Əfqanıstanda silahlı şəxslər, arxiv şəkli

"Taliban* 2021" nədir - qruplaşma, yoxsa artıq dövlət?

70
(Yenilənib 11:41 10.07.2021)
Taliban* hərbi-dini hərəkatı ABŞ başda olmaqla koalisiyanı Əfqanıstandan qoşunları tamamilə çıxarmağa məcbur edib.

Hazırda taliblər ölkədə hakimiyyəti ələ almağa çalışırlar – hökumət qoşunları ilə ağır döyüşlər aparır, əyalətlərin əksəriyyətinə nəzarət edirlər. Terroçu təşkilat eyni zamanda beynəlxalq arenada legitimlik də əldə etmək istəyir.

Taliblərin nümayəndə heyəti iyulun 8-dən Moskvada danışıqlarda iştirak edir. Bununla eyni vaxtda general-polkovnik Anatoli Sidorovun rəhbərliyi altında KTMT əməliyyat qruplaşması bilavasitə Tacikistan-Əfqanıstan sərhədində ərazidə dəqiqləşdirmələr aparır, Rusiya XİN isə bəyan edir ki, Tacikistanda yerləşən 201-ci hərbi baza vəziyyətin gərginləşəcəyi təqdirdə qətiyyətli fəaliyyət üçün zəruri olan bütün imkanlara malikdir. İyulun 9-da Moskva ətrafında terror aktı planlaşdıran əcnəbi – İslam Dövləti yaraqlısı saxlanılıb. Bütün bu hadisələr paradoksal şəkildə bir-biri ilə sıx bağlıdır.

Şeyx Şəhabuddin Delavər başda olmaqla Talibanın dörd nəfərdən ibarət nümayəndə heyəti Rusiya tərəfi ilə Əfqanıstandakı cari vəziyyəti müzakirə etmək üçün Moskvaya gəlib. Fikir mübadiləsi olub və Rusiya tərəfi İslam respublikasının şimalında vəziyyətin gərginləşməsindən narahatlığını ifadə edib. Hərəkatın rəsmisi mohamməd Sohail Şahin iyulun 8-də bildirib ki, taliblər Əfqanıstan ərazisinin Rusiya və qonşu dövlətlərə qarşı yönəlmiş hərəkətlər üçün istifadəsinə imkan verməyəcəklər. Moskva qruplaşmanın Mərkəzi Asiya dövlətlərinin pozulmaması ilə bağlı vədlər və xarici dövlətlərin Əfqanıstan ərazisində olan doplomatik missiyalarının təhlükəsizliyinə dair zəmanətlər alıb.

Bununla yanaşı, xarici qoşunların ölkə ərazisindən çıxarılması iyulun 8-nə qədər demək olar başa çatdırılıb, Əfqanıstanda təqribən 600 nəfər dəniz piyadası qalıb ki, onlar da ABŞ-ın Kabuldakı səfirliyini mühafizə edirlər. ABŞ Prezidenti Co Bayden bildirib ki, Taliban radikal hərəkatı hazırda hərbi cəhətdən 2001-ci ildə olduğundan daha güclüdür (yəqin ki, Pentaqonun 20 il ərzində apardığı döyüş əməliyyatlarının nəticəsi də elə budur). Son günlər hərəkatla Kabuldakı qüvvədə olan hökumət arasında sülh danışıqları (ABŞ və Taliban arasında 29 fevral 2020-ci ildə Dohada əldə olunmuş razılaşmaya əsasən) barədə xatırlamaq yersiz hesab edilir.

Taliblər Əfqanıstan ərazisinin 70%-ə, o cümlədən bütün şimal həmsərhəd rayonlarına nəzarət edirlər, bu gün isə ölkənin cənubunda yerləşən, əhalisinin sayına görə ikinci şəhər olan Qəndahara daxil olublar. Koalisiya qüvvələrinin çıxarılmasından sonra hərəkatın qələbəsi qaçılmazdır, bu isə taliblərin siyasi ofisinin "xoş məramına" baxmayaraq həmsərhəd ölkələr üçün turbulentliyin yeni dalğasını vəd edir.

Sərhəddə vəziyyət

General-polkovnik Anatoli Sidorovun rəhbərliyi altında KTMT əməliyyat qruplaşması Moskvadan Tacikistana gəlib və artıq iki gündür ki, vertolyotun göyərtəsindən və yerdən Tacikistan-Əfqanıstan sərhədinin narahat yerlərində vəziyyəti öyrənir (həmin sərhədin 900 kmlik hissəsinə cənubdan taliblər nəzarət edir). Əfqanıstan ordusu hərbi qulluqçularının sərhədi kütləvi şəkildə keçdikləri "Kalay Xumb" sərhəd dəstəsinə xüsusi diqqət yetirilir.

KTMT mətbuat xidmətindən Sputnik agentliyinə bildirilib ki, general-polkovnik Anatoli Sidorov Tacikistanın sərhəd qoşunları bölmələrinin tacik-əfqan sərhədində təhlükəsizliyin təmin olunması üçün hazırlığını yüksək qiymətləndirib.

Əmliyyat qrupu KTMT formatında birgə tədbirlərə dair təkliflər hazırlayır. Həm də Moskva müttəfiqlərə qarşı təcavüzkar hərəkətlərin qarşısını almaq üçün 201-ci bazanın qüvvələrindən tacik-əfqan sərhədində istifadə edə bilər.

KTMT-nin gördüyü ehtiyat tədbirləri təhlükələrə adekvatdır. Sülhsevər xarici siyasət bəyanatlarına baxmayaraq Taliban İslam Dövləti və Əl-Qaidə ilə münasibətlərini pozmur. Əfqanıstan ərazisində elə bir "üçlü ittifaq" (və yaxud simbioz) var ki, o Mərkəzi və Cənubi Asiyanın həmsərhəd ölkələrinə təhlükə törədir. Taliblərin Tacikistan, Özbəkistan və Türkmənistan sərhədləri boyunca yerləşən əyalətlərində fəallığı Əfqanıstanda mövcud olan və fəaliyyətində heç bir sərhəd tanımayan digər otuz terrorçu təşkilatlar üçün də münbit şərait yaradır. Qeyd edək ki, Rusiyanın müxtəlif regionlarında İslam Dövləti yaraqlıları mütəmadi olaraq zərərsizləşdirilir.

Moskvada taliblər bildiriblər ki, Əfqanıstanın "bütün ərazisində hakim olmağı" qarşılarına məqsəd qoymayıblar və danışıqlar yolu ilə "müstəqil və azad İslam dövləti sistemini" yaratmağa hazırdırlar. Lakin eyni zamanda Taliban seçkiləri mahiyyətcə mənasız sayır və din alimlərinin bilikləri əsasında yaradılmış güclü və sabit "sırf İslam dövləti"nə tərəfdardır. Taliblər qeyd edirlər ki, başqa sistem onlar üçün məqbul deyil.

Radikal İslamı təlqin edən Taliban bütün Əfqanıstanı dini prinsiplər əsasında əmirliyə çevirməyə çalışır. Bura kişilərin saqqal saxlaması, qadınların pərəncə geyməsi, məktəblərin yalnız oğlanlar üçün olması, kiçik günahlara görə ətrafların kəsilməsi, talib qanunlarının kobud pozulmasına görə edam edilməsi hökmən daxildir. Hələ dünyəvi radio, televiziya, kino və teatrların tam qadağan olunmasını demirik.

Xatırlayıram, Əfqanıstanda ezamiyyətdə olarkən Kabuldakı çəlimsiz bir qadın-müəllim taliblərin 1996-cı ildə necə hakimiyyətə gəlməsindən danışırdı. Onlar universitetə daxil olaraq həmin qadını və onun digər həmkarlarını sadəcə olaraq rus dilinin tədrisinə görə amansızlıqla döymüşdülər. Kabulu ələ keçirdikdən sonra taliblər çətin ki "süngünü yerə taxsınlar". Onlar xoş və əbədi olan məfhumları şumlayıb, əkib tikəcəklər. Taliblər iyirmi beş ildir ki, rəqiblərinə avtomatlardan atəş açırlar və həmvətənləri ilə mübahisələrdə digər arqumentləri çoxdan yaddan çıxarıblar. Sözsüz ki, bu sərt (orta əsrlərə aid) hakimiyyət Əfqanıstan torpağında ona doğma olan Əl-Qaidəni bütün bazaları və təlim düşərgələri ilə birlikdə "dirildəcək". Onunla rəqabət aparan İslam dövləti də Əfqanıstanda nüfuzunu gücləndirəcək ki, bu da ölkəni müxtəlif ölkələrdən olan terrorçular üçün "maqnitə" çevirəcək.

Taliban-la imzalanmış sülh müqaviləsi və ya "hücum etməmək barədə pakt" heç kimin təhlükəsizliyinə zəmanət vermir, bəlkə də əksinə, böyük problemlər vəd edir. Şərq elə Şərqdir. Əfqanıstanın və qonşularının bu gününü anlamaq və gələcəyi barədə fikir söyləmək üçün "tələbələr" təşkilatının keçmişinə nəzər salmaq lazımdır.

Qərb təslim olub, Şərq isə əsir götürmür

Yaxın keçmişə qədər taliban Əfqanıstan ərazisinin yarıdan bir qədər çox hissəsinə nəzarət edirdi ki, burada da 15 milyon əhali yaşayırdı. Bu əyalətlərdə rəsmi hakimiyyət nümayəndələri əsas şəhərlərdə yerləşmişdi, "qala divarlarından" kənar ərazilər isə taliblərə və onların müttəfiqlərinə məxsus idi. "Öz" torpaqlarında yaraqlılar yalançı dövlət strukturları yaradır, tələsik məhkəmələr keçirir, vergilər yığırdılar. Onların nəzarətində olan firmaların Əfqanıstanın yenidən qurulmasına ayrılmış Qərb pullarına çıxışı var idi. Hələ iki il əvvəl ərazisinin 80%-nin taliblərin nəzarətində olduğu Gilmənd əyalətindəki tiryək xaşxaşı plantasiyaları da xeyli pul gətirir. Tiryək xammalı taliblərə 60%-dən çox gəlir gətirir. Xatırladıram ki, 2010-cu ildən sonra Taliban səhra komandirlərinə heroin istehsal edərək satmağa icazə verib. Əldə olunmuş pullar silah alınmasına və atıcıların saxlanmasına xərclənirdi. Humanitar sahəni Kabula saxlayırdılar.

Ölkə ərazisində döyüş əməliyyatları və terror aktları aşkar gözə çarpan "mövsümi" xarakter daşıyırdı. Xarici qoşunların 2021-ci ilin yazında çıxarılması taliblərə "ikinci nəfəs" verib, əyalətlərin əksəriyyətində hökümət qoşunlarının kütləvi şəkildə məhv edilməsi məqsədi ilə kəskin döyüşlər başlanıb. Amerikalılarla əməkdaşlıq etmiş həmvətənlərini sadəcə olaraq edam edəcəklər (bu mənada Taliban və İslam Dövləti arasında fərq çox azdır).

"Yeni taliblər" artıq 1990-cı illərin fanatik tələbələri deyil, yaxşı təchiz olunmuş və böyük döyüş təcrübəsi olan peşəkar dəstələrdir. Müasir silahlara, gecəgörmə cihazlarına, artilleriya atəşinin lazer tuşlanma sistemlərinə, yüngül minaatanlara on milyonlarla dollar pul xərclənib. Əcnəbi hərbi təlimatçılar muzdla tutulur. Əfqanıstan ərazisində mütəmadi təlim və məşqlərin keçirilməsi üçün taliblərin ən azı 16 ixtisaslaşdırılmış təlim bazası var. Bu gün yaraqlıların öz dron istehsalı da var. Hərəkat ağır zirehli texnika və hücum aviasiyası ilə dəstəklənən nizami qoşunlara qarşı mürkkəb əməliyyatlar keçirməyə qadirdir. Şaquli idarəetmə, mərkəzləşdirilmiş hərbi rəhbərlik, zabit və texniki mütəxəssislərin hazırlığı sistemi, vahid logistika sistemləri yaradılıb.

NATO kəşfiyyatı qeyd edir: "Strategiya və taktikanın təhlili, ciddi planlama və əlavələr, yəni savadlı qərargah işi Taliban üçün adi və kütləvi haldır".

Bu, peşəkar ordudur. Təsadüfi deyil ki, iyun-iyul aylarında bir çox qəzalar taliblərin əlinə döyüşlər nəticəsində deyil, danışıqlardan sonra keçib – hökumət qoşunları döyüşmək istəmirlər. Elə tez-tələsik gedərək Baqramda 30 tank, 50 döyüş maşını və 800 digər nəqliyyat vasitəsini atıb gedən amerikalılar kimi.

Almaniyanın nüfuzlu Die Zeit qəzeti yazır: "Əfqanıstanda müharibə başladıqdan 20 il sonra Qərb və ABŞ təslim oldu". Lakin Əfqanıstan hekayəsi bununla bitmir. Qələbə hər zaman yeni şücaətlərə ruhlandırır. Taliblərin harada dayanacağını heç kim bilmir. Şimal istiqaməti "İslam əmirliyinin" ekspansiyası üçün ən əlverişli ola bilər. Taliban liderləri "imkanlar koridorunu" müəyyən edir, Tacikistan və Qırğızıstan xarici siyasətə dair məsləhətlər verməyə çalışır və Cənubi Qafqazdakı Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair mövqelərini ifadə edirlər. Zaman keçdikcə, Taliban Özbəkistanda, Tacikistanda və Mərkəzi Asiyanın digər ölkələrində xeyli tərəfdar tapa bilər.

Əgər 1990-cı illərin ikinci yarısında taliblərin qarşısını Əfqanıstanın şimalında etnik özbək Rəşid Dustum və etnik tacik Əhməd şah Məsudun dəstələri kəsdilərsə (təbii ki Daşkənd və Düşənbənin dəstəyi ilə), hazırda xalqı bir yerə yığacaq liderlər və şəxsiyyətlər yoxdur (Dustum artıq gənc deyil və xaricdə müalicə alır). Radikal müharibə ssenarilərini KTMT, İran, Pakistan, Çin mütəxəssisləri nəzərdən keçirirlər.

Lakin gəlin Qəndahara qayıdaq. Rəsmi versiyaya görə, 1994-cü ildə məhz burada keçmiş mücahid molla Mohamməd Ömər kiçik bir qrup radikal əhvali-ruhiyyəli İslam tələbələrini – "Allahın tələbələri"ni toplayaraq onları İslamın təmizlənməsi və ölkə ərazisində tanrının razı olacağı hakimiyyətin qurulması naminə döyüşə aparıb. İki il sonra taliblər Kabulu tutublar. Bir çox ekspertlər "antimücahidlər" hərəkatının sürətli "yüksəlişində" Pakistan xüsusi xidmət orqanlarının rolunu qeyd edirlər. Bundan sonra da Pakistan hökuməti talibləri on illər boyunca silahla, Səudiyyə Ərəbistanı isə pullarla təmin edib. Onlar bunu əvəzsiz deyil, Əfqanıstanın zəifləməsini və Mərkəzi Asiya ölkələrində öz nüfuzunun artırılması və dividendlərin əldə olunmasını hədəfə alaraq ediblər.

Bu gün strateji və siyasi qərarları Talibanın 18 nəfərdən ibarət məşvərət şurası qəbul edir (nazirlər, diplomatlar, qubernatorlar, hərbi rəislər və dini xadimlər). Taktika və siyasətin həyata keçirilməsinə görə hərbi, mədəni, maliyyə, təhsil komissiyaları, habelə kəşfiyyat komissiyası, XİN, DİN və məhkəmələr komissiyası cavabdehlik daşıyır. 2021-ci ildəki Taliban hərəkatının aşkar olmasa da ehtimal olunan xaricdən idarə olunması Əfqanıstandakı münaqişənin inkişafına gözlənilməzlik qatır.

* – Rusiyada qadağan olunmuş terrorçu təşkilat

70
İl-76

Rusiya yeni "Məhşər günü" təyyarələrini inşa edir: üçüncü nəslin xüsusiyyətləri

21
(Yenilənib 18:36 28.07.2021)
Bu təyyarənin vurulması çox təhlükəlidir: bu cür hipotetik vəziyyətdə, təyyarənin yerə düşdüyü 2-3 dəqiqə ərzində onlarla düşmən ölkəni Yer üzündən silə biləcək.

 

BAKI, 28 iyul — Sputnik. Tezliklə İl-96-400M təyyarəsi əsasında hazırlanmış yeni komanda idarəetmə məntəqəsi Rusiyanın Müdafiə Nazirliyinin istifadəsinə veriləcək. "Zveno-S" layihəsi çərçivəsində iki ədəd yeni təyyarə Voronej aviasiya zavodunda yığılır.

Hava komanda məntəqəsi (HKM) qlobal hərbi münaqişə baş verdiyi təqdirdə (nüvə müharibəsi), hətta düşmən bütün yerüstü idarəetmə məntəqələrini məhv etsə belə, Ali Baş Komandana və Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş qərargahının rəhbərliyinə bütün qoşun növləri və strateji nüvə qüvvələrini etibarlı şəkildə idarə etməyə imkan verir. Bu cür yüksək texnoloji səviyyədə olan aviasiya kompleksini dünyada yalnız iki dövlət yaratmaq iqtidarındadır – Rusiya və ABŞ.

Rusiyanın yeni HKM-i Amerika analoqundan onunla fərqlənir ki, o, bir neçə "Məhşər günü"nə hesablanıb və istənilən təcavüzkardan əvəz çıxılmasını təmin edir.

Bəs HKM vurulsa, necə olacaq?

Rusiyanın ən yeni HKM-ni aşkar və məhv etmək çətindir. Təyyarənin yüksək səviyyədə səyyar fəaliyyət göstərmək qabiliyyəti, müasir radioelektron mübarizə vasitələri, düşmən radarları və peykləri üçün demək olar ki, gözəgörünməz olması, radioaktiv şüalanmadan mühafizə sistemi, sürət, uzun məsafələrə və ən yüksək hündürlüklərdə uçmaq qabiliyyəti HKM-ə yerüstü, yeraltı və ya sualtı komanda məntəqələri ilə müqayisədə böyük üstünlüklər verir.

Təyyarə əlavə yanacaq doldurulmaqla sutkalarla havada qala bilər. Düşünürəm ki, HKM-i vurmaq çox təhlükəlidir: bu cür hipotetik vəziyyətdə, təyyarənin yerə düşdüyü 2-3 dəqiqə ərzində Baş qərargahın operativ qrupu onlarla düşmən ölkəni Yer üzündən silə biləcək.

Müasir müharibə - nə Hollivud döyüş filmi, nə də eyni dağıdıcı gücə malik zərbələrin mübadiləsidir. Münaqişə tərəfləri bütün döyüş vəziyyətlərində ssenariləri çevik şəkildə dəyişə bilərlər.

Burada Rusiya SQ-nin ümumi vəziyyəti, planlaşdırma və rabitə sistemləri, nüvə silahının döyüş tətbiqi alqoritmləri, dövlət başçısı və Ali Baş Komandanın siyasi iradəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Üçüncü nəsil HKM-in işlənib hazırlanması xarici hərbi təhlükənin ciddiliyindən xəbər verir.

Rusiyanın "Məhşər günü" təyyarələrinin olması faktının özü belə Pentaqon və NATO-dakı qızmış başların üstünə soyuq su səpir və qlobal hərbi münaqişəni qeyri-müəyyən vaxta qədər uzadır.

Üçüncü Dünya müharibəsi üçün komanda məntəqəsi

Rusiya qoşunları getdikcə daha çox mükəmməl, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri, silahlar və süni intellekt elementləri ilə təchiz olunurlar. Strateji nüvə qüvvələri fəal şəkildə yenilənir. Kosmik kəşfiyyat və rabitə vasitələri inkişaf etdirilir.

"Məhşər günü" təyyarəsinin radiorabitə kompleksi 6000 km radiusda əmrləri qoşunlara, o cümlədən strateji aviasiyanın, göyərtəsində strateji nüvə silahları daşıyan sualtı qayıqların ekipajlarına, səyyar və şaxtalı raket-atəş qurğularının heyətlərinə çatdırmağa imkan verir.

Üçüncü nəsil HKM unikal xüsusiyyətləri, funksiyalarının artırılması, uzun müddət fəaliyyətdə qalmaq, enerjidən qənaətlə istifadə etmək qabiliyyəti ilə fərqlənir. Təyyarədə ali komanda heyətinin, Baş qərargahın əməliyyat qrupu zabitləri və texniki mütəxəssislərin saatlarla işləməsi üçün rahat şərait yaradılıb. Qlobal münaqişə baş verdiyi təqdirdə Rusiyanın əsas komanda məntəqəsi əlavə yanacaq doldurulmaqla bir neçə sutka ərzində fasiləsiz uçuş gözləyir.

Bütün bunların əsası isə etibarlı daşıyıcıdır. İl-96-400 təyyarəsi əslində nəhəng gücü və təhlükəsizliyi ilə məşhur olan İl-96-300 təyyarəsinin yükgötürən variantıdır. Müasir materiallar təyyarənin kütləsini azaltmağa imkan verib ki, bu da onun möhkəmliyi və qənaətcilliyini təmin edib.

İl-96-300 təyyarəsinin xüsusi modifikasiyaları Rusiya Federasiyanın prezidenti üçün 1 №-li göyərtə qismində istifadə olunur və silahlı qüvvələrin Ali Baş Komandanı funksiyalarını yerinə yetirilməsi üçün uyğunlaşdırılıb.

PS-90A1 mühərriki ilə təchiz olunmuş və daha çox yük qaldırmaq qabiliyyətinə malik olan İl-96-400 təyyarəsi hazırda mövcud olan və perspektiv avtomatlaşdırılmış bütün döyüş idarəetmə sistemləri ilə işləməyə qadir olan kompleks üçün etibarlı bir bazadır.

Təyyarənin İl-96-400M mülki variantı 370 nəfər sərnişin daşımağa qadirdir. Rusiya aviasiya sənayesinin buraxdığı təyyarələr arasında ən uzun məsafəyə uça bilən İl-96-dır. Lakin buna baxmayaraq Rusiyanın ucqar guşələrində ehtiyat aerodromları və müvafiq infrastruktur obyektlərinin olması zəruridir.

SQ Baş qərargahının mütəxəssisləri geniş miqyaslı hərbi münaqişənin strateji (kompüter) ssenarilərini modelləşdirdiyi vaxtda bir neçə "Məhşər günü" təyyarəsi baza aerodromunda sakitcə dayanıb öz vaxtını gözləyir.

Hazırda mövcud olan HKM İL-86 təyyarəsi əsasında yaradılıb və İL-80 adlanır. Bu cür ikinci nəsil təyyarələrindən cəmi dörd ədəd inşa olunub. Üçüncü nəsil HKM-in yaradılması barədə qərar ikinci nəsil təyyarənin 2019-cu ildə modernləşdirilməsi ilə eyni vaxta təsadüf edib.

Amerikalı analoqlar

ABŞ hərbi hava qüvvələrinin sərəncamında dövlətin ali rəhbərliyi üçün dörd ədəd müasir komanda məntəqəsi var. Həmin komanda məntəqələri “Boeing” 747-200 geniş göyərtəli sərnişin təyyarəsini əsasında yaradılıblar. Bu təyyarələrdən nüvə müharibəsi zamanı, yerüstü komanda məntəqələri məhv edildiyi təqdirdə, təyinatı üzrə istifadə olunacaq.

“Boeing” 747-200 təyyarəsinin mülki versiyasının maksimum 374,8 ton çəki ilə havaya qalxa bilə, 895 km/saat sürətlə, maksimum 13750 m hündürlükdə uça bilər. Təyyarə ən uzağı 10670 km məsafəyə uça bilər, göyərtəsində isə 490 sərnişin üçün yer var. “Boeing” 747-200F təyyarəsinin yük bölməsində 113 ton yük daşımaq mümkündür.

Amerika komplekslərinin imkanlarını bir neçə nümunə üzərində qiymətləndirmək mümkündür.

ABŞ-ın “Boeing” C-32 təyyarəsi bazasında yaradılmış müasir strateji idarəetmə məntəqəsi yerüstü infrastruktur olmadığı və ya düşmən tərəfindən yerüstü idarəetmə məntəqələri, rabitə qovşaqları və xətləri məhv edildiyi təqdirdə qoşunların operativ toplanması zamanı müxtəlif tapşırıqların həlli üçün nəzərdə tutulub. Bundan əlavə, həmin təyyarələr Federal fövqəladə hallarda fəaliyyət agentliyinin (FEMA) mobil idarəetmə məntəqələri qismində də istifadə oluna bilər.

C-32A təyyarəsinin göyərtəsində yeni avadanlıq, naviqasiya və rabitə sistemləri quraşdırılıb. Təyyarənin sərnişin kabinəsi bir neçə hissəyə bölünüb: hərbi rəhbərliyin iş kabineti, iclas üçün otaqlar, əməliyyat qrupunun otaqları, rabitə qovşağı və istirahət otaqları (ehtimal ki, HKM-in də daxili bölmələri eynilə bu cürdür).

İlk bu cür təyyarə “Boeing”in Sietldəki zavodunda 19 iyun 1998-cil tarixdə istifadəyə verilib. Ümumilikdə dərd ədəd bu cür təyyarə inşa olunub ki, onların da hər biri hava komanda məntəqəsi və "Minitmen" qitələrarası ballistik raketlərin idarə olunması məntəqəsi funksiyasını yerinə yetirə bilər.

E-6B “Mercury” təyyarəsi “Boeing” 707-320 təyyarəsinin əsasında yaradılıb və “General Electric” şirkətinin F108-CF-100 markalı turboreaktiv mühərrikləri ilə təchiz olunub. Təyyarə maksimum 155 ton kütlə ilə havaya qalxa bilər, 972 km/saat sürətlə 12000 m hündürlükdə uça bilər. Faktiki olaraq təyyarə ən çox 12810 m hündürlüyə qalxa bilər. Təyyarə əlavə yanacaq doldurulmadan döyüş növbəsində 12400 km uçmağa qadirdir. Əlavə yanacaq doldurmaqla təyyarə maksimum 72 saat havada qala bilər. Təyyarənin ekipajı 14 nəfərdən ibarətdir, operativ strateji komanda heyəti mütəxəssislərinin maksimum sayı isə 8 nəfərdir.

ABŞ-da ilk hava komanda məntəqələri 1965-ci ildə yaradılıb. Onlar xüsusi vasitələrlə təchiz olunmuşdu və onlara KС-135А yanacaqdoldurma təyyarəsi əlavə yanacaqla təmin edirdi. Bu təyyarələr ABŞ SQ Ali Baş Komandanının təyyarələri idi və Merilend ştatındakı Endrüs bazasından havaya qalxırdılar. Bir müddət sonra bu təyyarələr “Boeing” E-4A təyyarələri ilə əvəz olundu. ABŞ HKM-lərinin Avropa və Sakit okeanda baş verə biləcək döyüş əməliyyatları üçün ayrı-ayrı variantları da var idi.

Rusiya və ABŞ arasında yüksək texnologiyalar sahəsində strateji yarış davam etməkdədir.

Eləcə də oxuyun:

21
Teqlər:
Rusiya, təyyarə
NATO hərbçiləri, arxiv şəkli

Amerikalı hərbçilər Rusiyaya daha yaxın yerlərə köçməyə hazırlaşırlar

28
(Yenilənib 15:11 28.07.2021)
,
İraqda 2,5 min nəfər amerikalı əsgər qalıb. Ölkədə olan yeganə hərbi baza Bağdaddan 160 km Şimalda yerləşən Ayan əl-Əsəd bazasıdır

BAKI, 28 iyul — Sputnik. Birləşmiş Ştatlar Yaxın Şərqdən getdikcə daha çox uzaqlaşırlar. Ölkənin Əfqanıstandakı hərbi kontingenti çıxarılıb, İraqdakı hərbi missiya başa çatır. Rəsmi şəxslər terrorçuluq üzərində qələbə çalındığını bildirirlər. Lakin bu sözlər ancaq siyasi pərdə də ola bilər. Bəs amerikalı hərbçilər indi hara yollanacaqlar və iraqlılar bundan sonra dinc həyat sürə biləcəklərmi? Bu barədə RİA Novosti-nin materialında.

İkinci gediş

"ABŞ üçün İraq Yaxın Şərqdə vacib ölkədir və mənim bütün karyeram ərzində biz onun işlərinə dərindən cəlb olunmuşuq", — deyə Co Bayden Ağ Evdə İraqın baş naziri Mustafa əl-Kazemi ilə görüşünün əvvəlində bildirib. Qeyd edək ki, 2003-cü ildə amerikalılar İraqa soxularkən ABŞ-ın hazırkı prezidenti senator olub.

Ağ Ev ilk dəfə İraqda döyüş əməliyyatlarının başa çatdığını 2010-cu ildə bəyan edib. O zaman Bayden vise-prezident idi. Lakin bundan dörd il sonra İslam dövlətinə* qarşı "Sarsılmaz qətiyyət" əməliyyatı başlanıb. İndi isə Co Bayden bu ölkədə missiyanın başa çatdığını rəsmən bəyan edib.

"Bizim İraqda bundan sonra rolumuz əlçatan olmaqdan, tədrisi davam etdirməkdən, İraq təhlükəsizlik qüvvələrinə köməkdən ibarət olacaq", — deyə prezident izahat verib.

Lakin prezident bundan başqa heç bir izahat verməyib. Bayden hətta jurnalistlərin dekabra qədər İraqda məhz hansı qoşunların qalacağı barədə sualına da cavab verməyib.

"Bu, həmin vaxta qədər mövcud olacaq konkret situasiyadan asılı olacaq", — deyə Ağ Evin spikeri Cen Psaki dəqiqləşdirib.

Pentaqondan bildiriblər ki, Birləşmiş Ştatlar "yaxın Şərqin problemlərinə göz yummaq yox, onların həllinə bir qədər fərqli yanaşmalıdırlar". Ölkədə az sayda hərbçi saxlanacaq. Bundan sonra bütün diqqət "Çin və Rusiyadan gələn təhlükəyə" yönəldiləcək.

Son məlumatlara görə, İraqda 2,5 min nəfər amerikalı əsgər qalıb. Ötən ilin sonunda prezident Donald Tramp artıq hərbi kontingenti azaltmışdı. Ölkədə olan yeganə hərbi baza Bağdaddan 160 km Şimalda yerləşən Ayan əl-Əsəd bazasıdır.

Qalıq risklər

2017-ci ildə İD* üzərində qələbənin elan olunmasına rəğmən terror aktları davam edir. Ötən həftə islamçılar Bağdadın bazarlarından birinin yaxınlığında baş vermiş partlayışa görə məsuliyyəti öz üzərinə götürüblər. hadisə nəticəsində ən azı 30 nəfər həlak olub.

İran tərəfindən dəstəklənən yaraqlı dəstələri amerikalılara hücum edirlər. Mart ayında Ayn əl-Əsəd raketlərdən atəşə tutulub, nəticədə bir nəfər həyatını itirib. May ayında isə bazaya göyərtəsində partlayıcı maddə olan pilotsuz uçuş aparatı (PUA) hücum edib, iyulda – yenidən raketlər və üç nəfər yaralı.

Mustafa əl-Kazemi Vaşinqton üçün dost baş-nazir hesab olunur. O, İranla əlaqədə olan qruplaşmaların qarşısını almağa çalışıb. Lakin eyni zamanda o, ABŞ aviasiyasının Suriya sərhədi boyunca iranmeylli birləşmələrə endirdiyi zərbənin İraqın suverenliyini pozduğunu bildirərək pisləyib.

ABŞ-da isə öz növbəsində ölkənin bərpa edilməsində baş nazirin uğurlarını qeyd edirdilər. İyunda İordaniya kralı II Abdulla və Misir prezidenti Abdel Fəttah əl-Sisi Bağdada səfər ediblər. Bu, 1990-cı illərdən bəri İraqı ziyarət edən ilk Misir lideridir.

Birləşmiş Ştatlar həmçinin COVAX beynəlxalq proqramı çərçivəsində İraqa 500 min doza Pfizer peyvəndi çatdırmağı da öhdəsinə götürüblər. Baydenin sözlərinə görə, preparat yaxın iki həftə ərzində bu ölkəyə çatdırılacaq. Bölgədə xəstəlik sayı artıb, bundan əlavə xəstəxanalarda yanğın halları da artıb.

Hər şeydən əlavə, Vaşinqton bir neçə dəfə təxirə salındıqdan sonra oktyabrda keçiriləcək parlament seçkilərində BMT-nin müşahidə missiyasına da 5,2 milyon dollar vəsait ayıracaq. Ekspertlərin qənaətinə görə, əl-Kazeminin seçkilərdə qələbə şansları heç də pis deyil.

"Siyasi pərdə"

Lakin, RİA Novosti-nin ekspertləri hesab edirlər ki, ABŞ-ın İraqdan tamamilə çıxıb getməsindən söhbət getmir.

Politoloq, Rusiya beynəlxalq məsələlər üzrə şurasının eksperti Yelena Suponina bildirib ki, Vaşinqton bu vacib strateji yer uğrunda uzun müddət mübarizə aparıb. Onun fikrincə, qoşunların çıxarılması barədə deyilənlər "siyasi pərdə"dir, çünki amerikalı seçicilərə verilmiş vədləri yerinə yetirmək lazımdır.

İraqda ictimai rəy də vacibdir. "Yerli siyasətçilər Mustafa əl-Kazemiyə təzyiq göstərirlər. Ölkədə siyasi vəziyyət qəlizdir, baş nazirin mövqeyi möhkəm deyil", — deyə ekspert bildirib.

Şərqşünas və publisist Aleksey Ontikov hesab edir ki, yeddi il əvvəl, Birləşmiş Ştatlar İraqa qayıdarkən terrorçuluqla mübarizə bir reallıq idi.

"Amerikalılar İD* üzərində qələbədə böyük rol oynadı. Əlbəttə, onların məsələn, Mosulda istifadə etdiyi metodlara dair bir sıra suallar var – şəhər demək olar ki, tamamilə dağıdılmışdı", - deyə Ontikov bildirib.

Hazırda isə İraq hakimiyyəti özü amerikalılardan çıxıb getməyi xahiş edib.

"Donald Tramp İraqdakı bazaya gələrkən ABŞ səfiri az qala İraq baş nazirinə ora gedərək prezidentlə görüşməyi əmr etmişdi. O isə öz növbəsində imtina etmişdi. Bu hadisə KİV-lərdə yayıldı, böyük qalmaqal baş verdi. Bundan sonra amerikalılar Bağdad hava limanına zərbə endirərək Süleymanini qətlə yetirdilər. yenidən ABŞ qoşunlarının çıxarılması zərurətindən danışmağa başladılar", — deyə RİA Novosti-nin müsahibi bildirib.

Şərqşünaslıq tədqiqatları mərkəzinin elmi işçisi Danila Krılov hesab edir ki, ABŞ hərbi qulluqçuları çətin ki dərhal evlərinə qayıtsınlar.

"Çox güman ki, bir ərəb ölkəsindən digərinə keçidlə bağlı ənənəvi hoqqabazlıq olacaq — bu dəfə Suriyaya. Rusiyanın müdafiə nazirliyi dəfələrlə amerikalı hərbçilərin İraqdan Suriyadakı bazalara köçməsi ilə bağlı məlumatlar yayıb", — deyə ekspert hesab edir.

Böyük ehtimal ki, İraqdakı kəşfiyyat məlumatlarının toplanması qərargahları, mərkəzləri hərbi blokdan diplomatik bloka keçiriləcək.

"Amerikalıların kəşfiyyat və digər xüsusi xidmətlər üçün diplomatik toxunulmazlıqdan istifadə etdiyi çoxdan məlumdur", — deyə Krılov bildirib.

Diqqət - Çinə doğru

Bir çox amerikalılar hesab edirlər ki, onlar terrorçularla mübarizə apardığı və digər bölgələrə diqqət yetirmədikləri dövr ərzində Uzaq Şərqdə Çin xeyli güclənib.

İndi isə bu, ABŞ üçün əsas təhlükədir və bütün gücü ora yönəltmək lazımdır. Xeyli vaxtdır ki, prioritet artıq Mərkəzi deyil sakit okean komandanlığındadır.

MDBMİ-nin perspektiv Amerika tədqiqatları mərkəzinin direktoru maksim Suçkov hesab edir ki, Çin ilə nəhəng dövlətlər arası qarşıdurmanın məntiqi ABŞ-ı məqsədlərin əhəmiyyətini yenidən qiymətləndirməyə və vurğuları dəyişməyə məcbur edir.

"Qarşıdurma uzun sürə bilər. Deməli, resursların istifadəsinə daha seçkili yanaşmaq lazımdır. Yaxın Şərq xeyli vaxt idi ki, ABŞ-a yük idi. Lakin Trampın ABŞ-ın orada hərbi varlığını necəsə optimallaşdırmaq cəhdləri Pentaqon tərəfindən müqavimətlə qarşılanırdı", — deyə o bildirib.

Lakin əgər baş verənləri ümumiləşdirsək, yekunlar o qədər də yaxşı deyil: amerikalılar İraqda müstəqil fəaliyyət göstərə bilən, müdafiə qabiliyyətli sistem qura bilmədilər. Onların ölkədən getməsi ilə burada sülh və əmin-amanlıq bərqərar olmayacaq, terror təhlükəsi yox olmayıb. Amerikalı təlimatçı və müşavirlərin yeni şəraitdə necə işləyəcəklərini zaman göstərəcək.

*Rusiyada qadağan olunmuş terrorçu və ekstremist təşkilatlar.

28
Футбольный мяч. Архивное фото

Konfrans Liqası: Azərbaycanın iki klubu mübarizəni dayandırdı, biri isə mərhələni keçdi