Co Bayden, arxiv şəkli

Baydenin hakimiyyəti dövründə ABŞ-ın Qafqaz siyasəti necə dəyişəcək

775
(Yenilənib 17:37 14.11.2020)
Co Bayden Ermənistan-Azərbaycan qarşıdurmasının həlli prosesi ətrafındakı vəziyyəti şərh edərək bildirib ki, Vaşinqton bu istiqamətdə liderliyi Rusiyaya verməməlidir.

BAKI, 14 noyabr — Sputnik, Sergey MarkedonovRusiya Xarici İşlər Nazirliyinin MGIMO Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun aparıcı tədqiqatçısı, "Beynəlxalq Analitika" jurnalının baş redaktoru.

ABŞ-da keçirilmiş prezident seçkisinin qalibi hələ rəsmən elan olunmayıb. Bununla belə, Demokrat partiyasının namizədi Co Bayden artıq müxtəlif dövlət başçılarının və müxalifət liderlərinin təbriklərini qəbul etməyə başlayıb.

Bəs ABŞ xarici siyasəti yaxın və uzaq perspektivdə necə dəyişə bilər?

Hazırda bu sual ən müxtəlif regional kontekstlərdə fəal müzakirə olunur.

Amerikanının dünyaya təsir gücünün azaldığını söyləyənlər tapılsa da, ABŞ hələ də beynəlxalq arenada ən mühüm oyunçulardan biri olaraq qalır. Bəs Qafqazda baş verən proseslərdə Amerika faktoru nə dərəcədə rol oynaya bilər? Vaşinqton bu bölgəyə təsirini artırmaq üçün yeni cəhdlər edəcəkmi, yoxsa əksinə, ABŞ-ın Qafqaza marağının tamamilə azalacağına şahid olacağıq?

Əhəmiyyətlidir, ancaq həyati əhəmiyyətli deyil

Bu suallara cavab axtararkən ilk növbədə ABŞ-ın xarici siyasətində Qafqazın hansı yeri tutduğuna nəzər salmaq lazımdır. Və dərhal qeyd etməliyik ki, Amerikanın dünyanın bu regionu ilə bağlı maraqları Rusiya, İran və ya Türkiyənin maraqlarından xeyli dərəcədə fərqlənir. Bu ilk nöbədə coğrafiya faktoru ilə izah olunur. Bu baxımdan Avropa İttifaqının (Aİ) özünü Qafqazın qonşusu hesab etmək üçün daha çox əsası var, çünki bir neçə genişlənmə dalğasından sonra Aİ artıq Qaradənizə gəlib çatıb və bölgənin üç ölkəsi Brüssellə Şərq Tərəfdaşlığı layihəsində iştirak edir.

Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstanda baş verənlər ABŞ-ın daxili siyasi gündəminə və ya daxili təhlükəsizlik məsələlərinə təsir göstərmək iqtidarında deyil. Məsələn, Pankisidəki problemlərin, Abxaziya və Cənubi Osetiyadakı münaqişələrin Rusiyanın Şimali Qafqaz bölgəsinə təsir edəcək dərəcədə ABŞ-a təsir göstərə bilməz. Yaxud Azərbaycanda baş verənlərin Türkiyə daxilindəki vəziyyətə, eləcə də İrana təsir etdiyi qədər ABŞ-da hiss oluna bilməz.

Karnegi Fondunun nüfuzlu mütəxəssisi Pol Stronskinin (Bu yaxınlara kimi o, Dövlət Departamentində Qafqaz və Mərkəzi Asiya üzrə analitik kimi fəaliyyət göstərirdi) sözlərinə görə, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz heç vaxt Amerikanın xarici siyasət müzakirələrində əsas mövzu olmayıb və bu indi də belədir. Ölkəni pandameyanın cənginə aldığı, itisadi çətinliklərin hökm sürdüyü və Çinlə, Avropa ilə münasibətlərin pisləşməsi kimi daha irimiqyaslı beynəlxalq problemlərin mövcud olduğu bir vaxtda ABŞ-da prezidentliyə namizədlərin heç biri Rusiya sərhədlərindən cənubdakı by regiona xüsusi diqqət ayırmadı. Düzdür, Qarabağda döyüş əməliyyatların yenidən başlaması amerikalı siyasətçilərini dünyanın bu guşəsindəki münaqişəni yada salmağa vadar etdi. Yenə eyni müəllif həmkarları Yucin Rumer (2010-2014-cü illərdə ABŞ Milli Kəşfiyyat Şurasında xidmət göstərib) və Riçarda Sokolski ilə birgə hazırladığı başqa bir məruzəsində bu nəticəyə gəlir ki, "Qafqaz ABŞ üçün əhəmiyyətlidir, ancaq həyati əhəmiyyətli deyil".

Co Bayden, arxiv şəkli
© Drew Angerer / Getty Images / AFP

Həqiqətən də, prezidentliyə namizədlərin artıq geridə qalmış debatlarına nəzər salanda Qafqaz məsələsinin yalnız Dağlıq Qarabağdakı müharibə ilə əlaqədar yada düşdüyünü görmək olar. Əlbəttə ki, əgər Donalda Trampın köhnə münaqişəni həll etməyin çox asan məsələ olması ilə bağlı dediklərini nəzərə almasaq, yalnız bir prinsipial məqamı qeyd etmək lazımdır. Jo Bayden Ermənistan-Azərbaycan qarşıdurmasının həlli prosesi ətrafındakı vəziyyəti şərh edərək bildirmişdi ki, Vaşinqton bu istiqamətdə liderliyi Rusiyaya verməməlidir. Və buradan Vaşinqtonun Qafqazdakı regional siyasətinin xüsusiyyətlərini anlamağa imkan verən daha bir vacib nəticə ortaya çıxır. ABŞ üçün bölgənin üç ölkəsi deyil, onların cəlb olunduqları daha geniş siyasi proseslər əhəmiyyət daşıyır.

Qafqaz ölkələri ətrafındakı kontekstlər

Vaşinqtonun nəzərində Qafqaz ABŞ-ın beynəlxalq sabitliyinə təhdid yaradan Yaxın Şərqlə qonşu region kimi görünür. Dolayısıyla, ABŞ-ın Azərbayacana marağı bir dünyəvi dövlət kimi İrana qarşı tarazlıq yarada bilmə ehtimalı ilə əlaqədardır. Digər tərəfdən, ABŞ-ın Yaxın Şərqdə ən mühüm starteji tərəfdaşı olan İsrail də Bakı ilə əməkdaşlıq (hərbi-texniki əməkdaşlıq ən vacib prioritetlərdən biridir) edir. Azərbaycan həm də enerji layihələri, Avropanın Rusiya neftindən və qazından asılılğının azalmasına gətirib çıxaracaq enerji təminatı konteksində dəyərləndirilir.

Gürcüstana isə fəal şəkildə NATO-ya can atan ölkə kimi baxılır ki, bu da ABŞ üçün çox əlverişlidir. 2009-cu ilin yanvarında iki ölkə arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası imzalanıb. Tbilisi Moskvanın rəqibi kimi qəbul edilir və Abxaziya, Cənubi Osetiya ilə bağlı vəziyyət bu iki bölgənin milli müqəddəratını təyinetmə prizmasından deyil, bir növ Rusiyanın ərazi genişləndirilməsinin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilir.

ABŞ üçün SSRİ-nin bərpasına dair hər hansı bir eyham təhdid sayılır. Bu kontekstdə Hillari Klintonun Barak Obamanın komandasında dövlət katibi vəzifəsini icra edərkən Moskvanın himayəsində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulan Avrasiya inteqrasiya layihələrini "yenidən sovetləşmə" kimi başa düşərək verdiyi açıqlamaları yada salmaq olar.

Ermənistana gəlincə, bu ölkə ilə bağlı ABŞ bir neçə amili nəzərə almaq məcburiyyətindədir: Amerikada kifayət qədər böyük (təxminən 1 milyon nəfər) erməni diasporunun, müxtəlif məsələləri (Qarabağ problemi, Türkiyədə "erməni soyqırımı") gündəmə gətirən aktiv erməni lobbisinin mövcudluğu və sair. Bu kontekstdə "erməni məsələsi"indən son on beş ildə ABŞ-dan uzaqlaşmağa və müstəqil geopolitik konfiqurasiya qurmağa çalışan.Türkiyəyə təsir götərmək üçün vaxtaşırı istifadə olunur. Bu baxımdan, Tramp administrasiyasının hər iki nümayəndəsinin və Co Baydenin Qarabağ münaqişəsinə Ankaranın müdaxiləsinin arzuolunmazlığı ilə bağlı qiymətləndirmələrini yada salmaq yerinə düşər. Bununla belə, Bayden xüsusi şəkildə vurğulamışdı ki, ermənilər Dağlıq Qarabağ ətrafındakı bölgələri sonsuza kimi işğal altına saxlaya bilməz.

Türkiyənin Avroatlantik ailəsindən ayrılması ABŞ üçün qəbuledilməzdir, baxmayaraq ki, bu NATO müttəfiqi Amerikanın digər müttəfiqləri ilə (İsrail, Fransa, Yunanıstan) bir o qədər də yaxşı münasibətdə deyil. Bu baxımdan İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələri Vaşinqton tərəfindən məhz Türkiyənin müstəqilliyinin artması və bu ölkə üzərində nəzarətin azalması kontekstində qəbul ediləcək.

Sözsüz ki, ABŞ-ı Çin məsələsi də çox ciddi şəkildə narahat edir. Donald Trampın prezidentliyi müddətində məhz Pekin xarici siyasətdə ABŞ-ın əsas rəqibi kimi qəbul edildi. Ancaq Baydenin yeni komandasının da Çinin Qafqaz-Xəzər və Qaradənizə daxil olmaq planlarının həyata keçirilməsindən məmnun qalacağını düşünməyə dəyməz.

Dünyanın bu bölgəsində baş verən proseslərdə Amerikanın varlığı hələ də hiss olunur. Məsələn, elə Gürcüstandakı sonuncu parlament seçkisini götürək. Bu seçki daha çox ABŞ-ın Tbilisədəki səfirliyində göstərilən qaydalara uyğun keçirildi. Və aydın məsələdir ki, bunu Gürcüstan gündəmi deyil, daha geniş kontekstual mülahizələr diktə etmişdi. Ancaq "qərbli tərəfdaşların" da dediyi kimi - we have what we have. Faktlar göstərir ki, ABŞ yalnız Gürcüstan ətrafındakı xarici siyasət mübarizəsində deyil, bu ölkənin daxilində də ən vacib oyunçudur.

Yenilik gözləməyə dəyərmi?

Bəs yeni rəhbərlik Qafqaza hər hansı bir irəliləyiş vəd edirmi? Bu regionla bağlı fikir və yanaşmalar aydın olmadığından suala müsbət cavab vermək də çətindir.

Demokratlar və Respublikaçılar arasındakı rəqabətdən danışarkən, beynəlxalq səviyyədə fərqli adminstarsiyaları bir-birindən ayıran (və ya əksinə, onları birləşdirən) xətlərin heç də "partiya bileti"nə uyğun gəlmədiyini unutmamalıyıq. Burada mübarizə və ya interpenetrasiya - realizm və idealizm, dəyər siyasəti və praqmatiklik, intervensionizm və izolyasionizm kimi cərəyanlar arasında gedir. Və bu mənada çox təəccüblü də olsa, Barak Obama ilə Donald Tramp kimi bir-birinə tamamilə zidd şəxsiyyətlərin siyasi yanaşmaları arasında oxşarlıq tapmaq mümkündür. Məsələn, ABŞ-ın yer üzündə mümkün olan hər nöqtəyə müdaxiləsini rədd etmək fikrinin böyük "izolyasionist" Trampın hakimiyyətə gəlişindən əvvəl də gündəmdə olduğunu anlamaq üçün Obamanın məşhur "The Atlantic" nəşrinə müsahibəsini oxumaq kifayətdir. Və hətta Corc Buş kimi "demokratik intervensionizm" pərəstişkarı belə, 2008-ci ilin avqustunda Gürcüstan tərəfindən Rusiya ilə hərbi münaqişəyə müdaxilə etmədi. Onun Amerikanın strateji problemlərinin həllində bir vasitə olaraq xarici intervensionizmə skeptik yanaşan varisi də Krım məsələsində eynilə bu cür davrandı.

Qafqazda da bir növ ABŞ-ın iki nəhəng partiyasının ortaq siyasətinin davamını görürük. Rusiyanın Gürcüstana qarşı hərəkətlərini qınayan Buş idi, Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasını onun komandası hazırlamışdı, halbuki Obama administrasiyası da bu problemi gündəmdə saxladı. Başqa sözlə, Amerikada bi-partisan solution, yəni "iki partiyanın vahid qərarı" deyilən təzahür Rusiyaya münasibətdə olduqca tez-tez baş verir. Özü də yalnız Qafqaz problemləri ilə bağlı olmur.

Endryu Kaçinsin (hazırda Mərkəzi Asiya Amerika Universitetinin rəhbəridir) sözlərinə görə, "Amerika, Soyuq Müharibədən sonrakı dövrdə cəlbedici və təsirli alternativ təklif etmədən Avrasiyaya inteqrasiyanı Vaşinqtonun iştirakı olmadan təşviq etmək cəhdlərinə son dərəcə şübhə ilə və tənqidi yanaşdı. Baydenin komandası da indiyə kimi "inandırıcı alternativ" olmasa belə bu yanaşmanı əsaslı şəkildə düzəltməyə, çətin ki qol qoysun.

Beləliklə, Ağ Evin sahibləri dəyişsə də, ABŞ-la Avrasiyada (və onun bir hissəsi kimi Qafqazada) rəqabət aparmağa yol verməmək siyasəti olduğu kimi qalır. Odur ki Qafqaz bölgəsi ölkələri və onların qonşuları, eləcə də dünyada bu regiona maraq göstərən bütün dövlətlər bununla hesablaşmaq məcburiyyətindədir.

775
Teqlər:
ABŞ, Rusiya, Co Bayden, Qarabağ münaqişəsi, Dağlıq Qarabağ problemi
Qadın Tokioda Olimpiya Oyunları yazısı olan dispelyin qarşısından keçir, arxiv şəkli

Olimpiada Tokio həmişəki böyük problemlər

16
(Yenilənib 01:44 23.07.2021)
Yaponiya əhalisinin 80%-ə qədəri Olimpiadanın keçirilməsinin əleyhinədir, lakin onların rəyi təşkilatçıları qətiyyən maraqlandırmır.

İyulun 23-də Tokioda Yay Olimpiya Oyunlarına start veriləcək. Əsas idman forumunun hələ 2020-ci ildə keçirilməsi planlaşdırılırdı. Lakin koronavirus pandemiyası üzündən tədbir məcburən təxirə salındı. Qarşıdakı Olimpiadada dünyanın 206 ölkəsindən 12,5 min idmançı iştirak edəcək. Yarış proqramına 33 idman növü daxil edilib və idmançılar 339 Olimpiya medalı uğrunda mübarizə aparacaqlar.

Tokioda keçirilməli olan ilk Olimpiadaya müharibə mane olub

İlk dəfə əsas idman forumunu Yaponiya 1940-cı ildə keçirmək niyyətində olub. Həmin il ölkənin 2600 illiyi qeyd olunurdu və bu, xüsusi bir simvolizm kimi nəzərdən keçirilirdi. Bundan əlavə, oyunların bu ölkədə keçirilməsi üçün yapon idmançılarının inkişafı da əsas idi, 1932-ci ildə yaponiyalılar ümumi hesabda medalların sayına görə beşinci yerə yüksəlmişdilər.

Yaponiyanın təşkilat komitəsi aqressiv və işgüzar fəaliyyət göstərirdi: idmançıların və nümayəndə heyətlərinin ölkə ilə tanışlıq səyahətlərinin təşkili üçün yarım milyon dollar vəsait ayrılmışdı. Təşkilat komitəsi Avropa ölkələri liderlərinin əksəriyyətini bu Asiya ölkəsinə səs verməyə razı salmışdı. Hətta Benito Mussolinini də növbəti oyunlarda Romanın namizəd kimi irəli sürülməsi müqabilində Yaponiyaya səs verməyə razı sala bilmişdilər.

Nəticədə, 1936-cı ilin yayında Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi (BOK) Olimpiadanın Yaponiyada keçirilməsi barədə qərar vermişdi. Yay Olimpiya Oyunları Tokioda, Qış Olimpiya oyunları isə Sapporoda keçirilməli idi. Lakin bununla bağlı problemlər, demək olar ki, elə dərhal başlanmışdı. Yaponlar Olimpiya məşəli marşrutunun Çin ərazisindən keçməsinin əleyhinə idilər və kompromis variant kimi məşəli hərbi təyyarədə və ya gəmidə gətirməyi təklif etmişdilər. Ardınca infrastrukturun yerləşdirilməsi ilə bağlı problemlər başlandı. Tokioda bütün qonaqların yerləşdirilməsi üçün mehmanxanalar çatmırdı. Mərkəzi arenanın yerləşdirilməsi üçün də yer tapılmırdı. Bu və digər kiçik problemlər idman yarışlarının Yaponiyada keçirilməsinə mane olurdu. Lakin Olimpiya Oyunlarından imtina üçün əsas səbəb Çin-yapon müharibəsi və turnirin maliyyələşməsinin kəsilməsi oldu. Beləliklə, Olimpiada təcili olaraq Helsinkiyə keçirildi.

1964-cü il Olimpiadasından sonra yaponlar daha heç vaxt bu oyunları keçirmək istəməyiblər

Yaponiya müharibənin nəticələrini tezliklə aradan qaldırdı və yenidən 1964-cü ildə Olimpiya Oyunlarının keçirilməsi ideyasına qayıtdı. Ölkədə obyektlərin inşası sürətləndirildi və bir neçə il ərzində bir çox gecəqondu rayonları idman şəhərciklərinə çevrildi, yüksək sürətlə hərəkət üçün örtüyə malik yollar, dəmir yolları, yeni metro stansiyaları inşa edildi, idman oyunlarının yayımı isə ilk dəfə peyk vasitəsilə həyata keçirildi.

Yaponiyada keçiriləcək oyunların qeyri-rəsmi şüarının "minimum militarizm və maksimum innovasiyalar" olmasına rəğmən, Olimpiya məşəlini yandırmaq şərəfi, ənənəvi olaraq məşhur idmançı əvəzinə, tələbə İosinari Sakaiyə nəsib oldu. Məsələ bundadır ki, həmin gənc 1945-ci ilin avqustun 6-da, Xirosima yaxınlığında, elə amerikalılar tərəfindən atom bombasının atıldığı gün dünyaya gəlmişdi. Bu jest müharibədən sonrakı intibahı simvolizə edirdi.

1964-cü il Olimpiadası çox yüksək səviyyədə keçirildi və yəqin ki, yaponların özlərindən savayı hamını sevindirdi. Məsələ bundadır ki, qonaqlara xoş gəlmək üçün Yaponiya hökuməti yaşayış binalarını sökür və onların yerində idman obyektləri inşa edirdi. Həmin oyunların keçirilməsinə çəkilən məsrəflər əvvəlcədən müəyyən olunmuş büdcəni üç dəfə üstələdi. İnsanlar işlərini itirdilər, çoxsaylı tullantılar üzündən ekologiyaya ciddi zərbə dəydi, bir çox su hövzələrində isə üzmək və balıq tutmaq qadağan olundu. Şəhərin küçələrində 200 min it və pişik tutularaq öldürüldü.

Ağlasığmaz məsrəflər, korrupsiya, etirazlar və pandemiya

Günümüzdə Olimpiadanın təşkilində əsas problem bahalıqdır. Yaxın perspektivdə bu cür irimiqyaslı tədbirlərin keçirilməsini yalnız bəzi ölkələr istəyəcəklər. Yaponlar 1964-cü il Olimpiadasının irsindən savadlı şəkildə yararlanaraq məsrəfləri aşağı salıblar. Əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş 42 obyektdən yalnız 8-i yenidir. 10 obyekt isə ümumiyyətlə müvəqqəti inşa olunub. Tokionun Olimpiya Oyunlarının keçirilməsinə çəkdiyi məsrəflərin ümumi həcmi 15,4 milyard dollar təşkil edib. Turnirin keçirilməsi üçün təhlükəsiz mühitin yaradılmasına əlavə olaraq 900 milyon dollar xərclənib.

Fransız polisi yüngül atletikada korrupsiya əleyhinə işi araşdırarkən Yaponiya Olimpiya Komitəsinin rəhbəri Tsunekadzu Takeda ilə bağlı rüşvət faktını aşkara çıxardı. Beləliklə, Tokionun səsvermədə qalib gəlməsi üçün Takedanın rüşvət (ehtimal olunur ki, 2 milyon dollar) verməsi ilə bağlı ittihamdan sonra daha bir gözlənilməz problem meydana çıxdı. BOK bununla bağlı araşdırmalara başladı və bundan üç ay sonra Tokeda istefa verdi.

Digər bir problem – işçi qüvvəsinin çatışmamasıdır. Olimpiada obyektlərinin hazırlığı dövründə həddən artıq işləməkdən rəsmən iki ölüm halı qeydə alınıb. Bəzi proqnozlara görə, 2025-ci ildə Yaponiya işçi qüvvəsi defisiti ilə üzləşə bilər. Lakin eyni zamanda işlərin aparılması ilə bağlı rəsmən heç bir pozuntu qeydə alınmayıb.

Və ən aşkar problem pandemiyadır. Aparılmış sorğunun nəticələrinə görə, Yaponiya əhalisinin 80%-ə qədəri Olimpiadanın keçirilməsinin əleyhinədir. İnsanlar etiraz edir, aksiyalar keçirirlər, lakin onların rəyi təşkilatçıları qətiyyən maraqlandırmır. Pandemiya ilə əlaqədar olaraq hazırkı Olimpiada məxsusi olacaq. Mükafatlandırma mərasimində iştirakçıların sayı xeyli azaldılacaq. İdmançılar daim maska taxmağa məcburdurlar, azarkeşlərə ucadan qışqırmamaq və alqışlarla kifayətlənmək təklif olunur.

MDB-də kimə azarkeşlik edəcəklər

Bütün bunlara baxmayaraq Olimpiada bir idman təntənəsidir və bu oyunlar zamanı öz həmvətənlərini dəstəkləmək lazımdır. Qazaxıstanda döyüş idman növlərinə xüsusilə ümid bəsləyirlər. Medalları boksçular Saken Bibosınov və Ablayxan Jusupov, cüdoçu Eldos Smetov, karateçi Darxan Asadilov və sərbəst güləşçilər Nurislam Sanayev, Daniyar Kaysanov və Əlişer Yerqalıdan gözləyirlər.

Azərbaycan komandasının da öz favoriti var, cüdoçu İrina Kindzerskayanın parlaq çıxış edəcəyi gözlənilir.

Belaruslu yüngül atlet Elvira German ilk Olimpiadasında çıxış edəcək. O, Tokiodakı oyuna 2018-ci ilin Avropa çempionu statusunda qatılır. Qırğızıstanlı azarkeşlər güləş üzrə dördqat Asiya çempionu Aysıluu Tanıbekovaya çox ümid bəsləyirlər.

Azərbaycan Tokio-2020-də

Tokio Yay Olimpiadasında ölkəmizi 44 idmançı təmsil edəcək. Onlar 40 lisenziya qazanaraq 14 idman növündə - cüdo, güləş, bədii gimnastika, idman gimnastikası, karate, boks, taekvondo, yüngül atletika, güllə atıcılığı, qılıncoynatma, veloidman, badminton, üzgücülük və triatlonda - çıxış edəcəklər.

Azərbaycan üçün bu, 2004-cü ildə Afinada keçirilən Olimpiya Oyunlarından bəri ən az sayda Olimpiya lisenziyasıdır, o vaxt idmançılarımız 38 lisenziya qazanmışdılar.

2008-ci ildə Pekində azərbaycanlı idmançılar 44, 2012-ci ildə Londonda 53, 2016-cı ildə Rio-de Janeyroda 56 lisenziya qazanıblar. 1996-cı ildən bəri olimpiadalarda idmançılarımız 43 medal qazanıblar ki, bunun da 7-si qızıl, 11-i gümüş, 25-i isə bürüncdür.

Eləcə də oxuyun:

16
Teqlər:
COVID-19, Koronavirus, problemlər, Yaponiya, Tokio Yay Olimpiya Oyunları
Sirkon raketinin buraxılışı, arxiv şəkli

Dəniz "Sirkonu" ilə yerüstü hədəfə zərbə: "Tərəfdaşlar" üçün bu deməkdir?

13
(Yenilənib 14:07 22.07.2021)
Sergey Lavrov "Dostluqdan uzaq hərəkətlərə sərt və qətiyyətli cavab verəcəyik" deyirsə, "tərəfdaşlar" bu sözlərə bir qədər yaxşı qulaq verməlidirlər.

BAKI, 22 iyul — Sputnik. Rusiyanın Şimal donanmasının 22350 layihəsi çərçivəsində inşa edilmiş "Admiral Qorşkov" freqat gəmisi iyulun 19-da Ağ dəniz akvatoriyasından Barens dənizi sahilindəki 350 km-dən artıq məsafədə yerləşən yerüstü hədəfə hipersəs sürətli "Sirkon" raketi ilə uğurlu zərbə endirib.

Təqribən 150 saniyədən sonra raketin hədəfə dəqiq dəyməsi qeydə alınıb. Raketin uçuş sürəti 7 Max (8575 km/saat) olub. Onun kinetik enerjisi – hətta ətalətli döyüş başlığı ilə də – "Defender" və ya "Arleigh Burke" tipli qırıcı gəmilərini ortadan "parçalamağa" imkan verir.

22350 layihəsinə aid freqat göyərtəsində 16 ədəd "Sirkon", "Kalibr-NK" və ya "Oniks" raketlərini daşımağa qadirdir. Gəminin hava hücumundan müdafiəsini "Poliment-Redut" kompleksinin 32 ədəd raketi və iki ədəd "Palaş" artilleriya qurğusu təmin edir. Rəqib sualtı qayıqlarından isə gəmini 12 ədəd torpeda əleyhinə mərmi ilə təchiz olunmuş "Paket-NK" kompleksi qoruyur. Rusiya HDQ-nin onlarla suüstü gəmilərinin və sualtı qayıqlarının "Sirkon" kompleksi ilə təchiz edilməsi planlaşdırılır.

Rusiya müdafiə nazirinin müavini Aleksey Krivoruçko bir müddət əvvəl bildirib ki, "Sirkon"ların dövlət sınaqları 2021-ci ildə sualtı qayığın göyərtəsindən açılacaq atəşlə başa çatacaq, raketin Rusiya HDQ üçün kütləvi istehsalına isə 2022-ci ildə başlanacaq.

Rusiya hipersəs raketlərinin həm dənizdə, həm də quruda, "dünyanın istənilən nöqtəsində, o cümlədən də ABŞ-da qarşısıalınmaz şəkildə hədəfi vurmaq" (“Sky News” informasiya xidmətinin şərhindən sitat) qabiliyyəti Qərbi bir qədər həyəcanlandırıb. Pentaqon rəsmisi Con Kirbi iyulun 19-da bildirib ki, Rusiya raketləri ABŞ raketlərindən fərqli olaraq böyük təhlükə kəsb edirlər. Sanki, yüksək inkişaf etmiş rəqiblə münaqişə baş verdiyi təqdirdə onu nüvə potensialından məhrum edən, onu tərk-silah edən "qeyri-nüvə zərbəsi" strategiyasını hazırlayan heç Pentaqon olmayıb...

ABŞ HDQ nazirinin vəzifəsini icra edən Tomas Modlinin fikrincə, Birləşmiş Ştatlar Rusiyanın hipersəs raketləri ucbatından "çıxılmaz vəziyyətə" düşüb və guya ki, məcburən ani qeyri-nüvə zərbəsi üçün silahlarını təkmilləşdirirlər. ABŞ Konqresinin tədqiqat xidmətinin iyul hesabatında qeyd olunur ki, Birləşmiş Ştatlar hipersəs sürətli silahların işlənib hazırlanmasında Rusiya və Çindən bir neçə il geri qalıb. Bütün proqramların işlək vəziyyətə gəlməsinə hələ çox var (https://militarywatchmagazine.com/article/US-hypersonic-weapons-development-lags-CRS-report) və 3,2 milyard dollar həcmində gözlənilən maliyyələşmə də statusu bir anda dəyişməyə qadir deyil.

"Sirkon" oyun qaydalarını dəyişir

Haqqında danışdığımız sınaq "Admiral Qorşkov" gəmisinin "Sirkon" raketi ilə sahildə yerləşən obyektə endirdiyi ilk zərbə deyil. Belə ki, 2020-ci ilin dekabr ayında keçirilmiş sınaq zamanı Arxangelsk vilayətində yerləşən Çija poliqonundakı obyekt də uğurla məhv edilib (https://www.youtube.com/watch?v=Lz6vfyhbIiM). Yəni gəmi əleyhinə nəzərdə tutulmuş bu raket qurudakı hərbi əməliyyatları da əminliklə mənimsəyərək öz tətbiq olunma sahəsini xeyli genişləndirib və bu raket üçün 350 km-lik məsafə hələ son hədd deyil.

İyulun 20-də "Military Watch Magazine" xəbər verib ki, "Sirkon" düşmənin hədəflərini 1000 km-dən çox məsafədə və 9 Max sürətlə məhv etməyə qadirdir: "Yeni raket yüksək dəqiqliyə, böyük zərbə gücünə və bütün məlum Qərb HHM sistemlərindən yayınmağa qadirdir". Bu, şişirtmə deyil. Rusiyanın hipersəs sürətli raketləri ABŞ-ın aparıcı “Patriot” və “Aegis” sistemlərini metal yığınına çevirir.

Pentaqonun nə hipersəs sürətli silahı, nə də Rusiyanın hipersəs sürətli raketlərini vurmaq üçün hava hücumundan müdafiə sistemi var. Qərbdəki "tərəfdaşlar"ın saatda 10 min km sürətlə uçan "Sirkonu" aşkar etmək üçün radiolokasiya vasitələri də yoxdur. Onlara ancaq ucadan bəyanatlar vermək və öz sərhədlərini və milli maraqlarını müdafiə edən Rusiyanın əleyhinə ittihamlar irəli sürmək qalır.

Hərbi münaqişə olduğu təqdirdə Rusiya HDQ-nin sualtı qayıqları gizlicə ABŞ və ya NATO-nun istənilən digər dövlətinin sahillərinə yaxınlaşa və bir neçə dəqiqə ərzində sualtı vəziyyətdən ölkənin hərbi-strateji infrastrukturunu məhv etməyə qadirdirlər. Bir müddət əvvəl prezident Vladimir Putin düşmənin raketlərinin start məntəqələrinə və qərar qəbulu yerlərinə avtomatlaşdırılmış qarşı-cavab zərbəsinin alqoritmlərini qismən açıqlayıb.

Qeyd edək ki, hipersəs sürətli "Sirkon" NATO və Pentaqon üçün Rusiya HDQ-nin arsenalında olan yeganə "sürpriz" deyil.

Rusiya HDQ-nin yeni "sürprizləri"

Rusiyanın müasir hərbi-dəniz qüvvələrinin inkişafında sualtı texnikaya daha çox diqqət yetirildiyi sezilir. Belə ki, eyni zamanda bir neçə ədəd 4-cü nəsil "Yasen-M"və "Borey-A" tipli sualtı qayıqlar iyulun ortasında sınaq üçün dənizə çıxıblar.

Bundan bir qədər əvvəl isə xüsusi təyinatlı "Belqorod" sualtı qayığı ilk dəfə dənizə buraxılıb. 09852 layihəsi çərçivəsində hazırlanmış bu qayığın göyərtəsində pilotsuz termonüvəli "Poseydon"lar var (bu, hətta ABŞ-ın hipersəs sürətli raketlərə qarşı HHM sistemi yaradacağı təqdirdə bu, "qarşılıqlı həssaslıq zəmanəti"dir).

İyulda Rusiya HDQ-i 1000 metrə qədər dərinliklərdə işləyə bilən universal "İxtiozavr" torpedaları alıblar. Bu "bədheybət" bütün mövcud analoqlarını sürətdə (50 düyün və ya 93 km/saat), səssizlikdə, məsafədə (25 km) və ABŞ-ın "Virciniya" gəmisinə bənzər hədəfləri uzaqdan aşkar etmək qabiliyyətinə görə qabaqlayır. Qeyd edək ki, bütün bu sadalananlar ixrac versiyasının göstəriciləridir (azaldılmış), əsas göstəricilər isə məxfi saxlanılır.

Hazırda "Avrora" Elmi-Tədqiqat Birliyi tərəfindən işlənib hazırlanmış səyyar dərinlik aparatının dövlət sınaqları davam etdirilir. Bu kompleks iki ədəd robotlaşdırılmış pilotsuz aparatdan ibarətdir: bunlardan biri axtarış cihazıdır ki, o da yan görünüşlü hidrolokator və ya çoxşüalı exolotun köməyi ilə akvatoriyada lazımi obyektləri tapmağa qadirdir. İkinci cihaz isə dənizin dibində təftiş aparmağa qadirdir və bunun üçün foto-video sistemləri ilə təchiz olunub. Yəqin ki, aparatın imkanları bununla məhdudlaşmır.

Rusiyada maye oksigenlə çalışan, havadan asılı olmayan energetik qurğu ilə təchiz olunmuş "Serval" kiçik sualtı qayığı üzərində də işlər davam etdirilir. Adı çəkilən sualtı qayıq düşmən mövqeləri yaxınlığında gizli fəaliyyət (sahildəki obyektlərə torpeda və raket zərbələrinin endirilməsi), habelə öz hərbi-dəniz bazalarının müdafiəsi üçün nəzərdə tutulub. Bu sualtı qayıq 533 və 324 mm kalibrli mina və torpedalarla təchiz olunacaq. Bu kiçik "Serval" sualtı qayığı istənilən düşmənin HDQ bazasında böyük bir "Pörl-Harbor" törətməyə qadirdir. Bundan əlavə, qayığın silah bölməsinin modul sxemi onun göyərtəsində 6 döyüşçü-üzgüçü gəzdirən kiçik qabaritli "Triton" (kəşfiyyat-təxribat əməliyyatları üçün) aparatını da daşımağa imkan verir.

Suüstü donanmaya gəldikdə isə, Rusiyanın Müdafiə Nazirliyi əlavə olaraq 22160 layihəsinə aid, yüksək səviyyədə avtomatlaşdırılmış "Vasili Bıkov" patrul gəmilərini də almağı planlaşdırır (göyərtəsində robotlar var). Gəmilər modul prinsipi əsasında hazırlanıb ki, bu da konkret döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi üçün lazım olan silahları quraşdırmağa imkan verir. "Redut" və "Pansir-M" zenit kompleksləri, sualtı qayıq əleyhinə komplekslər, "Kalibr-NK" qanadlı raketləri olan modullar, hidroakustik stansiyalar və sair avadanlıq 40 fut ölçülü dəniz konteynerlərində yerləşdirilir. Həmin konteynerlər gəminin üzərinə quraşdırılır və onun vahid enerji təchizatı və idarəetmə sisteminə qoşulur. Bundan əlavə, 22160 layihəsi bütün mümkün sualtı və suüstü pilotsuz aparatların istifadəsinə də uyğunlaşdırılıb. 2023-cü ilə qədər donanmaya altı ədəd "Vasili Bıkov" gəmisi daxil alacaq, lakin HDQ-nin bundan daha çoxuna ehtiyac var.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Moskva ilə güc mövqeyindən danışmaq cəhdləri puç olmağa məhkumdur və "dostluqdan uzaq hərəkətlərə sərt və qətiyyətli cavab verəcəyik" deyirsə, "tərəfdaşlar" bu sözlərə bir qədər yaxşı qulaq verməli və Rusiya HDQ-nin yüksək texnologiyalara əsaslanan alətləri olduğunu yada salmalıdırlar.

Rusiyanın hipersəs sürətli raketləri milli təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və "tərəfdaşlarla" hərbi paritetin bərpası üçün işlənib hazırlanıb. Birləşmiş Ştatlar və NATO uzun illər ərzində "ikili təyinatlı" raket sistemlərini tədricən Rusiya və Belarus sərhədlərinə yaxınlaşdırırdılar. Pentaqon yüksək dəqiqliyə malik qanadlı raketlər vasitəsilə "qeyri-nüvə sürətli zərbəsi" strategiyasını metal üzərində həyata keçirməyə çalışırdı. Bu gün isə "Sirkon" və Rusiyanın digər hipersəs sürətli raketləri hərbi pariteti bərpa edir və təcavüzkar Qərbə müdafiə texnologiyaları yarışında öz yerini (geridə qalan) göstərir.

13
Cənubi Afrikada zürafələr qar yağan zaman

Afrikada rekord şaxta qeydə alındı

0
(Yenilənib 18:14 24.07.2021)
Sinoptiklərin proqnozlarına görə, anomal soyuq hava bölgədə hələ bir həftə davam edəcək. Bildirilir ki, Afrikanın cənubuna soyuq hava kütlələri Antarktidadan gəlir.

BAKI, 24 iyul - Sputnik. Qış mövsümünün hökm sürdüyü Afrikanın cənubunda rekord həddə soyuq hava qeydə alınıb. Sputnik Azərbaycan bildirir ki, bu barədə mətbuat CAR meteoroloji xidmətinə istinadən məlumat yayıb.

İyulun 24-nə keçən gecə 19 rayonda tarixi rekordlar qeydə alınıb: Kimberli şəhəri və ətrafında temperatur -9,9°С-dən aşağı düşüb. Yohannesburqda temperatur -7°С olub. Bu göstəricilər meteomüşahidələr tarixində ən aşağı sayılır.

Sinoptiklərin proqnozlarına görə, anomal soyuq hava bölgədə hələ bir həftə davam edəcək. Bildirilir ki, Afrikanın cənubuna soyuq hava kütlələri Antarktidadan gəlir.

Bu yaxınlarda isə Küveyt rekord istidən "boğulurdu": kölgədə +53,3°С, Günəşin altında isə +70°С isti olub. Bu yay son yetmiş il ərzində Küveytdə ən isti olub. 

0
Teqlər:
rekord, şaxta, soyuq, CAR, Afrika