F-35 qırıcısı, arxiv şəkli

Rusiyanın hipersəs raketləri niyə ABŞ-ın F-35 F-22-lərinin "istismarına mane olur"

72
(Yenilənib 22:59 02.07.2021)
Su-57 və onun göyərtəsindəki silahlar F-35-ə nisbətən havada döyüşün aparılmasına daha çox uyğunlaşdırılıb. Təyyarə 2600 km/saat sürətlə 5500 km məsafə qət etmək iqtidarındadır.

BAKI, 2 iyul — Sputnik. Rusiyanın super silahları yüksək txnologiyalar sahəsində ən yaxın rəqiblərindən hiper-səs sürətilə uzaqlaşaraq dünya bazarında məhvedici zərbə endirməyə hazırlaşır və bunula da Qərbin bahalı silahlanma proqramlarını küncə sıxışdırır.

"İzvestiya" qəzetinin məlumatlarına görə, fizikanın yeni prinsiplərinə əsaslanan Rusiya silahları yaxın vaxtlarda perspektiv nümunələrin öyrənilməsi formatında deyil, döyüş ssenariləri əsasında keçiriləcək manevrlərdə sınaqdan çıxarılacaq. Söhbət lazer komplekslərindən, hiper-səs raketlərindən və süni intellektli döyüş robot texnikasından gedir.

"Avanqard" və "Kinjal" hiper-səs raket kompleksləri, "Peresvet" lazer kompleksi artıq uzun illərdir ki döyüş növbəsindədirlər. Hazırda S-500 zenit raket sisteminin və dənizdə yerləşdirilən "Sirkon" hiper-səs raketlərinn sınaqları başa çatmaq üzrədir.

"Sarmat" ağır qitələrarası ballistik raketi 2022-ci ildə strateji təyinatlı raket qoşunlarına təhvil veriləcək. "Poseydon" və "Burevestnik" nüvə sualtı qayıqları hazırlanmaqdadır.

İntriqa ondadır ki, Rusiya hərbi nazirliyi hələ ki ən yeni super döyüş texnikasının tam siyahısını açıqlamır. Lakin Qərbdəki "tərəfdaşlar" artıq Rusiyanın ən yeni silahlarının məlum imkanlarından ümidsizliyə qapılırlar.

Quruda və suda yerlşdirilən hiper-səs raketləri, beşinci nəsil Su-57 qırıcı təyyarəsi sübut edir ki, ABŞ-ın hətta ən bahalı silahlanma proqramları da ölkənin texnoloji və döyüş üstünlüyünü təmin etmir. Beynəlxalq silah bazarında ABŞ məhsulları üzərində buludlar qaralmaqdadır. Qeyd edək ki, Rusiya öz silahlarının üstünlüyünü qarşıya bir məqsəd kimi qoymayıb. Bu silahlar təcavüz üçün bir alət deyil, sadəcə olaraq Rusiyanın dünyada milli mraqlarının qorunması sistemidir.

Rusiya silahlı qüvvələri 2027-ci ilin sonuna qədər 76 ədəd beşinci nəsil Su-57 qırıcı təyyarələri alacaqlar. Bu nəhəng maşının silah spektri, mühərrikinin və kompüterinin xüsusiyyətləri sirr olaraq qalır. Lakin ABŞ-ın ixtisaslaşmış "Military Watch" jurnalı iyunun 29-da yazıb ki, Rusiyanın Su-57 təyyarəsinin silahları "ABŞ-ın F-35 təyyarələrinin istismarına mençilik tərədə bilər".

"Gözəgörünməz"lərin tam iflası

Məcmuənin məlumatlarına görə, beşinci nəsil Su-57 qrırcı təyyarəsində altıncı nəsil texnologiyalarından – süni intellekt, lazer silahı, iki növ hiper-səs raketləri, lazer müdafiə sistemi, üçölçülü dartı vektorlu Saturn-30 mühərriklərindən istifadə olunacaq. Su-57 təyyarəsinin silahlarının, konkret olaraq iki növ hiper-səs raketlərinin bu cür qiymətləndirilməsi amerikalılara ABŞ qırıcı təyyarələrinin hətta döyüş əməliyyatlarında olmaya-olmaya iflasa uğraya biləcəkləri barədə xəbərdarlıq edir. Mütəxəssislərin narahatlığı əsaslıdır.

Х-47М2 "Kinjal" (hava-səth) və R-37М (hava-hava) raketlərinin 2025-ci ildə Su-57-yə inteqrasiya olunaraq quraşdırılacağı gözlənilir. "Kinjal" raketləri 2018-ci ildən hava kosmik qüvvələrinin sərəncamındadır, onlar MiQ-31K qırıcıları və Tu-22M uzaqmənzilli bombardmançı təyyarələri ilə inteqrasiya olunub. Raket 10 Maxa qədər sürətlə 2000-3000 km məsafədə hədəfi vurmağa qadirdir ki, bu da həmin təyyarələri xarici bazalarda yerləşdirmədən Qərbi Avropa, Yaxın Şərq, habelə bütün Şərqi və Cənubi-Şərqi Asiyada hədəfləri vurmağa imkan verir. Hazırda mövcud olan heç bir raket hücumundan müdafiə sistemi "Kinjal" raketini vurmaq iqtidarında deyil.

Su-57 təyyarəsi ilə inteqrasiya prosesində Х-47М2 raketinin ölçüləri bir qədər azaldılacaq. Analoji olaraq "hava-hava" tipli, uzaq mənzilli, "atəşdən sonra yaddan çıxarmağa" imkan verən R-37М raketinin də ölçülərini azaltmaq lazım olmuşdu. Göyərtəsində "Kinjal" raketinin olması Su-57 təyyarəsini gəmilərə, komanda mərkəzlərinə, aeodromlara, logistika qovşaqlarına və düşmən arxasının dərinliklərindəki digər fövqəladə vacib obyektlərə hiper-səs ballistik raketlərlə zərbə endirməyə imkan verən yeganə təyyarəyə çevirir.

Döyüş qabiliyyətinin yüksəkliyi və uzaq məsafələrə uçmaq qabiliyyəti Su-57-yə hələ münaqişənin əvvəlində uçuş-enmə zolaqlarını (təyyarədaşıyan gəmilər) sıradan çıxarmağa və uçuş zolağında çoxlu sayda düşmən təyyarəsini neytrallaşdırmağa (məhv etməyə) imkan verir.

Əgər ABŞ təyyarədaşıyan gəmiləri "Kinjal" raketlərinin uçuş məsafəsində hərəkət etsələr (2000 km-ə qədər), o zaman onların göyərtəsindəki gözəgörünməz qırıcılar Su-57 üçün çox asan hədəfə çevriləcəklər.

Burda həmçinin ABŞ gözəgörünməz qırıcılarına texniki xidmətə və onların uçuş-enmə zolaqlarının qüsursuz olmasına dair tələblərin yüksək olmasını da nəzərə almaq lazımdır. F-35 və F-22 təyyarələrinə xidmət göstərənlər həyatının çox hissəsini yerdə (gəminin göyərtəsində) keçirir və bu təyyarələrin xidmət infrastrukturunun dağıdılması onlar üçün kritikdir. Qeyd edək ki, Su-57 təyyarəsi minimum rabitə və naviqasiya ilə təmin olunmuş səhra aerodromlarından qalxıb enməyə qadirdir.

Hamıdan uzağa və hamıdan sürətli

Su-57 və onun göyərtəsindəki silahlar F-35-ə nisbətən havada döyüşün aparılmasına daha çox uyğunlaşdırılıb. Təyyarə 2600 km/saat sürətlə 5500 km məsafə qət etmək iqtidarındadır. Ehtimal olunur ki, bu təyyarənin göyərtəsində altı ədəd "hava-hava" tipli R-37М raketi daşıya bilər (MiQ-31BM-də məhz bu qədər raket yerləşir). "Military Watch" məcmuəsi qeyd edir ki, hiper-səs R-37М raketi hazırda ən yüksək döyüş qabiliyyətli raketdir və onlara ABŞ və Çinin ancaq perspektiv AIM-260 və PL-XX raketləri, o da hamin raketlər hazır olduqdan sonra rəqabət göstərə bilərlər.

Su-57 təyyarəsinin güclü xəbərdarlıq sistemindən istifadə etməklər, startda çəkisi 510 kq olan Rusiyanın R-37М (hava – hava) raketi düşmən təyyarələrini 400 km məsafədə vurmağa qadirdir. 6 Мах sürətə və yüksək manevretmə qabiliyyətinə malik olan raketdən qaçmaq demək olar ki mümkün deyil. Bu raketdən 200 km məsafədə gözəgörünməz qırıcıların məhv edilməsi üçün istifadə oluna bilər, lakin R-37М həmçinin yanacaqdolduran və uzaq radiolokasiya aşkaretmə sistemi ilə təmin olunmuş təyyarələri də vurmağa qadirdir ki, onlar da F-35 və F-22 təyyarələrinə dəstək üçün çox vacibdir. F-35 təyyarəsinin uçuş məsafəsinin nisbətən az olması o deməkdir ki, havada əlavə yanacaq doldurulmadan onların hücum əməliyyatlarında iştirakı mümkün deyil. Beləliklə, Su-57 hətta düşmənin həmlə aviasiyasına birbaşa zərbə endirmədən də onun döyüş planlarını pozmağa qadirdir.

"Military Watch" yazır: "Bu cür universallıq beşinci nəsil qırıcıların heç birində yxdur: F-35A təyyarəsinin bunula müqayisə oluna biləcək silahları yoxdur, F-22 və Çinin J-20 təyyarələrinin isə "hava-yer" və gəmi əleyhinə imkanları əhəmiyyətsiz dərəcədə azdır. Həm də Rusiya istehsalı olmayan təyyarələrdən heç biri "hava-hava" tipli hiper-səs raketlərindən istifadə etmir".

Amerikaya məxsus beşinci nəsil F-22 "Raptor" təyyarəsi havada dar çərçivədə üstünlüyün təmin olunması məqsədləri üçün yaradılıb. Daha sonra isə yerdəki hədəfləri də vura bilmək üçün modofokasiya edilib. Lakin o çox azsaylı "hava-yer" raketlərindən istifadə edə bilər ki, bu da onu möhkəmləndirilmiş komanda məntəqələri və rəqib gəmiləri ilə mübarizəyə yararsız edir. Rusiyanın Su-57 təyyarəsinin rəqibi yoxdur. Müasir hava döyüşündə hətta 4++ nəsil Su-35 təyyarəsi də ABŞ-ın F-22 təyyarəsindən üstündür.

Elə təəssürat yaranır ki, amerikalılar elə əvvəldən F-22 və F-35 təyyarələrini geridə qalmış ölkələrlə və ya Yaxın Şərqdən olan, "cihad-mobil"lərlə hərəkət edən "üsyançılarla" mübarizə üçün hazırlayıblar. İndi isə ətalətin təsiri altında kamillikdən uzaq olan maşınlarını yüksək texnologiyalara malik rəqibə qarşı istifadə etməyə çalışırlar. Təsadüfi deyil ki, ABŞ konqresində digər layihələrin xeyrinə olaraq heç bir ümid doğurmayan F-35 proqramının dondurulması müzakirə olunur.

Bazarda sarsıdıcı zərbə

Birləşmiş Ştatlarda anlayırlar ki, F-35 qırıcı təyyarəsi tezliklə beynəlxalq silah bazarında Rusiyanın Su-57 təyyarəsinin timsalında çox güclü bir rəqiblə toqquşacaq. Artıq Əlcəzair regional qonşularının hərbi-hava qüvvələrnin güclənməsi fonunda Rusiyadan 14 ədəd Su-57E təyyarəsinin alınması barədə sifariş verib. Müqavilənin qiyməti 2 milyard dollardır. Qərb ekspertləri Rusiyanın Su-57 təyyarəsi üçün virtual növbədə ondan çox ölkənin, o cümlədən Qazaxıstanın olduğunu bildirirlər. Məsələn, Vyetnam da 24 ədəd beşinci nəsil təyyarə almaq niyyətindədir.

Su-57-nin ixrac variantı ilk dəfə 2019-cu ilin avqustunda Jukovsk beynəlxalq aviasalonunda nümayiş olunub. İyunun 16-da beşinci nəsil Su-57 təyyarəsinin iki yerlik ixrac variantının olması da məlum olub. Bununla bağlı olaraq baş nazirin müavini Yuri Borisov bildirib: "Bu təyyarəyə maraq var və bu maraq ildən-ilə artacaq".

Təyyarənin iki yerlik versiyası pilotlar üçün döyüş tapşırıqlarının yerinə yetirilməsini asanlaşdıracaq, yeni hiper-səs raketləri isə Su-57-nin zərbələrini qarşısıalınmaz edəcək.

Rusiya döyüş aviasiyasının Suriya səmasında uğurları və texnoloji mükəmməlliyi, habelə Rusiya uistehsalı olan S-400 və S-500 zenit raket sistemlərinin mütləq üstünlüyü fonunda ABŞ-ın texnoloji cəhətdən geri qalması daha da çox gözə çarpır. "Petriot" zenit-raket komplekslərinin Səudiyyə Ərəbistanındakı "Skad" Sovet operativ taktiki raketlərinin analoqları olan, Yəmənə məxsus, köhnəlmiş raketlərlə mübarizədə uğursuzluqları artıq xroniki hal alıb.

2020-ci ildə Pentaqonun İraqdakı bazalarına endirilmiş raket zərbələri zamanı ABŞ HHM sistelərinin tam fiaskosu aşkardır. Bu ona gətirib çıxarıb ki, ancaq Polşa kimi sadiq təəbəlik edən edən ölkələr uçuş məsafəsi 100 km-ə qədər olan "Petriot" ZRK-nın iki divizionunu alır (16 buraxılış qurğusu) və buna 4,75 milyard dollar vəsait xərcləyir. Müqayisə üçün deyək ki, Türkiyə 2,5 milyard dollara Rusiyadan uçuş məsafəsi 400 km-ə qədər olan, dairəvi müşahidə sistemi ilə təchiz olunmuş dörd divizion S-400 "Triumf" zenit raket sistemi alıb (32 buraxılış qurğusu).

ABŞ-ın bütün kölələrini isə Rumıniya vurub keçib. Belə ki, rumınlar bu yaxınlarda təqribən bir milyard dollara 12 ədəd qırx illik F-16 təyyarəsini alıblar. Həmin pula Rusiyanın ən yeni qırıcı təyyarələrindən olan Su-35 təyyarələrini həqiqətən azad bazarda almaq olardı. Texnologiyaların mübarizəsi davam edir.

Həmçinin oxuyun:

Rusiya Qara dənizdə daha bir NATO gəmisinin "dərsini verib" – regionda nə baş verir?

Nədən Rusiya Britaniya qırıcı gəmisinin təxribatına bu qədər sərt cavab verdi?

72
ABŞ, Gürcütsan və Bolqarıstan ordularının birgə təlimi, arxiv şəkli

Gürcüstanda Agile Spirit 2021 təlimləri: hədəflər vasitələr

9
ABŞ və alyansın hərbi manevrləri nə Gürcüstan xalqının təhlükəsizliyi üçün narahatlığı, nə də "itirilmiş əraziləri geri qaytarmaq" istəyini özündə əks etdirir.

 

BAKI, 24 iyul — Sputnik. Gürcüstan Müdafiə Qüvvələri ilə ABŞ Ordusunun Avropa və Afrikadakı Agile Spirit 2021 birgə təlimləri 26 iyul - 6 avqust tarixlərində beş təlim nöqtəsində - poliqonda və Vaziani hava limanında, Senaki aviabazasında, Orfololo və Sorta təlim meydançalarında baş tutacaq. Artıq ABŞ ordusunun zirehli avtomobilləri hava və dəniz yolu ilə Gürcüstana çatdırılıb ki, bu da faktiki olaraq manevrlərin "benefisiarı" sayılır.

Agile Spirit-in 2021-ci il deklarativ məqsədi – 15 iştirakçı ölkənin qoşunları arasında "operativ uyğunlaşdırmanı" artırmaqdır ki, bu da heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Çünki ortada uyğunlaşdırılmalı xüsusi bir şey yoxdur. Təlimlərin sayı çox deyil və faktiki olaraq iki tərəf – Amerika və Gürcüstan iştirak edir. 2500 iştirakçıdan 700-ü Amerika, 1600-ü isə Gürcüstan hərbçiləridir. Əgər yerdə qalan 200 "süngü"nü digər iştirakçı ölkələrin sayına bölsək, hər bayrağa cəmi 20 nəfər düşər.

Bu cür təmsil olunma, çətin ki, "Tərəfdaşlıqdan keçən güc" devizi altında təşkil olunan çoxmillətli döyüş əməliyyatlarının keyfiyyətini artırsın. Aydın məsələdir ki, təlimlərin əsl məqsədi Amerika hərbi komandanlığı tərəfindən regional əməliyyatlar teatrının öyrənilməsi və Cənubi Qafqazdakı Rusiya Federasiyası və müttəfiqlərinə qarşı yeni təxribatlardır. ABŞ və tərəfdaşlarının növbəti güc nümayişinin yalnız və yalnız Rusiyaya ünvanlandığını anlamaq üçün Qafqazın coğrafi xəritəsinə baxmaq kifayətdir.

Amerika ordusu bu komanda heyətləri ilə təmsil olunur: ABŞ-ın Avropadakı Xüsusi Əməliyyatları, 21-ci Müharibə Dəstək Teatrı, 7-ci Ordu, 173-cü Hava-Desant Briqadası, 1-ci Piyada Briqadası, ABŞ-ın Avropadakı Hərbi Hava Qüvvələri, Corciya Milli Qvardiyası və başqaları... Bu komandanlıqların tabeliyindəki bütün qoşunlar qəfildən Gürcüstanda peyda olsalar, hər şey baş verə bilər.

Agile Spirit 2021 proqramına briqadaların komanda məntəqələrində qarşılıqlı fəaliyyət, batalyon səviyyəsində döyüş atəşi ilə poliqon təlimləri ("real təlim şəraitində") daxil edilib.

Ən nəzərəçarpan epizodlar - Gürcüstan, Böyük Britaniya və Polşanın iştirakı ilə hava-desant əməliyyatı və Gürcüstan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rumıniya və Polşanın Sorta poliqonunda xüsusi əməliyyat qüvvələrinin bəzi birgə hərəkətləridir.

Qalan iştirakçıların - Azərbaycan, Almaniya, Latviya, Litva, Estoniya, Kanada, İtaliya, İspaniya, Türkiyə və Ukraynanın nə işlə məşğul olacağı hələ məlum deyil. Lakin alyans rəsmi olaraq Rusiyanı 2030-cu ilədək əsas hərbi təhlükə hesab edir və "varyaqlar"ın Gürcüstanda olması üçün konseptual və taktiki əsas budur.

Onuncu "ruh"

Agile Spirit 2021 manevrləri dinc əhalisinin təhlükəsizliyinə birbaşa təhdiddir. Məsələn, estoniyalı tərəfdaşlar təlim zonasında meşələri tez-tez yandırırlar, Ukrayna əsgərləri təsadüfən gürcü kəndlərini atəşə tuta bilərlər, Amerika xüsusi təyinatlıları isə kənd təsərrüfatı müəssisələrinə basqın etməyə alışıblar. Hər şeydən əvvəl isə Gürcüstan zirehli texnika kolonnaları Senaki-Leselidze və Xaşuri-Axalsixe-Vale avtomobil yollarını bağlaya bilər.

Agile Spirit təlimləri dinc, nisbətən çiçəklənən Gürcüstanda 2011-ci ildən bəri keçirilir və hazırki təlimlər sayca onuncudır. 2018-ci ildən bu yana Agile Spirit təlimləri hər iki ildən bir keçirilir (2020-ci ildə pandemiya nəticəsində təlimlər baş tutmayıb).

ABŞ və alyansın hərbi manevrləri nə Gürcüstan xalqının təhlükəsizliyi üçün narahatlığı, nə də "itirilmiş əraziləri geri qaytarmaq" istəyini özündə əks etdirir. Xarici qoşunlar on illərdir ki, "dəstək bazaları" şəbəkəsi yaratmaq, sabitliyi pozmaq üçün Gürcüstandan istifadə edir və bununla da yalnız Cənubi Qafqazdakı hərbi-siyasi gərginliyin artmasına xidmət edirlər.

Vaşinqton inadla Tbilisini Moskva ilə ikinci silahlı qarşıdurmaya itələyir, halbuki 2008-ci ilin avqustunda "Təmiz Sahə" Gürcüstan əməliyyatının nəticələrini hələ heç kim yaddan çıxarmayıb.

Müstəqil Gürcüstanın "NATO kursu" ilə getməyə, yenidən silahlanmağa və "əməliyyat uyğunluğunu "inkişaf etdirməyə daha yüz il haqqı var, ancaq Gürcüstanın nöqteyi-nəzərindən "üsyankar" qonşularının təhlükəsizliyi Rusiyanın iqtisadi və hərbi gücü tərəfindən möhkəmləndirilib.

Moskva Tbilisi ilə NATO arasında yaxınlaşma təhlükəsi barədə bir neçə dəfə açıq xəbərdarlıq edib və RF Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının qarşılıqlı strateji planlaşdırması heç kimə sirr deyil.

Alyansın Gürcüstan dağlarındakı manevrləri bütün iştirakçılar üçün ağır itki və nəticələrə gətirib çıxara bilər. Bir də ki, ümumiyyətlə, hərbiləşdirmə heç vaxt ölkələrin inkişafına və çiçəklənməsinə töhfə verməyib.

Yenidən silahlanma və "qoparılış"

3,9 milyon əhalisi olan kiçik və yoxsul Gürcüstan dünya hərbi güc reytinqində Çad və Zimbabvedən sonra 92-ci yerdədir.

Gürcüstan ordusunun 20 000 fəlaiyyətdə olan hərbçisi var. Quru qoşunlarında döyüşqabiliyyətli dörd briqada mövcuddur, silahlanmasına 163 tank, təxminən 156 özüyeriyən texnika və yedəkli silah, 50 raket qurğusu var. Üç il ərzində tank və artilleriya sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb, lakin Gürcüstan müasir və bahalı NATO standartları ilə ayaqlaşaraq hava hücumundan müdafiə sistemini uğurla inkişaf etdirir. Və nədənsə yüzlərlə tank əleyhinə raket alır.

Heç kim bu respublikanı təhdid etməsə də, kifayət qədər silahı var (hava məkanına nəzarət obyektləri - Qara dənizin qərb hissəsi və Rusiyanın cənubu daxil olmaqla, qonşu ölkələr – 470 kilometrə qədər radius əhatə edir).

Gürcüstan ərazisinin qərbdən şərqə qədər uzunluğu 440 kilometr, şimaldan cənuba isə 200 kilometrə çatmır. İnkişaf etmiş hava hücumundan müdafiə sisteminə yüz milyonlarla lari xərcləməyin heç bir mənası yoxdur, bu yalnız ABŞ və NATO qoşunlarının Qafqazdakı genişmiqyaslı əməliyyatı zamanı yerləşdirilməsi üçün lazım gələ bilər.

Gürcüstan təkcə Amerika istehsalı olan "Javelin" Tank Əleyhinə Raket Kompleksinə 75 milyon dollardan çox vəsait xərcləyib, ancaq belə məlum olub ki, bu da kifayət etmir və silahın yeni partiyasına ehtiyac var.

Tbilisinin Rusiya sərhədləri yaxınlığında NATO hərbi potensialından hər hansı bir şəkildə istifadə etmək planları təəccüb doğurur.

Alyansa üzv ölkələrin keçmiş Yuqoslaviya, Liviya, Əfqanıstan, İraq və Suriyada apardıqları son hərbi əməliyyatların nəticələri yalnız NATO-nun "təcrübə" ölkələrinin regional sabitliyi və milli təhlükəsizliyi ilə uyğunsuzluğundan xəbər verir. Gürcüstanı həqiqi təhdidlər isə yalnız ABŞ və Şimali Atlantika Alyansından gözləyir.

Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov iyulun 23-də bəyan etdi: "Yaxın qonşularımızı, bizə qardaş xalqları "ya Qərb, ya Rusiya Federasiyası" şəklində seçim etməyə məcbur qoyaraq ətrafımızda qeyri-stabillik kəməri yaratmağa çalışırlar"..

Dağıdıcı düşmənçilik məntiqinin kökündə Qərb tərəfdaşlarının tətbiq etdiyi silahlanma, Gürcüstanın Rusiyadan "qoparılması, Qərblə qarşılıqlı öhdəliklər olmadan hərbi-siyasi "münasibətlər" dayanır – yəni, dalana aparan yol...

Eləcə də oxuyun:

9
Qadın Tokioda Olimpiya Oyunları yazısı olan dispelyin qarşısından keçir, arxiv şəkli

Olimpiada Tokio həmişəki böyük problemlər

16
(Yenilənib 01:44 23.07.2021)
Yaponiya əhalisinin 80%-ə qədəri Olimpiadanın keçirilməsinin əleyhinədir, lakin onların rəyi təşkilatçıları qətiyyən maraqlandırmır.

İyulun 23-də Tokioda Yay Olimpiya Oyunlarına start veriləcək. Əsas idman forumunun hələ 2020-ci ildə keçirilməsi planlaşdırılırdı. Lakin koronavirus pandemiyası üzündən tədbir məcburən təxirə salındı. Qarşıdakı Olimpiadada dünyanın 206 ölkəsindən 12,5 min idmançı iştirak edəcək. Yarış proqramına 33 idman növü daxil edilib və idmançılar 339 Olimpiya medalı uğrunda mübarizə aparacaqlar.

Tokioda keçirilməli olan ilk Olimpiadaya müharibə mane olub

İlk dəfə əsas idman forumunu Yaponiya 1940-cı ildə keçirmək niyyətində olub. Həmin il ölkənin 2600 illiyi qeyd olunurdu və bu, xüsusi bir simvolizm kimi nəzərdən keçirilirdi. Bundan əlavə, oyunların bu ölkədə keçirilməsi üçün yapon idmançılarının inkişafı da əsas idi, 1932-ci ildə yaponiyalılar ümumi hesabda medalların sayına görə beşinci yerə yüksəlmişdilər.

Yaponiyanın təşkilat komitəsi aqressiv və işgüzar fəaliyyət göstərirdi: idmançıların və nümayəndə heyətlərinin ölkə ilə tanışlıq səyahətlərinin təşkili üçün yarım milyon dollar vəsait ayrılmışdı. Təşkilat komitəsi Avropa ölkələri liderlərinin əksəriyyətini bu Asiya ölkəsinə səs verməyə razı salmışdı. Hətta Benito Mussolinini də növbəti oyunlarda Romanın namizəd kimi irəli sürülməsi müqabilində Yaponiyaya səs verməyə razı sala bilmişdilər.

Nəticədə, 1936-cı ilin yayında Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi (BOK) Olimpiadanın Yaponiyada keçirilməsi barədə qərar vermişdi. Yay Olimpiya Oyunları Tokioda, Qış Olimpiya oyunları isə Sapporoda keçirilməli idi. Lakin bununla bağlı problemlər, demək olar ki, elə dərhal başlanmışdı. Yaponlar Olimpiya məşəli marşrutunun Çin ərazisindən keçməsinin əleyhinə idilər və kompromis variant kimi məşəli hərbi təyyarədə və ya gəmidə gətirməyi təklif etmişdilər. Ardınca infrastrukturun yerləşdirilməsi ilə bağlı problemlər başlandı. Tokioda bütün qonaqların yerləşdirilməsi üçün mehmanxanalar çatmırdı. Mərkəzi arenanın yerləşdirilməsi üçün də yer tapılmırdı. Bu və digər kiçik problemlər idman yarışlarının Yaponiyada keçirilməsinə mane olurdu. Lakin Olimpiya Oyunlarından imtina üçün əsas səbəb Çin-yapon müharibəsi və turnirin maliyyələşməsinin kəsilməsi oldu. Beləliklə, Olimpiada təcili olaraq Helsinkiyə keçirildi.

1964-cü il Olimpiadasından sonra yaponlar daha heç vaxt bu oyunları keçirmək istəməyiblər

Yaponiya müharibənin nəticələrini tezliklə aradan qaldırdı və yenidən 1964-cü ildə Olimpiya Oyunlarının keçirilməsi ideyasına qayıtdı. Ölkədə obyektlərin inşası sürətləndirildi və bir neçə il ərzində bir çox gecəqondu rayonları idman şəhərciklərinə çevrildi, yüksək sürətlə hərəkət üçün örtüyə malik yollar, dəmir yolları, yeni metro stansiyaları inşa edildi, idman oyunlarının yayımı isə ilk dəfə peyk vasitəsilə həyata keçirildi.

Yaponiyada keçiriləcək oyunların qeyri-rəsmi şüarının "minimum militarizm və maksimum innovasiyalar" olmasına rəğmən, Olimpiya məşəlini yandırmaq şərəfi, ənənəvi olaraq məşhur idmançı əvəzinə, tələbə İosinari Sakaiyə nəsib oldu. Məsələ bundadır ki, həmin gənc 1945-ci ilin avqustun 6-da, Xirosima yaxınlığında, elə amerikalılar tərəfindən atom bombasının atıldığı gün dünyaya gəlmişdi. Bu jest müharibədən sonrakı intibahı simvolizə edirdi.

1964-cü il Olimpiadası çox yüksək səviyyədə keçirildi və yəqin ki, yaponların özlərindən savayı hamını sevindirdi. Məsələ bundadır ki, qonaqlara xoş gəlmək üçün Yaponiya hökuməti yaşayış binalarını sökür və onların yerində idman obyektləri inşa edirdi. Həmin oyunların keçirilməsinə çəkilən məsrəflər əvvəlcədən müəyyən olunmuş büdcəni üç dəfə üstələdi. İnsanlar işlərini itirdilər, çoxsaylı tullantılar üzündən ekologiyaya ciddi zərbə dəydi, bir çox su hövzələrində isə üzmək və balıq tutmaq qadağan olundu. Şəhərin küçələrində 200 min it və pişik tutularaq öldürüldü.

Ağlasığmaz məsrəflər, korrupsiya, etirazlar və pandemiya

Günümüzdə Olimpiadanın təşkilində əsas problem bahalıqdır. Yaxın perspektivdə bu cür irimiqyaslı tədbirlərin keçirilməsini yalnız bəzi ölkələr istəyəcəklər. Yaponlar 1964-cü il Olimpiadasının irsindən savadlı şəkildə yararlanaraq məsrəfləri aşağı salıblar. Əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş 42 obyektdən yalnız 8-i yenidir. 10 obyekt isə ümumiyyətlə müvəqqəti inşa olunub. Tokionun Olimpiya Oyunlarının keçirilməsinə çəkdiyi məsrəflərin ümumi həcmi 15,4 milyard dollar təşkil edib. Turnirin keçirilməsi üçün təhlükəsiz mühitin yaradılmasına əlavə olaraq 900 milyon dollar xərclənib.

Fransız polisi yüngül atletikada korrupsiya əleyhinə işi araşdırarkən Yaponiya Olimpiya Komitəsinin rəhbəri Tsunekadzu Takeda ilə bağlı rüşvət faktını aşkara çıxardı. Beləliklə, Tokionun səsvermədə qalib gəlməsi üçün Takedanın rüşvət (ehtimal olunur ki, 2 milyon dollar) verməsi ilə bağlı ittihamdan sonra daha bir gözlənilməz problem meydana çıxdı. BOK bununla bağlı araşdırmalara başladı və bundan üç ay sonra Tokeda istefa verdi.

Digər bir problem – işçi qüvvəsinin çatışmamasıdır. Olimpiada obyektlərinin hazırlığı dövründə həddən artıq işləməkdən rəsmən iki ölüm halı qeydə alınıb. Bəzi proqnozlara görə, 2025-ci ildə Yaponiya işçi qüvvəsi defisiti ilə üzləşə bilər. Lakin eyni zamanda işlərin aparılması ilə bağlı rəsmən heç bir pozuntu qeydə alınmayıb.

Və ən aşkar problem pandemiyadır. Aparılmış sorğunun nəticələrinə görə, Yaponiya əhalisinin 80%-ə qədəri Olimpiadanın keçirilməsinin əleyhinədir. İnsanlar etiraz edir, aksiyalar keçirirlər, lakin onların rəyi təşkilatçıları qətiyyən maraqlandırmır. Pandemiya ilə əlaqədar olaraq hazırkı Olimpiada məxsusi olacaq. Mükafatlandırma mərasimində iştirakçıların sayı xeyli azaldılacaq. İdmançılar daim maska taxmağa məcburdurlar, azarkeşlərə ucadan qışqırmamaq və alqışlarla kifayətlənmək təklif olunur.

MDB-də kimə azarkeşlik edəcəklər

Bütün bunlara baxmayaraq Olimpiada bir idman təntənəsidir və bu oyunlar zamanı öz həmvətənlərini dəstəkləmək lazımdır. Qazaxıstanda döyüş idman növlərinə xüsusilə ümid bəsləyirlər. Medalları boksçular Saken Bibosınov və Ablayxan Jusupov, cüdoçu Eldos Smetov, karateçi Darxan Asadilov və sərbəst güləşçilər Nurislam Sanayev, Daniyar Kaysanov və Əlişer Yerqalıdan gözləyirlər.

Azərbaycan komandasının da öz favoriti var, cüdoçu İrina Kindzerskayanın parlaq çıxış edəcəyi gözlənilir.

Belaruslu yüngül atlet Elvira German ilk Olimpiadasında çıxış edəcək. O, Tokiodakı oyuna 2018-ci ilin Avropa çempionu statusunda qatılır. Qırğızıstanlı azarkeşlər güləş üzrə dördqat Asiya çempionu Aysıluu Tanıbekovaya çox ümid bəsləyirlər.

Azərbaycan Tokio-2020-də

Tokio Yay Olimpiadasında ölkəmizi 44 idmançı təmsil edəcək. Onlar 40 lisenziya qazanaraq 14 idman növündə - cüdo, güləş, bədii gimnastika, idman gimnastikası, karate, boks, taekvondo, yüngül atletika, güllə atıcılığı, qılıncoynatma, veloidman, badminton, üzgücülük və triatlonda - çıxış edəcəklər.

Azərbaycan üçün bu, 2004-cü ildə Afinada keçirilən Olimpiya Oyunlarından bəri ən az sayda Olimpiya lisenziyasıdır, o vaxt idmançılarımız 38 lisenziya qazanmışdılar.

2008-ci ildə Pekində azərbaycanlı idmançılar 44, 2012-ci ildə Londonda 53, 2016-cı ildə Rio-de Janeyroda 56 lisenziya qazanıblar. 1996-cı ildən bəri olimpiadalarda idmançılarımız 43 medal qazanıblar ki, bunun da 7-si qızıl, 11-i gümüş, 25-i isə bürüncdür.

Eləcə də oxuyun:

16
Teqlər:
COVID-19, Koronavirus, problemlər, Yaponiya, Tokio Yay Olimpiya Oyunları
İvan Tixonov

On nəfərə bir qələbə: Azərbaycanlı idmançıların Tokioda ilk günü