisteminə yüz milyonlarla lari xərcləməyin heç bir mənası yoxdur, bu yalnız ABŞ və NATO qoşunlarının Qafqazdakı genişmiqyaslı əməliyyatı zamanı yerləşdirilməsi üçün lazım gələ bilər.

Gürcüstan təkcə Amerika istehsalı olan "Javelin" Tank Əleyhinə Raket Kompleksinə 75 milyon dollardan çox vəsait xərcləyib, ancaq belə məlum olub ki, bu da kifayət etmir və silahın yeni partiyasına ehtiyac var.

Tbilisinin Rusiya sərhədləri yaxınlığında NATO hərbi potensialından hər hansı bir şəkildə istifadə etmək planları təəccüb doğurur.

Alyansa üzv ölkələrin keçmiş Yuqoslaviya, Liviya, Əfqanıstan, İraq və Suriyada apardıqları son hərbi əməliyyatların nəticələri yalnız NATO-nun "təcrübə" ölkələrinin regional sabitliyi və milli təhlükəsizliyi ilə uyğunsuzluğundan xəbər verir. Gürcüstanı həqiqi təhdidlər isə yalnız ABŞ və Şimali Atlantika Alyansından gözləyir.

Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov iyulun 23-də bəyan etdi: "Yaxın qonşularımızı, bizə qardaş xalqları "ya Qərb, ya Rusiya Federasiyası" şəklində seçim etməyə məcbur qoyaraq ətrafımızda qeyri-stabillik kəməri yaratmağa çalışırlar"..

Dağıdıcı düşmənçilik məntiqinin kökündə Qərb tərəfdaşlarının tətbiq etdiyi silahlanma, Gürcüstanın Rusiyadan "qoparılması, Qərblə qarşılıqlı öhdəliklər olmadan hərbi-siyasi "münasibətlər" dayanır – yəni, dalana aparan yol...

Eləcə də oxuyun:

23
Qadın Tokioda Olimpiya Oyunları yazısı olan dispelyin qarşısından keçir, arxiv şəkli

Olimpiada Tokio həmişəki böyük problemlər