Rusiyaya məxsus An-124-100 Ruslan təyyarəsi, arxiv şəkli

"Ruslan" An-124: Rusiya niyə bu avianəhənglərin istehsalını dirçəldir

276
Yanvarın ortalarında Bryansk bölgəsində Rusiya tarixində ilk dəfə Seşinski və Tver aviasiya alayları heyətlərinin birgə təlim uçuşları altı "Ruslan" An-124-100 strateji hərbi nəqliyyat təyyarəsinin eyni vaxtda iştirakı ilə reallaşdı.

BAKI, 5 mart — Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Otuz ildən çoxdur ki, dünyadakı analoqları arasında ən nəhəng və mükəmməl ağır, uzun mənzilli hərbi-nəqliyyat təyyarəsi olan "Ruslan" An-124-ə Rusiyada modernləşdirilmiş görünüş və ikinci həyat veriləcək. Martın 2-də Aviastar-SP Ulyanovsk müəssisəsində keçirilən görüşdə müdafiə naziri Sergey Şoyquya "Ruslan" An-124 təyyarəsinin istehsalını bərpa etmək təklif olundu. 2004-cü ilə qədər Ulyanovsk təyyarə zavodu bu tip 56 təyyarədən 36-sını istehsal edib, 2020-ci ildə altı An-124 təyyarəsi bu müəssisədə təmir edilib və zavodun texnoloji səviyyəsi ən qısa vaxtda "Ruslan"ların seriya şəklində istehsalını həyata keçirməyə imkan verir.

Ulyanovsk təyyarə istehsalçılarının təklifini həyata keçirmək bir o qədər də asan məsələ deyil, çünki əvvəllər uzun illər Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyindən də belə bir təşəbbüs irəli sürülmüşdü. Ancaq hər dəfə layihənin gerçəkləşməsinə nəsə mane olurdu. Beləliklə, Ukrayna müəssisələri ilə əməkdaşlıq əsasında Ulyanovskda "Ruslan"ın istehsalını bərpa etmək barədə 2006-cı ildə qəbul olunmuş qərarı ixtisara salmalı oldular, çünki Ukrayna tərəfi 8 il idi ki, təyyarələr üçün mühərriklərin tədarükünü təmin etmirdi.

Rusiya Federasiyası Sənaye və Ticarət Nazirliyində belə hesab edirdilər ki, An-124 təyyarələrinin istehsalına kəskin ehtiyac yoxdur, çünki mövcud parkın təmiri "Ruslan"ların 2040-cı illərin sonuna qədər istismar edilməsinə imkan verir (istismar müddəti 50.000 saat, 10.000 uçuş və ya 45 ildir). Digər tərəfdən, eyni qurum Rusiyanın An-124 təyyarəsinin analoqu olan ağır nəqliyyat təyyarələrinin 2020-ci ildən sonra istehsalına icazə verib. "Ruslan"lar və Rusiya Hərbi Nəqliyyat Aviasiyası (HNA) üçün, bəlkə də, məhz indi yeni perspektivlər açılmağa başlayıb.

Son illərin Suriyada, Qarabağda və planetin digər qaynar nöqtələrindəki həyəcanlı hadisələri qoşunların, silahların və materialların operativ köçürülməsi üçün ağır hərbi nəqliyyat aviasiyasının vacibliyini bir daha təsdiqlədi. Xatırladaq ki, baza hərbi nəqliyyat vasitəsi olan "Ruslan" 850 km/saat sürətlə 120 ton yükü (80 tonluq yüklə maksimum məsafə 7500 km-ə qədər uzanır) 4800 km-ə qədər məsafəyə daşımağa qadirdir. Təyyarənin Amerika istehsalı olan analoqu Lockheed C-5 Galaxy yükdaşıma qabiliyyətinə görə ondan əhəmiyyətli dərəcədə geri qalır. Bununla belə, Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyi cəmi 10 ədəd An-124 təyyarəsini istismar edir. Yeni çağırışlar və təhdidlər HNA-nın kəmiyyət və keyfiyyət artımını tələb edir.

Tarixdə ilk dəfə

Suriyada çətin hərbi-siyasi vəziyyət davam edir. Situasiya mobil möhkəmlənmə tələb edə bilər, bu səbəbdən də Suriya ərazisində Rusiya Aerokosmik Qüvvələrinin əməliyyat aerodromları şəbəkəsi genişləndirilir. Amerikanın "The Drive" nəşrinin yazdığına görə, Xmeymimdəki uçuş-enmə zolağının uzunluğu 3,2 km-ə çatdırılıb ki, bu da "ağır yüklü" hərbi nəqliyyat təyyarəsi olan "Ruslan" An-124-ü qəbul etməyə imkan verir.

Bir qədər əvvəl hərbi nəqliyyat aviasiyası (An-124 təyyarələri də daxil olmaqla) operativ şəkildə Rusiyadan Ermənistana Dağlıq Qarabağdakı sülhməramlı kontingentin tərkibinə daxil olan 1960 hərbi qulluqçunu standart silah və texnika ilə (90 zirehli transportyor 380 ədəd avtomobil və xüsusi texnika) birlikdə daşıdı. HNA-nın bu tip əməliyyatlarına əvvəlcədən hazırlaşmaq, ehtiyat təyyarələrə, ekipajlara, marşrutlara və aerodromlara sahib olmaq lazımdır.

Yanvarın ortalarında Bryansk bölgəsində Rusiya tarixində ilk dəfə Seşinski və Tver aviasiya alayları heyətlərinin birgə təlim uçuşları altı "Ruslan" An-124-100 strateji hərbi nəqliyyat təyyarəsinin eyni vaxtda iştirakı ilə reallaşdı. Uçuşların məqsədi hərbi hissələrin şəxsi heyətinin standart silah və hərbi texnika ilə uzun məsafələrə eyni vaxtda köçürülməsində ekipajların bacarıqlarını artırmaq idi. Rusiya Federasiyası Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, altı ədəd "Ruslan" təyyarəsi 3000-dən çox hərbçini və ya 48 zirehli texnika vahidini göyərtəsinə götürə bilər.

Qəfil hərbi qarşıdurma vəziyyətində Rusiya Federasiyası ərazisinə yerləşdirilən qoşunlar vahid bir orqanizm kimi hərəkət etməli, vəziyyətdəki hər hansı bir dəyişikliyə dərhal reaksiya verməlidir. Bunun üçün onlarla və yüzlərlə HNA təyyarəsi tələb oluna bilər. Deməli, yaxın gələcəkdə Ulyanovsk təyyarə zavodunun işi artacaq.

İkinci həyat

"Ruslan" An-124-100 təyyarəsi 120 tondan çox yükü havaya qaldırmağa qadirdir (880 nəfərlik hərbi heyət və ya dörd Mi-8 helikopteri, yaxud da 18 metrlik bir raket və ya 18 maşın). Müdafiə Nazirliyindən başqa, Rusiyanın müxtəlif strukturlarında daha 20 belə təyyarə istismar olunur ("224-cü Uçuş Dəstəsi" Dövlət Hava Yolları şirkəti, "Volqa-Dnepr" şirkəti). Müqayisə üçün bildirək ki, Ukraynanın Antonov Hava Yollarında cəmi 7 belə təyyarə var.

Əlbəttə ki, Rusiyada An-124 tipli ağır nəqliyyat vasitələrinin sayı get-gedə artacaq. Yəqin ki, rəqəmsal modernləşdirmə, Rusiyanın yeni mühərrikləri NK-32 və ya PD-14, avionikada və şassi dizaynındakı ciddi dəyişikliklər ağır hərbi nəqliyyat təyyarəsinin fərqli bir ad altında buraxılmasına gətirib çıxaracaq. Məsələn, NATO çoxdan An-124-ə "Kondor" adını verib. Ulyanovskdakı zavodda ağır hərbi nəqliyyat təyyarələrinin istehsalını canlandırmaq üçün keçilməz maneələr mövcud deyil.

Ukraynanın Antonov dövlət müəssisəsi istehsalın bu ölkənin iştirakı olmadan reallaşmasını mümkün hesab etmir. Ancaq əvvəllər Rusiya Federasiyası Sənaye və Ticarət Nazirliyi bəyan edib ki, Antonov An-124 təyyarələrinin sertifikat sahibi olaraq Rusiyada təyyarələrin uçuş qabiliyyətini qorumaq üçün öz öhdəliklərini yerinə yetirmir və bu prosesdə Rusiya sənayesinin iştirakı qaçılmazdır.

"Aviastar-SP" Ulyanovsk müəssisəsi artıq xeyli müddətdir ki, "Ruslan" təyyarələrinin An-124-100 (VTA versiyası) və An-124-100-150 (maksimum yük - 150 ton) tiplərinə texniki xidmət göstərir və modernləşdirmə işləri aparır. Sovet konstruksiya ideyalarını "özəlləşdirmək" cəhdləri nəticə vermir, Kiyevin An-124-ün "Ukrayna mənşəli" məhsul olduğu ilə bağlı müasir tezisləri isə tənqidlərə davam gətirmir.

An-124 təyyarəsi Sovet İttifaqında Voronej, Ulyanovsk, Kiyev aviasiya müəssisələrinin əməkdaşlığı nəticəsində yaradılıb. Sovet Ordusu tərəfindən 1991-ci ildə silahlanmaya qəbul edilib. Əvvəlcə müstəqil Ukraynanın sahib olmadığı qitələrarası ballistik raketlərin havaya qaldırılması üçün nəzərdə tutulmuşdu. 56 "Ruslan"dan 36-sı Ulyanovskda istehsal edildi və təsadüfi deyil ki, hazırda Ukraynanın Antonov şirkətinin dörd adda məhsulunun siyahısında An-124 mövcud deyil.

Ukrayna təyyarə sənayesinin vəziyyəti bu qanadlı nəhənglərin istehsalı ilə bağlı yalnız xəyal qurmağı imkan verir. Texnoloji deqradasiya – Rusiya ilə ənənəvi əlaqələri birtərəfli qaydada pozan bütün postsovet ölkələrinin etibarlı "ortağıdır". Yeri gəlmişkən, dünya şöhrətli Sovet təyyarə dizayneri Oleq Antonov Moskva quberniyasında doğulub, Saratov və Leninqradda təhsil alıb və konstruktor kimi Moskvada fəaliyyətə başlayıb. 1946-cı ildən etibarən Sibir Tədqiqat Aviasiya İnstitutuna rəhbərlik edib və həmin müəssisə 1952-ci ildə Kiyevə köçürülüb.

276
ABŞ prezidneti Co Bayden, arxiv şəkli

Baydenin kibertəhlükəsizliyə dair bəyanatının təhlükəli tərəfi

11
(Yenilənib 21:10 15.05.2021)
Rusiya tərəfi ABŞ-ı onlara görə danışıqlara dəvət edirdi, Birləşmiş Ştatlar isə eyni tərzdə qətiyyətlə bu məsələni danışıq predmetinə çevirməkdən imtina edirdilər.

BAKI, 15 may - Sputnik. ABŞ prezidenti Co Bayden Rusiya ilə kibercinayətkarlarla mübarizə möbzusunda “birbaşa ünsiyyət” barədə bəyan edib. Politoloq Aleksey Zudin Sputnik radiosunun efirində bu bəyanatın niyə xüsusi diqqətə layiq olduğunu izah edib.

Amerika lideri Cozef Bayden, Ağ Evdə çıxış edərkən, Rusiya hökumətinin ABŞ iri boru kəmərləri operatoru olan Colonial Pipeline-a hücumdə əli olmadığını bildirib. Lakin onun fikrincə, hakerlər Rusiya ərazisində ola bilərlər.

"Biz hesab etmirik ki, Rusiya hökuməti hücumda iştirak edib, amma bizim hücumu həyata keçirən cinayətkarların Rusiyada yaşadığını fikirləşmək üçün əsaslı səbəblərimiz var. Bu oradan, Rusiyadan gəlib. Biz xərac tələb edən şəbəkələrə qarşı görülməli olan tədbirlərə dair Rusiya ilə birbaşa ünsiyyətdəyik və onları fəaliyyət göstərmək imkanlarından məhrum etmək üzərində işləyirik", – Bayden deyib.

Colonial Pipeline ilkin məlumata görə, DarkSide haker qrupunun pul tələb edən proqramının qurbanı olub. Hakerlərin hərəkətləri boru kəmərinin sıradan çıxmasına və ABŞ-da benzinin topdansatış qiymətlərinin artmasına səbəb olub.

Boru kəməri yenidən işə salınıb.

Sputnik radiosunun efirində politoloq, MBMDİ müqayisəli politologiya kafedrasının baş müəllimi Aleksey Zudin diqqəti Baydenin Rusiya ilə kibertəhlükəsizlik məsələlərini müzakirə etmək niyyətində olmasına yönəldib.

"Bu məhz o məsələlərdir ki, Rusiya tərəfi ABŞ-ı onlara görə danışıqlara dəvət edirdi, Birləşmiş Ştatlar isə eyni tərzdə qətiyyətlə bu məsələni danışıq predmetinə çevirməkdən imtina edirdilər. Bu məqam mənə xüsusilə vacib görünür, daha əvvəl mən bu tipli təkliflərin olması (ABŞ tərəfindən) barədə heç nə eşitməmişəm", ‒ Aleksey Zudin deyib.

Onun sözlərinə görə, bu məsələdə Rusiya mövqeyinin uğurunu görmək olar.

"Vacib odur ki, ilk dəfə olaraq əvvəllər Birləşmiş Ştatların davamlı olaraq qaçdıqları kibertəhlükəsizlik üzrə danışıqlar mövzusu səslənib. Və bu məqamda çoxdandır belə danışıqları təklif edən Rusiyanın qətiyyətli mövqeyinin uğurunu grmək olar", ‒ politoloq hesab edir.

11
Поселок Хндзореск в Зангезуре

Zəngəzur vilayətində sərhəd münaqişəsi: KTMT etməlidir?

55
(Yenilənib 19:02 15.05.2021)
Bu gün problemin mənbəyini Bakıda və ya Yerevanda axtarmaq lazım deyil. Qafqazda sərhəd “gec partlayan minası” hələ Rusiya imperiyasının SSRİ-yə çevrilməsi zamanı qoyulub.

BAKI, 15 may - Sputnik, Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. MDB məkanında tez-tez baş verən sərhəd münaqişələri böyük müharibəyə başlamaq üçün səbəb deyil. Bir qayda olaraq, bu münaqişələr BMT, ATƏT, KTMT və ya NATO-nun potensialı istifadə olunmadan ikitərəfli danışıqlar, diplomatik tənzimləmə, adi sərhəd demarkasiyası və ya delimitasiyası tələb edir. Ermənistan Respublikasının Sünik vilayətində aşağı intensivlikli sərhəd münaqişəsi (atışmasız) sırf texnoloji xarakter daşıyır və siyasi bəyanatlarla süni şəkildə qızışdırılmamalıdır.

Ermənistan Müdafiə nazirliyinin məlumatına görə, mayın 12-də səhər saatlarında “Azərbaycan SQ “sərhədlərin dəqiqləşdirilməsi” bəhanəsi ilə sərhədyanı məntəqələrin birində müəyyən işlər görməyə cəhd ediblər. Erməni birləşmələri tərəfindən görülmüş tədbirlərdən sonra Azərbaycan hərbçiləri bu işlərə son veriblər”. Bundan dərhal sonra vəziyyətin tənzimlənməsi üzrə danışıqlar başlayıb.

Ermənistan baş naziri vəzifəsini icra edən Nikol Paşinyan dünən Sünik vilayətindəki vəziyyətlə bağlı KTMT-yə rəsmi müraciət etmək qərarını elan edib. Daha əvvəl o Azərbaycan hərbçilərinin mayın 12-də sərhədi keçərək Ermənistanın içərisinə doğru 3,5 km irəliləyərək Qaragölü mühasirəyə almaq istədiklərini bəyan edib.

Vəziyyəti Azərbaycan tərəfi də şərh edib

“10 noyabr 2020-ci il tarixində imzalanmış üçtərəfli bəyanata əsasən, işğaldan azad edilmiş Laçın və Kəlbəcər rayonlarının Ermənistan ilə həmsərhəd bölgələrində çətin dağ relyefi quruluşuna və iqlim şəraitinə malik olan məntəqələrdə hava şəraitinin yaxşılaşması ilə Azərbaycan sərhəd qüvvələri ölkəmizə aid mövqelərdə yerləşdirilir. Bu proses adi rejimdə və sistematik qaydada icra edilir”, – Azərbaycan XİN-in bəyanatında deyilir.

Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan isə srağagünkü telemüsahibəsində belə deyib:

“Biz hələlik Azərbaycan hərbçilərini Ermənistan ərazisindən çıxara bilməmişik. Bu gün Təhlükəsizlik Şurasının iclasında biz ATƏT-ə müraciət etmək qərarına gəlmişik və bu prosesə başlamışıq”.

KTMT-də Ermənstanın Sünik vilayətinin sərhəd rayonlarında vəziyyətin inkişafını diqqətlə izləyirlər və qeyd edirlər: “Hadisənin injişafından asılı olaraq, zəruri olan halda Kollektiv təhlükəsizlik haqqında müqavilənin və KTMT-nin Nizamnaməsinin müddəalarında nəzərdə tutulmuş hərəkətlər yerinə yetiriləcək”.

Tərəflərin mövqeləri müqavilə premeti kimi

Azərbaycan XİN mayın 13-də ümumi mənzərəni təsvir edib: “Müstəqilliyini bərpa etdiyi vaxtdan etibarən iki dövlət arasında məlum səbəblərdən dövlət sərhədi olmayıb və bu səbəbdən hazırda tərəflərin fikir ayrılığı ilə müşayiət olunan qəliz texniki prosesdən söz gedir”.

Bu bəyanatlardan görünür ki, müharibədən sonra sərhədlərin qurulması atışma və yaxud Azərbaycan Ermənistana hansısa ərazi iddialarını özündə ehtiva etmir. Əgər absurd dərəcəsinə çatdırılmasa, texnoloji fikir ayrılıqları normal prosedir. 1991-ci ildən sonra MDB ölkələrində sərhəd mübahisələri müxtəlif uğurla həll olunub və olunur və buna baxmayaraq, “mübahisəli” göllər problemləri sərt geosiyasi hərəkətlərə və qan tökülməsinə dəymir.

Güman edirəm ki, bu gün problemin mənbəyini Bakıda və ya Yerevanda axtarmaq lazım deyil. Qafqazda sərhəd “gec partlayan minası” hələ Rusiya imperiyasının SSRİ-yə çevrilməsi zamanı qoyulub. Proses siyasidir. Sovet respublikalarının çəkilmiş sərhədləri əsasən şərti və mübahisəlidir. Rusiya imperiyasının “monolit” xəritəsində milli respublikalar yox idi, ölkə inzibati olaraq quberniyalara və vilayətlərə bölünürdü.

Gərginləşmə nümunələrini axtarmaq üçün çox əziyyət çəkmək lazım deyil. Bu yaxınlarda Tacikistanla baş vermiş sərhər münaqişəsinin fonunda Qırğızıstan parlamentinin beynəlxalq işlər, müdafiə və təhlükəsizlik komitəsinin deputatları mayın 11-də ölkələrinin KTMT-də iştirakına yenidən baxmağı təklif ediblər. Sanki bu emosional qərar (və yaxud siyasi şantaj) bütün problemləri aradan qaldırmağa kömək edəcək. Müqayisə üçün, NATO-da tez-tez Yunanıstanla Türkiyə arasında sərhəd münaqişələri baş verir, lakin alyans nə bu, nə də digər tərəfi bombalamır. Heç kim də NATO-dan çıxmağa hazırlaşmır.

Təhlükələrin reallığı

Qafqazda vəziyyəti mürəkkəbdir. Ermənistan KTMT-nin üzvüdür, Azərbaycan təşkilata daxil deyil. Lakin Bakı və Yerevanın bu (bir gülləsiz) sərhəd münaqişəsində, münaqişə tərəflərinin danışıqları (Rusiyanın iştirakı ilə) fonunda təcavüz, ilhaq barədə möhkəmdən qışqırmaq və KTMT üzrə müttəfiqlərini praktiki olaraq şantaj eləmək (məsləhətləşmələrlə) lazım deyil. Hazırkı reallıqda heç kim bu gün Ermənistanı müdaxilə ilə hədələmir. Rusiyalı sərhədçilər razılaşmalara uyğun olaraq, Sünik vilayətinin avtomobil yollarının problemli hissələrində (Gorus – David Bəy və Gorus - Qafan) təhlükəsizliyi və fasiləsiz hərəkəti təmin edirlər. Azərbaycan Ordusunun bu istiqamətdə hansısa irəliləyişi mümkün deyil.

Daha əvvəl Ermənistan XİN məlumat verib ki, Yerevan və Bakı rusiyalı sərhədçilər yerləşməmişdən öncə əvvəllər erməni hərbi birləşmələri tərəfindən işğal edilmiş bir sıra ərazilərin Azərbaycanın əzrətinə keçməsindən sonra sərhədin bir hissəsinin demarkasiyası məqsədi ilə müvəqqəti döyüş mövqelərinin dislokasiyasını dəqiqləşdiriblər. Demarkasiya gedir, mürəkkəb sərhəd problemləri ağrılı həll olunur, təlaşlı bəyanatlar və Qaragöl ətrafında KTMT-nin qüvvə və vasitələrinin cəlb olunması ilə döyüş əməliyyatları deyil, danışıqlar masasında incə nizamlanma, böyük intellektual səylər tələb olunur.

Kollektiv təhlükəsizliyə dair müqavilənin 2-ci bəndində deyilir: “İştirakçı dövlətlər beynəlxalq təhlükəsizliyin onların maraqlarına toxunan bütün vacib məsələləri üzrə bir-biriləri ilə məsləhətləşmələr aparacaq və bu məsələlərə dair mövqelərini razılaşdıracaqlar. İştirakçı dövlətlərdən birinin və ya bir neçəsinin təhülkəsizliyinə, ərazi bütövlüyünə və ya suverenliyinə və yaxud beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə təhlükə yarandıqda, iştirakçı dövlətlər dərhal yaranmış təhlükənin aradan qaldırılması üçün tədbirlər görülməsi və öz mövqelərinin əlaqələndirilməsi məqsədilə birgə məsləhətləşmələr mexanizmini hərəkətə gətirəcəklər”.

Adi sərəd demarkasiyası vəziyyətində beynəlxalq sülhə və ya Ermənistana qarşı real təhlükə obyektiv olaraq yoxdur və əksini sübut etmək (KTMT-dəki məsləhətləşmələrdə və digər danışıqlar meydanşalarınd) çox çətin olacaq. BMT-nin terminləri ilə desək, təcavüz “dövlət tərəfindən digər dövlətin suverenliyinə, ərazi toxunulmazlığına və yaxud siyasi müstəqiliyinə qarşı hərbi qüvvənin tətbiqidir” və BMT TŞ hələlik Azərbaycanın Sünik vilayətində təcavüz etdiyini sanmır.

55
Uşaq bağçası

İyirmi dörd nəfərin valideyn olmaq arzusu baş tutmadı

0
Aprel ayı ərzində övladlığa verilən uşaqların sayı 11 nəfər təşkil edib. Onlardan 6-sı oğlan, 5-i qızdır.

BAKI, 16 may — Sputnik. Ötən ay ərzində vətəndaşlar tərəfindən Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin e-sosial.az portalı vasitəsilə övladlığagötürmə ilə bağlı 35 müraciət daxil olub. Nazirlikdən Sputnik Azərbaycan-a verilən məlumata görə, onlardan 22-si qohumlar arası övladlığagötürmə, 4-ü ögey ata/ana tərəfindən övladlığagötürmə, 2-si valideynlərarası qarşılıqlı razılıq əsasında övladlığagötürmə, 7-si isə müəssisədən övladlığagötürmə üzrədir. Aprel ayı ərzində övladlığa verilən uşaqların sayı isə 11 nəfər təşkil edib. Onlardan 6-sı oğlan, 5-i qızdır.

0
Teqlər:
qız, oğlan, Övladlığa götürmə